Bước tới nội dung

Andrew Mountbatten-Windsor

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Andrew Mountbatten-Windsor
Andrew, đến thăm Titanic Belfast và phát biểu trước hơn 200 thanh niên từ khắp Bắc Ireland vào 29 tháng 1 năm 2013
Công tước xứ York
Tại vị23 tháng 7 năm 1986 - 17 tháng 10 năm 2025
39 năm, 257 ngày
Tiền nhiệmAlbert của Liên hiệp Anh
Kế nhiệmĐương nhiệm
Thông tin chung
Sinh19 tháng 2, 1960 (66 tuổi)
Cung điện Buckingham, Luân Đôn
Phối ngẫuSarah Ferguson
Hậu duệVương tôn nữ Beatrice xứ York
Vương tôn nữ Eugenie xứ York
Tên đầy đủ
Andrew Albert Christian Edward[1]
Vương tộcNhà Windsor
Thân phụPhilippos của Hy Lạp và Đan Mạch
Thân mẫuElizabeth II của Anh Vua hoặc hoàng đế
Rửa tội8 tháng 4 năm 1960
Cung điện Buckingham, Luân Đôn
Tôn giáoGiáo hội Anh

Andrew Albert Christian Edward Mountbatten-Windsor (sinh ngày 19 tháng 2 năm 1960), trước đây được mang tước hiệu là Vương tử Andrew, Công tước xứ York, là người con thứ ba và cũng là con trai thứ hai của cố Nữ vương Elizabeth II và Philip, Vương tế Anh. Vào thời điểm ông ra đời, ông đứng thứ 2 trong danh sách thừa kế các ngai vàng của Vương quốc Anh và Khối thịnh vượng chung. Tuy nhiên, sự ra đời của 2 cháu trai (Vương tử William và Vương tử Harry), sau đó là 3 cháu trai (Vương tôn George, Vương tôn Louis và Archie) và 2 cháu gái (Vương tôn nữ Charlotte, Lilibet), và sự thay đổi của Khối thịnh vượng chung, Vương tử Andrew xếp thứ 8 trong danh sách kế vị ngai vàng Vương quốc Anh và đứng đầu của 16 nước trong Khối thịnh Vượng chung.

Andrew ngoài các tước hiệu hoàng gia như: Vương tử, Công tước xứ York thì ông còn là chuẩn đô đốc Hải quân Hoàng gia Anh, trong đó ông phục vụ như là một phi công máy bay trực thăng hoạt động nhiệm vụ và hướng dẫn. Ông từng tham gia Chiến tranh Falklands.

Ngày 23 tháng 7 năm 1986, Andrew kết hôn với Sarah Ferguson. Cuộc hôn nhân không mấy êm đẹp và nồng thắm, đến ngày 30 tháng 5 năm 1996 thì hai người ly dị, cuộc li hôn hoàng gia này đã thu hút nhiều dư luận và tốn nhiều giấy mực của truyền thông Anh thời bấy giờ. Cũng như thực hiện các nhiệm vụ khác nhau của Hoàng gia, ông làm Đặc phái viên của Vương quốc Anh về thương mại quốc tế và đầu tư đến tháng 7 năm 2011.

Vào ngày 13 tháng 1 năm 2022, quân hàm và kính ngữ hoàng gia của ông đã bị đình chỉ bởi Nữ vương và ông sẽ tham gia vụ kiện về xâm hại tình dục trên tư cách là một "dân thường" (không phải thành viên hoàng gia).[2][3] Vụ kiện đã được giải quyết ngoài tòa vào tháng 2 năm 2022; trong thỏa thuận, Andrew đã trả một khoản tiền không được tiết lộ cho Giuffre, người cáo buộc ông.[4]

Vào tháng 10 năm 2025, giữa những tranh cãi liên tục xoay quanh mối quan hệ giữa Andrew và Epstein, Cung điện Buckingham tuyên bố rằng Quốc vương Charles III đã khởi xướng "một quy trình chính thức" để tước bỏ danh hiệu, tước hiệu và vinh dự của ông.

Sau khi các Hồ sơ Epstein được công bố vào năm 2026, Andrew đã bị bắt giữ vì nghi ngờ lạm dụng chức vụ công và sau đó được tại ngoại để phục vụ công tác điều tra.

Cuộc sống đầu đời

Andrew sinh ra tại Dãy phòng Bỉ của Cung điện Buckingham vào ngày 19 tháng 2 năm 1960 lúc 3:30 chiều, là đứa con thứ ba và là con trai thứ hai của Nữ hoàng Elizabeth II và Vương tử Philip, Công tước xứ Edinburgh. Ông được rửa tội tại Phòng âm nhạc của cung điện vào ngày 8 tháng 4 năm 1960. Andrew là đứa con đầu tiên được sinh ra trong một quốc vương Anh trị vì kể từ Công chúa Beatrice năm 1857. Giống như anh chị em của mình, Charles, Anne và Edward , Andrew được một nữ gia sư chăm sóc, người chịu trách nhiệm cho nền giáo dục ban đầu của anh tại Cung điện Buckingham. Anh được gửi đến Trường Heatherdown gần Ascot ở Berkshire. Vào tháng 9 năm 1973, anh vào Gordonstoun, ở miền bắc Scotland, nơi cha và anh trai anh cũng đã theo học.  Anh được các bạn học của mình tại Gordonstoun đặt biệt danh là "Sniggerer" vì "sở thích của anh đối với những trò đùa thô tục, mà anh đã cười rất nhiều". Trong thời gian ở đó, anh đã dành sáu tháng—từ tháng 1 đến tháng 6 năm 1977— để tham gia chương trình trao đổi tại Trường Cao đẳng Lakefield ở Canada. Anh ấy rời Gordonstoun vào tháng 7 hai năm sau đó với trình độ A về tiếng Anh, lịch sử và kinh tế.

Vương thất Anh

HM Quốc vương
HM Vương hậu

Phục vụ trong Hải quân

Huấn luyện

Vương thất Anh thông báo vào tháng 11 năm 1978 rằng Andrew sẽ gia nhập Hải quân Hoàng gia Anh vào năm sau. Đến tháng 12, ông trải qua một loạt các bài kiểm tra thể thao và sát hạch tại Trung tâm Tuyển chọn Phi hành đoàn ở RAF Biggin Hill, sau đó là các bài kiểm tra và phỏng vấn bổ sung tại HMS Daedalus và Hội đồng Phỏng vấn Bộ Hải quân, HMS Sultan. Trong tháng 3 và tháng 4 năm 1979, ông ghi danh vào khóa đào tạo phi công tại Royal Naval College Flight, sau đó được chấp thuận trở thành học viên phi công trực thăng và ký hợp đồng phục vụ 12 năm kể từ ngày 11 tháng 5 năm 1979. Vào ngày 1 tháng 9 cùng năm, Andrew được bổ nhiệm làm chuẩn úy và nhập học tại Trường Hải quân Hoàng gia Britannia ở Dartmouth. Ông cũng hoàn thành Khóa đào tạo Đặc công hỗn hợp quân binh chủng của Thủy quân lục chiến Hoàng gia Anh vào năm 1979 và được trao mũ nồi xanh.[5] Ông được bổ nhiệm làm trung úy vào ngày 1 tháng 9 năm 1981 và chính thức biên chế vào lực lượng chính quy vào ngày 22 tháng 10.[6]

Sau khi tốt nghiệp tại Dartmouth, Andrew thực hiện khóa huấn luyện bay sơ cấp với Không quân Hoàng gia Anh tại RAF Leeming, tiếp sau đó là khóa huấn luyện bay cơ bản với hải quân tại HMS Seahawk, nơi ông học cách điều khiển trực thăng Aérospatiale Gazelle.[5] Sau khi được trao huy hiệu phi công, ông tiến tới khóa huấn luyện nâng cao trên trực thăng Westland Sea King và thực hiện huấn luyện bay tác chiến cho đến năm 1982. Sau đó, ông gia nhập Phi đoàn Hải quân 820 trên tàu sân bay HMS Invincible.[5]

Chiến tranh Falkland

Vào ngày 2 tháng 4 năm 1982, Argentina đã xâm lược Quần đảo Falkland, một Lãnh thổ hải ngoại của Anh do Vương quốc Anh quản lý nhưng bị Argentina tuyên bố chủ quyền, châm ngòi cho cuộc Chiến tranh Falkland.[7] Invincible là một trong hai tàu sân bay đang hoạt động duy nhất của Hải quân Hoàng gia lúc bấy giờ, do đó đã đóng vai trò chủ chốt trong lực lượng đặc nhiệm được tập hợp để giành lại quần đảo.[8]

