Bước tới nội dung

Trục Kháng chiến

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Trục Kháng chiến
Các thủ lĩnh

Hezbollah Naim Qassem (Hezbollah)

Phân nhóm(xem danh sách)
Khu vực hoạt độngHiện tại:
Hệ tư tưởng
Lập trườngBao quát
Tình trạngĐang hoạt động, liên minh quân sự không chính thức
Đồng minh

Đồng minh phi nhà nước

Đối thủ
Hiện tại

Đối thủ phi nhà nước

Đối thủ cũ
Tham chiến

Trục Kháng Chiến[a] là một liên minh quân sự phi chính thức do Iran lãnh đạo, hoạt động tại Tây Á.[23] Hiện tại,[khi nào?] liên minh quy tụ nhiều nhóm vũ trang phi nhà nước liên kết với nhà nước Iran, hoạt động chống lại các đối thủ của Iran trong khu vực: Hoa Kỳ, Israel, Ả Rập Xê Út và đôi khi là Thổ Nhĩ Kỳ.[23][24][25][26] Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và Venezuela là những đồng minh hiện tại của Trục Kháng chiến. Syria từng là một đồng minh và đã cho phép quân đội Iran, những chiến binh đồng minh không phải người Iran đóng quân tại Syria cho đến khi chế độ Assad sụp đổ vào năm 2024.[24][27]

Trục Kháng chiến chủ yếu bao gồm các tổ chức vũ trang Hồi giáo chủ nghĩa Shia, chẳng hạn như Hezbollah ở Liban, Tổ chức Kháng chiến Hồi giáo và Lực lượng Huy động Nhân dân ở Iraq và Houthi ở Yemen.[b] Liên minh đôi khi[28][29] bao gồm một số tổ chức vũ trang Palestine (thường theo chủ nghĩa Hồi giáo Sunni),[30][31] chẳng hạn như Hamas và Thánh chiến Hồi giáo.[c] Sở dĩ Iran duy trì Trục Kháng chiến một phần là để ngăn chặn xung đột vũ trang xảy ra trên lãnh thổ Iran bằng cách kích động xung đột ở những nước khác thông qua các lực lượng ủy nhiệm Hồi giáo Shia. Những lực lượng ủy nhiệm này một mặt theo đuổi lợi ích đối nội của mỗi nhóm, mặt khác phối hợp làm suy yếu Israel về mặt quân sự và gây thiệt hại cho chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ ở Trung Đông.[32] Hoa Kỳ coi hầu hết các thành viên Trục Kháng chiến là tổ chức khủng bố.[24] Từ năm 2014 đến năm 2017, Quân đội Hoa Kỳ và các lực lượng ủy nhiệm của Iran dưới quyền Qasem Soleimani phối hợp thực hiện các cuộc tấn công trong Chiến tranh chống Nhà nước Hồi giáo.[33]

Trục Kháng chiến đã nhiều lần trực tiếp tấn công lực lượng Quân đội Hoa Kỳ ở Iraq.[27][34] Chính phủ Iran chi khoảng US$700.000.000 mỗi năm để viện trợ quân sự, hỗ trợ hậu cần cho các thành viên liên minh thông qua Lực lượng Quds của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, nhưng ngân sách này bắt đầu giảm dần sau năm 2019 do các lệnh trừng phạt quốc tế chống lại Iran.[23][35]

Cuộc khủng hoảng Trung Đông từ năm 2023 đã làm suy yếu Trục Kháng chiến và chiến lược của Iran.[36] Trục Kháng chiến chịu những thất bại đáng kể, liên tục trước Lực lượng Phòng vệ Israel trong Chiến tranh Gaza,[37][38] xung đột Israel-Hezbollah và Chiến tranh Iran – Israel[24][36][37][39] Các cuộc tấn công của phe đối lập Syria vào năm 2024 cũng phá hoại nghiêm trọng liên minh, đồng thời buộc Iran phải rút lui hoàn toàn khỏi Syria.[36][38][40] Phần còn lại của Trục Kháng chiến vẫn còn nguyên vẹn tính đến tháng 12 năm 2024.[38]

Lịch sử

Nguồn gốc tên gọi

Năm 2002, nhật báo Al-Zahf Al-Akhdar của Libya lần đầu tiên dùng cụm từ "trục kháng chiến" để đáp trả tuyên bố của Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush rằng Iran, Iraq và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên là một trục ma quỷ.[41] Năm 2004, tờ báo Jomhuri-ye Eslami của Iran dùng cụm từ này khi đề cập đến cuộc nổi dậy của người Shia ở Iraq.[42]

Năm 2006, Bộ trưởng Nội vụ Palestine Said Saim dùng cụm từ này trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình Al-Alam để chỉ các mục tiêu chính trị chung giữa người Ả Rập đối lập với mục tiêu của Israel và Hoa Kỳ.[43]

cụm từ "trục kháng chiến" bắt đầu được phổ biến từ tháng 8 năm 2010.[44] Năm 2012, Ali Akbar Velayati, cố vấn cấp cao về ngoại giao của lãnh tụ tối cao Iran, tuyên bố rằng:

Chuỗi kháng chiến chống Israel của Iran, Syria, Hezbollah, chính phủ Iraq mới và Hamas đi qua cao tốc Syria. ... Syria là mắt xích vàng trong chuỗi kháng chiến chống Israel.[45]

Tháng 8 năm 2012, cụm từ này lại xuất hiện trong một cuộc họp giữa Tổng thống Syria Bashar al-Assad và thư ký Hội đồng An ninh quốc gia Tối cao Iran Saeed Jalili về Nội chiến Syria.[46] Tại cuộc họp, Velayati nói:

Tình hình ở Syria không phải là vấn đề nội bộ, mà là cuộc xung đột giữa trục kháng chiến và kẻ thù của nó trong khu vực và trên thế giới. Iran sẽ không dung thứ, dưới bất kỳ hình thức nào, việc phá vỡ trục kháng chiến, trong đó Syria là một phần không thể thiếu.[45]

Hình thành

Sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, những người sáng lập cực đoan nhất của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran như Mohammad Montazeri (được Fatah ở Palestine đào tạo ở miền nam Liban và có quan hệ mật thiết với Libya dưới thời Gaddafi) và Mostafa Chamran (từng đến thăm Cuba và chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa quốc tế cách mạng) chủ trương thành lập một "Quốc tế Hồi giáo"[47] theo quan niệm của Ali Shariati và Ruholla Khomeini về "tình đoàn kết của những người bị áp bức". Montazeri, Chamran và đại sứ Iran tại Syria Ali Akbar Mohtashamipur thành lập Cục Phong trào Giải phóng Hồi giáo thuộc Tổ chức Cách mạng Nhân dân Cộng hòa Hồi giáo Iran với mục đích phối hợp hoạt động của Đảng Hồi giáo Daawa và Tổ chức Bbị cấm tại Iraq với Phong trào Amal và Hezbollah tại Liban.[47][48] Cục Phong trào Giải phóng Hồi giáo được cho là khởi điểm của những nỗ lực của Iran nhằm hình thành Trục Kháng chiến.

