Wikipedia:TWA/Earth
Trái Đất Wikipedia:TWA/Earth
Trái Đất là hành tinh thứ ba tính từ Mặt Trời. Đây là một trong bốn hành tinh đất đá trong Hệ Mặt Trời của chúng ta. Điều này có nghĩa là hầu hết khối lượng của nó ở dạng rắn. Ba hành tinh còn lại là Sao Thủy, Sao Kim và Sao Hỏa. Trái Đất còn được gọi là Hành tinh Xanh, "Planet Earth" hoặc "Terra".
Trái Đất là ngôi nhà của hàng triệu loài thực vật và động vật, bao gồm cả con người. Đây là hành tinh duy nhất trong thiên hà được biết đến là có sự sống. Trái Đất có nhiều nơi phù hợp cho con người sinh sống, mặc dù một số khu vực trên hành tinh này cũng có thể rất nguy hiểm.
Khoảng 71% bề mặt Trái Đất được bao phủ bởi các đại dương nước mặn. Trái Đất là nơi duy nhất trong Hệ Mặt Trời được biết đến là có nước ở dạng lỏng hiện hữu. 29% còn lại là đất đá dưới dạng các lục địa và hải đảo. Trái Đất tương tác với các vật thể khác trong Hệ Mặt Trời, đặc biệt là Mặt Trời và Mặt Trăng. Trái Đất quay quanh Mặt Trời khoảng 365,25 ngày một vòng. Một lần tự quay quanh trục được gọi là một ngày và một vòng quay quanh Mặt Trời được gọi là một năm. Đó là lý do tại sao một năm có 365 ngày. Trái Đất chỉ có một vệ tinh tự nhiên duy nhất, được gọi là Mặt Trăng.[1]
Hình dạng và cấu trúc
Trái Đất là một hành tinh đất đá. Điều này có nghĩa là nó được cấu tạo từ đá rắn, không giống như các hành tinh khí khổng lồ như Sao Mộc. Trong số bốn hành tinh đất đá, Trái Đất là hành tinh lớn nhất về cả khối lượng lẫn đường kính. Hình dạng của Trái Đất là một hình cầu dẹt. Điều này có nghĩa là về cơ bản nó là một hình cầu nhưng lại phình ra ở phần giữa. Chu vi của Trái Đất rơi vào khoảng 40.000 km; đường kính trung bình 12.700 km. Điểm cao nhất của Trái Đất là đỉnh Núi Everest ở độ cao 8.848 m so với mực nước biển. Điểm tự nhiên thấp nhất là đáy Rãnh Mariana ở độ sâu 10.911 m dưới mực nước biển. Do hiện tượng phình ra ở giữa xích đạo, điểm xa tâm Trái Đất nhất là đỉnh Núi Chimborazo ở Ecuador.[2]
Bên trong Trái Đất có cấu tạo tương tự như các hành tinh đất đá khác. Nó bao gồm một lớp đá rắn ngoài cùng gọi là lớp vỏ. Mọi sinh vật sống trên Trái Đất đều ở trên lớp vỏ này. Nằm dưới lớp vỏ đó là một lớp đá dày ở dạng bán lỏng gọi là lớp manti. Dưới lớp đó là một lớp chất lỏng mỏng gọi là lõi ngoài và sau đó là lõi trong dưới dạng một khối sắt rắn chắc. Độ dày của vỏ thay đổi tùy nơi. Trên đất liền đất dày trung bình từ 30–50 km. Dưới đáy đại dương một số nơi chỉ dày khoảng 6 km.[3]
Mảng kiến tạo
Trái Đất là hành tinh đất đá duy nhất có các hoạt động kiến tạo mảng. Nhờ có kiến tạo mảng, lớp vỏ Trái Đất về cơ bản nổi trên lớp đá lỏng dày của manti bên dưới. Lớp vỏ được chia thành các phần gọi là các mảng. Các mảng này tương tác với nhau khi chúng di chuyển, gây ra động đất và tạo nên núi lửa cùng các dãy núi. Nơi các mảng gặp nhau được gọi là ranh giới mảng. Có ba loại ranh giới mảng: phân kỳ, hội tụ và chuyển dạng.[4]
Bề mặt
Trái Đất thay đổi rất nhiều tùy theo từng nơi. Hơn 70% bề mặt Trái Đất được bao phủ bởi nước. Bề mặt dưới nước cũng có nhiều đặc điểm giống như trên mặt biển với núi lửa, núi non và các rãnh hay vực thẳm. 30% không bao phủ bởi nước chủ yếu là rừng, đồng bằng sa mạc, núi và cao nguyên. Nền văn minh nhân loại đã dẫn đến việc gia tăng đô thị hóa — sự phát triển của các thành phố. Có nhiều yếu tố có thể làm thay đổi bề mặt Trái Đất. Kiến tạo mảng là nguyên nhân chính, nhưng cũng có các nguyên nhân khác như sự xói mòn từ gió và mưa, sự xói mòn bởi đại dương hoặc tác động của thiên thạch. Có ba loại đá chính cấu thành nên bề mặt Trái Đất: Đá magma được tạo ra khi magma hoặc dung nham từ lớp manti lên đến bề mặt và nguội đi. Khi nguội đi, nó chuyển thành đá hoặc đông đặc lại. Đá trầm tích được tạo ra từ trầm tích, như cát hoặc các mảnh đá nhỏ khác, đã bị nén và đóng gói chặt chẽ với nhau. Đá biến chất được tạo ra khi một trong hai loại đá kia bị thay đổi bởi nhiệt độ và áp suất cao hoặc thấp.[5]