Sự hiện diện của Andrew trên tàu, cùng với nguy cơ một thành viên vương thất có thể tử trận trong chiến đấu, đã khiến chính phủ Anh lo ngại. Nội các Anh đã tìm cách chuyển ông sang một vị trí bàn giấy trong suốt thời gian diễn ra xung đột. Tuy nhiên, Nữ vương đã kiên quyết yêu cầu con trai mình ở lại cùng con tàu.[9] Andrew đã phục vụ trên tàu Invincible với tư cách là phi công phụ lái trực thăng Sea King, thực hiện các nhiệm vụ bao gồm chống ngầm và chống hạm, bay mồi nhử tên lửa Exocet, sơ tán thương binh, vận tải, cũng như tìm kiếm và cứu nạn trên không.[10][11][12] Ông cũng trực tiếp chứng kiến cuộc tấn công của Argentina vào tàu chở hàng SS Atlantic Conveyor.[13]

Vào cuối cuộc chiến, tàu Invincible trở về căn cứ Portsmouth, nơi Nữ vương Elizabeth và Vương tế Philip đã cùng các gia đình thủy thủ đoàn khác chào đón con tàu trở về. Theo nhà sử học Andrew Lownie, chính quyền quân sự Argentina từng lên kế hoạch cho một vụ ám sát Andrew trên đảo Mustique vào tháng 7 năm 1982 nhưng cuối cùng không thực hiện .[14] Andrew vẫn tiếp tục gắn bó với Invincible cho đến năm 1983. Cuốn hồi ký Sea Harrier Over the Falklands của Trung tá Hải quân Nigel Ward đã mô tả Andrew là "một phi công xuất sắc và một sĩ quan rất triển vọng."[15]

Sĩ quan chuyên nghiệp

Cùng với Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Leon Panetta kỷ niệm 100 năm thành lập Không lực Hải quân tại Bảo tàng Xây dựng Quốc gia vào năm 2011

Vào cuối năm 1983, Andrew được thuyên chuyển đến RNAS Portland và được huấn luyện để điều khiển trực thăng Lynx.[5] Ngày 1 tháng 2 năm 1984, ông được thăng hàm đại úy hải quân,[16] sau đó Nữ vương Elizabeth đã bổ nhiệm ông làm sĩ quan hầu cận cá nhân của bà.[17] Andrew phục vụ trên tàu HMS Brazen với tư cách là phi công bay cho đến năm 1986,[5] bao gồm cả đợt triển khai tới Địa Trung Hải với tư cách là một phần của Nhóm tác chiến hàng hải thường trực số 2. Ông cũng đã tham gia khóa học Tham mưu cấp Đại úy tại Greenwich.[5]

Ngày 23 tháng 10 năm 1986, ông được ghi danh vào khóa học huấn luyện viên tác chiến trực thăng kéo dài bốn tháng tại RNAS Yeovilton. Sau khi tốt nghiệp, ông phục vụ từ tháng 2 năm 1987 đến tháng 4 năm 1988 với tư cách là sĩ quan tác chiến trực thăng thuộc Phi đoàn Hải quân 702, tại RNAS Portland. Sau đó, ông phục vụ trên tàu HMS Edinburgh với vai trò sĩ quan trực ca và Trợ lý Sĩ quan Hàng hải cho đến năm 1989, bao gồm một đợt triển khai sáu tháng tới Viễn Đông trong khuôn khổ cuộc tập trận Outback 88.[5]

Từ năm 1989 đến 1991, Andrew giữ chức chỉ huy đội bay và phi công lái trực thăng Lynx HAS3 trên tàu HMS Campbeltown. Ông cũng đảm nhiệm vị trí sĩ quan không lực lực lượng cho Nhóm tác chiến hàng hải thường trực số 1 trong thời gian Campbeltown là soái hạm của lực lượng NATO ở Bắc Đại Tây Dương từ năm 1990 đến 1991.[5] Ông vượt qua kỳ thi chỉ huy phi đoàn vào ngày 16 tháng 7 năm 1991, theo học tại Trường Tham mưu, Camberley vào năm 1992, và hoàn thành khóa Tham mưu Lục quân. Ông được thăng hàm thiếu tá hải quân vào ngày 1 tháng 2 và vượt qua kỳ thi chỉ huy tàu vào ngày 12 tháng 3 năm 1992. Từ năm 1993 đến 1994, Andrew chỉ huy tàu săn mìn lớp Hunt HMS Cottesmore.[5]

Từ năm 1995 đến 1996, Andrew được điều động làm phi công trưởng của Phi đoàn Hải quân 815, khi đó là đơn vị bay lớn nhất thuộc Không lực Hạm đội. Trách nhiệm chính của ông là giám sát các tiêu chuẩn bay và đảm bảo năng lực tác chiến hiệu quả.[5] Ông được thăng hàm trung tá hải quân vào ngày 27 tháng 4 năm 1999.[5] Ông kết thúc sự nghiệp hải quân thường trực của mình tại Bộ Quốc phòng vào năm 2001 với tư cách là sĩ quan của Tổng cục Ngoại giao thuộc Bộ Tham mưu Hải quân.[5] Tháng 7 năm đó, Andrew chính thức nghỉ hưu và rời khỏi Danh sách Thường trực của Hải quân.[18] Ông được phong hàm danh dự đại tá hải quân vào năm 2004,[19] thăng hàm chuẩn đô đốc vào đúng dịp sinh nhật lần thứ 50 của mình ngày 19 tháng 2 năm 2010,[20] và lên phó đô đốc vào năm 2015.<[21][22]

Đời tư

Các mối quan hệ

Trước khi kết hôn

Vào tháng 5 năm 1978, tờ Evening News đưa tin rằng Andrew đã có biệt danh là "Randy Andy" (với "randy" là tiếng lóng của Anh chỉ sự "hám gái" hoặc "khao khát tình dục") khi còn theo học tại Gordonstoun, do ông có quan hệ tình cảm với nhiều phụ nữ.[23] UPI cũng sử dụng biệt danh này và nhận định rằng trước khi bắt đầu sự nghiệp hải quân vào năm 1979, ông "có vẻ như đang trong quá trình đào tạo để trở thành một tay chơi chuyên nghiệp".[24] Andrew gặp nhiếp ảnh gia kiêm diễn viên người Mỹ Koo Stark vào tháng 2 năm 1981, trước khi ông tham gia phục vụ tại Chiến tranh Falkland.[25][26] Vào tháng 10 năm 1982, họ cùng nhau đi nghỉ tại đảo Mustique.[27][28] Tina Brown sau này đã mô tả Stark là đối tượng tình cảm nghiêm túc duy nhất của Andrew.[29] Cặp đôi chia tay vào năm 1983 dưới áp lực từ báo chí và vương thất.[25][29] Năm 1997, Andrew trở thành cha đỡ đầu cho con gái của Stark.[30] Khi Andrew đối mặt với những cáo buộc vào năm 2015 liên quan đến mối liên hệ với Jeffrey Epstein, Stark đã công khai lên tiếng bảo vệ ông.[25]

Kết hôn và con cái

Andrew và Sarah tại Townsville, Úc, 1988

Andrew kết hôn với Sarah Ferguson tại Tu viện Westminster vào ngày 23 tháng 7 năm 1986. Cùng ngày hôm đó, Nữ vương Elizabeth đã phong ông làm Công tước xứ York, Bá tước xứ Inverness và Nam tước xứ Killyleagh;[31] hai tước hiệu đầu tiên trong số này trước đó từng được nắm giữ bởi cả ông ngoại của ông, George VI, và ông cố của ông, George V. Andrew đã quen biết Ferguson từ thuở nhỏ; họ thỉnh thoảng gặp nhau tại các trận đấu polo và tái ngộ tại Royal Ascot vào năm 1985.[32]

Cặp đôi ban đầu có vẻ như có một cuộc hôn nhân hạnh phúc và đã có hai con gái là Vương tôn nữ Beatrice (sinh năm 1988) và Vương tôn nữ Eugenie (sinh năm 1990), duy trì một hình ảnh công khai gắn kết trong suốt những năm cuối thập niên 1980. Những phẩm chất cá nhân của Sarah được coi là một luồng gió mới giữa các nghi thức trang trọng của vương thất.[32] Việc Andrew thường xuyên phải đi xa do sự nghiệp hải quân, kết hợp với sự chú ý không ngừng và thường xuyên mang tính chỉ trích của truyền thông nhắm vào Nữ Công tước xứ York, đã góp phần gây ra những căng thẳng trong cuộc hôn nhân.[33][34]