Phát triển

Những lãnh đạo hiện tại của Trục Kháng chiến, ngoại trừ chủ tịch Ủy ban Huy động Nhân dân Falih Al-Fayyadh: Hội đồng lãnh đạo lâm thời, Naim Qassem, Abdul-Malik al-Houthi và các thành viên ủy ban tạm thời Hamas (Khaled Mashal, Khalil al-Hayya, Zaher Jabarin và Muhammad Ismail Darwish và một thành viên cấp cao ẩn danh của Hamas)

Mặc dù Iran đã tài trợ cho các nhóm vũ trang Hồi giáo Shia kể từ Chiến tranh Iran – Iraq và Nội chiến Liban, nhưng một mạng lưới ủy nhiệm hoàn chỉnh của Iran chỉ bắt đầu hình thành sau Chiến tranh Iraq.[48] Ban đầu, liên minh này bao gồm Syria dưới chế độ Assad và Hezbollah của Liban. Nhiều năm sau, Iran, vốn liên kết chặt chẽ với Syria và Hezbollah, bắt đầu tăng cường quan hệ giữa ba bên, tạo ra Trục Kháng chiến. Các nhóm Iraq và Yemen phối hợp với Iran trở thành những thành viên mới nhất của liên minh này.[49] Sau khi Nga can thiệp vào cuộc nội chiến Syria, tờ báo The Hill nhận xét rằng một trục kháng chiến mới đang nổi lên trong khu vực. Liên minh này được mô tả là "gây chia rẽ sâu sắc" vì tập trung kích động bạo lực giáo phái đối với người Syria theo Hồi giáo Sunni.[50] Hành động của Hezbollah bị lên án ở Liban; Tổng thống Liban Michel Suleiman yêu cầu Hezbollah chấm dứt các hành động vũ trang đơn phương. Cộng đồng thiểu số Hồi giáo Sunni ở Liban cáo buộc Hezbollah tiến hành bạo lực giáo phái chống lại người Hồi giáo khác và từ bỏ lập trường chống chủ nghĩa phục quốc Do Thái.[49][49] Từ sau khi Hezbollah ngày càng can thiệp vào nội chiến Syria vào năm 2013, Trục Kháng chiến tuyên bố theo chủ nghĩa Khomeini và chống Hồi giáo Sunni; chế độ Assad trở nên lệ thuộc Iran và các lực lượng ủy nhiệm của Iran để tiếp tục tồn tại. Các nhóm Hồi giáo chủ nghĩa Sunni như Anh em Hồi giáo và Hamas bắt đầu công khai phản đối Iran và Hezbollah và liên kết chặt chẽ với Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar, những nước cạnh tranh địa chính trị với Iran.[51][52]

Khủng hoảng Trung Đông (2023–nay)

Cuộc khủng hoảng Trung Đông từ năm 2023, bắt đầu với các cuộc tấn công ngày 7 tháng 10, đã làm suy yếu Trục Kháng chiến và chiến lược của Iran, theo một nhà phân tích của Associated Press.[36] Liên minh này chịu những đòn giáng mạnh trong Chiến tranh Gaza[37][38] và xung đột Israel-Hezbollah.[24][36][37][39] Ngoài ra, sự sụp đổ của chế độ Assad ở Syria làm gián đoạn thêm Trục Kháng chiến.[36][38][40] Lực lượng Houthi và các nhóm dân quân ở Iraq vẫn còn nguyên vẹn tính đến tháng 12 năm 2024.[38] Tháng 4 năm 2025, Hezbollah rút phần lớn cơ sở hạ tầng quân sự khỏi miền nam Liban và chuyển giao 190 trong số 265 vị trí quân sự cho quân đội Liban[53] theo thỏa thuận ngừng bắn vào tháng 11 năm 2024, quy định việc Hezbollah tái bố trí lực lượng về phía bắc sông Litani và quân đội Liban triển khai khoảng 5.000 binh sĩ về phía nam.[54] Việc rút quân nhằm mục đích giảm căng thẳng dọc biên giới Israel-Liban và tạo điều kiện cho dân thường di tản trở về. Tuy Hezbollah đã loại bỏ vũ khí hạng nặng, nhưng một số chiến binh từ các làng phía nam vẫn sở hữu vũ khí hạng nhẹ.[53][54]

Tháng 7 năm 2025, Iran tăng cường hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm, cung cấp vũ khí tiên tiến cho cả Houthi ở Yemen và Hezbollah ở Liban, bất chấp áp lực ngày càng tăng từ khu vực và quốc tế. Vào cuối tháng 6, các lực lượng liên minh của Hoa Kỳ tại Yemen chặn lại ước tính khoảng 750 tấn vũ khí do Iran cung cấp gần lãnh thổ do Houthi kiểm soát, bao gồm tên lửa chống hạm, chống máy bay, linh kiện máy bay không người lái, đầu đạn và sách hướng dẫn bằng tiếng Ba Tư, củng cố các đánh giá lâu nay về sự can thiệp trực tiếp của Iran thông qua Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và các mạng lưới liên kết. Đồng thời, tình báo phương Tây cho thấy Iran nối lại việc vận chuyển tên lửa cho Hezbollah qua các tuyến đường bộ xuyên Iraq và Syria nhằm bổ sung kho vũ khí của nhóm này sau cuộc đối đầu với Israel năm 2024. Bất chấp những thiệt hại kinh tế, quân sự sau Chiến tranh Iran-Israel, Iran ưu tiên tái vũ trang cho các đồng minh khu vực.[55][56]

Tháng 1 năm 2026, Hoa Kỳ bắt đầu tăng cường quân sự ở Trung Đông,[57][58] chủ yếu do các cuộc biểu tình ở Iran, các vụ thảm sát người biểu tình sau đó và căng thẳng gia tăng giữa Iran và Hoa Kỳ do chương trình hạt nhân, chương trình tên lửa đạn đạo và sự hỗ trợ của Iran đối với các nhóm vũ trang trong khu vực như Hezbollah, Hamas và Houthi.[59][60][61]

Thành viên

Hezbollah, một nhóm Hồi giáo chủ nghĩa Shia được thành lập để chống lại Israel xâm lược Liban vào năm 1982,[62] là thành viên nổi bật nhất của Trục Kháng chiến.[24] Những thành viên quan trọng khác bao gồm Hamas,[23][24][63] Thánh chiến Hồi giáo Palestine,[23] Houthi tại Yemen[23][63] và một số lực lượng dân quân Hồi giáo Shia ở Iraq, Syria.[23][24][63] Trước khi chế độ Assad sụp đổ vào năm 2024,[36] Syria là nước đồng minh duy nhất của liên minh,[24] đồng ý chứa chấp những chiến binh được Iran huấn luyện và tuyển mộ.[27]

