Victoire của Pháp

Victoire của Pháp Victoire de France
Chân dung bởi Jean-Marc Nattier, năm 1748
Thông tin chung
Sinh	(1733-05-11)11 tháng 5 năm 1733 Cung điện Versailles, Versailles, Yvelines, Vương quốc Pháp
Mất	7 tháng 6 năm 1799(1799-06-07) (66 tuổi) Imperial Free City of Trieste, Đế quốc La Mã Thần thánh
An táng	20 tháng 1 năm 1817 Vương cung thánh đường Thánh Denis
Tên đầy đủ Marie Louise Thérèse Victoire de France
Vương tộc	Nhà Bourbon
Thân phụ	Louis XV của Pháp
Thân mẫu	Maria của Ba Lan
Chữ ký

Victoire của Pháp (Marie Louise Thérèse Victoire ; 11 tháng 5 năm 1733 – 7 tháng 6 năm 1799) là Vương nữ Pháp, con gái của Louis XV của Pháp và Maria của Ba Lan. Victoire được đặt tên theo tên của cha mẹ và María Teresa của Tây Ban Nha, vợ của Louis XIV của Pháp.

Ban đầu bà được biết đến với cái tên Madame Quatrième, ám chỉ bà là con gái thứ tư của nhà vua, sau này bà được biết đến với cái tên Madame Victoire. Bà và các chị em được gọi chung là các Mesdames.

Cuộc đời

Những năm đầu đời

Vương nữ Victoire sinh ngày 11 tháng 5 năm 1733 tại Cung điện Versailles, là người con thứ bảy và là con gái thứ năm của Quốc vương Louis XV của Pháp và Vương hậu Maria Leszczyńska.

Khác với những người con lớn của Louis XV, Victoire không được nuôi dạy tại triều đình Versailles. Tháng 6 năm 1738, bà cùng các em được đưa tới Tu viện Fontevraud để sinh sống. Quyết định này do Hồng y Fleury, đại thần kiêm Thủ tướng của Louis XV, đưa ra, với lý do chi phí nuôi dưỡng các vương nữ tại Versailles tương xứng với thân phận của họ là quá tốn kém. Victoire sống tại Fontevraud cho đến năm 1748, khi bà tròn 15 tuổi.

Theo lời Madame Campan, tuổi thơ của các Mesdames tại Fontevraud mang tính tổn thương tinh thần sâu sắc; họ không được hưởng nền giáo dục xứng đáng với địa vị hoàng gia, và đáng lẽ nên được học tập tại Saint-Cyr, nơi gần Versailles hơn. Madame Louise từng nói rằng đến năm 12 tuổi, bà vẫn chưa thể đọc trọn bảng chữ cái, chỉ đọc trôi chảy sau khi trở lại triều đình. Riêng Victoire chịu nhiều hình phạt hà khắc, để lại những cơn hoảng loạn dữ dội mà bà không thể vượt qua về sau.

Dưới triều Louis XV

Ngày 24 tháng 3 năm 1748, khi đã 15 tuổi và không còn bị xem là trẻ nhỏ, Victoire viết thư lên phụ vương, xin phép được trở về triều đình. Louis XV chấp thuận, chỉ định ba thị nữ danh dự hầu cận bà, đồng thời cử Marie-Angélique-Victoire de Bournonville, Công tước phu nhân xứ Duras, tới đón Victoire, đưa bà đến gặp anh trai tại Sceaux. Đến tháng 11 năm 1750, hai em gái Sophie và Louise cũng lần lượt trở về cung.

Sau khi hồi triều, ba vương nữ không được nhập vào phủ đệ của hai chị lớn là Henriette và Adélaïde, vốn được gọi là “Gia thất của các Mesdames trưởng” (Mesdames aînées). Thay vào đó, họ được lập gia thất riêng, gọi là “Gia thất của các Mesdames thứ” (Mesdames cadettes), do Công tước phu nhân de Duras đứng đầu.

Dù nền giáo dục ban đầu bị bỏ bê tại tu viện, các vương nữ được cho là đã nỗ lực bù đắp mạnh mẽ sau khi trở lại Versailles. Họ học cách viết tiếng Pháp chuẩn mực, học tiếng Anh và tiếng Ý, đồng thời tự trau dồi lịch sử và toán học. Những cố gắng này được Trữ quân Louis khuyến khích, giữa ông với các em gái nhanh chóng hình thành mối quan hệ gắn bó sâu sắc.