Vào ngày 19 tháng 3 năm 1992, cặp đôi tuyên bố kế hoạch ly thân và thực hiện điều này một cách êm đẹp.[35] Đến tháng 8 năm đó, các tờ báo lá cải đã đăng tải những bức ảnh ghi lại cảnh doanh nhân John Bryan đang mút ngón chân của Sarah, điều này đã chấm dứt hoàn toàn mọi triển vọng hàn gắn. Trong suốt thời gian ly thân, Ferguson vẫn khẳng định rằng Bryan là cố vấn tài chính của mình, một tuyên bố mà Andrew đã chấp nhận.[36] Cuộc hôn nhân kết thúc bằng việc ly hôn vào ngày 30 tháng 5 năm 1996. Andrew đã nói về người vợ cũ một cách nồng nhiệt vào năm 2008 rằng: "Chúng tôi đã cùng nhau làm việc để nuôi dạy các con theo cách mà ít người khác có thể làm được và tôi vô cùng biết ơn vì có thể thực hiện điều đó."[37]

Andrew và con gái Eugenie trên xe ngựa diễu hành tại lễ Trooping the Colour, ngày 16 tháng 6 năm 2012

Vào tháng 5 năm 2010, một phóng viên của tờ News of the World đã bí mật ghi hình được cảnh Ferguson tuyên bố rằng Andrew đã đồng ý rằng, nếu bà nhận được 500.000 bảng Anh, ông sẽ gặp mặt người tài trợ và cung cấp các mối liên hệ kinh doanh cấp cao hữu ích. Bà cũng bị ghi hình khi đang nhận 40.000 đô la Mỹ tiền mặt dưới dạng tiền đặt cọc. Tờ báo này đưa tin rằng Andrew không hề hay biết về thỏa thuận trên.[38] Đến tháng 7 năm 2011, Ferguson cho biết các khoản nợ hàng triệu bảng Anh của bà đã được thanh toán xong nhờ sự can thiệp của chồng cũ, người mà bà mô tả là một "hiệp sĩ trên con ngựa trắng".[39]

Năm 2011, Ferguson thừa nhận bà đã phạm một "sai lầm khổng lồ trong nhận định" khi để Epstein trả nợ thay mình, đồng thời xin lỗi vì đã nhận tiền từ ông ta. Dù vậy, bà vẫn tiếp tục bảo vệ tình bạn trước đây của Andrew với Epstein.[40][41] Sau đó, các thông tin tiết lộ rằng sau lời tuyên bố công khai đó, bà đã gửi một email cho Epstein, trong đó gọi ông ta là "một người bạn kiên định, hào phóng và tuyệt vời nhất".[42]

Hậu ly hôn

Vào năm 1999, Andrew có một mối quan hệ ngắn ngủi với Lady Victoria Hervey, người kể từ đó đã đưa ra nhiều tuyên bố gây tranh cãi nhằm ủng hộ ông.[43]

Sở thích

Andrew là một người đam mê chơi golf và từng sở hữu mức điểm chấp (handicap) thấp ở mức một chữ số.[44] Ông từng giữ chức chủ tịch của Câu lạc bộ Golf Hoàng gia và Cổ đại St Andrews từ năm 2003 đến 2004 — đúng vào dịp kỷ niệm 250 năm thành lập câu lạc bộ — đồng thời là người bảo trợ của nhiều câu lạc bộ golf hoàng gia và được bầu làm thành viên danh dự của nhiều tổ chức golf khác. Vào năm 2004, ông bị Nghị sĩ Đảng Lao động Hợp tác Ian Davidson chỉ trích; trong một bức thư gửi Cơ quan Kiểm toán Quốc gia (NAO), vị nghị sĩ này đã đặt nghi vấn về việc Andrew sử dụng máy bay của Không quân Hoàng gia (RAF) cho hai chuyến đi chơi golf tại St Andrews.[45] Andrew đã từ bỏ tư cách thành viên danh dự tại Câu lạc bộ Golf Hoàng gia và Cổ đại St Andrews sau khi Nữ vương tước bỏ các quyền bảo trợ hoàng gia tại nhiều câu lạc bộ golf.[46][47] Tư cách thành viên danh dự của ông tại Câu lạc bộ Golf Royal Dornoch cũng bị thu hồi vào tháng tiếp theo.[48]

Các hoạt động kinh doanh

Mối quan hệ với người bị nghi là gián điệp Trung Quốc

Vào tháng 12 năm 2024, có thông tin cho rằng Andrew đã mời Chris Yang, một doanh nhân Trung Quốc ban đầu được xác định là "H6" trong các tài liệu pháp lý, tới tham dự các sự kiện tại các dinh thự vương thất. Yang đã được một trợ lý vương thất là Dominic Hampshire ủy quyền thay mặt Andrew để làm việc với các nhà đầu tư tiềm năng tại Trung Quốc. Yang bị cấm nhập cảnh vào Vương quốc Anh vào năm 2023 do bị cáo buộc tham gia vào "hoạt động bí mật và lừa đảo" thay mặt cho Đảng Cộng sản Trung Quốc. Andrew đã chấm dứt mọi liên lạc với Yang sau khi chính phủ bày tỏ những quan ngại.[49][50][51] Theo một báo cáo năm 2025 của tờ The Telegraph, các cơ quan tình báo Anh đã coi Andrew là một rủi ro tiềm ẩn đối với an ninh quốc gia vì các cuộc gặp gỡ lặp đi lặp lại và mối quan hệ thân thiết với Yang; những lo ngại rằng sự sơ hở và khả năng tiếp cận của ông có thể bị lợi dụng đã có từ năm 2021.[52]

Năm 2025, có báo cáo cho biết Andrew đã gặp Thái Kỳ — người sau này trở thành thành viên đứng đầu trong Ban Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc và là Chánh Văn phòng thực tế của Tập Cận Bình — tại Luân Đôn vào năm 2018 và tại Bắc Kinh vào các năm 2018 và 2019.[53] Thái Kỳ bị nghi ngờ đã nhận được thông tin nhạy cảm từ các công dân Anh là Christopher Cash và Christopher Berry, mặc dù các cáo buộc chống lại họ đã được Cơ quan Công tố Vương thất bãi bỏ vào năm 2025.[53] Cuộc gặp tại Luân Đôn nằm trong khuôn khổ một sự kiện chào mừng phái đoàn Bắc Kinh với sự tham dự của lãnh đạo Đảng Lao động lúc bấy giờ là Jeremy Corbyn, cựu Thủ hiến Scotland Nicola Sturgeon, cựu Bộ trưởng Văn phòng Nội các David Lidington và Thị trưởng Luân Đôn Sadiq Khan.[53] Các cuộc gặp sau đó của Andrew với Thái Kỳ có liên quan đến việc mở rộng và ra mắt sáng kiến kinh doanh Pitch@Palace của ông tại Trung Quốc.[53]

Tài chính

Andrew nhận được khoản niên kim trị giá 249.000 bảng Anh từ Nữ vương Elizabeth II, khoản này đã bị Vua Charles III cắt giảm vào tháng 4 năm 2023.[54][55] Trong khoảng thời gian 12 tháng tính đến tháng 4 năm 2004, ông đã chi 325.000 bảng Anh cho các chuyến bay, và các phái đoàn thương mại của ông với tư cách là đại diện đặc biệt cho UKTI đã tiêu tốn 75.000 bảng Anh vào năm 2003.[45] Tờ The Sunday Times đưa tin vào tháng 7 năm 2008 rằng, đối với "vai trò công vụ của Công tước xứ York... năm ngoái ông đã nhận được 436.000 bảng Anh để trang trải các chi phí của mình".[56] Ông cũng nhận được khoản lương hưu từ Hải quân Hoàng gia trị giá 20.000 bảng Anh.[57]

Cáo buộc lạm dụng tình dục

Jeffrey Epstein và các mối liên hệ liên quan

Jeffrey Epstein đã duy trì mối quan hệ bạn bè thân thiết với Andrew Mountbatten-Windsor cả trước và sau khi bị kết án vào năm 2008.

