Bước tới nội dung

Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời Iran

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời
شورای موقت رهبری (tiếng Ba Tư)
Quốc huy Iran
Quốc kỳ Iran
Đương nhiệm
Masoud Pezeshkian
Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i
Alireza Arafi
từ 1 tháng 3 năm 2026 – 8 tháng 3 năm 2026
Cương vịNguyên thủ quốc gia (de jure) trong thời gian khuyết Lãnh tụ Tối cao
Tổng tư lệnh Lực lượng Vũ trang Cộng hòa Hồi giáo Iran[a]
Người đứng đầu lâm thời của ba nhánh nhà nước (tư pháp, lập pháp và hành pháp)[a]
Bổ nhiệm bởiHội đồng xác định lợi ích quốc gia[b]
Nhiệm kỳCho đến khi bầu Lãnh tụ Tối cao mới
Tuân theoĐiều 111 Chương VIII Hiến pháp Iran
Thành lập1 tháng 3 năm 2026
Bãi bỏ8 tháng 3 năm 2026[2][3][4]

Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời[c][5] là nguyên thủ quốc gia tập thể de jure[d] của Iran, tạm thời thực hiện nhiệm vụ của lãnh tụ tối cao cho đến khi bầu ra lãnh tụ tối cao mới. Hội đồng là cơ quan quyền lực cao nhất ở Iran trong thời gian khuyết Lãnh tụ Tối cao.[7] Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời được thành lập vào ngày 1 tháng 3 năm 2026 sau vụ ám sát Ali Khamenei, bao gồm Tổng thống Masoud Pezeshkian, Chánh án Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i và Ayatollah Alireza Arafi.[e]

Ba thành viên Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời được gọi là lãnh tụ tối cao lâm thời hoặc tạm quyền do Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời thực hiện nhiệm vụ của lãnh tụ tối cao, nhưng chức vụ lãnh tụ tối cao vẫn khuyết.[12][13][14]

Bối cảnh

Sau khi Iran trở thành một nhà nước thần quyền Hồi giáo vào năm 1979 sau sự sụp đổ của triều đại Pahlavi độc tài, thân Mỹ trong Cách mạng Hồi giáo, Iran chuyển sang lập trường chống Mỹ[15] và kêu gọi tiêu diệt Israel,[16] bị cáo buộc phát triển một chương trình hạt nhân quân sự bí mật[17] và hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm chống phương Tây trên khắp Trung Đông.[18]

Lực lượng Hoa Kỳ đụng độ với các lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn ở Iraq và Syria. Trong Chiến tranh Mười hai ngày giữa Iran và Israel vào tháng 6 năm 2025, Hoa Kỳ không kích các cơ sở hạt nhân Iran.[19] Một tháng rưỡi trước cuộc tấn công, Iran thảm sát hàng ngàn người biểu tình[20] sau các cuộc biểu tình lớn nhất kể từ Cách mạng Hồi giáo.[21] Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố rằng "sự giúp đỡ đang đến".[22] Trong những tuần tiếp theo, Iran và Hoa Kỳ tiến hành đàm phán hạt nhân gián tiếp do Oman làm trung gian. Vòng đàm phán thứ hai tại Genève có tiến triển nhưng không đạt được bất kỳ thỏa thuận nào.[23] Hoa Kỳ tiến hành đợt tăng cường quân sự lớn nhất ở Trung Đông kể từ cuộc tấn công Iraq năm 2003.[24]

Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Israel và Hoa Kỳ phối hợp phát động một chiến dịch tấn công quy mô lớn ở Iran[f][25][26][27][28] nhằm tiêu diệt các quan chức, chỉ huy quân sự và cơ sở quan trọng với mục tiêu lật đổ chế độ Cộng hòa Hồi giáo.[29] Ali Khamenei, lãnh tụ tối cao thứ hai của Iran, bị ám sát trong chiến dịch tấn công.[30] Sau đó trong cùng ngày, Ali Larijani tuyên bố thành lập Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời.[31]

Điều 111

Điều 111 Hiến pháp Cộng hòa Hồi giáo Iran quy định:[32]

Bãi nhiệm Lãnh tụ

Trong trường hợp Lãnh tụ không thể thực hiện nhiệm vụ, mất tư cách được đề cập tại Điều 5 và Điều 109 hoặc không đủ tư cách ngay từ đầu thì Lãnh tụ sẽ bị bãi nhiệm. Thẩm quyền trong vấn đề này thuộc về Hội đồng Chuyên gia được quy định tại Điều 108.