Iran

Cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei nhiều lần khẳng định chính phủ Cộng hòa Hồi giáo Iran là một "chính phủ kháng chiến" chống lại phương Tây và Israel.[64] Qasem Soleimani đóng một vai trò quan trọng trong cuộc chiến của Iran chống lại Nhà nước Hồi giáo ở Iraq. Ông được đánh giá là nhân vật chủ chốt trong việc tập hợp các lực lượng người Kurd, Hồi giáo Shia cho cuộc chiến chống lại Nhà nước Hồi giáo[65] và hình thành một trục ảnh hưởng của Hồi giáo Shia trên khắp Trung Đông với trung tâm là Iran.[34]

Hezbollah

Hezbollah được các giáo sĩ người Liban thành lập để chống lại Israel trong Chiến tranh Liban năm 1982.[62][63] Hezbollah là một tổ chức chính trị có ảnh hưởng ở Liban, chia sẻ hệ tư tưởng Hồi giáo Shia của Iran. Kể từ khi sau Chiến tranh Gaza, Hezbollah đã tăng cường tấn công các mục tiêu tại Israel dọc biên giới Liban-Israel gần như mỗi ngày nhằm ngăn chặn Israel tấn công Gaza, gây ra cuộc giao tranh dữ dội nhất giữa hai bên kể từ Chiến tranh Liban năm 2006.[63] Iran là nhà cung cấp vũ khí chính cho Hezbollah. Tháng 12 năm 2024, Naim Qassem, lãnh đạo Hezbollah, thừa nhận rằng kể từ khi chế độ Assad sụp đổ, Hezbollah đã mất tuyến đường tiếp tế quân sự qua Syria.[66] Đơn vị 3800 của Hezbollah chịu trách nhiệm huấn luyện và cung cấp viện trợ chiến lược cho các nhóm chiến binh ở Iraq và Yemen.[67][68][69]

Các nhóm Iraq

Houthi

Các nhóm Palestine

Mặt trận Bình dân Giải phóng Palestine, một tổ chức theo chủ nghĩa Marx–Lenin thế tục, thường được coi là một thành viên Trục Kháng chiến và nhận sự hỗ trợ từ Iran.[70][71] Hamas đôi khi cũng được coi là một thành viên liên minh do lập trường chống Israel và Hoa Kỳ. Tháng 3 năm 2012, Hamas đã rút trụ sở chính khỏi Damascus và chuyển sang ủng hộ phe đối lập Syria.[72][73] Tháng 10 năm 2022, Hamas khôi phục quan hệ với Syria với Iran làm trung gian hòa giải.[74][75]

Các nhóm Syria

Mặt trận Kháng chiến Hồi giáo ở Syria, một tổ chức vũ trang do Đảng Xã hội Quốc gia Syria thành lập sau khi chế độ Assad sụp đổ và Israel xâm lược Syria vào năm 2024, là một thành viên Trục Kháng chiến.[76]

Cựu thành viên

Syria (1979–2024)

Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei gặp các học giả Hồi giáo người Syria, ngày 3 tháng 3 năm 2018

Liên minh Iran-Syria được thành lập vào năm 1979 và có tầm quan trọng lớn đối với Trục Kháng chiến. Cả hai nước đều có vị trí then chốt của Trung Đông và ảnh hưởng đến chính trị Trung Đông trong ba thập kỷ qua. Liên minh này đã giúp chế độ Assad duy trì quyền lực và bảo vệ tội ác chiến tranh của chế độ.[77] Liên minh Iran-Syria có ba trụ cột: bảo tồn chế độ Assad; duy trì quyền tiếp cận nguồn cung cấp vũ khí, tiền từ Iran; và ngăn chặn một chính phủ đa số Hồi giáo Sunni lên nắm quyền ở Syria.[49]  Giới lãnh đạo Đảng Xã hội chủ nghĩa Phục hưng Ả Rập - khu vực Syria chủ yếu là người Alawite, một nhánh của Hồi giáo Shia.[78] Hai nước từng là đồng minh chiến lược trong nhiều lĩnh vực, bao gồm quốc phòng.[79] Thủ tướng và các đại sứ Israel mô tả là liên minh Iran-Syria là "Trục Khủng bố".[80][81][82]

Sự sụp đổ của chế độ Assad vào năm 2024 được truyền thông phương Tây đánh giá là một đòn giáng mạnh vào Trục Kháng chiến, làm suy yếu khả năng viện trợ cho Hezbollah của Iran.[38][39][40][83][84][85][86]

Tài trợ

Thông qua Lực lượng Quds,[23][24][35] Iran phân bổ nguồn lực đáng kể để tăng cường khả năng của mỗi nhóm trong nhiều thập kỷ. Nguồn tài trợ cho Trục Kháng chiến bao gồm doanh thu dầu mỏ, thuế và các quỹ do nhà nước quản lý.[87][88]

Chế độ Assad tại Syria

Iran đầu tư tài chính và quân sự đáng kể vào Syria. Trong nội chiến Syria, Iran chi khoảng 50 tỷ đô la Mỹ để hỗ trợ chế độ Assad.[89][90][91] Bên cạnh sự hỗ trợ tài chính và vật chất, Iran củng cố ảnh hưởng ở Syria thông qua một loạt các thỏa thuận kinh tế, đặc biệt là sau năm 2017. Những thỏa thuận này thường ưu tiên lợi ích của Iran, trao cho Iran những đặc quyền trong các lĩnh vực quan trọng như viễn thông, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng.[92] Ngày 7 tháng 12 năm 2024, cựu nghị sĩ Iran Bahram Parsaei tiết lộ rằng Syria nợ Iran hơn 30 tỷ đô la Mỹ.[91]

Những nhóm khác

Hezbollah là một trong những bên hưởng lợi chính từ sự tài trợ của Iran. Theo Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Iran là nguồn cung cấp chính về huấn luyện, vũ khí và tài chính cho Hezbollah.[93] Năm 2018, chính phủ Hoa Kỳ ước tính Iran chuyển 700 triệu đô la hàng năm cho Hezbollah.[94][95]

Iran cũng tài trợ cho các tổ chức vũ trang Palestine, bao gồm Hamas và Jihad Hồi giáo Palestine. Đến năm 2023, Iran tăng nguồn tài trợ cho Hamas lên khoảng 350 triệu đô la Mỹ mỗi năm.[96]

