Đơn vị hành chính cấp tỉnh ở Trung Quốc

Bài này viết về các đơn vị cấp một của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Đối với các đơn vị của Trung Hoa Dân Quốc, xem Phân cấp hành chính Đài Loan.

Đơn vị hành chính cấp tỉnh 省级行政区 Shěngjí Xíngzhèngqū
Tỉnh   Khu tự trị   Thành phố trực thuộc trung ương   Đặc khu hành chính
Thể loại	Nhà nước đơn nhất
Vị trí	Trung Quốc
Số lượng còn tồn tại	34
Đơn vị hành chính thấp hơn	Thành phố phó tỉnh, địa khu

Đơn vị hành chính cấp tỉnh
Giản thể	省级行政区
Phồn thể	省級行政區
Phiên âm Tiếng Hán tiêu chuẩn Bính âm Hán ngữ Shěngjí xíngzhèngqū

Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được chia thành 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh chính thức, là cấp đầu tiên trong phân cấp hành chính của quốc gia này. Có bốn loại đơn vị ở cấp tỉnh:

• Tỉnh (23)
• Khu tự trị (5)
• Thành phố trực thuộc trung ương (4)
• Đặc khu hành chính (2)

Việc phân chia cấp tỉnh có thể truy nguyên từ Nhà Nguyên. Vị thế chính trị của tỉnh Đài Loan, cũng như các phần nhỏ của các tỉnh khác, hiện đang bị tranh chấp.

Chính phủ

Nhánh lập pháp ở cấp tỉnh là Đại hội đại biểu nhân dân (Nhân đại), được mô phỏng theo Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc. Nhân đại cấp tỉnh đã có quyền lập pháp từ năm 1979 và thông qua các bộ luật về nhiều vấn đề khác nhau. Nhánh hành pháp là Chính phủ Nhân dân cấp tỉnh, đứng đầu bởi một tỉnh trưởng ở các tỉnh, một thị trưởng ở các thành phố trực thuộc trung ương, và một chủ tịch ở các khu tự trị. Người đứng đầu chính phủ được hỗ trợ bởi một số quan chức cấp dưới như Phó Tỉnh trưởng. Người đứng đầu Chính phủ Nhân dân do Quốc vụ viện bổ nhiệm. Mặc dù vậy, Chính phủ Nhân dân chịu trách nhiệm trước cả Quốc vụ viện và Nhân đại địa phương, đồng thời thực thi các quyết định của cả hai cơ quan này. Họ cũng chuyển các chỉ thị của Quốc vụ viện xuống các cấp hành chính thấp hơn. Chính phủ cấp tỉnh có quyền lập ngân sách và huy động nguồn thu, dù phải chịu sự phê duyệt của Quốc vụ viện. Họ có thể theo đuổi các dự án phát triển mà không cần tìm kiếm sự phê duyệt từ chính phủ trung ương.

Cơ cấu đảng cấp tỉnh

Tương tự như chính phủ trung ương, các đơn vị cấp tỉnh được quản lý bởi cơ cấu song song giữa đảng và nhà nước. Mỗi nhánh cấp tỉnh của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) tổ chức Đại hội Đảng năm năm một lần. Đại hội bầu ra một Ủy ban Đảng, từ đó bầu ra một Ban Thường vụ. Ban Thường vụ bao gồm một bí thư tỉnh ủy, là người lãnh đạo của ĐCSTQ tại đơn vị cấp tỉnh đó. Ban Thường vụ thường bao gồm cả các thành viên hàng đầu của Chính phủ Nhân dân.

Tòa nhà Chính phủ Nhân dân cấp tỉnh

• 
  Tòa nhà Chính phủ Nhân dân tỉnh An Huy
• 
  Tòa nhà Chính phủ Nhân dân tỉnh Phúc Kiến
• 
  Tòa nhà Chính phủ Nhân dân tỉnh Quý Châu
• Tòa nhà Chính phủ Nhân dân tỉnh Hắc Long Giang
  Tòa nhà Chính phủ Nhân dân tỉnh Hắc Long Giang
• 
  Tòa nhà Chính phủ Nhân dân tỉnh Thiểm Tây
• 
  Tòa nhà Chính phủ Nhân dân tỉnh Vân Nam

Lịch sử

Bài chi tiết: Lịch sử phân cấp hành chính Trung Quốc (1949–nay)

Xem thêm thông tin: Lịch sử phân cấp hành chính Trung Quốc

Các đơn vị cấp tỉnh đầu tiên được thành lập vào nhà Nguyên, và từ đó đến nay vẫn là một trong những hình thức quản lý ổn định nhất của chính phủ Trung Quốc. chúng được tạo ra để giúp triều đình quản lý các chính quyền cấp huyện tại địa phương, vốn quá đông đảo và xa xôi để có thể quản lý trực tiếp. Số lượng các tỉnh tăng đều đặn trong các triều đại tiếp theo, đạt con số 28 vào thời kỳ Trung Hoa Dân Quốc (1912–1949). Dưới thời Chính phủ Quốc dân, các thành phố lớn bắt đầu được phân loại riêng biệt với các đơn vị hành chính khác. Bắt đầu từ năm 1930, một số "thành phố đặc biệt" này đã trở thành "thành phố trực thuộc" dưới quyền chính phủ trung ương, tiền thân của các thành phố trực thuộc trung ương ngày nay. Trong Thời kỳ quân phiệt, các tỉnh trở nên tự trị phần lớn hoặc hoàn toàn và thực hiện ảnh hưởng quốc gia đáng kể. Các đơn vị cấp tỉnh bùng nổ và vào thời kỳ đầu Cộng hòa Nhân dân có hơn 50 đơn vị.