Andrew từng là bạn của Jeffrey Epstein, một nhà tài chính người Mỹ đã nhận tội vào năm 2008 về hành vi dụ dỗ mại dâm đối với người dưới 18 tuổi.[58] Vào tháng 12 năm 2010, Andrew bị chụp ảnh khi đang đi dạo cùng Epstein tại Công viên Trung tâm trong một chuyến thăm tới Thành phố New York.[59] Vào tháng 7 năm 2011, vai trò đặc phái viên thương mại của ông đã bị chấm dứt giữa bối cảnh những tranh cãi ngày càng gia tăng về các mối quan hệ của ông, đặc biệt là với Epstein.[60][61]

Năm 2011, Virginia Giuffre, một người cáo buộc Epstein nổi tiếng, đã trả lời tờ Daily Mail rằng bà chưa bao giờ có quan hệ tình dục với Vương tử Andrew lúc bấy giờ, nhưng sau đó bà lại cáo buộc rằng mình đã bị Epstein buôn bán cho Andrew trong vài dịp.[62]

Vào ngày 30 tháng 12 năm 2014, một hồ sơ tòa án tại Florida do các luật sư Bradley J. Edwards và Paul G. Cassell đệ trình đã cáo buộc rằng Andrew nằm trong số nhiều nhân vật nổi tiếng, bao gồm luật sư Alan Dershowitz và "một cựu thủ tướng",[63] đã tham gia vào các hoạt động tình dục với một trẻ vị thành niên sau này được xác định là Virginia Giuffre (khi đó được biết đến với tên thời con gái là Virginia Roberts),[64] người được cho là đã bị Epstein buôn bán.[65] Vào tháng 1 năm 2015, áp lực từ truyền thông và công chúng một lần nữa buộc Cung điện Buckingham phải giải trình về mối liên hệ của Andrew với Epstein.[66] Phía Cung điện tuyên bố rằng "bất kỳ sự gợi ý nào về hành vi sai trái với trẻ vị thành niên đều hoàn toàn sai sự thật", và sau đó đã lặp lại lời phủ nhận này.[67][68]

Giuffre tuyên bố rằng bà đã quan hệ tình dục với Andrew trong ba dịp, bao gồm một chuyến đi tới Luân Đôn vào năm 2001 khi bà mới 17 tuổi,[69] và sau đó tại New York và trên đảo Little Saint James thuộc Quần đảo Virgin thuộc Mỹ trong một cuộc trụy lạc tập thể.[59][70] Bà cáo buộc rằng Epstein đã trả cho bà 15.000 đô la Mỹ sau khi bà quan hệ tình dục với Andrew tại Luân Đôn.[69] Nhật ký chuyến bay cho thấy Andrew và Giuffre đã có mặt tại những địa điểm mà bà nói rằng các cuộc gặp gỡ đã diễn ra.[71][72]

Andrew và Giuffre cũng bị chụp ảnh đứng cùng nhau, với cánh tay của ông quàng qua eo bà và có Ghislaine Maxwell ở phía sau,[73] mặc dù những người ủng hộ Andrew đã nhiều lần khẳng định bức ảnh là giả mạo hoặc đã qua chỉnh sửa.[74] Một email do "G Maxwell" gửi cho Epstein vào năm 2015, được công bố như một phần của Hồ sơ Epstein, dường như xác nhận rằng một bức ảnh đã được chụp, trong đó có đoạn: "Vào năm 2001, tôi đã ở Luân Đôn khi [phần bị xóa] gặp một số người bạn của tôi, bao gồm cả Vương tử Andrew. Một bức ảnh đã được chụp vì tôi đoán cô ấy muốn khoe nó với bạn bè và gia đình."[75]

Vào tháng 8 năm 2019, các tài liệu tòa án liên quan đến vụ kiện phỉ báng giữa Giuffre và Maxwell đã tiết lộ rằng một người phụ nữ thứ hai, Johanna Sjoberg, cáo buộc rằng Andrew đã đặt tay lên ngực bà khi đang chụp ảnh cùng với con rối mô phỏng chính ông trong chương trình Spitting Image tại biệt thự của Epstein.[76] Vào tháng 1 năm 2026, một nạn nhân khác của Epstein, thông qua luật sư của mình là Bradley J. Edwards, đã cáo buộc rằng bà đã được gửi đến Anh để quan hệ tình dục với Andrew tại Royal Lodge vào năm 2010, khi bà đang ở độ tuổi đôi mươi.[77] Luật sư của bà cũng cho biết sau đó bà đã được đưa đi tham quan quanh Cung điện Buckingham và được phục vụ trà.[77] Vào tháng 2 năm 2026, BBC đã đưa tin về một lá thư pháp lý năm 2011 trích từ Hồ sơ Epstein. Lá thư cáo buộc rằng vào năm 2006, một vũ công múa cột không nêu tên đã được thuê với giá 10.000 đô la Mỹ để biểu diễn tại nhà riêng của Epstein ở Florida cho ông ta và Andrew, sau đó bà đã bị gạ gẫm quan hệ tập thể ba người. Bà cho biết mình chỉ được trả 2.000 đô la Mỹ.[78][79]

Phỏng vấn trên chương trình Newsnight

Vào tháng 11 năm 2019, chương trình Newsnight của đài BBC đã phát sóng cuộc phỏng vấn giữa Andrew và người dẫn chương trình Emily Maitlis; trong đó, ông lần đầu tiên thảo luận công khai về mối quan hệ bạn bè với Epstein.[80] Andrew cho biết ông gặp Epstein vào năm 1999 thông qua Maxwell, điều này mâu thuẫn với những ý kiến từ thư ký riêng của ông vào năm 2011 rằng hai người đã gặp nhau từ "đầu những năm 1990".[81] Trong cuộc phỏng vấn, Andrew phủ nhận việc có quan hệ tình dục với Giuffre vào ngày 10 tháng 3 năm 2001 như bà cáo buộc, nói rằng ông đã ở nhà với các con gái sau khi tham gia một bữa tiệc tại một chi nhánh của PizzaExpress ở Woking cùng con gái lớn, Beatrice.[82][83]

Maitlis và đội ngũ Newsnight tin rằng cuộc phỏng vấn đã được Nữ vương chấp thuận,[84] mặc dù các "nguồn tin nội bộ cung điện" được tờ The Sunday Telegraph trích dẫn đã bác bỏ điều này.[85] Mặc dù có tin cho rằng Andrew cảm thấy hài lòng với kết quả cuộc phỏng vấn — thậm chí còn dẫn Maitlis và đội ngũ Newsnight đi tham quan Cung điện Buckingham sau đó —[86] nhưng cuộc phỏng vấn đã nhận về những phản ứng tiêu cực áp đảo từ truyền thông và công chúng. Nó được mô tả là một "vụ tai nạn thảm khốc" (car crash), "tồi tệ ngang tầm một vụ nổ hạt nhân",[87][88] và là cuộc khủng hoảng quan hệ công chúng tồi tệ nhất đối với vương thất kể từ sau cái chết của Diana, Vương phi xứ Wales.[89]

Vụ kiện

Vào tháng 8 năm 2021, Giuffre đã kiện Andrew tại Tòa án Quận liên bang Khu vực phía Nam New York, cáo buộc ông "tấn công tình dục và cố ý gây đau khổ về tinh thần".[90] Vào ngày 29 tháng 10 năm 2021, các luật sư của Andrew đã đệ trình phản hồi tuyên bố rằng ông "phủ nhận một cách dứt khoát các cáo buộc sai trái của Giuffre".[91][92] Vào ngày 12 tháng 1 năm 2022, Thẩm phán Kaplan đã bác bỏ các nỗ lực của Andrew nhằm đình chỉ vụ kiện, cho phép vụ kiện được tiếp tục tiến hành.[93][94] Vào tháng 2, vụ việc đã được dàn xếp ngoài tòa án, với việc Andrew thực hiện một khoản quyên góp cho tổ chức từ thiện dành cho các nạn nhân bị lạm dụng của Giuffre mà không thừa nhận bất kỳ trách nhiệm pháp lý nào.[95]

Hệ quả

Vào ngày 20 tháng 11 năm 2019, Cung điện Buckingham thông báo rằng Andrew sẽ tạm dừng các nhiệm vụ công vụ "trong tương lai gần". Quyết định này, được đưa ra với sự đồng ý của Nữ vương, đi kèm với lời khẳng định rằng Andrew đồng cảm với các nạn nhân của Epstein.[96] Các thành viên đang làm việc khác của vương thất đã tiếp quản các cam kết của ông trong ngắn hạn.[97] Vào ngày 24 tháng 11, cung điện xác nhận rằng Andrew sẽ từ bỏ toàn bộ 230 vai trò bảo trợ của mình.[98] Sự soi xét về mối quan hệ của Andrew với Epstein cũng dẫn đến việc kiểm tra mối liên hệ của các nhân vật công chúng khác với Epstein, đáng chú ý là mối quan hệ giữa Mette-Marit, Vương thái tử phi Na Uy và Epstein.[99]