Danh sách thành viên

Thành viên hiện tại

Quốc giaNhóm
Iran Iran
Iraq Iraq
Liban Liban

     Hezbollah

    • Phong trào Amal
    • Syrian Social Nationalist Party in Lebanon
    Yemen Yemen thuộc Houthi
    Nhà nước Palestine Palestine
    • Palestinian Joint Operations Room[23][113]
      •  Hamas[114]
        • Al-Qassam Brigades
      • Bản mẫu:Country data Palestinian Islamic Jihad
        • Al-Quds Brigades
      • Bản mẫu:Country data Popular Front for the Liberation of Palestine PFLP
        • Abu Ali Mustafa Brigades
      • Bản mẫu:Country data Democratic Front for the Liberation of Palestine DFLP
        • National Resistance Brigades
      • Bản mẫu:Country data Popular Resistance Committees PRC[115]
        • Al-Nasser Salah al-Deen Brigades
      • al-Aqsa Martyrs' Brigades
      • Palestinian Mujahideen Movement
        • Mujahideen Brigades
      • Palestinian Freedom Movement
        • Al-Ansar Brigades
      • Bản mẫu:Country data Popular Front for the Liberation of Palestine – General Command PFLP–GC
        • Jihad Jibril Brigades
    Bahrain Bahrain
    • Al-Mukhtar Brigades
    • Al-Ashtar Brigades
    • Waad Allah Brigades
    Syria Syria
    • Syrian Social Nationalist Party
      • Eagles of the Whirlwind
    • Islamic Resistance Front in Syria
    • Syrian Popular Resistance
    • Military Council for the Liberation of Syria
    • Coastal Shield Brigade
    Afghanistan Afghanistan
    • Hezbollah Afghanistan
    • Liwa Fatemiyoun[116]
    Azerbaijan AzerbaijanHussainiyoun/Hüseynçilər[117]
    Pakistan Pakistan
     Jordan Tổ chức Kháng chiến Hồi giáo tại Jordan

    Cựu thành viên

    Syria Syria (1979–2024)[122][123][124] Đảng Ba'ath
     Lực lượng Vũ trang Syria
    National Defence Forces
    Baqir Brigade
    Liwa Abu al-Fadhal al-Abbas
    Quwat al-Ridha
    Hashemiyoun
    Nhà nước Palestine Palestine
    • Sabireen Movement
    • Bản mẫu:Country data Fatah

    Đối thủ

    Israel và Hoa Kỳ

    Trục Kháng Chiến coi Israel là kẻ thù chung, phải bị tiêu diệt[24] nhằm tranh thủ sự ủng hộ của thế giới Hồi giáo. Theo nhà phân tích Afshon Ostovar, mục tiêu của Trục Kháng chiến là "bóp nghẹt dần dần" Israel thông qua một loạt "các cuộc chiến ngày càng tàn phá, không thể thắng".[125] Trong trường hợp xảy ra một cuộc chiến lớn với Israel thì tất cả các thành viên dự kiến sẽ tham gia vào một chiến dịch phối hợp trên toàn khu vực nhằm tiêu diệt Israel.[24] Iran vạch ra chiến lược này và đã đầu tư mạnh vào việc tăng cường khả năng chiến đấu, phối hợp của các nhóm.[24] Tuy có khác biệt về hệ tư tưởng và lợi ích đối nội,[32] nhưng các thành viên liên minh đều thống nhất về mục tiêu chung là làm phức tạp các hoạt động của Israel và gây thiệt hại cho sự hỗ trợ của Hoa Kỳ đối với Israel.[126][49]Tờ Guardian đánh giá Trục Kháng chiến là "một mạng lưới các nhóm Hồi giáo cực đoan tự trị mà Iran sử dụng để thể phóng chiếu lực lượng, quyết định diễn biến sự kiện và ngăn chặn cuộc tấn công của Israel hoặc Hoa Kỳ".[127]

    Nhà nước Hồi giáo

    Trục Kháng chiến là lực lượng chiến đấu chính chống lại Nhà nước Hồi giáo sau khi nhóm này chiếm gần một phần ba Iraq vào năm 2014.[34] Amirli là thành phố đầu tiên đẩy lùi cuộc tấn công của Nhà nước Hồi giáo nhờ sự hợp tác bất thường giữa quân đội Iraq, lực lượng người Kurd, các lực lượng dân quân Hồi giáo Shia do Iran hậu thuẫn và không lực của Hoa Kỳ.[128] Năm 2012, Hezbollah triển khai quân để hỗ trợ lực lượng chính phủ Syria chống lại Quân đội Tự do Syria, al-Qaeda và Nhà nước Hồi giáo. Năm 2013, Iran bắt đầu triển khai quân đội để hỗ trợ chính phủ Syria chống lại phiến quân và những phe phái khác. Trong cả hai trường hợp, chính phủ Iraq hỗ trợ, thậm chí còn có tình nguyện viên tham gia chiến trường ở Syria.[129] Ngoài ra, Lực lượng Huy động Nhân dân Iraq trở thành lực lượng chính trong cuộc chiến chống lại Nhà nước Hồi giáo ở Iraq.[130] Năm 2014, Hezbollah từ chối giúp Hoa Kỳ trong chiến dịch ở Iraq chống lại Nhà nước Hồi giáo, cho rằng điều đó có thể dẫn đến sự thống trị của Hoa Kỳ trong khu vực hoặc "thay thế khủng bố bằng sự chiếm đóng trắng trợn của Hoa Kỳ".[131] Trong cuộc chiến chống Nhà nước Hồi giáo ở Iraq và Syria, Trục Kháng chiến thành lập liên minh 4+1, một liên minh hợp tác quân sự giữa Iran, Iraq, Syria, Nga và Hezbollah.[132]

    Quan hệ với những nước khác

    Nga

    Afghanistan

    Iran bị cáo buộc hỗ trợ Taliban trong Chiến tranh Afghanistan.[133][134] Ali Akbar Velayati[135] và Hassan Kazemi Qomi[136] tuyên bố rằng Tiểu vương quốc Hồi giáo Afghanistan do Taliban lãnh đạo cũng là một thành viên Trục Kháng chiến. Tuy nhiên, chỉ huy Lực lượng Quds Esmail Qaani cho rằng Taliban "không phải là bạn của Iran".[135]

    Xem thêm

    Ghi chú

    1. ↑ Trong tiếng bản địa:
    2. ↑ Tên chính thức là phong trào Ansarullah, chính phủ de facto tại Tây Bắc Yemen từ ngày 28 tháng 7 năm 2016 dưới quyền Hội đồng Chính trị Tối cao.
    3. ↑ Hamas là tên viết tắt tiếng Ả Rập của tên gọi chính thức "Phong trào Kháng chiến Hồi giáo" (Ḥarakat al-Muqāwamah al-ʾIslāmiyyah). Chính phủ Hamas nắm quyền tại Dải Gaza từ năm 2006.