Trong trường hợp Lãnh tụ qua đời, từ chức hoặc bị bãi nhiệm thì Hội đồng Chuyên gia có nhiệm vụ bầu, bổ nhiệm Lãnh tụ mới càng sớm càng tốt.

Cho đến khi Lãnh tụ mới được bầu, một hội đồng gồm Tổng thống, Chánh án và một faqīh của Hội đồng Giám hộ do Hội đồng xác định lợi ích quốc gia lựa chọn sẽ tạm thời thực hiện nhiệm vụ của Lãnh tụ. Nếu một thành viên không thể thực hiện nhiệm vụ vì lý do bất kỳ trong thời gian này thì một thành viên khác sẽ được bổ nhiệm thay thế với điều kiện vẫn duy trì đa số faqīh (trong hội đồng).

Hội đồng này sẽ thực hiện những nhiệm vụ được đề cập tại các đoạn 1, 3, 5 và 10 và các mục (iv), (v) và (vi) của đoạn 6 Điều 110, sau khi được sự chấp thuận của ba phần tư số thành viên Hội đồng xác định lợi ích quốc gia. Trong trường hợp Lãnh tụ tạm thời không thể thực hiện nhiệm vụ do bệnh tật hoặc lý do bất kỳ khác thì hội đồng được đề cập tại Điều này sẽ thực hiện nhiệm vụ của Lãnh tụ trong thời gian đó.

Vụ ám sát Ali Khamenei

Sau vụ ám sát Ali Khamenei, đã có một khoảng trống quyền lực ngắn từ ngày 28 tháng 2 đến ngày 1 tháng 3 năm 2026 trước khi Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời được thành lập.[1]

Thành viên Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời

Họ tênHìnhChức vụĐảng/NhómPheRef.
Masoud Pezeshkian
  • (sinh năm 1954)
  • 71 tuổi
Tổng thống Iran

(từ năm 2024)

Chính khách độc lậpPhe cải cách[33]
Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i
  • (sinh năm 1956)
  • 69 tuổi
Chánh án Iran

(từ năm 2021)

Hiệp hội Giáo sĩ Chủng viện QomPhe nguyên tắc[33]
Alireza Arafi
  • (sinh năm 1959)
  • k. 66–67 tuổi
Thành viên Hội đồng Giám hộ Iran
(từ năm 2019)
Thành viên Hội đồng Chuyên gia đại diện tỉnh Tehran
(từ 2022)
Người đứng đầu các chủng viện
(từ năm 2016)
Imam chủ trì Lễ cầu nguyện thứ Sáu của Qom
(từ năm 2015)
Chính khách độc lập[13][33]

Masoud Pezeshkian được đánh giá là thuộc phe cải cách và nhậm chức Tổng thống Hồi giáo vào năm 2024.[34] Tổng thống là chức danh cấp cao thứ hai ở Iran, chịu trách nhiệm thực hiện mệnh lệnh của Lãnh tụ Tối cao, quản lý nhà nước và thi hành chính sách kinh tế.[34] Pezeshkian vận động tranh cử trên cương lĩnh ổn định kinh tế, nới lỏng các hạn chế xã hội và tăng cường ngoại giao.[34] Khi các cuộc biểu tình năm 2025–2026 bắt đầu, ông ban đầu cam kết sẽ giải quyết những lo ngại của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, lực lượng an ninh đàn áp dã man các cuộc biểu tình, khiến hàng nghìn người thiệt mạng.[34] Trong bối cảnh cuộc đàn áp đẫm máu, các cuộc đàm phán giữa Iran và Hoa Kỳ cũng thất bại.[34]