Vào tháng 3 năm 2020, Andrew đã thuê Mark Gallagher, một chuyên gia quản lý khủng hoảng từng hỗ trợ các khách hàng cấp cao bị cáo buộc sai sự thật trong Chiến dịch Midland.[100] Vào tháng 5 năm 2020, có thông báo rằng Andrew sẽ vĩnh viễn từ chức khỏi tất cả các vai trò công vụ do mối liên hệ với Epstein.[101] Vào tháng 1 năm 2022, các tài khoản mạng xã hội của Andrew đã bị xóa, trang cá nhân của ông trên trang web của vương thất được viết lại ở thì quá khứ, các tước vị quân đội và quyền bảo trợ cũng bị gỡ bỏ để nhấn mạnh việc ông rút lui khỏi đời sống công chúng.[102] Ông cũng ngừng sử dụng danh xưng His Royal Highness (HRH), mặc dù nó không bị tước bỏ một cách chính thức.[103] Vào tháng 6 năm 2022, Rachael Maskell, nghị sĩ Đảng Lao động đại diện cho York Central, đã giới thiệu một dự luật cá nhân về 'Tước bỏ Tước hiệu' tại Hạ viện,[104] điều này sẽ cho phép quân chủ hoặc một ủy ban nghị viện tước bỏ các tước hiệu quý tộc của những cá nhân bị coi là không xứng đáng.[105][104]

Vào tháng 3 năm 2022, Andrew đã có lần xuất hiện chính thức đầu tiên sau nhiều tháng khi hỗ trợ Nữ vương bước vào Tu viện Westminster để dự lễ tưởng niệm cha mình, Công tước xứ Edinburgh.[106] Vào tháng 6 năm 2022, Andrew đã tham gia các phần nghi lễ riêng tư của ngày lễ Huân chương Garter (Garter Day), bao gồm bữa trưa và lễ thụ phong các thành viên mới, nhưng bị loại khỏi đoàn diễu hành công khai giữa những báo cáo cho rằng anh trai ông, Charles, và cháu trai ông, William, đã can thiệp để ngăn ông xuất hiện trước tầm mắt công chúng.[107] Sau khi Nữ vương Elizabeth II băng hà vào ngày 8 tháng 9 năm 2022, Andrew xuất hiện trong trang phục dân sự tại các sự kiện nghi lễ khác nhau.[108] Andrew đã mặc quân phục trong 15 phút thực hiện nghi thức túc trực bên linh cữu Nữ vương tại Đại sảnh Westminster vào ngày 16 tháng 9.[109]

Vào tháng 10 năm 2022, có thông tin cho rằng Andrew không còn nhận được tài trợ từ chính phủ.[110] Vào tháng 11 năm 2022, truyền thông đưa tin ông sắp mất quyền được bảo vệ bởi cảnh sát, vì ông không còn thực hiện các nhiệm vụ công vụ theo ý muốn của Vua Charles.[111] Các sĩ quan bảo vệ cá nhân có vũ trang của ông dự kiến sẽ được thay thế bằng các vệ sĩ tư nhân, có khả năng do Charles chi trả với chi phí ước tính lên tới 3 triệu bảng mỗi năm.[112] Vào tháng 1 năm 2023, có thông tin cho rằng Andrew không còn được sử dụng dãy phòng làm việc của mình tại Cung điện Buckingham.[113] Vào tháng 8 năm 2024, tờ The Telegraph đưa tin Vua Charles sẽ rút lại khoản tài trợ cho đội an ninh của Andrew vào cuối tháng 10, yêu cầu ông phải tự chi trả cho các hoạt động an ninh trong tương lai tại Royal Lodge.[114]

Vào ngày 2 tháng 11 năm 2025, Bộ trưởng Quốc phòng John Healey xác nhận rằng cấp bậc danh dự phó đô đốc của Andrew — vốn được giữ lại sau khi ông từ bỏ các tước vị quân đội khác vào năm 2022 — sẽ bị tước bỏ theo chỉ thị từ Charles III,[115][116] một quy trình được hoàn tất vào ngày 13 tháng 12.[2] Ông vẫn tiếp tục giữ Huân chương Nam Đại Tây Dương (South Atlantic Medal) kèm biểu tượng hoa hồng (rosette), được trao cho tất cả những người từng phục vụ trong Chiến tranh Falklands.[117] Vào ngày 3 tháng 11, thông cáo hoàng gia (letters patent) đã được ban hành để tước bỏ danh xưng "Điện hạ" và tước hiệu "Vương tử" (prince) của Andrew; khi không còn các kính ngữ này, ông được chấp thuận sử dụng họ của gia đình là Mountbatten-Windsor.[118]

Cuối tháng đó, tư cách thành viên trọn đời của Andrew tại Savage Club đã bị thu hồi.[119] Các biển đồng lưu niệm mang tên ông đã bị gỡ bỏ khỏi một số địa điểm tại Quần đảo Falkland,[120] và Hội đồng Mid and East Antrim đã đồng ý đổi tên đường "Prince Andrew Way" tại Carrickfergus.[121] Vào ngày 19 tháng 11, các sĩ quan cấp phép sử dụng súng của Cảnh sát Đô thành đã yêu cầu Andrew tự nguyện giao nộp các loại súng và giấy phép sử dụng súng săn của mình, và ông đã thực hiện theo. Không có lý do cụ thể nào được đưa ra cho việc giao nộp này.[122]

Cáo buộc về hành vi

Cáo buộc về hành vi sai trái khi tại nhiệm

Các email được tiết lộ như một phần của hồ sơ Epstein vào đầu năm 2026 dường như cho thấy rằng, trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến 2011, Andrew có thể đã cố ý chia sẻ thông tin mật với Epstein về công việc chính thức của mình với tư cách là đặc phái viên thương mại;[123] Có thêm cáo buộc rằng vào năm 2010, Andrew đã chuyển tiếp một cuộc trao đổi email về Ngân hàng Hoàng gia Scotland (Royal Bank of Scotland) và hãng xe Aston Martin cho Terence Allen và David Stern.[124] Vào tháng 2 năm 2026, Cảnh sát Thung lũng Thames (Thames Valley Police) tuyên bố rằng họ đang xem xét điều tra báo cáo của nhóm gây sức ép Republic liên quan đến Andrew vì nghi ngờ có hành vi sai trái khi tại nhiệm và cáo buộc vi phạm bí mật quốc gia.[125]

Bắt giữ

Vào sáng ngày 19 tháng 2 năm 2026, đúng vào sinh nhật lần thứ 66 của mình, Andrew đã bị bắt vì nghi ngờ có hành vi sai trái khi tại nhiệm. Những chiếc xe cảnh sát không phù hiệu đã được nhìn thấy tại điền trang Sandringham,[126] nơi ông đã cư trú kể từ khi rời khỏi nhà riêng ở Windsor. Cảnh sát Thung lũng Thames cho biết họ đang khám xét các địa chỉ tại Berkshire và Norfolk, và sau đó đã xác nhận rằng các sĩ quan đang khám xét Royal Lodge tại Công viên lớn Windsor, nơi Andrew từng sinh sống trước đây.[126] Vua Charles III đã ra một tuyên bố bày tỏ "sự quan ngại sâu sắc nhất" và nói rằng "pháp luật phải được thực thi".[127] Andrew đã được tại ngoại từ một đồn cảnh sát ở Norfolk vào cuối ngày hôm đó, trong tình trạng vẫn đang bị điều tra, sau khi trải qua khoảng 12 giờ bị tạm giữ và thẩm vấn.[126][128]

Đây là lần bắt giữ đầu tiên đối với một thành viên cấp cao của vương thất Anh kể từ sau vụ bắt giữ Vua Charles I vào năm 1647,[128] và là lần bắt giữ đầu tiên đối với một anh chị em ruột hợp pháp của quân chủ đương nhiệm kể từ sau vụ bắt giữ Elizabeth I vào năm 1554.[129]

Danh hiệu

  • 19 tháng 2 năm 1960 – 23 tháng 7 năm 1986: Vương thân Điện hạ Vương tử Andrew
  • 23 tháng 7 năm 1986 – 13 tháng 1 năm 2022: Vương thân Điện hạ Công tước xứ York Điện hạ
  • 13 tháng 1 năm 2022 – 17 tháng 10 năm 2025: Công tước xứ York
  • 17 tháng 10 năm 2025 – 30 tháng 10 năm 2025: Vương tử Andrew
  • 30 tháng 10 năm 2025 – nay: Andrew Mountbatten-Windsor