    Tham khảo

    1. ↑ Jay Solomon (ngày 27 tháng 11 năm 2017). "High-Level Contacts Between North Korea and Iran Hint at Deeper Military Cooperation". Washington Institute for Near East Policy (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2023.
    2. ↑ "Iranian press review: Venezuela part of 'Axis of Resistance', says Maduro". Middle East Eye (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 12 tháng 10 năm 2023.
    3. ↑ Coleman, Luke (ngày 5 tháng 3 năm 2015). "Assad: We Armed Kurds Before International Coalition". Basnews. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 4 năm 2015.
    4. ↑ "بالتزامن مع تعامي المجتمع الدولي عن مأساتهم...أوضاع إنسانية كارثية يعيشها نحو 700 ألف مدني في منطقة عفرين التي تحاصرها القوات التركية • المرصد السوري لحقوق الإنسان". Syrian Observatory For Human Rights (bằng tiếng Ả Rập). ngày 14 tháng 3 năm 2018.
    5. ↑ "Assad regime says it will continue to provide weaponry, money to Kurds". DailySabah. ngày 20 tháng 4 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 3 năm 2019. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2019.
    6. ↑ Vivian Nereim (ngày 13 tháng 9 năm 2023). "U.S. Deepens Security Pledge to Bahrain, an Adversary of Iran". The New York Times. Truy cập ngày 13 tháng 11 năm 2023.
    7. ↑ "Palestinian Fatah group says Iran trying to spread chaos in West Bank". Reuters. ngày 3 tháng 4 năm 2024. Truy cập ngày 11 tháng 6 năm 2024.
    8. ↑ Myre, Greg (ngày 4 tháng 2 năm 2025). "Syria's new leader denounces Iran, calling its proxies a regional threat". NPR.
    9. ↑ "IRAN'S SHADOW WAR ON ISIS". ngày 18 tháng 11 năm 2019. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 6 năm 2023. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2023.
    10. ↑ Nadimi, Farzim (ngày 10 tháng 9 năm 2014). "Iran Is Expanding Its Military Role in Iraq in a Bunch of Ways". Business Insider. Lưu trữ bản gốc ngày 27 tháng 8 năm 2018. Truy cập ngày 27 tháng 9 năm 2014.
    11. ↑ "Beware Iran's 'Axis of Resistance' | People's Mojahedin Organization of Iran (PMOI/MEK)". Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2020.
    12. ↑ "IRGC trains government militias to fight SDF in eastern Syria". North Press Agency. ngày 22 tháng 1 năm 2024. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 12 năm 2024.
    13. ↑ Farhat, Beatrice (ngày 8 tháng 8 năm 2024). "Clashes between Arab tribes, SDF forces in Syria pose challenge to US". Al-Monitor. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 8 năm 2024.
    14. ↑ "Iran-backed group attacks SDF, killing one in Deir ez-Zor: Monitor". Rûdaw. ngày 22 tháng 9 năm 2024. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 9 năm 2024.
    15. ↑ "Egypt sends Assad secret arms aid, including missiles, with Russian funding". Debka. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 24 tháng 10 năm 2023.
    16. ↑ "Egypt voices support for Russia's moves in Syria". Reuters. ngày 4 tháng 10 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 10 năm 2015. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2015.
    17. ↑ Walsh, Declan (ngày 24 tháng 8 năm 2017). "Qatar Restores Full Relations with Iran, Deepening Gulf Feud". The New York Times.
    18. ↑ "Victory for Assad looks increasingly likely as world loses interest in Syria". The Guardian. ngày 31 tháng 8 năm 2017. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 4 năm 2019. Truy cập ngày 26 tháng 10 năm 2023. Returning from a summit in the Saudi capital last week, opposition leaders say they were told directly by the foreign minister, Adel al-Jubeir, that Riyadh was disengaging.
    19. ↑ Samia Nakhoul, Aziz El Yaakoubi (ngày 24 tháng 5 năm 2023). "Saudi embrace of Assad sends strong signal to US". Reuters. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2023.
    20. ↑ "UAE reopens Syria embassy in boost for Assad". Reuters. ngày 27 tháng 12 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2023.
    21. ↑ Cafarella, Jennifer (2014). "Jabhat al-Nusra in Syria: An Islamic Emirate for Al-Qaeda" (PDF). Middle East Security Report 25. Washington, DC: Institute for the Study of War: 8–46. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 23 tháng 2 năm 2022.
    22. ↑ "جبهه مقاومت". Khamenei.ir (bằng tiếng Ba Tư).
    23. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Al-Kassab, Fatima (ngày 26 tháng 10 năm 2023). "What is the 'axis of resistance' of Iran-backed groups in the Middle East?". NPR. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 30 tháng 10 năm 2023.
    24. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Hubbard, Ben; Rubin, Alissa J. (ngày 30 tháng 9 năm 2024). "Facing a Big Test, Iran's 'Axis of Resistance' Flails". The New York Times.
    25. ↑ "The shape-shifting 'axis of resistance' | Chatham House – International Affairs Think Tank". www.chathamhouse.org (bằng tiếng Anh). ngày 11 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2026.
    26. ↑ "The Evolving Middle Eastern Regional Order: Türkiye-Iraq Relations in Context". Carnegie Endowment for International Peace (bằng tiếng Anh). ngày 18 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2026.
    27. 1 2 3 J. Rubin, Alissa; Hubbard, Ben; Gamio, Lazaro (ngày 1 tháng 10 năm 2024). "What to Know About the Axis of Resistance, the Iran-backed Militia Network". The New York Times.
    28. ↑ "Flexible Resistance: How Hezbollah and Hamas Are Mending Ties". Carnegie Endowment for International Peace (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2024.
    29. ↑ "What links Hamas to the 'Axis of Resistance' and Iran as its patron?". The Irish Times (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 28 tháng 9 năm 2024.
    30. ↑ "Iran backs Assad as Syrian forces choke off Aleppo". Reuters. ngày 7 tháng 8 năm 2012. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 1 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2012.
    31. ↑ "Iran: Syria part of 'axis of resistance'". CNN. ngày 7 tháng 8 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2012.
    32. 1 2 "IntelBrief: Differences Affect Iranian 'Axis of Resistance' Response to Mideast Crisis". The Soufan Center. ngày 21 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày 21 tháng 11 năm 2023. In the aggregate, Tehran and its proteges appear to have assessed that none of their actions will be sufficient to cause Israel to abandon its all-out ground operations to eliminate the Hamas military infrastructure in Gaza. Instead, Iran and its allies seem to be pursuing alternative goals, including trying to drive a wedge between the United States and its Arab allies; applying pressure on Israel to support an eventual Palestinian state; building their domestic support bases to outflank domestic opponents; and ensuring that the vast bulk of their arsenals remain intact, if needed for future conflicts."

