Bước tới nội dung

Yann LeCun

Sửa liên kết
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Yann LeCun
LeCun in 2024
Sinh8 tháng 7, 1960 (65 tuổi)
Soisy-sous-Montmorency, France
Tư cách công dân
Học vị
  • ESIEE Paris (DipIng)
  • Pierre and Marie Curie University (PhD)
Nổi tiếng vìHọc sâu
Giải thưởng
Sự nghiệp khoa học
Ngành
Nơi công tác
  • [Phòng thí nghiệm Bell]] (1988-1996)
  • Meta Platforms (2013-2025)
  • AMI Labs
Luận ánModeles connexionnistes de l'apprentissage (connectionist learning models) (1987)

Yann André Le Cun[1] (/ləˈkʌn/ lə-KUN; tiếng Pháp: [ləkœ̃];[2] thường được viết là LeCun;[2] sinh ngày 8 tháng 7 năm 1960) là một nhà khoa học máy tính mang hai quốc tịch Pháp và Mỹ. Ông là một chuyên gia trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), học máy, thị giác máy tính, robotics, và nén ảnh.[3]

Nghiên cứu gây tiếng tăm nhất của ông là việc phát triển và ứng dụng mạng thần kinh tích chập trong nhận dạng ký tự quang học.[3][4] Nhờ đó, ông cùng với Yoshua Bengio và Geoffrey Hinton thường được gọi là "Bố già AI" hay "Bố già học sâu";[5][6][7] và ba người họ thường xuyên cùng nhau nhận các giải thưởng cho nghiên cứu của họ về học sâu như giải Turing,[7] giải Nữ thân vương xứ Asturias,[8] giải VinFuture,[9] và giải thưởng Nữ hoàng Elizabeth cho ngành Kỹ thuật.[10]

Hiện, Yann LeCun đang là giáo sư khoa học máy tính tại Đại học New York. Ông từng là Trưởng nhóm khoa học AI tại Meta Platforms trước khi từ nhiệm để lập công ty khởi nghiệp về AI của riêng mình.[11][12][13][14]

Xuất thân và gia đình Yann LeCun

Giáo sư LeCun giảng bài tại Đại học Minnesota, năm 2014

Yann LeCun sinh ngày 8 tháng 7 năm 1960 tại xã Soisy-sous-Montmorency ở ngoại ô Paris. Tên ông bắt nguồn từ tiếng Breton cổ "Le Cunff" mang ý nghĩa "người lịch lãm". Còn tên "Yann" thì có ý nghĩa tương đương với "John" trong tiếng Anh ngày nay.[2]

Ông tốt nghiệp bằng Kỹ sư tại trường ESIEE Paris vào năm 1983 và bảo vệ thành công bằng Tiến sĩ Khoa học Máy tính từ Đại học Pierre và Marie Curie (hiện sát nhập vào Đại học Sorbonne) vào năm 1987 với công trình về thuật toán truyền ngược cho mạng thần kinh nhân tạo.[15] Ông cũng có tham gia nghiên cứu hậu tiến sĩ trong một năm dưới sự hướng dẫn của giáo sư Geoffrey Hinton tại Đại học Toronto.[12]

Giáo sư LeCun có ba người con trai, đồng thời có em trai làm việc trong Google nhưng không liên quan đến AI và một chị gái làm giáo sư cũng không liên quan đến AI. [16][17]

Sự nghiệp nghiên cứu Yann LeCun

Bell Labs

Năm 1988, ông tham gia Bộ phận Nghiên cứu Hệ thống Thích ứng tại Phòng thí nghiệm Bell ở Holmdel, bang New Jersey, Hoa Kỳ. Tại đây, dưới sự lãnh đạo của Lawrence D. Jackel, ông đã phát triển nhiều dự án nghiên cứu mới cho kỹ thuật học máy, tiêu biểu là mạng thần kinh tích chập lấy tên LeNet,[18] kỹ thuật chính quy hóa mang tên "Optimal Brain Damage" (tạm dịch: tổn thương não tối ưu),[19] và Mạng biến đổi đồ thị (Graph Transformer Network) mà ông cũng áp dụng trong nhận dạng ký tự quang học.[20] Từ tháng 6 năm 1996, NCR triển khai các máy đọc séc quy mô lớn tại các ngân hàng dựa vào kết quả các nghiên cứu của họ.[21]

