Bước tới nội dung

Nhật đảo chính Pháp tại Đông Dương

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Nhật đảo chính Pháp
Một phần của Mặt trận Đông Nam Á trong Thế Chiến thứ Hai thuộc Chiến tranh thế giới thứ hai

Quân đội thuộc địa Pháp rút quân về biên giới Trung Quốc trong cuộc đảo chính của Nhật Bản vào tháng 3 năm 1945
Thời gian9 tháng 3 — 15 tháng 5 năm 1945
Địa điểm
Đông Dương thuộc Pháp
Kết quảNhật Bản chiến thắng[1][2]
Thay đổi
lãnh thổ		Đế quốc Việt Nam, Vương quốc Campuchia và Vương quốc Luang Phrabang được thành lập
Tham chiến
 Nhật Bản
Vương quốc Campuchia
Vương quốc Luang Prabang
Việt Minh
Đệ Tứ Quốc tế
Khmer Issarak
Hỗ trợ trên không:
 Hoa Kỳ
Chỉ huy và lãnh đạo
Đế quốc Nhật Bản Tsuchihashi Yuitsu
Đế quốc Nhật Bản Kawamura Saburo		Pháp Gabriel Sabattier
Pháp Marcel Alessandri
Pháp Eugène Mordant (POW)
Lực lượng
55.00065,000
25 xe tăng hạng nhẹ
100 máy bay[3]
Thương vong và tổn thất
~ 1,000 người thiệt mạng hoặc bị thươngÍt nhất 4,200 người thiệt mạng hoặc mất tích (gồm 2.100 người châu Âu)
15.000 người bị bắt (gồm 12.000 người châu Âu)

Nhật đảo chính Pháp hay Meigō Sakusen (明号作戦, Minh Hào tác chiến)[4][chú thích 1] là chiến dịch của quân Nhật diễn ra vào ngày 9 tháng 3 năm 1945 khi Chiến tranh thế giới thứ hai sắp kết thúc. Khi tình hình chiến tranh Thái Bình Dương thay đổi bất lợi, Trước tình hình quân Nhật thất bại liên tiếp trên mặt trận Thái Bình Dương, lực lượng Pháp ở Đông Dương ráo riết hoạt động chờ Đồng Minh đổ bộ lên Đông Dương sẽ nổi dậy chống Nhật. Quân Nhật biết rõ hoạt động của người Pháp nên quyết định hành động trước.[5]

Mặc dù đã lường trước một cuộc tấn công nhưng việc Nhật Bản tiến hành một chiến dịch quân sự tấn công đồn bốt của Pháp trên khắp thuộc địa đã khiến quân đội Pháp tại Đông Dương tan rã hoàn toàn, chỉ có một số ít quân Pháp chạy thoát được sang Trung Quốc.[6][2]

Bối cảnh

Ngay từ năm 1940, Pháp đã có những động thái khiến Đế quốc Nhật Bản xúc tiến từng bước để dần kiểm soát toàn Đông Dương. Theo Hiệp ước Tokyo 1940 thì Pháp chấp nhận hầu hết các yêu sách của Nhật, trong đó có các điều khoản liên quan đến việc Nhật có quyền chi phối nền kinh tế Đông Dương để thâu tóm miền Hoa Nam. Ngày 25 tháng 9 năm 1940, dù chỉ huy lực lượng vũ trang khá hùng hậu Pháp tỏ ra bất lực khi Nhật tấn công biên giới Việt - Hoa. Pháp tiếp tục phải nhượng bộ Nhật. Hiệp ước Tokyo 1941, ấn định Nhật là nước hưởng những ưu đãi đặc biệt tại Đông Dương. Chiếu theo đó, Nhật được sử dụng mọi phương tiện giao thông, kiểm soát hệ thống đường sắt, hàng hải ở các hải cảng ở Đông Dương với trọng tải 200.000 tấn. Nhật Bản cũng đòi Pháp phải dành 50% giá trị hàng hóa nhập khẩu và 15% xuất khẩu của Đông Dương cho các công ty thương mại của Nhật. Ngoài ra từ năm 1940 đến 1945, chính quyền thực dân Pháp phải nộp cho Nhật Bản một số tiền là 723.786.000 đồng để Pháp giữ chủ quyền. Mậu dịch quốc tế của Đông Dương trong mấy năm 1942–1943 hầu hết các mặt hàng xuất khẩu như than, kẽm, cao su, xi măng đều chở sang Nhật. Tính đến năm 1941, các ngành khai quặng chính ở Đông Dương như: mangan, sắt, phốt-phát, quặng crôm... tư bản Nhật chiếm gần 50% số vốn đầu tư của các công ty nước ngoài. Về quân sự, Pháp phải có trách nhiệm hỗ trợ Nhật khi Nhật tham chiến. Về chính trị quốc nội, Nhật từng bước giảm thiểu ảnh hưởng chính trị của Pháp và các phe nhóm thân Pháp.