      "The Hamas criticism might also reflect the underlying sectarian tensions within the alliance: Hamas is one of the only Sunni Muslim factions in the group (Palestinian Islamic Jihad, or PIJ, being the other). The others, including the Alawite family that dominates Syria, are Shias of varying schools of thought.
    33. ↑ Arango, Tim (ngày 13 tháng 1 năm 2020). "Qassim Suleimani, Master of Iran's Intrigue, Built a Shiite Axis of Power in Mideast". The New York Times. New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2024. "... that conflict, from 2014 through 2017, was a rare instance of Iran and the United States nominally fighting on the same side. On a number of occasions, Americans were hitting Islamic State targets from the air while General Suleimani was directing ground forces against the militants.
    34. 1 2 3 Arango, Tim (ngày 13 tháng 1 năm 2020). "Qassim Suleimani, Master of Iran's Intrigue, Built a Shiite Axis of Power in Mideast". The New York Times. New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 1 năm 2020. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2024.
    35. 1 2 "What is Iran's axis of resistance?". The Economist. ISSN 0013-0613. Truy cập ngày 2 tháng 10 năm 2024.
    36. 1 2 3 4 5 6 7 "Analysis: Collapse of Syria's Assad is a blow to Iran's 'Axis of Resistance'". AP News (bằng tiếng Anh). ngày 8 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2024.
    37. 1 2 3 4 "Will Iran Become More Dangerous After Assad's Ouster in Syria?". Council on Foreign Relations (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2024.
    38. 1 2 3 4 5 6 7 Rubin, Alissa J. (ngày 8 tháng 12 năm 2024). "With Assad's Fall, Iran's 'Axis of Resistance' Unravels". The New York Times.
    39. 1 2 3 "Iran Suffers Blow of 'Historic Proportions' With Assad's Fall". The Wall Street Journal. ngày 9 tháng 12 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2024.
    40. 1 2 3 "Fall of Assad in Syria deals serious blow to Iran's axis of resistance". The Washington Post. ngày 10 tháng 12 năm 2024.
    41. ↑ "Collapse of US-Libyan Talks Highlighted by Revived Anti-US Rhetoric from Tripoli". Defense & Foreign Affairs Daily. ngày 12 tháng 2 năm 2002.
    42. ↑ "BBC Monitoring quotes from Iranian press 18 May 04". BBC News. ngày 18 tháng 5 năm 2004.
    43. ↑ "Interview with Said Saim, Palestinian Minister of the Interior, discussing the security chaos in the Palestinian territories, the Palestinian national dialogue and relations with other Arab countries". Federal News Service. ngày 29 tháng 5 năm 2006.
    44. ↑ "Calm on Israel-Lebanon front belied by talk of war". Reuters. ngày 2 tháng 8 năm 2010. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2012.
    45. 1 2 Goodarzi, Jubin (tháng 8 năm 2013). "Iran and Syria at the Crossroads: The Fall of the Tehran-Damascus Axis?" (PDF). Viewpoints. Wilson Center. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 22 tháng 10 năm 2015. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2015.
    46. ↑ "Iran: We're in 'axis of resistance' with Syria". CBS News. ngày 7 tháng 8 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 2 năm 2014. Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2012.
    47. 1 2 Ali Alfoneh (2013). Iran Unveiled: How the Revolutionary Guards Is Transforming Iran from Theocracy into Military Dictatorship. Washington, DC: AEI Press. tr. 213. ISBN 978-0-8447-7255-4.
    48. 1 2 Dr. Reuven Pedatzur (ngày 1 tháng 11 năm 2010). "Iran's Post-Revolution Foreign Policy". Trong Meir Jevedanfar (biên tập). Iran's Ambitions for Regional Hegemony (PDF). Merav-Dascalu Publishing, Ltd. tr. 15.
    49. 1 2 3 4 5 Sullivan, Marisa (tháng 4 năm 2014), Hezbollah in Syria (PDF), Institute for the Study of War, lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 4 tháng 11 năm 2019, truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2015 Quote on page 25: Opposition is greatest with Lebanon's Sunni community, which view Hezbollah as choosing sides in sectarian conflict, killing fellow Muslims, and losing sight of its resistance to Israel.
    50. ↑ Schenker, David (ngày 7 tháng 10 năm 2015). "Putin and the Shiite 'Axis of Resistance'". The Hill. Lưu trữ bản gốc ngày 31 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2016. Assad, backed by Hezbollah and Iran, began his campaign to eradicate Sunni regime opponents...this new axis — which targets Syrian Sunnis instead of Israel — is deeply polarizing.
    51. ↑ Wieland, Carsten (2016). "10: Syrian-Lebanese relations". Trong Felsch, Maximilian; Wahlisch, Martin (biên tập). Lebanon and the Arab Uprisings: In the eye of the Hurricane. New York, NY: Routledge. tr. 178. ISBN 978-1-138-88584-4.
    52. ↑ Hussein, Ibish (ngày 23 tháng 3 năm 2019). "As the Syrian war ends, the axis of resistance has been exposed for the illusion it always was". The National. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 24 tháng 11 năm 2022.
    53. 1 2 "Hezbollah withdraws from majority of military sites in southern Lebanon". Middle East Eye (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 13 tháng 4 năm 2025.
    54. 1 2 "What does the US-brokered truce ending Israel-Hezbollah fighting include". Reuters. ngày 27 tháng 11 năm 2024.
    55. ↑ Robertson, Mostafa Salem, Nic (ngày 19 tháng 7 năm 2025). "'Nothing has changed': Iran tries to rearm proxy groups as US talks stall". CNN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2025.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
    56. ↑ Kelly, Kieran (ngày 18 tháng 7 năm 2025). "Iran moves to rearm Houthis and Hezbollah". The Telegraph (bằng tiếng Anh). ISSN 0307-1235. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2025.
    57. ↑ Roth, Andrew (ngày 27 tháng 1 năm 2026). "US announces multi-day aerial military drills in the Middle East amid Iran tensions". The Guardian (bằng tiếng Anh). ISSN 0261-3077. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2026.
    58. ↑ "Iran: Trump warns 'time is running out' for nuclear deal as US military builds up in Gulf". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 28 tháng 1 năm 2026. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2026.
    59. ↑ "Trump urges Iranians to keep protesting, saying 'help is on its way'". Reuters. ngày 13 tháng 1 năm 2026.
    60. ↑ "Trump tells Iran to make nuclear deal or next attack will be 'far worse'". Reuters. ngày 28 tháng 1 năm 2026.
    61. ↑ "US renews nuclear and missile demands on Iran as 'armada' arrives". Iran International (bằng tiếng Anh). ngày 27 tháng 1 năm 2026. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2026.
    62. 1 2 "Who Are Hezbollah?". BBC News. ngày 21 tháng 5 năm 2008. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2008.
    63. 1 2 3 4 5 "What is Iran's 'Axis of Resistance'?". Reuters. ngày 13 tháng 4 năm 2024.
    64. ↑ "جمهوری اسلامی دولت مقاومت است". Khamenei.ir (bằng tiếng Ba Tư).
    65. ↑ Ostovar, Afshon (2016). Vanguard of the Imam: Religion, Politics, and Iran's Revolutionary Guards. Oxford University Press. tr. 227. ISBN 978-0-19-938789-2.