Kể từ tháng 1 năm 2022, Andrew được giữ kính xưng Vương thân Điện hạ, nhưng không được sử dụng tại các sự kiện công cộng[130][131] mà chỉ được dùng tại các tình huống riêng tư.[132]

Ngày 17 tháng 10 năm 2025, thông qua trao đổi với Quốc vương, Andrew đồng ý ngưng sử dụng các tước hiệu Công tước xứ York, Bá tước xứ Inverness và Nam tước Killyleagh cùng với các Huân chương, gồm có tước Hiệp sĩ thuộc Royal Knight Companion của Huân chương Garter và Knight Grand Cross của Huân chương Vương thất Victoria.[133][134][135]

Tham khảo

  1. ↑ The 1960 Order-in-Council giving the surname Mountbatten-Windsor to the male-line descendants of The Duke of Edinburgh và Elizabeth II specifically refers only to such descendants without a royal title, as those with it generally have no need for a surname. Despite this, the Duke of York (like his sister) entered with this surname in the marriage register.
  2. 1 2 Low, Valentine (ngày 13 tháng 1 năm 2022). "Queen strips Prince Andrew of all military titles and royal patronages". The Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0140-0460. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2022.
  3. ↑ "A statement from Buckingham Palace regarding The Duke of York". The Royal Family. ngày 13 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2022.
  4. ↑ "Prince Andrew settles US civil sex assault case". BBC News. ngày 15 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 15 tháng 2 năm 2022.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 "The Duke of York – Naval Career". The Duke of York official website. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 8 năm 2015. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2015.
  6. ↑ "No. 49322". The London Gazette (Supplement). ngày 19 tháng 4 năm 1983. tr. 5304.
  7. ↑ Cawley, Charles (2015). Colonies in Conflict: The History of the British Overseas Territories. Cambridge Scholars Publishing. tr. 202. ISBN 978-1-4438-8128-9.
  8. ↑ O'Hara, Glen (2010). Britain and the Sea: Since 1600. Macmillan International Higher Education. tr. 213–214. ISBN 978-1-137-07312-9.[liên kết hỏng vĩnh viễn]
  9. ↑ Queen Elizabeth II and the Royal Family: A Glorious Illustrated History. London: DK Publishing. 2015. tr. 217. ISBN 978-1465438003.
  10. ↑ "Prince Andrew Talks of His Dangerous Falklands Experiences". MercoPress. ngày 12 tháng 6 năm 2001.
  11. ↑ "Prince Andrew, a hero of the Falklands war". UPI. ngày 19 tháng 6 năm 1982.
  12. ↑ "Helicopter pilot Prince Andrew is flying anti-submarine patrols in..." UPI. ngày 3 tháng 6 năm 1982.
  13. ↑ "Prince Andrew talks of Falklands horror". Glasgow Herald. ngày 14 tháng 11 năm 1983. tr. 2.
  14. ↑ Tinney, Aaron (ngày 7 tháng 11 năm 2025). "Disgraced Prince Andrew faced two assassination plots, biographer claims". MSN. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2025.
  15. ↑ Ward, Sharky (1993). Sea Harrier Over the Falklands. Barnsley, South Yorkshire: Pen and Sword Books. tr. 113. ISBN 978-0850523058. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2016.
  16. ↑ "No. 49633". The London Gazette (Supplement). ngày 31 tháng 1 năm 1984. tr. 1382.
  17. ↑ "No. 49639". The London Gazette (Supplement). ngày 7 tháng 2 năm 1984. tr. 1735.
  18. ↑ "No. 56295". The London Gazette (1st supplement). ngày 7 tháng 8 năm 2001. tr. 9327.
  19. ↑ "No. 57705". The London Gazette (1st supplement). ngày 19 tháng 7 năm 2005. tr. 9323.
  20. ↑ "No. 59341". The London Gazette (1st supplement). ngày 23 tháng 2 năm 2010. tr. 3085.
  21. ↑ "No. 61160". The London Gazette (2nd supplement). ngày 3 tháng 3 năm 2015. tr. 3798.
  22. ↑ Low, Valentine (ngày 12 tháng 2 năm 2015). "Queen makes Prince Andrew a vice-admiral". The Times. London. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2015.
  23. ↑ Miller, Compton (ngày 9 tháng 5 năm 1978). "Andrew faces year of swotting for Cambridge". British Newspaper Archive. Truy cập ngày 18 tháng 2 năm 2026. The article was part of Compton Miller’s In Town column on page 7 of the 9 May 1978 Evening News.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: postscript (liên kết)
  24. ↑ "Prince Andrew given hero's welcome". United Press International. ngày 17 tháng 4 năm 1982. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2025.
  25. 1 2 3 Battersby, Matilda (ngày 15 tháng 2 năm 2015). "Prince Andrew's ex Koo Stark speaks about their relationship for first time in 30 years". The Independent. London, England. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 1 năm 2017. Truy cập ngày 21 tháng 12 năm 2016.
  26. ↑ Burnet, Alastair (1986). The ITN Book of the Royal Wedding. London, England: Michael O'Mara Books. tr. 38. The actress Miss Koo Stark was a regular girlfriend of Prince Andrew for several years.
  27. ↑ McNamara, Kim (2015). Paparazzi: Media Practices and Celebrity Culture. Cambridge, England: Polity. tr. 29. ISBN 978-0745651743.
  28. ↑ Campbell, Lady Colin (1998). The Real Diana. Mount Pleasant, South Carolina: Arcadia Publishing. tr. 161. ASIN B01K562L9Q.
  29. 1 2 Brown, Tina (2007). The Diana Chronicles. New York City: Broadway Books. tr. 228. ISBN 978-0-7679-2309-5.
  30. ↑ Newsweek, Volume 128 (1997), p. 76
  31. ↑ "No. 50606". The London Gazette (Supplement). ngày 23 tháng 7 năm 1986. tr. 1.
  32. 1 2 DeYoung, Karen (ngày 22 tháng 7 năm 1986). "Fergie: Bedlam Over the Bride". The Washington Post. Truy cập ngày 9 tháng 3 năm 2018.
  33. ↑ Kindelan, Katie (ngày 11 tháng 5 năm 2011). "Sarah Ferguson Reveals Her Road to Recovery in Documentary on OWN, Oprah Winfrey Network". ABC News. Truy cập ngày 6 tháng 12 năm 2020. She moved with her prince into Buckingham Palace but two weeks into their marriage, Mountbatten-Windsor was sent to sea and she only saw him for 40 days a year for the first five years.
  34. ↑ Harris, Paul (ngày 26 tháng 10 năm 2002). "Fergie: How food became my only friend". The Guardian. Truy cập ngày 25 tháng 11 năm 2020. The ex-wife of Prince Andrew described how she struggled against obesity for most of her life and was devastated when tabloids dubbed her 'Duchess of Pork' and 'Fat Fergie'.
  35. ↑ "1992: Fergie and Andrew split". BBC News. ngày 19 tháng 3 năm 1992. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2018.
  36. ↑ Elser, Daniela (ngày 29 tháng 7 năm 2019). "The toe-sucking photo that ruined the Duchess of York". news.com.au. Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2023.
  37. ↑ Castle, Stephen (ngày 4 tháng 2 năm 2008). "From Prince Andrew, critical words for U.S. on Iraq". The New York Times.
  38. ↑ "Duchess of York 'wanted cash for Prince Andrew access'". BBC News. ngày 23 tháng 5 năm 2010. Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2011. The paper says the prince – a UK trade envoy – knew nothing about the deal
  39. ↑ Collins, Nick (ngày 25 tháng 7 năm 2011). "Duchess of York clears debts thanks to 'knight on white charger' Andrew". The Daily Telegraph. London. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 15 tháng 12 năm 2013.
  40. ↑ "Duchess of York apologises for 'gigantic error of judgement' over debt". Evening Standard (bằng tiếng Anh). ngày 12 tháng 4 năm 2012. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2023.
  41. ↑ "Prince Andrew: Where does he get his money from?". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 16 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2023.
  42. ↑ Coughlan, Sean (ngày 21 tháng 9 năm 2025). "Sarah Ferguson dropped from multiple charities over Epstein email". BBC News. Truy cập ngày 22 tháng 9 năm 2025.
  43. ↑ Churchman, Laurie (ngày 15 tháng 2 năm 2022). "Lady Victoria Hervey: Prince Andrew's former girlfriend in profile". The Independent. Truy cập ngày 1 tháng 5 năm 2025.
  44. ↑ Royal, bởi Robert Lacey, 2002.
  45. 1 2 Barkham, Patrick (ngày 9 tháng 7 năm 2004). "The Guardian profile: Prince Andrew". The Guardian. Truy cập ngày 5 tháng 2 năm 2022.
  46. ↑ Coughlan, Sean (ngày 28 tháng 1 năm 2022). "Prince Andrew gives up honorary membership at prestigious golf club". BBC. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2022.