Diễn biến

16 giờ ngày 9 tháng 3 năm 1945, đại diện Nhật tới Phủ Toàn quyền Đông Dương thảo luận và chuẩn bị văn kiện về việc Pháp cung cấp gạo cho Nhật trong năm 1945. Tới 18 giờ cùng ngày, đại diện Nhật trao tối hậu thư đòi chính quyền Pháp phải trao toàn bộ quyền kiểm soát Đông Dương cho Nhật và Pháp phải trả lời trước 21 giờ cùng ngày. Tới 21 giờ 20 phút, Pháp chưa trả lời, Nhật tiến hành tấn công Pháp. Phía Pháp không có bất kỳ sự kháng cự nào, quân Nhật nhanh chóng chiếm được Phủ Toàn quyền Đông Dương, giam giữ Toàn quyền Đông Dương và hầu hết các quan chức cao cấp của thực dân Pháp. Đến chiều ngày 10 tháng 3, quân Pháp đầu hàng, phát xít Nhật làm chủ các vùng đô thị lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Sài Gòn và nhiều tỉnh lỵ,... Những đơn vị quân Pháp còn cố thủ ở Cà Mau, Biển Hồ (Campuchia), một số vùng ở Bắc Đông Dương cũng lần lượt bị thất thủ, chỉ còn một số tàn quân chạy qua biên giới Việt–Trung. Với sự kiện này, lực lượng quân sự Pháp hoàn toàn tan rã, bộ máy thống trị của thực dân Pháp đầu hàng, bị cầm tù hoặc làm tay sai cho phát xít Nhật. Toàn bộ Đông Dương đã trở thành thuộc địa của phát xít Nhật.

Kết quả

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, quân Nhật tiến hành đảo chính quân sự lật đổ và thủ tiêu quyền lực của thực dân Pháp, trở thành chủ thể quyền lực chính trị tối cao, chủ chốt nhất, tức xóa bỏ chủ quyền của Chính phủ Vichy trên toàn cõi Đông Dương.

Ngoại kiều gốc châu Âu kể cả chính người Pháp chỉ được cư trú ở 5 địa điểm: Hà Nội, Huế, Nha Trang, Đà Lạt và Sài Gòn. Ngoài ra khi ra ngoài đường họ phải đeo băng trên cánh tay áo với lá cờ của nước nguyên quán. Toàn cõi Đông Dương chịu lệnh giới nghiêm mỗi tối.[7] Ai ra khỏi 5 khu vực trên hoặc ngoài giờ quy định đều bị bắt.

Trên cơ sở Đông Dương thuộc Pháp, chế độ bảo hộ của Pháp bị xóa bỏ, hình thành 3 quốc gia độc lập trên danh nghĩa:[8]

Các lực lượng chính trị của người Việt tại Việt Nam bước vào thời kỳ công khai đấu tranh với nhau, trong đó Việt Minh là lực lượng đông đảo nhất, có ảnh hưởng nhất và được nhiều sự ủng hộ của nhân dân nhất.[8]

Xem thêm

Chú thích

  1. ↑ Kiyoko Kurusu Nitz (1983), "Japanese Military Policy Towards French Indochina during the Second World War: The Road to the Meigo Sakusen (9 March 1945)", Journal of Southeast Asian Studies 14(2) : 328–53.
  1. ↑ Fall pp 24-25
  2. 1 2 Dommen p 80-82
  3. ↑ Ehrengardt, Christian J; Shores, Christopher (1985). L'Aviation de Vichy au combat: Tome 1: Les campagnes oubliées, 3 juillet 1940 - 27 novembre 1942. Charles-Lavauzelle.
  4. ↑ Hock, David Koh Wee (2007). Legacies of World War II in South and East Asia. Institute of Southeast Asian Studies. tr. 23–35. ISBN 9789812304681.
  5. ↑ Dommen p 78
  6. ↑ Viện sử học 2003, tr. 401
  7. ↑ Shellshear, Iphigénie-Catherine. Far from the Tamarind Tree. Double Bay, NSW, Australia: Longueville Books, 2003. Tr 60-1
  8. 1 2 3 "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 4 năm 2016. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2016.