Vào giữa những năm 1950, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (CHNDTH) đã thực hiện một số cải cách lớn đối với quản lý cấp tỉnh. Mặc dù mô phỏng chặt chẽ các khía cạnh khác của CHNDTH theo Liên Xô, kinh nghiệm của ĐCSTQ về sự tan rã lãnh thổ trong thời kỳ quân phiệt đã khiến họ bác bỏ Cấu trúc liên bang của Liên Xô. Thay vào đó, tổng số tỉnh đã giảm đi đáng kể và cấu trúc nhà nước đơn nhất được duy trì. Hầu hết các thành phố trực thuộc đều bị bãi bỏ, mặc dù một số ít đã trở thành thành phố cấp tỉnh. Quyền tự trị hạn chế đã được trao cho các dân tộc thiểu số tại năm "Khu tự trị" mới (xem bên dưới). Đại hội đại biểu nhân dân được thiết lập để điều hành chính quyền cấp tỉnh. Trong Cách mạng Văn hóa, các Đại hội này mỗi cấp đã bầu ra một ủy ban cách mạng để thực thi cả quyền hành pháp và lập pháp khi không họp. Các đơn vị cấp tỉnh có thẩm quyền độc lập hạn chế trước thời kỳ cải cách và mở cửa, do tính chất kế hoạch hóa trung ương của nền kinh tế. Vai trò chính của họ là thực hiện các quyết định do chính phủ trung ương đưa ra liên quan đến các mục tiêu sản xuất, huy động và chi tiêu ngân sách, cũng như phân bổ nguồn lực. Tuy nhiên, trái ngược với hệ thống của Liên Xô, vẫn có một mức độ tự trị khu vực nhất định. Nhiều chính quyền tỉnh đã điều hành các doanh nghiệp sản xuất nhỏ độc lập với chính phủ trung ương. Kể từ năm 1979, chính phủ trung ương đã trao thêm quyền đưa ra quyết định cho các chính quyền cấp tỉnh. Ngược lại, họ đã ủy quyền ban hành các quy định địa phương cho các thành phố và các chính quyền địa phương khác.