    66. ↑ Gebeily, Maya (ngày 14 tháng 12 năm 2024). Mark Potter (biên tập). "Hezbollah chief says group lost its supply route through Syria" (bằng tiếng Anh). Reuters. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2024.
    67. ↑ "Hezbollah's Regional Activities in Support of Iran's Proxy Networks". Middle East Institute (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2025.
    68. ↑ "Hezbollah in Iraq: A Little Help Can Go a Long Way". The Washington Institute (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2025.
    69. ↑ Shapira, Boaz (ngày 5 tháng 1 năm 2025). "The Quds Force and Hezbollah Involvement Alongside the Houthis in Yemen". Alma Research and Education Center (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2025.
    70. ↑ "PFLP Boasts About its Ties to Iran | FDD's Long War Journal". ngày 12 tháng 11 năm 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 12 năm 2023. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2022.
    71. ↑ "الرئيس الإيراني يستقبل وفدا من الجبهة الشعبية". Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 3 năm 2023. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2022.
    72. ↑ "Syria crisis causes Iran-led 'axis of resistance' to fray". CS Monitor. ngày 16 tháng 3 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 5 năm 2021. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.
    73. ↑ "Hamas rattles the Resistance Axis". Al Alarabiya News. ngày 3 tháng 3 năm 2012. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2012.
    74. ↑ "Hamas leaders meet Assad in Damascus to 'turn the page'". Reuters (bằng tiếng Anh). ngày 19 tháng 10 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2023.
    75. ↑ Ibrahim, Arwa. "Iranian support vital for Hamas after ties restored with Syria". Al Jazeera (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 1 năm 2024. Truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2023.
    76. ↑ "Nascent Syrian Armed group emerges to confront Israeli Armed Forces". The Long War Journal. ngày 3 tháng 3 năm 2025.
    77. ↑ "Challenging the Axis of Resistance: Syria, Iran and the Strategic Balance in the Middle East". USIP. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 9 năm 2016. Truy cập ngày 25 tháng 5 năm 2016.
    78. ↑ Pipes, Daniel (1989). "The Alawi Capture of Power in Syria". Middle Eastern Studies. 25 (4): 429–450. doi:10.1080/00263208908700793. JSTOR 4283331. Lưu trữ bản gốc ngày 31 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2017.
    79. ↑ "Syrian DM Stresses Tehran-Damascus Joint Confrontation against Attacks". Fars News Agency. ngày 9 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 7 tháng 8 năm 2012.
    80. ↑ 50 tons of weapons seized by Israel Lưu trữ ngày 18 tháng 3 năm 2011 tại Wayback Machine, The Telegraph, 16 March 2011
    81. ↑ "Israel pursues strikes on Lebanon" (bằng tiếng Anh). ngày 14 tháng 7 năm 2006. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2026.
    82. ↑ "Gillerman fingers 'axis of terror' | The Jerusalem Post". The Jerusalem Post | JPost.com (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2026.
    83. ↑ Blomfield, Adrian; Makoii, Akhtar (ngày 8 tháng 12 năm 2024). "How Oct 7 led to the fall of Syria – and the retreat of Iran". The Sunday Telegraph.
    84. ↑ Noe, Nicholas (ngày 9 tháng 12 năm 2024). "Iran faces its hardest choice as 'Axis of Resistance' falters". i (bằng tiếng Anh).
    85. ↑ Sharifi, Kian (ngày 9 tháng 12 năm 2024). "Fall Of Assad Unravels Iran's Decades-Old 'Axis Of Resistance'". RadioFreeEurope/RadioLiberty (bằng tiếng Anh).
    86. ↑ "Ouster of Al Assad breaks link in Iran's 'axis of resistance'". Gulf News (bằng tiếng Anh). ngày 9 tháng 12 năm 2024.
    87. ↑ Khatinoglu, Dalga (ngày 24 tháng 10 năm 2024). "Iran's Armed Forces to receive 51% of government's oil export revenues". Iran International (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 15 tháng 7 năm 2025.
    88. ↑ "The Economic Challenge Ahead for Iran". ISPI online. Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2025.
    89. ↑ "Sanctions on Syria: Iran's Economic Gains and the Gulf-U.S. Divide". Arab Gulf States Institute in Washington (bằng tiếng Anh). ngày 14 tháng 11 năm 2024. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2024.
    90. ↑ Grajewski, Nicole (ngày 9 tháng 12 năm 2024). "Why Did Iran Allow Bashar al-Assad's Downfall?". Carnegie Endowment for International Peace (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2024.
    91. 1 2 "Deep Dive: Syria's foreign debt to Iran". Amwaj.media (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2024.
    92. ↑ "Acquisition Through Pressure: Expansion of Iran's Economic Influence in Syria". EPC.
    93. ↑ "What Is Hezbollah?". Council on Foreign Relations (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2024.
    94. ↑ Karam, Joyce. "Iran pays Hezbollah $700 million a year, US official says". The National (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2025.
    95. ↑ "Hezbollah paying the price of Iranian obstinance". Ynetnews (bằng tiếng Anh). ngày 27 tháng 5 năm 2019. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2025.
    96. ↑ "How Hamas secretly built a 'mini-army' to fight Israel". Reuters (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2024.
    97. ↑ Mamouri, Ali (ngày 2 tháng 7 năm 2019). "Iraq orders militias to fully integrate into state security forces". Al-Monitor. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 24 tháng 11 năm 2019.
    98. ↑ Mamouri, Ali (ngày 8 tháng 7 năm 2019). "Shiite militias react angrily to decree integrating them into Iraqi forces". Al-Monitor. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 7 năm 2019. Truy cập ngày 24 tháng 11 năm 2019.
    99. ↑ "Iran Updated". Institute for the Study of War (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 31 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 31 tháng 3 năm 2025.
    100. 1 2 3 4 "Iran Update, October 18, 2023". Institute for the Study of War. ngày 18 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2023.
    101. ↑ "Iran Update, November 3, 2023". Institute for the Study of War. ngày 3 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2023.
    102. ↑ Dana Taib Menmy; Oliver Mizzi (ngày 8 tháng 11 năm 2023). "Who is the Islamic Resistance in Iraq, the mysterious group attacking US and Israeli targets over Gaza?". The New Arab.
    103. ↑ "Harakat al-Nujaba vows to continue attacks despite US retaliation warnings". Rûdaw. ngày 2 tháng 2 năm 2024.
    104. ↑ "Terrorist Designation of Harakat Ansar Allah al-Awfiya". United States Department of State (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2024.
    105. ↑ "Profile: Kataib Sarkhat al-Quds (formerly known as Ashab al-Kahf)". The Washington Institute.
    106. ↑ "IRAN UPDATE, JULY 26, 2024". ISW Press. ngày 26 tháng 7 năm 2024.
    107. ↑ "ظهرت الاحجام السياسية. الان بدأت معركة الأغلبية المطلقة. تشكيل الحكومة أم المعارك || قاسم متيرك". Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 11 năm 2018. Truy cập ngày 15 tháng 11 năm 2018.