Tham khảo

Tiếng Anh
  • Askew, Marc; Long, Colin; Logan, William (2006). Vientiane: Transformations of a Lao Landscape Routledge Studies in Asia's Transformations. Routledge. ISBN 9781134323654.
  • Beryl, Williams; Smith, R. B (2012). Communist Indochina Volume 53 of Routledge Studies in the Modern History of Asia. Routledge. ISBN 9780415542630.
  • Dommen, Arthur J (2002). The Indochinese Experience of the French and the Americans: Nationalism and Communism in Cambodia, Laos, and Vietnam. Indiana University Press. ISBN 9780253109255.
  • Dreifort, John E (1991). Myopic Grandeur: The Ambivalence of French Foreign Policy Toward the Far East, 1919–1945. Kent State University Press. ISBN 9780873384414.
  • Fall, Bernard B (1976). Street Without Joy. Schocken Books. ISBN 9780805203301.
  • Generous, Kevin M (1985). Vietnam: the secret war. Bison Books. ISBN 9780861242436.
  • Grandjean, Philippe (2004). L'Indochine face au Japon: Decoux–de Gaulle, un malentendu fatal. Paris: L'Harmattan.
  • Gunn, Geoffrey (2014). Rice Wars in Colonial Vietnam: The Great Famine and the Viet Minh Road to Power. Rowman and Littlefield.
  • Gunn, Geoffrey (2015). "The French Permanent Military Tribunal in Saigon (1945–50)". End of Empire. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2021.
  • Hammer, Ellen J (1955). The Struggle for Indochina 1940–1955: Vietnam and the French Experience. Stanford University Press.
  • Jennings, Eric T. (2001). Vichy in the Tropics: Petain's National Revolution in Madagascar, Guadeloupe, and Indochina, 1940–44. Stanford: Stanford University Press. ISBN 0804750475.
  • Le, Manh Hung (2004). The Impact of World War II on the Economy of Vietnam, 1939–45. Eastern Universities Press by Marshall Cavendish. ISBN 9789812103482.
  • Marr, David G. (1995). Vietnam 1945: The Quest for Power. University of California Press.
  • McLeave, Hugh (1992). The Damned Die Hard. Bantam Books. ISBN 9780553299601.
  • Osborne, Milton E (2008). Phnom Penh: A Cultural and Literary History Cities of the imagination. Signal Books. ISBN 9781904955405.
  • Patti, Archimedes L. A (1982). Why Viet Nam?: Prelude to America's Albatross Political science, history. University of California Press. ISBN 9780520047839.
  • Porch, Douglas (2013). The French Foreign Legion: A Complete History of the Legendary Fighting Force. Skyhorse Publishing, Inc. ISBN 9781628732399.
  • Schoepfel, Ann-Sophie (2014). "The War Court as a Form of State Building: The French Prosecution of Japanese War Crimes at the Saigon and Tokyo Trials". Trong Cheah, Wui Ling; Yi, Ping (biên tập). Historical Origins of International Criminal Law: Volume 2. Torkel Opsahl Academic. tr. 119–141. ISBN 9788293081135.
  • Schoepfel, Ann-Sophie (2016). "Justice and Decolonization: War Crimes on Trial in Saigon, 1946–1950". Trong von Lingen, Kerstin (biên tập). War Crimes Trials in the Wake of Decolonization and Cold War in Asia, 1945–1956. Palgrave Macmillan. tr. 167–194. ISBN 9783319429878.
  • Smith, Ralph B. (1978). "The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945". Journal of Southeast Asian Studies. 9 (2): 268–301. doi:10.1017/s0022463400009784. S2CID 162631136.
  • Windrow, Martin (2009). The Last Valley: Dien Bien Phu and the French Defeat in Vietnam. Da Capo Press. ISBN 9780786737499.
Tiếng Việt
Tạp chí
Tài liệu


Liên kết ngoài

  • Loạt bài "Nhật đảo chính Pháp tại Việt Nam năm 1945": phần 1, phần 2 và phần 3 của Tiến sĩ Lê Mạnh Hùng đăng trên Đài RFA
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Nhật_đảo_chính_Pháp_tại_Đông_Dương&oldid=74655404”