Cũng trong năm này, ông tham gia AT&T Labs-Research với tư cách là người đứng đầu Bộ phận Nghiên cứu Xử lý Hình ảnh, thuộc Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Xử lý Giọng nói và Hình ảnh của Lawrence Rabiner. Vào thời gian này, ông chủ yếu làm việc trên công nghệ nén hình ảnh DjVu.[22]

Đại học New York

Sau một thời gian ngắn làm nghiên cứu sinh tại Viện Nghiên cứu NEC, LeCun gia nhập Đại học New York vào năm 2003, nơi ông giữ chức Giáo sư Chủ nhiệm Jacob T. Schwartz về Khoa học Máy tính và Khoa học Thần kinh tại Viện Khoa học Toán học Courant và Trung tâm Khoa học Thần kinh.[23] Tại đây, ông chủ yếu nghiên cứu các mô hình dựa trên năng lượng cho học có giám sát và không giám sát,[24] học đặc trưng cho nhận dạng đối tượng trong thị giác máy tính,[25] và robot di động.[26]

Năm 2012, ông trở thành giám đốc sáng lập của Trung tâm Khoa học Dữ liệu của trường.[27] Đầu năm 2014, ông từ chức công việc này ít lâu sau khi gia nhập Meta AI Research.[28] Mặc dù vậy, hiện ông vẫn đang công tác tại Đại học New York. Năm 2023, ông được bổ nhiệm làm Giáo sư Chủ nhiệm Jacob T. Schwartz đầu tiên về Khoa học Máy tính tại Viện Courant của trường.[29]

Meta

Ngày 9 tháng 12 năm 2013, LeCun gia nhập Facebook (giờ là Meta Platforms) với vai trò là trưởng nhóm khoa học AI và lãnh đạo phòng thí nghiệm nghiên cứu AI của công ty, FAIR.[28]

AMI Labs

Vào ngày 19 tháng 11 năm 2025, LeCun xác nhận rằng ông sẽ rời Meta sau mười năm để thành lập công ty riêng tập trung vào kiến ​​trúc mô hình thế giới và trí tuệ nhân tạo giống con người mà ông gọi là "siêu trí tuệ" (superintelligence).[13][30][31][14]

Công ty do LeCun thành lập có tên là Advanced Machine Intelligence Labs (hay AMI Labs), được điều hành bởi CEO Alex LeBrun, còn bản thân ông giữ chức Chủ tịch điều hành.[32] Liên doanh này tập trung vào việc xây dựng "mô hình thế giới" AI: các hệ thống học cách hiểu cấu trúc và động lực của thế giới vật lý thay vì chỉ dự đoán văn bản như các mô hình ngôn ngữ lớn.[33]

Vào tháng 3 năm 2026, AMI thông báo đã huy động được 1,03 tỷ đô la tài trợ với định giá trước đầu tư là 3,5 tỷ đô la. Vòng tài trợ này được đồng dẫn đầu bởi các nhà đầu tư bao gồm Cathay Innovation, Greycroft, Hiro Capital, HV Capital và Bezos Expeditions.[34][35]

Các nghiên cứu khác

Năm 2013, ông và Yoshua Bengio đồng sáng lập Hội nghị Quốc tế về Biểu diễn Học tập (ICLR), hội nghị này đã áp dụng quy trình đánh giá mở kể cả sau khi các nghiên cứu này đã được xuất bản.[36] Ông cũng là thành viên của Hội đồng Cố vấn Khoa học của Viện Toán học Thuần túy và Ứng dụng tại Đại học California, Los Angeles,[37] và là đồng giám đốc của chương trình nghiên cứu Học tập trong Máy móc và Não bộ (trước đây là Tính toán Thần kinh & Nhận thức Thích ứng) của CIFAR.[38]

Năm 2016, ông là giáo sư thỉnh giảng về khoa học máy tính tại tại Collège de France ở Paris.[39] LeCun cũng là cố vấn khoa học cho nhóm nghiên cứu Kyutai của Pháp được tài trợ bởi Xavier Niel, Rodolphe Saadé, Eric Schmidt và cộng sự.[40]

Danh hiệu và giải thưởng Yann LeCun

LeCun là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ[41][42] và Viện Hàn lâm Kỹ thuật Quốc gia Hoa Kỳ từ năm 2017,[43] đồng thời cũng là thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Pháp từ năm 2021.[44]

