Wikipedia:TWA/Earth/4
Trái Đất là hành tinh thứ ba tính từ Mặt Trời. Đây là một trong bốn hành tinh đất đá trong Hệ Mặt Trời của chúng ta. Điều này có nghĩa là hầu hết khối lượng của nó ở dạng rắn. Ba hành tinh còn lại là Sao Thủy, Sao Kim và Sao Hỏa. Trái Đất còn được gọi là Hành tinh Xanh, "Planet Earth" và "Terra".
Trái Đất là ngôi nhà của hàng triệu loài thực vật và động vật, bao gồm cả con người. Trái Đất là hành tinh duy nhất trong thiên hà được biết đến là có sự sống. Trái Đất có nhiều nơi phù hợp cho con người sinh sống, mặc dù một số khu vực trên hành tinh này có thể rất nguy hiểm hoặc không thể cư trú.
Khoa học cho thấy Trái Đất hình thành khoảng 4,5 tỷ năm trước. Các sinh vật sống trên Trái Đất đã thay đổi hoàn toàn bầu không khí (khí quyển) của nó; điều này được gọi là sinh quyển.
71% bề mặt Trái Đất được bao phủ bởi các đại dương nước mặn. Trái Đất là nơi duy nhất trong Hệ Mặt Trời được biết đến là có một lượng lớn nước lỏng tồn tại. 29% còn lại là đất đá dưới dạng các lục địa và hải đảo.
Trái Đất tương tác với các vật thể khác trong Hệ Mặt Trời, đặc biệt là Mặt Trời và Mặt Trăng. Trái Đất quay quanh Mặt Trời khoảng 365,25 ngày một vòng. Một lần tự quay được gọi là một 'ngày' và một vòng quay quanh Mặt Trời được gọi là một 'năm'. Đó là lý do tại sao có 365 ngày trong một năm, nhưng một ngày nhuận được thêm vào lịch cứ 4 năm một lần.[1]
Hình dạng và cấu trúc
Trái Đất là một hành tinh đất đá. Điều này có nghĩa là nó được cấu tạo từ đá rắn, không giống như một hành tinh khí khổng lồ như Sao Mộc. Trong số bốn hành tinh đất đá, Trái Đất là hành tinh lớn nhất về khối lượng và đường kính. Hình dạng của Trái Đất là một hình cầu dẹt. Điều này có nghĩa là về cơ bản nó là một hình cầu nhưng phình ra ở phần giữa. Chu vi của Trái Đất là khoảng 40.000 km; chiều rộng trung bình của Trái Đất là khoảng 12.700 km. Điểm cao nhất trên Trái Đất là đỉnh núi Everest với độ cao 8.848 mét so với mực nước biển. Điểm tự nhiên thấp nhất là đáy rãnh Mariana ở độ sâu 10.911 mét dưới mực nước biển. Do sự phình ra ở phần giữa hay xích đạo, điểm xa nhất tính từ tâm Trái Đất là đỉnh núi Chimborazo ở Ecuador.[2]
Bên trong, Trái Đất tương tự như các hành tinh đất đá khác. Nó có một lớp đá rắn bên ngoài gọi là lớp vỏ. Mọi thứ sống trên Trái Đất đều nằm trên đỉnh của lớp vỏ này. Bên dưới đó là một lớp đá dày ở dạng bán lỏng gọi là lớp manti. Dưới đó nữa là một lớp chất lỏng mỏng gọi là lõi ngoài và sau đó là lõi trong bằng sắt rắn. Độ dày của lớp vỏ thay đổi tùy nơi. Trên đất liền, độ dày trung bình là từ 30–50 km. Dưới các đại dương, ở một số nơi nó chỉ dày 6 km.[3]
Mảng kiến tạo
Trái Đất là hành tinh đất đá duy nhất có hoạt động kiến tạo mảng. Nhờ kiến tạo mảng, lớp vỏ Trái Đất về cơ bản nổi trên lớp đá lỏng dày của lớp manti bên dưới. Lớp vỏ được chia thành các phần gọi là các mảng. Các mảng này tương tác với nhau khi chúng di chuyển, gây ra động đất và tạo ra núi lửa cùng các dãy núi. Nơi các mảng gặp nhau được gọi là ranh giới mảng. Có ba loại ranh giới mảng: phân kỳ, hội tụ và chuyển dạng.[4]
Bề mặt
Trái Đất thay đổi rất nhiều từ nơi này đến nơi khác. Hơn 70% bề mặt Trái Đất được bao phủ bởi nước. Bề mặt dưới nước cũng có nhiều đặc điểm tương tự như trên mặt biển với núi lửa, núi non và các rãnh hay vực thẳm. 30% không bị bao phủ bởi nước chủ yếu là rừng, đồng bằng sa mạc, núi và cao nguyên. Văn minh nhân loại đã dẫn đến việc gia tăng đô thị hóa — sự phát triển của các thành phố. Nhiều thứ có thể làm thay đổi bề mặt Trái Đất. Kiến tạo mảng là nguyên nhân chính gây ra sự thay đổi, nhưng cũng có những nguyên nhân khác như sự xói mòn từ gió và mưa, xói mòn bởi đại dương hoặc tác động của thiên thạch. Có ba loại đá chính cấu thành nên bề mặt Trái Đất: Đá magma được tạo ra khi magma hoặc dung nham từ lớp manti lên đến bề mặt và nguội đi. Khi nguội đi, nó chuyển thành đá hoặc đông đặc lại. Đá trầm tích được tạo ra từ trầm tích, như cát hoặc các mẩu đá nhỏ khác, đã bị nén và đóng gói chặt chẽ với nhau. Đá biến chất được tạo ra khi một trong hai loại đá kia bị thay đổi bởi nhiệt độ và áp suất cao hoặc thấp.[5]