Gholam-Hossein Mohseni-Ejei được Khamenei bổ nhiệm làm Chánh án Iran vào năm 2021 và được đánh giá là cứng rắn, cực bảo thủ.[34] Mohsen-Ejei là thủ trưởng hệ thống tư pháp Iran và đã giữ nhiều chức vụ cấp cao.[35] Ông bị chỉ trích vì những bản án khắc nghiệt và bị Canada, Hoa Kỳ, Thụy Sĩ, Liên minh châu Âu và những nước khác trừng phạt vì vi phạm nhân quyền.[34] Theo tổ chức nhân quyền Faces of Crime, trong thời gian giữ chức vụ Bộ trưởng Tình báo và Tổng công tố, ông đóng vai trò quan trọng trong việc đàn áp, tra tấn và ép cung những người biểu tình phản đối kết quả bầu cử tổng thống năm 2009. Mohsen-Ejei được coi là một trong những nhân vật chính chịu trách nhiệm về việc đàn áp các cuộc biểu tình năm 2025–2026[35] và được đánh giá là một trong những ứng cử viên Lãnh tụ Tối cao.[36]

Alireza Arafi là người đứng đầu các chủng viện tôn giáo Iran; thành viên Hội đồng Giám hộ, cơ quan giám sát hiến pháp, giám sát bầu cử;[34] và thành viên Hội đồng Chuyên gia, cơ quan bầu Lãnh tụ Tối cao.[34] Từ năm 2009 đến năm 2018, Arafi đứng đầu Viện Almostafa về "truyền bá hệ tư tưởng của Cộng hòa Hồi giáo" và "truyền bá Hồi giáo Shia."[37] Arafi được đánh giá là một "giáo sĩ cứng rắn nổi bật" và một "người trung kiên với hệ tư tưởng cốt lõi của Cộng hòa Hồi giáo."[38] Giống như Mohsen-Ejei, Arafi cũng là một ứng cử viên Lãnh tụ Tối cao,[36] nhưng được đánh giá là nghiêm khắc hơn Khamenei về các vấn đề văn hóa như việc bắt buộc đội khăn trùm đầu và thi hành đầy đủ Sharia.[39] Sau khi Khamenei bị ám sát, thông tin sai lệch lan truyền trên mạng xã hội và một số phương tiện truyền thông Israel rằng Arafi cũng đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công vào Iran.[40][41] Tuy nhiên, chưa có chính phủ hay phương tiện truyền thông quốc tế nào xác nhận cái chết của ông và Arafi được cho là đang điều hành Iran cùng với các thành viên Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời.[42][43][44][45][46][47]

Xem thêm

Ghi chú

  1. 1 2 Cũng trong thời gian khuyết Lãnh tụ Tối cao.
  2. ↑ Cơ quan bổ nhiệm duy nhất.[1]
  3. ↑ tiếng Ba Tư: شورای انتقالی رهبری, đã Latinh hoá: Šurâ-ye Enteqâli-ye Rahbari. "Shura" là một thuật ngữ chỉ việc tập thể lãnh đạo trong Hồi giáo.
  4. ↑ Tuy Lãnh tụ Tối cao là nguyên thủ quốc gia de jure, Tổng thống được quốc tế công nhận là nguyên thủ quốc gia của Iran.[6]
  5. ↑ Mohammad Bagher Ghalibaf, chủ tịch Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo, ban đầu được liệt kê là một thành viên hội đồng[8][9] nhưng không được những nguồn về sau liệt kê, tương tự với Ali Larijani.[1][10][11]
  6. ↑ tiếng Hebrew: מִבְצַע שְׁאָגַת הָאֲרִי, đã Latinh hoá: Mivtsá She'agát Ha'arí