Ông đã nhận được bằng Tiến sĩ danh dự từ Instituto Politécnico Nacional (IPN) ở Thành phố Mexico vào năm 2016,[45] từ École Polytechnique Fédérale de Lausanne ở Lausanne vào năm 2018,[46] từ Université Côte d'Azur ở Nice vào năm 2021,[47] từ Università di Siena ở Siena vào năm 2023,[48] và từ Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông vào năm 2023.[49]

Năm 2014, ông nhận Giải thưởng Người tiên phong Mạng Nơ-ron IEEE[50] và năm 2015, ông nhận Giải thưởng Nhà nghiên cứu Xuất sắc PAMI.[51]

Năm 2018, LeCun được trao Huy chương IRI, do Viện Nghiên cứu Công nghiệp (IRI) thành lập,[52] và Giải thưởng Harold Pender do Đại học Pennsylvania trao tặng.[53]

Năm 2019, ông nhận Giải thưởng Chiếc đĩa Vàng của Viện Hàn lâm Thành tựu Hoa Kỳ.[54]

Vào tháng 3 năm 2019, LeCun giành Giải Turing năm 2018, chia sẻ giải thưởng này với Yoshua Bengio và Geoffrey Hinton.[55]

Năm 2022, ông nhận Giải thưởng Nữ thân vương xứ Asturias ở hạng mục "Nghiên cứu Khoa học" cùng với Yoshua Bengio, Geoffrey Hinton và Demis Hassabis.[8]

Năm 2023, Tổng thống Pháp phong tặng ông hàm Hiệp sĩ (Chevalier) Bắc Đẩu Bội tinh.[56]

Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) 2024 tại Davos, ông đã nhận Giải thưởng AI Toàn cầu Thụy Sĩ năm 2023.[57]

Cùng năm đó, ông nhận giải thưởng lớn của Giải thưởng VinFuture cùng với Yoshua Bengio, Jensen Huang, Geoffrey Hinton và Fei-Fei Li vì những đóng góp mang tính đột phá cho mạng nơ-ron và các thuật toán học sâu.[9]

Năm 2025, ông được trao Giải thưởng Nữ hoàng Elizabeth cho Kỹ thuật cùng với Yoshua Bengio, Bill Dally, Geoffrey E. Hinton, John Hopfield, Jensen Huang và Fei-Fei Li.[10]