  47. ↑ Murray, Ewan (ngày 28 tháng 1 năm 2022). "Relief as Prince Andrew relinquishes membership of Royal & Ancient Club". The Guardian. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2022.
  48. ↑ "'New humiliation' for Prince Andrew as his membership of royal golf club revoked". Geo TV. ngày 26 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2022.
  49. ↑ "Prince Andrew 'confidant' loses appeal on UK ban over national security". The Guardian. ngày 13 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2024.
  50. ↑ "Prince Andrew invited 'Chinese spy' into Buckingham Palace". The Times. ngày 13 tháng 12 năm 2024. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 14 tháng 12 năm 2024.
  51. ↑ "Sir Keir Starmer defends China policy after spy scandal". Yahoo News (bằng tiếng Anh). ngày 16 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2024.
  52. ↑ Rayner, Gordon; Riley-Smith, Ben (ngày 20 tháng 10 năm 2025). "Prince Andrew deemed a threat by security services". The Telegraph. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 21 tháng 10 năm 2025.
  53. 1 2 3 4 Gooch, Bryony (ngày 17 tháng 10 năm 2025). "Prince Andrew 'met China spymaster at least three times'". The Independent. Truy cập ngày 21 tháng 10 năm 2025.
  54. ↑ "Financial arrangements of members of the Royal Family". Royal Household. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 1 năm 2011. Truy cập ngày 7 tháng 3 năm 2011.
  55. ↑ Somerville, Ewan (ngày 19 tháng 2 năm 2023). "King Charles 'has vowed not to leave Prince Andrew homeless or penniless'". The Telegraph. Truy cập ngày 22 tháng 2 năm 2023.
  56. ↑ Foggo, Daniel; Swinford, Steven; Mikhailova, Anna (ngày 27 tháng 7 năm 2008). "Prince Andrew, his £15m home and the Kazakhstan connection". The Sunday Times. London. Truy cập ngày 24 tháng 11 năm 2019.
  57. ↑ Wilson, Harry; Finch, Gavin (ngày 16 tháng 11 năm 2021). "Prince Andrew's £1.5 Million Loan Paid Off by Top Political Donor". Bloomberg Businessweek. Truy cập ngày 3 tháng 2 năm 2022.
  58. ↑ Pike, Joe (ngày 27 tháng 10 năm 2025). "Prince Andrew hosted Epstein, Maxwell and Weinstein at Royal Lodge". BBC News. Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2025.
  59. 1 2 "Prince Andrew's links to Jeffrey Epstein". BBC News. ngày 16 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2020.
  60. ↑ "Prince Andrew: Envoy career plagued with controversy". BBC News. ngày 21 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 12 tháng 6 năm 2013.
  61. ↑ Lewis, Paul; Swaine, Jon (ngày 10 tháng 1 năm 2015). "Jeffrey Epstein: inside the decade of scandal entangling Prince Andrew". The Guardian. London, England. Truy cập ngày 22 tháng 1 năm 2016.
  62. ↑ "Prince Andrew accuser tells BBC she was forced to have sex with the British royal". The Washington Post (bằng tiếng Anh). ngày 3 tháng 12 năm 2019. ISSN 0190-8286. Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2026.
  63. ↑ "Prince Andrew sex claims woman 'should not be believed'". BBC News. ngày 3 tháng 1 năm 2015.
  64. ↑ Gibson, Megan (ngày 6 tháng 1 năm 2015). "U.S. Lawyer Sues in Prince Andrew Sex Claims Case". Time. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 9 tháng 1 năm 2015.
  65. ↑ Williams, Timothy (ngày 6 tháng 1 năm 2015). "Alan Dershowitz Denies Suit's Allegations of Sex With a Minor". The New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 7 tháng 1 năm 2015.
  66. ↑ Booth, Robert (ngày 9 tháng 1 năm 2015). "Palace digs in over Prince Andrew's links to sex offender Jeffrey Epstein". The Guardian. London, England. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2016.
  67. ↑ Withnall, Adam (ngày 4 tháng 1 năm 2015). "Teenage 'sex slave' Virginia Roberts claims she was paid £10,000 by Jeffrey Epstein to have sex with Prince Andrew". The Independent. London.
  68. ↑ Booth, Robert; Lewis, Paul (ngày 4 tháng 1 năm 2015). "Palace takes unusual step to deny Prince Andrew underage sex claims". The Guardian. London. Truy cập ngày 15 tháng 1 năm 2015.
  69. 1 2 "Prince Andrew again denies having sex with Epstein victim". AP NEWS. ngày 15 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2020.
  70. ↑ Al-Othman, Hannah (ngày 19 tháng 10 năm 2025). "Prince Andrew: are more revelations likely to emerge about scandal-hit royal?". The Guardian. Truy cập ngày 19 tháng 10 năm 2025.
  71. ↑ "Prince Andrew under renewed pressure to speak about 'sex abuse' claims after flight logs emerge". The Daily Telegraph. ngày 21 tháng 1 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2016.
  72. ↑ Sykes, Tom (ngày 20 tháng 8 năm 2019). "Flight Logs Reportedly Link Prince Andrew to Alleged Jeffrey Epstein Victim Virginia Roberts". The Daily Beast. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2020.
  73. ↑ "The Independent". Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 7 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2016.
  74. ↑ Gardner, Bill (ngày 29 tháng 8 năm 2019). "Prince Andrew's supporters say his 'chubby' fingers prove photo of him with Epstein victim is fake". The Telegraph. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2019.
  75. ↑ "Email appears to confirm Andrew and Virginia Giuffre photo is real". BBC News. ngày 4 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2026.
  76. ↑ Bekiempis, Victoria; Waterson, Jim (ngày 9 tháng 8 năm 2019). "Prince Andrew groped young woman's breast at Epstein house, court files allege". The Guardian. ISSN 0261-3077. Truy cập ngày 10 tháng 8 năm 2019.
  77. 1 2 Izundu, Chi Chi; Davies, Olivia; Dahlgreen, William; Walker, Adam (ngày 31 tháng 1 năm 2026). "Second Epstein victim claims she was sent to UK for sex with Andrew, lawyer says". BBC News. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2026.
  78. ↑ Rawnsley, Jessica; Price, Hannah (ngày 4 tháng 2 năm 2026). "Andrew and Epstein asked exotic dancer for 'sex acts', legal letter claims". BBC News. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2026.
  79. ↑ Payne, Josh (ngày 4 tháng 2 năm 2026). "Andrew and Epstein asked dancer for threesome, new legal letter claims". The Independent. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2026.
  80. ↑ "As it happened: Prince Andrew's Interview". BBC News. ngày 16 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2019.
  81. ↑ "Letter casts doubt on when prince met Epstein". BBC News. ngày 20 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2019.
  82. ↑ "Prince Andrew denies sex with 17-year-old because he was 'at Pizza Express' on night in question". The Independent. ngày 16 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2019.
  83. ↑ "Prince Andrew denies sex with 17-year-old: 'I went to Pizza Express that day'". Sky News. ngày 16 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2019.
  84. ↑ "Queen approved Andrew's 'disastrous' interview, Emily Maitlis says". ITV News. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2019.
  85. ↑ Tominey, Camilla; Ward, Victoria (ngày 17 tháng 11 năm 2019). "Queen did not approve Prince Andrew's excruciating Newsnight interview". The Sunday Telegraph. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2019.
  86. ↑ Waterson, Jim (ngày 17 tháng 11 năm 2019). "'He was incredibly gracious after': Newsnight team say Andrew was pleased with interview". The Guardian. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2019.
  87. ↑ Adam, Karla (ngày 17 tháng 11 năm 2019). "Prince Andrew's Epstein interview roundly panned: 'nuclear explosion level bad'". The Washington Post. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2019.
  88. ↑ Lewis, Aimee (ngày 17 tháng 11 năm 2019). "Prince Andrew sparks near-universal condemnation with TV interview". CNN. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2019.
  89. ↑ Landler, Mark (ngày 20 tháng 11 năm 2019). "After Disastrous Epstein Interview, Prince Andrew Steps Down From Public Duties". The New York Times. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2019.