Danh sách các đơn vị hành chính cấp tỉnh

GB/T 2260-2007	ISO	Đơn vị	Tiếng Trung Hán ngữ Pinyin	Thủ phủ	Dân số	Mật độ	Diện tích	Chữ viết tắt
AH	CN-AH	An Huy	安徽省 Ānhuī Shěng	Hợp Phì	61,027,171	436.29	139,879	皖 Wǎn
BJ	CN-BJ	Thành phố Bắc Kinh	北京市 Běijīng Shì	Thông Châu	21,893,095	1,334.05	16,411	京 Jīng
CQ	CN-CQ	Thành phố Trùng Khánh	重庆市 Chóngqìng Shì	Du Trung	32,054,159	388.99	82,403	渝 Yú
FJ	CN-FJ	Phúc Kiến	福建省 Fújiàn Shěng	Phúc Châu	41,540,086	335.66	123,756	闽 Mǐn
GD	CN-GD	Quảng Đông	广东省 Guǎngdōng Shěng	Quảng Châu	126,012,510	700.02	180,013	粤 Yuè
GS	CN-GS	Cam Túc	甘肃省 Gānsù Shěng	Lan Châu	25,019,831	54.70	457,382	甘(陇) Gān (Lǒng)
GX	CN-GX	Quảng Tây	广西壮族自治区 Guǎngxī Zhuàngzú Zìzhìqū	Nam Ninh	50,126,804	210.78	237,818	桂 Guì
GZ	CN-GZ	Quý Châu	贵州省 Guìzhōu Shěng	Quý Dương	38,562,148	218.93	176,140	贵(黔) Guì (Qián)
HA (HEN)	CN-HA	Hà Nam	河南省 Hénán Shěng	Trịnh Châu	99,365,519	600.52	165,467	豫 Yù
HB (HUB)	CN-HB	Hồ Bắc	湖北省 Húběi Shěng	Vũ Hán	57,752,557	310.87	185,776	鄂 È
HE (HEB)	CN-HE	Hà Bắc	河北省 Héběi Shěng	Thạch Gia Trang	74,610,235	393.08	189,809	冀 Jì
HI	CN-HI	Hải Nam	海南省 Hǎinán Shěng	Hải Khẩu	10,081,232	294.27	34,259	琼 Qióng
HK	CN-HK	Đặc khu hành chính Hồng Kông	香港特别行政区 Xiānggǎng Tèbié Xíngzhèngqū	Quận Trung Tây	7,061,200	6,396.01	1,108	港 Gǎng
HL	CN-HL	Hắc Long Giang	黑龙江省 Hēilóngjiāng Shěng	Cáp Nhĩ Tân	31,850,088	67.37	472,766	黑 Hēi
HN (HUN)	CN-HN	Hồ Nam	湖南省 Húnán Shěng	Trường Sa	66,444,864	313.65	211,842	湘 Xiāng
JL	CN-JL	Cát Lâm	吉林省 Jílín Shěng	Trường Xuân	24,073,453	126.51	190,282	吉 Jí
JS	CN-JS	Giang Tô	江苏省 Jiāngsū Shěng	Nam Kinh	84,748,016	847.91	99,949	苏 Sū
JX	CN-JX	Giang Tây	江西省 Jiāngxī Shěng	Nam Xương	45,188,635	270.69	166,939	赣 Gàn
LN	CN-LN	Liêu Ninh	辽宁省 Liáoníng Shěng	Thẩm Dương	42,591,407	289.59	147,076	辽 Liáo
MO	CN-MO	Đặc khu hành chính Ma Cao	澳门特别行政区 Àomén Tèbié Xíngzhèngqū	Giáo khu São Lourenço	552,300	19,044.82	29	澳 Ào
NM	CN-NM	Nội Mông	内蒙古自治区 Nèi Měnggǔ Zìzhìqū	Hohhot	24,049,155	20.05	1,199,372	蒙(绥) Měng (Suí)
NX	CN-NX	Ninh Hạ	宁夏回族自治区 Níngxià Huízú Zìzhìqū	Ngân Xuyên	7,202,654	108.47	66,400	宁 Níng
QH	CN-QH	Thanh Hải	青海省 Qīnghǎi Shěng	Tây Ninh	5,923,957	8.58	720,000	青 Qīng
SC	CN-SC	Tứ Xuyên	四川省 Sìchuān Shěng	Thành Đô	83,674,866	174.93	484,056	川(蜀) Chuān (Shǔ)
SD	CN-SD	Sơn Đông	山东省 Shāndōng Shěng	Tế Nam	101,527,453	643.78	157,704	鲁 Lǔ
SH	CN-SH	Thành phố Thượng Hải	上海市 Shànghǎi Shì	Hoàng Phố	24,870,895	3,922.24	6,341	沪(申) Hù (Shēn)
SN (SAA)	CN-SN	Thiểm Tây	陕西省 Shǎnxī Shěng	Tây An	39,528,999	192.24	205,624	陕(秦) Shǎn (Qín)
SX (SAX)	CN-SX	Sơn Tây	山西省 Shānxī Shěng	Thái Nguyên	34,915,616	222.80	156,713	晋 Jìn
TJ	CN-TJ	Thành phố Thiên Tân	天津市 Tiānjīn Shì	Hà Tây	13,866,009	1,194.32	11,610	津 Jīn
TW	CN-TW	Tỉnh Đài Loan	台湾省 Táiwān Shěng	Đài Bắc	23,162,123	650.97	36,161	台(臺) Tái
XJ	CN-XJ	Tân Cương	新疆维吾尔自治区 Xīnjiāng Wéiwú'ěr Zìzhìqū	Ürümqi	25,852,345	15.72	1,644,707	新 Xīn
XZ	CN-XZ	Tây Tạng	西藏自治区 Xīzàng Zìzhìqū	Lhasa	3,648,100	3.03	1,204,776	藏 Zàng
YN	CN-YN	Vân Nam	云南省 Yúnnán Shěng	Côn Minh	47,209,277	123.20	383,195	云(滇) Yún (Diān)
ZJ	CN-ZJ	Chiết Giang	浙江省 Zhèjiāng Shěng	Hàng Châu	64,567,588	615.67	104,873	浙 Zhè

Xem thêm

• Danh sách các đơn vị hành chính Trung Quốc theo dân số
• Danh sách đơn vị hành chính cấp tỉnh Trung Quốc theo GDP
• Danh sách lãnh đạo cấp tỉnh hiện tại của Trung Quốc
• Điều-khối

Thư mục

• Guo, Rongxing (2017). How the Chinese Economy Works (ấn bản thứ 4). Palgrave Macmillan.
• Goodman, David S.G. (2015). Handbook of the Politics of China. Northampton, Massachusetts: Edward Elgar Publishing Limited.
• Zhang, Li; LeGates, Richard; Zhao, Min (2016). Understanding China's Urbanization: The Great Demographic, Spatial, Economic, and Social Transformation. Northampton, Massachusetts: Edward Elgar Publishing Limited.
• Saich, Tony (2015). Governance and Politics of China . New York: Palgrave Macmillan.
• Chung, Jae Ho; Lam, Chiu (2010). China's Local Administration: Traditions and Changes in the Sub-National Hierarchy. New York: Routledge.
• Fitzgerald, John (2002). Rethinking China's Provinces. New York: Routledge.

Liên kết ngoài

• Interactive Dbresearch.com: WebMap Lưu trữ ngày 6 tháng 4 năm 2016 tại Wayback Machine — với các chỉ số kinh tế cho tất cả các tỉnh Trung Quốc.