    108. 1 2 "سياسة - همام حمودي لوكالة ايرانية: المجلس الأعلى عاد إلى الإمام الخميني - سومر نيوز". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 3 năm 2019. Truy cập ngày 2 tháng 1 năm 2022.
    109. ↑ Naar, Ismaeel; Livni, Ephrat; Gupta, Gaya (ngày 26 tháng 1 năm 2025). "Who Are the Houthis, and Why Are the U.S. and Israel Attacking Them?". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Truy cập ngày 26 tháng 1 năm 2025.
    110. ↑ "What is Iran's so-called Axis of Resistance?". ABC News (bằng tiếng Anh). ngày 3 tháng 10 năm 2024. Truy cập ngày 26 tháng 1 năm 2025.
    111. ↑ "Yemen: Houthi, Saleh council formation criticised by UN". Al Jazeera. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 6 năm 2020. Truy cập ngày 4 tháng 12 năm 2016.
    112. ↑ "Yemen Shiite Rebels Appoint an Ambassador to Iran for First Time". Bloomberg. ngày 18 tháng 8 năm 2019. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2019.
    113. ↑ Drums Of War: Israel And The "AXIS OF RESISTANCE" (PDF), International Crisis Group, ngày 2 tháng 8 năm 2010, Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2016
    114. ↑ Hussein Abou Saleh (ngày 2 tháng 11 năm 2023). "Iran's 'axis of resistance': how Hamas and Tehran are attempting to galvanise their allies against Israel". The Conversation. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày 14 tháng 11 năm 2023.
    115. ↑ Fabian, Emanuel (ngày 19 tháng 10 năm 2023). "IDF says it killed head of military wing of Gaza's Popular Resistance Committees". The Times of Israel. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 10 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 10 năm 2023.
    116. ↑ "شورش مهدی بلخابی؛ نبرد علیه طالب به رهبری طالب". ایندیپندنت فارسی (bằng tiếng Ba Tư). ngày 19 tháng 8 năm 2022.
    117. ↑ "The Huseynyun: Iran's new IRGC-backed movement in Azerbaijan". Middle East Monitor. ngày 9 tháng 10 năm 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 9 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2023.
    118. ↑ Ali, Imtiaz (ngày 17 tháng 5 năm 2024). "Men held for street crime part of sectarian killing network: Karachi CTD". DAWN.
    119. ↑ "'200 Iranian-trained Sipah-e-Muhammad activists hunting down ASWJ workers'". Pakistan Today (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2018.
    120. ↑ Ravinder Kaur (ngày 5 tháng 11 năm 2005). Religion, Violence and Political Mobilisation in South Asia. SAGE Publications. tr. 154–. ISBN 978-0-7619-3431-8.
    121. ↑ "Pakistan's militant Islamic groups". BBC News. ngày 13 tháng 1 năm 2002.
    122. ↑ "Assad's Fall: Another Blow to Iran's Axis of Resistance". Geopolitical Monitor. ngày 10 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2024.
    123. ↑ "The Reshaping of Iran's Axis of Resistance". Critical Threats. ngày 10 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2024.
    124. ↑ "Fall of Assad 'another nail in the coffin' for Iran's Axis of Resistance". ABC News. ngày 11 tháng 12 năm 2024.
    125. ↑ Ostovar, Afshon (2024). Wars of Ambition: the United States, Iran, and the Struggle for the Middle East. New York, NY: Oxford University Press. tr. 8. ISBN 978-0-19-094098-0. Fifth, the Islamic Republic of Iran's campaign against Israel is the single most destabilizing conflict in the Middle East, and the one with the greatest potential to cause a broader regional war. The goal of constructing an existential challenge to the State of Israel is the driving motivation behind Iran's involvement in Lebanon, Syria, Gaza, and the West Bank, and also figures prominently in its support to clients in Iraq and Yemen. Iran has aimed to slowly strangle Israel by keeping it mired in a series of increasingly destructive, unwinnable wars through funneling advanced weaponry and financial backing to groups such as Hezbollah, Hamas, and Palestinian Islamic Jihad. That aggression has compelled Israel to pursue a retaliatory campaign. Because of the wide geography where the Iranian- Israeli conflict has played out, and because of the United States' deep commitments to Israel and correspondingly hostile relations with Iran, an outbreak of open war between Iran and Israel could encompass much of the region and draw in U.S. involvement.
    126. ↑ Barnes-Dacey, Julien; Bechev, Dimitar; Borisov, Timofey; Frolovskiy, Dmitriy; Gaub, Florence; Ghanem-Yazbeck, Dalia; Katz, Mark N.; Kuznetsov, Vasily; Lavrov, Anton; Nakhle, Carole; Trenin, Dmitri (2018). "Russia's Return to the Middle East – Russia and the 'resistance axis'". Russia?S Return to the Middle East. European Union Institute for Security Studies (EUISS): 65–70. JSTOR resrep21138.11. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 4 năm 2023. Truy cập ngày 30 tháng 4 năm 2023.
    127. ↑ Burke, Jason (ngày 14 tháng 1 năm 2024). "Iran's 'axis of resistance' is a potent coalition but a risky strategy". The Observer (bằng tiếng Anh). ISSN 0029-7712. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2024.
    128. ↑ Bengali, Shashank. "In Iraq, residents of Amerli celebrate end of militant siege". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 9 năm 2014.
    129. ↑ "Iraq admits Lebanese Hezbollah and Iranian RG fight alongside Iraqi security forces – Iraqi News". ngày 15 tháng 6 năm 2018. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 6 năm 2018. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2024.
    130. ↑ "What is Iran's 'axis of resistance' and why is it uniting in fury against the US and Israel?". ngày 1 tháng 2 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 5 năm 2024. Truy cập ngày 5 tháng 5 năm 2024.
    131. ↑ Qanso, Wafiq (ngày 18 tháng 9 năm 2014). "Hezbollah, Iran, Syria, and Russia vs. the US-led anti-ISIS alliance: Cooperation or confrontation?". Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2015.
    132. ↑ "Gen. Soleimani led Russia-Syria-Iran-Iraq-Hezbollah coalition against terrorism: Venezuelan ambassador". Tehran Times. ngày 4 tháng 1 năm 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2024.
    133. ↑ Giustozzi, Antonio (ngày 30 tháng 9 năm 2021). "Russia and Iran: Disappointed Friends of the Taliban?". Royal United Services Institute. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 21 tháng 5 năm 2024.
    134. ↑ Roggio, Bill (ngày 12 tháng 7 năm 2021). "Taliban advances as U.S. completes withdrawal". FDD's Long War Journal. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 7 năm 2021. Truy cập ngày 21 tháng 5 năm 2024.
    135. 1 2 Synovitz, Ron (ngày 27 tháng 12 năm 2021). "Regional Powers Seek To Fill Vacuum Left By West's Retreat From Afghanistan". Radio Free Europe/Radio Liberty (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 23 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 13 tháng 4 năm 2022.
    136. ↑ "Iranian Envoy To Kabul Sees Afghanistan As Part Of Tehran's 'Axis Of Resistance'". Radio Free Europe. ngày 7 tháng 2 năm 2024.
    Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trục_Kháng_chiến&oldid=74933990”