  90. ↑ Walters, Joanna (ngày 9 tháng 8 năm 2021). "Epstein accuser Virginia Giuffre sues Prince Andrew". The Guardian. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2021.
  91. ↑ "Prince Andrew 'unequivocally denies' Virginia Giuffre sexual assault claims". edinburghlive. PA Media. ngày 30 tháng 10 năm 2021.
  92. ↑ Moghe, Sonia (ngày 30 tháng 10 năm 2021). "Prince Andrew's attorneys ask to dismiss US sex assault lawsuit saying it violates the terms of a settlement agreement". CNN. Truy cập ngày 30 tháng 10 năm 2021.
  93. ↑ Bekiempis, Victoria (ngày 12 tháng 1 năm 2022). "Prince Andrew rejected in effort to get US sexual abuse case dismissed". The Guardian. Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2022.
  94. ↑ "Prince Andrew to face civil sex assault case after US ruling". BBC. ngày 12 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 12 tháng 1 năm 2022.
  95. ↑ O'Connor, Mary (ngày 15 tháng 2 năm 2022). "Prince Andrew settles US civil sex assault case". BBC News. Truy cập ngày 15 tháng 2 năm 2022.
  96. ↑ Quinn, Ben (ngày 20 tháng 11 năm 2019). "Prince Andrew to step back from public duties 'for foreseeable future'". The Guardian. London, England. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2019.
  97. ↑ "Prince Andrew seen for first time since stepping back from royal duties". BBC News. ngày 21 tháng 11 năm 2019. Truy cập ngày 21 tháng 11 năm 2019.
  98. ↑ Booth, Robert (ngày 24 tháng 11 năm 2019). "Prince Andrew to stand aside from all 230 of his patronages". The Guardian. Truy cập ngày 24 tháng 11 năm 2019.
  99. ↑ "Epstein-filene: Omfattende contact med Mette-Marit" [Epstein files: Extensive contact with Mette-Marit]. Nettavisen. Truy cập ngày 30 tháng 1 năm 2026.
  100. ↑ Tominey, Camilla; Ward, Victoria (ngày 10 tháng 3 năm 2020). "Prince Andrew hires PR man who advised VIPs falsely accused of child sex abuse". The Daily Telegraph. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2020.
  101. ↑ Nikkhah, Roya (ngày 21 tháng 5 năm 2020). "Prince Andrew didn't think it was all over, but it is now". The Times. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2020.
  102. ↑ Davies, Caroline (ngày 19 tháng 1 năm 2022). "Prince Andrew's social media accounts deleted as he fights US lawsuit". The Guardian. Truy cập ngày 19 tháng 1 năm 2022.
  103. ↑ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên BBC News-2022a
  104. 1 2 "Prince Andrew: Duke of York could lose title if bill becomes law". BBC News. ngày 21 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2024.
  105. ↑ Bet, Martina (ngày 22 tháng 6 năm 2022). "Prince Andrew Duke of York and 'dubious' peers 'could be stripped of their titles'". Irish Independent. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2022.
  106. ↑ Turner, Lauren (ngày 29 tháng 3 năm 2022). "Queen attends Prince Philip memorial service at Westminster Abbey". BBC News. Truy cập ngày 29 tháng 3 năm 2022.
  107. ↑ Davies, Caroline (ngày 13 tháng 6 năm 2022). "Prince Andrew misses Windsor Castle procession after 'family decision'". The Guardian. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2022.
  108. ↑ Davies, Caroline (ngày 12 tháng 9 năm 2022). "Prince Andrew unlikely to resume royal duties under King Charles". The Guardian. Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2022.
  109. ↑ Davies, Caroline (ngày 15 tháng 9 năm 2022). "King Charles to lead siblings in vigil over Queen's coffin in Westminster Hall". BBC News. Truy cập ngày 16 tháng 9 năm 2022.
  110. ↑ Tominey, Camilla (ngày 19 tháng 10 năm 2022). "How Prince Andrew fills his days since his fall from grace". The Daily Telegraph. Truy cập ngày 22 tháng 2 năm 2023.
  111. ↑ Kennedy, Dominic (ngày 28 tháng 11 năm 2022). "Prince Andrew 'furious' after losing his police protection". The Times. Truy cập ngày 30 tháng 11 năm 2022.
  112. ↑ Ward, Victoria (ngày 18 tháng 8 năm 2024). "King axes Duke of York's security team". The Daily Telegraph. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2024.
  113. ↑ Ng, Kate (ngày 27 tháng 1 năm 2023). "King Charles 'tells Prince Andrew there is no place' for him at Buckingham Palace". The Independent. Truy cập ngày 28 tháng 1 năm 2023.
  114. ↑ Ward, Victoria (ngày 18 tháng 8 năm 2024). "King axes Duke of York's security team". The Daily Telegraph. Truy cập ngày 18 tháng 8 năm 2024.
  115. ↑ Kiran Stacey, Andrew to be stripped of naval title, says UK defence secretary, The Guardian (2 November 2025).
  116. ↑ Nanji, Noor; Kuenssberg, Laura (ngày 2 tháng 11 năm 2025). "King wants Andrew to lose final military title, minister says". BBC News. Truy cập ngày 2 tháng 11 năm 2025.
  117. ↑ Caroline Davies, Andrew allowed to keep Falklands medal despite losing royal and military titles, The Guardian (5 November 2025).
  118. ↑ "No. 64895". The London Gazette. ngày 6 tháng 11 năm 2025. tr. 21342.
  119. ↑ Hope, Christopher (ngày 14 tháng 11 năm 2025). "Andrew savaged in clubland". The Daily Telegraph. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 11 năm 2025.
  120. ↑ Wootton-Cane, Nicole; Gooch, Bryony (ngày 17 tháng 11 năm 2025). "Andrew Mountbatten-Windsor's name stripped from Falklands plaques". The Independent. Truy cập ngày 19 tháng 11 năm 2025.
  121. ↑ "Mid and East Antrim Council agrees to rename 'Prince Andrew Way'". RTÉ News. ngày 24 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 24 tháng 11 năm 2025.
  122. ↑ Aikman, Ian (ngày 23 tháng 12 năm 2025). "Andrew gives up gun licence after police request". BBC News. Truy cập ngày 24 tháng 12 năm 2025.
  123. ↑ Verity, Andy (ngày 8 tháng 2 năm 2026). "Andrew shared confidential information with Epstein as trade envoy, files suggest". BBC News. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm 2026.
  124. ↑ "Andrew's time as trade envoy should be investigated, says Vince Cable". BBC News. ngày 15 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 15 tháng 2 năm 2026.
  125. ↑ Coughlan, Sean (ngày 9 tháng 2 năm 2026). "King 'ready to support' police as they assess Andrew claims over Epstein". BBC News. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2026.
  126. 1 2 3 "Andrew released under investigation after arrest on suspicion of misconduct in public office". BBC News. ngày 19 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2026.
  127. ↑ "A Statement from His Majesty The King". The Royal Family. ngày 19 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2026.
  128. 1 2 "Andrew Mountbatten-Windsor released under investigation after arrest – as it happened". The Guardian. ngày 19 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2026.
  129. ↑ Waldie, Paul (ngày 19 tháng 2 năm 2026). "Former prince Andrew arrested on suspicion of misconduct in public office related to Epstein ties". The Globe and Mail. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2026.
  130. ↑ "Prince Andrew loses military titles and patronages". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 13 tháng 1 năm 2022.
  131. ↑ "Prince Andrew: Who is he and what titles is he losing?". BBC News. ngày 16 tháng 2 năm 2022.
  132. ↑ "Access Restricted". www.telegraph.co.uk. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2025.
  133. ↑ Coughlan, Sean (ngày 17 tháng 10 năm 2025). "Prince Andrew gives up his title as Duke of York". BBC News. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2025.
  134. ↑ "A statement by Prince Andrew". Royal.uk. The Royal Household. ngày 17 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2025.
  135. ↑ Davies, Caroline (ngày 17 tháng 10 năm 2025). "Prince Andrew gives up royal titles including Duke of York after 'discussion with king'". The Guardian. Truy cập ngày 18 tháng 10 năm 2025.
Andrew Mountbatten-Windsor
Sinh: 19 tháng 2, năm 1960
Tiền nhiệm
Lilibet xứ Sussex		Thứ tự kế vị ngai vàng nước Anh
thứ 8 		Kế nhiệm
Beatrice xứ York

Liên kết ngoài

Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Andrew_Mountbatten-Windsor&oldid=74776924”