Tham khảo Yann LeCun

  1. ↑ "Version électronique authentifiée publiée au JO n° 0001 du 01/01/2020 | Legifrance". www.legifrance.gouv.fr (bằng tiếng Pháp). Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2020.
  2. 1 2 3 "Fun Stuff". yann.lecun.com. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2020.
  3. 1 2 LeCun, Yann; Bengio, Yoshua; Hinton, Geoffrey (tháng 5 năm 2015). "Deep learning". Nature (bằng tiếng Anh). Quyển 521 số 7553. tr. 436–444. doi:10.1038/nature14539. ISSN 1476-4687.
  4. ↑ Lecun, Y.; Bottou, L.; Bengio, Y.; Haffner, P. (tháng 11 năm 1998). "Gradient-based learning applied to document recognition". Proceedings of the IEEE. Quyển 86 số 11. tr. 2278–2324. doi:10.1109/5.726791. ISSN 1558-2256.
  5. ↑ Anon (2019). "Nobel prize of tech awarded to 'godfathers of AI'". telegraph.co.uk. The Daily Telegraph. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2020.
  6. ↑ Kahn, Jeremy (ngày 27 tháng 3 năm 2019). "Three 'Godfathers of Deep Learning' Selected for Turing Award". bloomberg.com. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2020.
  7. 1 2 "Fathers of the Deep Learning Revolution Receive ACM A.M. Turing Award". Association for Computing Machinery. New York. ngày 27 tháng 3 năm 2019. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2019.
  8. 1 2 IT, Developed with webControl CMS by Intermark. "Geoffrey Hinton, Yann LeCun, Yoshua Bengio and Demis Hassabis – Laureates – Princess of Asturias Awards". The Princess of Asturias Foundation.
  9. 1 2 "The VinFuture 2024 Grand Prize honours 5 scientists for transformational contributions to the advancement of deep learning". Việt Nam News. ngày 7 tháng 12 năm 2024.
  10. 1 2 Queen Elizabeth Prize for Engineering 2025
  11. ↑ Shaban, Hamza (2019). "Artificial-intelligence pioneers win $1 million Turing Award". washingtonpost.com (bằng tiếng Anh). The Washington Post.
  12. 1 2 Metz, Cade (2019). "Turing Award Won by 3 Pioneers in Artificial Intelligence". nytimes.com. The New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 6 năm 2021.
  13. 1 2 Heikkilä, Melissa (2025). "Computer scientist Yann LeCun: 'Intelligence really is about learning'". ft.com. London: Financial Times. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2025. "I'm sure there's a lot of people at Meta who would like me to NOT tell the world that LLMs basically are a dead end when it comes to superintelligence"
  14. 1 2 Bảo Lâm (ngày 21 tháng 12 năm 2025). "'Bố già AI' Yann LeCun xác nhận lập công ty AI mới".
  15. ↑ Y. LeCun: Une procédure d'apprentissage pour réseau a seuil asymmetrique (a Learning Scheme for Asymmetric Threshold Networks), Proceedings of Cognitiva 85, 599–604, Paris, France, 1985.
  16. ↑ Guiton, Amaelle (ngày 7 tháng 9 năm 2015). "Yann LeCun, le temps des machines" [Yann LeCun, the age of machines]. Libération (bằng tiếng Pháp). Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2024.
  17. ↑ "EP20: Yann LeCun". The Information Bottleneck. ngày 15 tháng 12 năm 2025.
  18. ↑ Y. LeCun, B. Boser, J. S. Denker, D. Henderson, R. E. Howard, W. Hubbard and L. D. Jackel: Backpropagation Applied to Handwritten Zip Code Recognition, Neural Computation, 1(4):541–551, Winter 1989.
  19. ↑ Yann LeCun, J. S. Denker, S. Solla, R. E. Howard and L. D. Jackel: Optimal Brain Damage, in Touretzky, David (Eds), Advances in Neural Information Processing Systems 2 (NIPS*89), Morgan Kaufmann, Denver, CO, 1990.
  20. ↑ Yann LeCun, Léon Bottou, Yoshua Bengio and Patrick Haffner: Gradient Based Learning Applied to Document Recognition, Proceedings of IEEE, 86(11):2278–2324, 1998.
  21. ↑ LeCun, Yann; Bottou, Léon; Bengio, Yoshua; Haffner, Patrick (1998). "Gradient-Based Learning Applied to Document Recognition". Proceedings of the IEEE. 86 (11): 2278–2324. doi:10.1109/5.726791.
  22. ↑ Bottou, Léon; Haffner, Patrick; Howard, Paul G.; Simard, Patrice; Bengio, Yoshua; LeCun, Yann (1998). "High Quality Document Image Compression with DjVu". Journal of Electronic Imaging. 7 (3): 410–425. doi:10.1117/1.482559.
  23. ↑ "People – Electrical and Computer Engineering". Polytechnic Institute of New York University. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2013.
  24. ↑ Yann LeCun, Sumit Chopra, Raia Hadsell, Ranzato Marc'Aurelio, Fu-Jie Huang, "A Tutorial on Energy-Based Learning", in Bakir, G. and Hofman, T. and Schölkopf, B. and Smola, A. and Taskar, B. (Eds), Predicting Structured Data, MIT Press, 2006.
  25. ↑ Kevin Jarrett, Koray Kavukcuoglu, Marc'Aurelio Ranzato, Yann LeCun, "What is the Best Multi-Stage Architecture for Object Recognition?", Proc. International Conference on Computer Vision (ICCV'09), IEEE, 2009
  26. ↑ Raia Hadsell, Pierre Sermanet, Marco Scoffier, Ayse Erkan, Koray Kavackuoglu, Urs Muller, Yann LeCun, "Learning Long-Range Vision for Autonomous Off-Road Driving", Journal of Field Robotics, 26(2):120–144, February 2009.