Tham khảo

  1. 1 2 3 Motamedi, Maziar. "Iran forms interim council to oversee transition after Khamenei's killing" (bằng tiếng Anh). Al Jazeera. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2026.
  2. ↑ "طحان‌نظیف: کار شورای موقت رهبری به پایان رسید" (bằng tiếng Ba Tư).
  3. ↑ "Iran's Guardian Council says Interim Leadership Council mandate has effectively ended with new Supreme Leader appointment on Monday".
  4. ↑ "Mojtaba Khamenei Named as Iran's New Supreme Leader".
  5. ↑ Hà, Đào (ngày 2 tháng 3 năm 2026). "Hội đồng lãnh đạo lâm thời đang điều hành Iran gồm những ai?". Tuổi Trẻ. Truy cập ngày 7 tháng 3 năm 2026.
  6. ↑ "Heads of State, Heads of Government, and Ministers for Foreign Affairs" (PDF). United Nations. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 5 tháng 5 năm 2021. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2023.
  7. ↑ Reals, Tucker (ngày 1 tháng 3 năm 2026). "Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader" (bằng tiếng Anh). CBS News. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2026.
  8. ↑ Walsh, Joe; Reals, Tucker. "U.S.-Israel launch another round of strikes on Iran following Khamenei's killing". CBS News. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2026.
  9. ↑ "U.S. and Israel launch a major attack on Iran, Trump says Supreme Leader Khamenei killed". PBS. ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  10. ↑ https://www.hindustantimes.com/world-news/who-is-ali-larijani-khameneis-top-aide-at-the-center-of-regime-change-in-iran-after-iran-supreme-leader-death-101772316974119.html
  11. ↑ https://www.timesofisrael.com/ali-larijani-once-seen-as-a-pragmatist-steps-into-void-left-by-khameneis-death/
  12. ↑ "Why has the US attacked Iran? What we know about the attack and Tehran response". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 1 tháng 3 năm 2026. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2026.
  13. 1 2 "Аятолла Арафи стал врио верховного лидера Ирана". Новая газета Европа (bằng tiếng Nga). Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2026.
  14. ↑ "Senior Iranian Cleric Ayatollah Alireza Arafi Named As Country's Interim Supreme Leader After Killing Of Ayatollah Ali Khamenei In Joint US-Israeli Airstrikes". News On AIR. ngày 1 tháng 3 năm 2026.
  15. ↑ Asadzade, Peyman (ngày 1 tháng 10 năm 2019). "Faith or Ideology? Religiosity, Political Islam, and Anti-Americanism in Iran". Journal of Global Security Studies (bằng tiếng Anh). 4 (4): 545–559. doi:10.1093/jogss/ogy038. ISSN 2057-3170. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  16. ↑ Ostovar, Afshon (2024). Wars of Ambition: the United States, Iran, and the Struggle for the Middle East. New York, NY: Oxford University Press. tr. 6. ISBN 978-0-19-094098-0. The simmering conflict between Iran and Israel, which is driven by the Islamic Republic's aim of destroying Israel as a Jewish entity, fuels the Palestinian crisis, and reverberates across the region and beyond, also features heavily and is the focus of the book's latter section. [...] Iran sought ... an end to America's dominance and to Israel's existence as a Jewish state. Those had been Iran's goals since the 1979 revolution ...
  17. ↑ "Was Iran months away from producing a nuclear bomb?" (bằng tiếng Anh). BBC. ngày 18 tháng 6 năm 2025. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  18. ↑ "Axis of Resistance". Encyclopædia Britannica (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 1 năm 2026. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  19. ↑ "Iran's Conflict With Israel and the United States". Council on Foreign Relations. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  20. ↑ Salem, Mostafa; Karadsheh, Jomana; Dean, Sarah; Davey-Attlee, Florence; Pourahmadi, Adam (ngày 23 tháng 1 năm 2026). "The night Iran went dark: Witness accounts and video reveal violence inflicted during Iran's internet blackout" (bằng tiếng Anh). CNN. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 25 tháng 1 năm 2026.
  21. ↑ "Iranian regime rallies supporters in bid to quell unrest". Le Monde (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 1 năm 2026. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 1 năm 2026. Truy cập ngày 25 tháng 1 năm 2026.
  22. ↑ Elwelly, Elwely; Erickson, Bo (ngày 14 tháng 1 năm 2026). "Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'". Reuters.
  23. ↑ "US-Iran talks end with no deal but potential signs of progress". Reuters. Truy cập ngày 26 tháng 2 năm 2026.