Khí quyển
Bầu khí quyển của một hành tinh là một lớp các loại khí khác nhau bao quanh nó. Nó được giữ ở đó bởi trọng lực. Khí quyển Trái Đất được cấu tạo từ khoảng 78% nitơ, 21% oxy và một lượng nhỏ các khí khác. Hỗn hợp này thường được gọi là không khí. Lên cao hơn nữa có một lớp khí ozone được gọi là tầng Ozone. Ozone hấp thụ bức xạ cực tím từ Mặt Trời. Bức xạ cực tím có hại cho con người, vì vậy nếu không có tầng Ozone thì sự sống sẽ không thể tồn tại. Khí quyển cũng bảo vệ Trái Đất khỏi các vụ va chạm với sao băng và các tiểu hành tinh nhỏ. Điều này là do chúng bị cháy rụi bởi ma sát khi bay qua đó. Nó cũng giúp giữ ấm cho Trái Đất. Một số loại khí bao gồm carbon dioxide và methan hoạt động như một tấm chăn bao quanh Trái Đất, chúng giữ nhiệt bên dưới, giúp Trái Đất ấm áp.[6]
Thời tiết, khí hậu và chu kỳ nước
Không khí nóng bốc lên cao. Khi bốc lên cao, nó lại trở nên lạnh đi và rơi xuống. Điều này được gọi là dòng đối lưu. Khi không khí nóng gặp không khí lạnh, các hiệu ứng thời tiết khác nhau sẽ xảy ra. Dòng đối lưu là nguyên nhân của hầu hết mọi hiện tượng thời tiết trên Trái Đất. Khi bề mặt Trái Đất nóng lên, nước bay hơi và trở thành hơi nước. Hơi nước nóng này bốc lên cao. Khi lên cao, nó lạnh đi. Khi đủ lạnh, nó biến đổi ngược lại thành nước. Điều này tạo ra mây và mưa. Nó được gọi là chu kỳ nước.[7]
Quỹ đạo và sự tự quay
Trái Đất mất khoảng 24 giờ để hoàn thành một ngày và khoảng 365 ngày để hoàn thành một năm. Thực tế, Trái Đất mất 365,24 ngày để quay quanh Mặt Trời. Cứ sau mỗi bốn năm, một ngày phụ sẽ được thêm vào, và năm đó có 366 ngày. Đây là năm nhuận. Trái Đất cách Mặt Trời trung bình 150 triệu km, và di chuyển với tốc độ 30 km/giây hoặc 108.000 dặm/giờ. Mặt Trăng quay quanh Trái Đất ở khoảng cách trung bình là 250.000 dặm. Nó bị khóa thủy triều với Trái Đất, nghĩa là nó luôn hướng cùng một mặt về phía Trái Đất. Phải mất khoảng một tháng để hoàn thành một vòng quỹ đạo. Trái Đất là một phần của Hệ Mặt Trời và quay quanh Mặt Trời cùng với hàng ngàn vật thể nhỏ và tám hành tinh. Mặt Trời, và cùng với đó là Hệ Mặt Trời, hiện đang du hành qua Nhánh Orion của Dải Ngân Hà và sẽ tiếp tục như vậy trong khoảng 10.000 năm tới.[8]
Tham khảo
- "Origin of the Moon and Earth". Reisch, Maggy. Nature.com: Volume 10:2, p.19-27. http.www.nature.com/102/Reisch/Earth. Truy cập 2009-07-28.
- Tectonic plates. "Shifting Sands". Roberts, Paul. Harvard University Press. http.www.harvard.edu/roberts/shifting. Truy cập 2009-07-28.
- Toshiro Tanimoto. "Crustal of the Earth". American Geophysical Union. Truy cập 2009-08-02.
- "The Crust". Alphonz, Edgar. Oregon State University. http.www.osu.edu/Alphonz/Crust. Truy cập 2009-07-03.
- "NASA - Earth's atmosphere". NASA Student Guides. http.www.nasa.gov/student/atmosphere. Truy cập 2009-08-06.
- "What causes weather?". NASA Student Guides. http.www.nasa.gov/student/weather. Truy cập 2009-08-06
- "Earth's in the Milky Way". NASA Student Guides. http.www.nasa.gov/student/milkyway. Truy cập 2009-08-06.