Khí quyển
Khí quyển của một hành tinh là một lớp các loại khí khác nhau bao quanh nó. Nó được giữ lại ở đó bởi trọng lực. Khí quyển của Trái Đất được cấu tạo từ khoảng 78% nitơ, 21% oxy và một lượng nhỏ các khí khác. Hỗn hợp này thường được gọi là không khí. Lên cao hơn nữa có một lớp khí ozone gọi là tầng Ozone. Ozone hấp thụ bức xạ cực tím từ Mặt Trời. Bức xạ cực tím rất nguy hiểm cho con người, vì vậy nếu không có tầng Ozone thì sự sống sẽ không thể tồn tại. Khí quyển cũng bảo vệ Trái Đất khỏi sự va chạm với sao băng và các tiểu hành tinh nhỏ. Điều này là do chúng bị cháy rụi do ma sát khi bay qua đó. Nó cũng giúp giữ ấm cho Trái Đất. Một số loại khí bao gồm carbon dioxide và methan hoạt động như một tấm chăn quanh Trái Đất, chúng giữ nhiệt bên dưới, giúp Trái Đất ấm áp.[6]
Thời tiết, khí hậu và chu kỳ nước
Không khí nóng bốc lên cao. Khi bốc lên cao, nó lại lạnh đi và rơi xuống. Điều này tạo ra các dòng đối lưu. Khi không khí nóng gặp không khí lạnh, các hiệu ứng thời tiết khác nhau sẽ xảy ra. Các dòng đối lưu là nguyên nhân của hầu hết mọi hiện tượng thời tiết trên Trái Đất. Khi bề mặt trở nên nóng, nước bay hơi và trở thành hơi nước. Hơi nước nóng này bốc lên. Khi bốc lên cao, nó lạnh đi. Khi đủ lạnh, nó biến đổi ngược lại thành nước. Điều này tạo ra mây và mưa. Nó được gọi là chu kỳ nước.[7]
Quỹ đạo và sự tự quay
Trái Đất mất khoảng 24 giờ để hoàn thành một ngày và khoảng 365 ngày để hoàn thành một năm. Thực tế, Trái Đất mất 365,24 ngày để quay quanh Mặt Trời. Sau mỗi bốn năm, một ngày phụ được thêm vào, và năm đó có 366 ngày. Đây là năm nhuận. Trái Đất cách Mặt Trời trung bình 150 triệu km, và di chuyển với tốc độ 30 km/giây hoặc 108.000 dặm/giờ. Mặt Trăng quay quanh Trái Đất ở khoảng cách trung bình là 250.000 dặm. Nó bị khóa thủy triều với Trái Đất, nghĩa là nó luôn hướng cùng một mặt về phía Trái Đất. Phải mất khoảng một tháng để hoàn thành một vòng quỹ đạo. Trái Đất là một phần của Hệ Mặt Trời và quay quanh Mặt Trời cùng với hàng ngàn vật thể nhỏ và tám hành tinh. Mặt Trời, và do đó là Hệ Mặt Trời, hiện đang du hành qua Nhánh Orion của Dải Ngân Hà và sẽ tiếp tục như vậy trong khoảng 10.000 năm tới.[8]
Tham khảo
- ↑ Gnawledge, O'penn. "Planet Earth in the Balance of History". Science and Nature Journal. https://SandNjournal.com/Earthinthebalance. March 21, 20. Retrieved April 24th, 2013.
- ↑ "Origin of the Moon and Earth". Reisch, Maggy. Nature.com: Volume 10:2, p.19-27. http://www.nature.com/102/Reisch/Earth. Retrieved 2023-07-28.
- ↑ "Tectonic plates. Shifting Sands". Roberts, Paul. Harvard University Press. http://www.harvard.edu/roberts/shifting. Retrieved 2023-07-28.
- ↑ Toshiro Tanimoto. "Crustal of the Earth". American Geophysical Union. Retrieved 2023-08-02.
- ↑ "The Crust". Alphonz, Edgar. Oregon State University. http://www.osu.edu/Alphonz/Crust. Retrieved 2023-07-03.
- ↑ "NASA - Earth's atmosphere". NASA Student Guides. http://www.nasa.gov/student/atmosphere. Retrieved 2023-08-06.
- ↑ "What causes weather?". NASA Student Guides. http://www.nasa.gov/student/weather. Retrieved 2023-08-06
- ↑ "Earth's in the Milky Way". NASA Student Guides. http://www.nasa.gov/student/milkyway. Retrieved 2023-08-06.