  24. ↑ Seligman, Lara; Gordon, Michael R.; Ward, Alexander; Holliday, Shelby (ngày 19 tháng 2 năm 2026). "U.S. Gathers the Most Air Power in the Mideast Since the 2003 Iraq Invasion". The Wall Street Journal (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2026.
  25. ↑ Shalev, Tal (ngày 28 tháng 2 năm 2026). "Israel names operation against Iran "Roaring Lion"" (bằng tiếng Anh). CNN. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  26. ↑ "Israel names operation against Iran 'Lion's Roar'". Iran International (bằng tiếng Anh). ngày 28 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  27. ↑ @DeptOfWar (ngày 28 tháng 2 năm 2026). "Operation Epic Fury" (Tweet) – qua Twitter.
  28. ↑ "Pentagon names Iran mission 'Operation Epic Fury'". Iran International. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  29. ↑ Sanger, David E. (ngày 28 tháng 2 năm 2026). "For Trump, the Iran Attack Is the Ultimate War of Choice". The New York Times. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2026.
  30. ↑ "Iranian state TV announces death of Iran's Supreme Leader Ali Khamenei". Middle East Eye (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  31. ↑ Malekian, Somayeh; Hutchinson, Bill (ngày 2 tháng 3 năm 2026). "Iran forms interim leadership council as President Pezeshkian resurfaces". ABC News (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  32. ↑ Golkar, Saeid (Spring 2019), "Iran after Khamenei: Prospects for Political change", Middle East Policy, quyển 26 số 1, tr. 75–88, doi:10.1111/mepo.12401, lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 12 năm 2020, truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2020
  33. 1 2 3 Nhiều nguồn:
  34. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Who are the three men on Iran's interim leadership council?". The Globe and Mail (bằng tiếng Anh). ngày 1 tháng 3 năm 2026. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  35. 1 2 "EXPLAINER – Who are candidates for Iran's next supreme leader?". Anadolu Agency. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  36. 1 2 Jeyaretnam, Miranda; Guzman, Chad de (ngày 2 tháng 3 năm 2026). "After Khamenei, Who Could Lead Iran Next?". Time (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  37. ↑ گنجی, اکبر (ngày 2 tháng 8 năm 2017). "معجزه «شیعه کردن ۵۰ میلیون نفر» و «به شهادت رساندن» تعداد کثیری از آنان در سوریه و عراق". رادیو فردا (bằng tiếng Ba Tư). Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  38. ↑ "Alireza A'rafi Appointed to Temporary Leadership Council". IranWire (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  39. ↑ Turani, Behrouz (ngày 2 tháng 3 năm 2026). "Who is the cleric suddenly at the center of Iran's power struggle?". Iran International (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2026.
  40. ↑ @GenFlynn (ngày 1 tháng 3 năm 2026). "Israeli media reports that Iran's acting supreme leader, Ayatollah Arafeh, was killed in new strikes on Tehran. He was appointed today following the death of Khamenei in previous joint military operations" (Tweet). Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2026 – qua Twitter.
  41. ↑ "'Ayotallah Arafi also killed' says Former US NSA about new Supreme Leader appointed hours after Khamenei's killing in Israel-Iran war". The Economic Times (bằng tiếng Anh). ngày 2 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  42. ↑ "Reports Claim Iran's Interim Leader Arafi Killed in Airstrike". Deccan Chronicle (bằng tiếng Anh). ngày 2 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 2 tháng 3 năm 2026.
  43. ↑ Mishra, Neerja (ngày 2 tháng 3 năm 2026). "Israel Iran Latest News: Is Iran's New Supreme Leader Ayatollah Alireza Arafi Killed After Succeeding Ayatollah Ali Khamenei?". The Sunday Guardian (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2026.
  44. ↑ "Iran Faces Leadership Crisis Amid Unverified Reports". Grand Pinnacle Tribune (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2026.
  45. ↑ "Is Iran's interim supreme leader Alireza Arafi dead? Rumours swirl after Khamenei's killing | Mathrubhumi English". english.mathrubhumi.com. Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2026.
  46. ↑ DY365. "Is Iran's Interim Leader Ayatollah Alireza Arafi Dead? Rumours Persist Amid Succession Uncertainty". DY365Live. Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2026.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: tên số: danh sách tác giả (liên kết)
  47. ↑ "Has Khamenei's successor Ayatollah Arafi been killed already?". Connected to India. ngày 2 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2026.
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Hội_đồng_Lãnh_đạo_Lâm_thời_Iran&oldid=74948990”