  27. ↑ "Center for Data Science – New York University".
  28. 1 2 Levy, Steven. "How Not to Be Stupid About AI, With Yann LeCun". Wired (bằng tiếng Anh). ISSN 1059-1028. Truy cập ngày 22 tháng 10 năm 2025.
  29. ↑ "Yann LeCun Announced as Inaugural Jacob T. Schwartz Chair". CIMS. Truy cập ngày 10 tháng 12 năm 2023.
  30. ↑ "Yann LeCun to leave Meta, launch AI startup focused on Advanced Machine Intelligence". reuters.com. Reuters.
  31. ↑ Heikkilä, Melissa (2025). "Meta chief AI scientist Yann LeCun plans to exit and launch own start-up". ft.com. London: Financial Times. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2025.
  32. ↑ "Yann LeCun's New Startup AMI Labs: Can World Models Move Beyond Hype?". forbes.com. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2025.
  33. ↑ "AI tools are being prepared for the physical world". The Economist. ISSN 0013-0613. Truy cập ngày 4 tháng 3 năm 2026.
  34. ↑ "Ex-Meta AI chief Yann LeCun's AMI raises $1.03 billion for alternative AI approach". Reuters. ngày 10 tháng 3 năm 2026.
  35. ↑ "Yann LeCun Raises $1 Billion to Build AI That Understands the Physical World". Wired. 2026.
  36. ↑ Lipton, Zachary Chase. "The ICLR Experiment: Deep Learning Pioneers Take on Scientific Publishing". KDnuggets (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 13 tháng 9 năm 2025.
  37. ↑ http://www.ipam.ucla.edu/programs/gss2012/ Institute for Pure and Applied Mathematics
  38. ↑ "Neural Computation & Adaptive Perception Advisory Committee Yann LeCun". CIFAR. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2013.
  39. ↑ "L'apprentissage profond : une révolution en intelligence artificielle". college-de-france.fr. ngày 28 tháng 8 năm 2015. Truy cập ngày 1 tháng 3 năm 2022.
  40. ↑ Dillet, Romain (ngày 17 tháng 11 năm 2023). "Kyutai is a French AI research lab with a $330 million budget that will make everything open source". TechCrunch (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2024.
  41. ↑ "News from the National Academy of Sciences". ngày 26 tháng 4 năm 2021. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2021. Newly elected members and their affiliations at the time of election are: … LeCun, Yann; vice president and chief artificial intelligence scientist, Facebook; and Silver Professor of Computer Science, Data Science, Neural Science, and Electrical and Computer Engineering, New York University, New York City
  42. ↑ "Member Directory". nasonline.org. National Academy of Sciences. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2021.
  43. ↑ "National Academy of Engineering Elects 84 Members and 22 Foreign Members | NYU Tandon School of Engineering". engineering.nyu.edu. Truy cập ngày 15 tháng 4 năm 2026.
  44. ↑ "Yann Le Cun | Académie des sciences". academie-sciences.fr. Truy cập ngày 15 tháng 4 năm 2026.
  45. ↑ "Primera generación de Doctorados Honoris Causa en el IPN". Truy cập ngày 11 tháng 10 năm 2016.
  46. ↑ Aubort, Sarah (ngày 10 tháng 8 năm 2018). "EPFL celebrates 1,043 new Master's graduates". Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2019.
  47. ↑ Sanfilippo, Delphine. "YANN LECUN, DOCTEUR HONORIS CAUSA D'UNIVERSITÉ CÔTE D'AZUR". Newsroom. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 9 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2022.
  48. ↑ "Laurea ad honorem a Yann LeCun | Università degli Studi di Siena". www.unisi.it.
  49. ↑ "HKUST Holds 31st Congregation Conferring Honorary Doctoral Degrees on Six Distinguished Leaders | The Hong Kong University of Science and Technology". hkust.edu.hk (bằng tiếng Anh). ngày 17 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày 15 tháng 4 năm 2026.
  50. ↑ "IEEE Neural Networks Pioneer Award Past Recipients". IEEE Computational Intelligence Society. Truy cập ngày 15 tháng 2 năm 2024.
  51. ↑ "PAMI Distinguished Researcher Award". IEEE Computer Society Technical Committee on Pattern Analysis and Machine Intelligence. ngày 24 tháng 8 năm 2023. Truy cập ngày 15 tháng 2 năm 2024.
  52. ↑ "Awards – Best Practices in Digital Innovation". Innovation Research Interchange.
  53. ↑ "2018 Harold Pender Award and Lecture: Yann LeCun". Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2019.
  54. ↑ "Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement". achievement.org. American Academy of Achievement.
  55. ↑ Metz, Cade (ngày 27 tháng 3 năm 2019). "Three Pioneers in Artificial Intelligence Win Turing Award". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2019.
  56. ↑ "Yann LeCun on LinkedIn: Today, I was made a Chevalier de la Légion d'Honneur by President Macron…". www.linkedin.com.
  57. ↑ Yann LeCun wins the Global Swiss AI Award 2023. zhaw.ch, 18 tháng 1 năm 2024. Truy cập 22 tháng 1 năm 2024.
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Yann_LeCun&oldid=74964656”