Victoire tỏ ra thành công tại triều đình và được xem là một mỹ nhân. Bà được mô tả là “xinh đẹp và vô cùng duyên dáng; phong thái, cử chỉ và nụ cười của bà hoàn toàn hòa hợp với tấm lòng nhân hậu”, với đôi mắt nâu dịu dàng, nước da tươi sáng và mong muốn làm hài lòng người khác. Trái với người chị cả Adélaïde, Victoire được đánh giá là “hiền hậu, ôn hòa và dễ gần”, nên rất được giới quý tộc cũng như người hầu mến chuộng.

Năm 1753, từng có đề xuất rằng Victoire có thể kết hôn với Quốc vương Fernando VI của Tây Ban Nha, khi Vương hậu Barbara của Bồ Đào Nha lâm bệnh nặng và được cho là sắp qua đời. Tuy nhiên, Vương hậu qua khỏi và sống thêm năm năm nữa. Sau đó, không tìm được đối tượng hôn phối nào phù hợp về tôn giáo và địa vị, nên Victoire suốt đời không lập gia đình.

Victoire luôn đứng về phía chị gái là Madame Adélaïde trong chiến dịch chống lại ảnh hưởng ngày càng lớn của tình nhân của cha cô, Madame de Pompadour, và sau đó là Madame du Barry. Bà cũng có một tình bạn thân thiết với thị nữ yêu thích của mình, Hầu tước phu nhân xứ Durfort, người đã “mang đến cho Madame Victoire một đời sống giao tiếp dễ chịu. Vương nữ dành gần như mọi buổi tối ở bên vị phu nhân ấy, đến mức cuối cùng còn tưởng như mình đã dọn sang ở chung với bà ta.”

Năm 1770, Marie Antoinette, khi mới 14 tuổi, trở thành Trữ phi của Pháp thông qua hôn nhân với Trữ quân, cháu gọi Madame Victoire bằng cô. Do mối quan hệ rất gần gũi giữa Trữ quân và các cô ruột, Marie Antoinette trong những năm đầu tại Pháp cũng tỏ ra thân cận với các Mesdames. Các vương nữ thường luân phiên cùng Bá tước phu nhân xứ Provence hộ tống Marie trong các nhiệm vụ nghi lễ chính thức. Tuy nhiên, mối quan hệ mật thiết giữa Marie Antoinette và các Mesdames bị cắt đứt vào năm 1772, sau khi một âm mưu nhằm xúi giục Marie Antoinette công khai làm nhục Madame du Barry thất bại. Âm mưu này do Madame Adélaïde cầm đầu, với sự ủng hộ của Madame Victoire và Madame Sophie.

Dưới triều Louis XVI

Từ tháng 4 năm 1774, Madame Victoire cùng các chị em đã trực tiếp túc trực bên giường bệnh của phụ vương, Quốc vương Louis XV cho đến khi ông băng hà vì bệnh đậu mùa vào ngày 10 tháng 5. Mặc dù các vương nữ chưa từng mắc đậu mùa và các thành viên nam trong hoàng gia, cũng như Trữ Phi Marie Antoinette đều bị cách ly vì nguy cơ lây nhiễm rất cao, các Mesdames vẫn được phép ở bên nhà vua cho đến phút cuối. Lý do là vì họ là nữ giới, và theo Luật Salic, họ không có vai trò chính trị, nên không bị xem là yếu tố nguy hiểm đối với vận mệnh vương triều. Không may, các vương nữ bị lây bệnh đậu mùa từ phụ vương, lần lượt phát bệnh và bị cách ly tại một ngôi nhà nhỏ gần lâu đài Choisy, cho đến khi hoàn toàn bình phục.

Sau khi Louis XV qua đời, ngai vàng được truyền cho cháu nội là Louis-Auguste, lên ngôi với niên hiệu Louis XVI, và vị tân vương thường gọi các cô ruột của mình là “Mesdames Tantes” (các bà cô). Vị quốc vương cho phép các Mesdames tiếp tục giữ các căn hộ của mình tại Cung điện Versailles, và họ vẫn hiện diện tại triều đình trong những dịp đặc biệt, chẳng hạn như chuyến viếng thăm của Hoàng đế Joseph II của Đế quốc La Mã Thần thánh. Tuy nhiên, các Mesdames dần giữ khoảng cách với triều đình, thường thích cư trú tại lâu đài riêng Château de Bellevue ở Meudon hơn. Họ cũng hằng năm đến nghỉ dưỡng tại Vichy, luôn đi kèm một đoàn tùy tùng không dưới ba trăm người, và chính họ đã khiến việc nghỉ mát tại đây trở thành một trào lưu thời thượng.

Các Mesdames tiếp tục là những người tri kỷ đáng tin cậy của Louis XVI, đồng thời duy trì mối quan hệ tốt đẹp với cháu gái là Vương nữ Élisabeth, thường xuyên đến thăm bà tại nơi ẩn cư ở Domain de Montreuil.Trong giai đoạn này, quan hệ giữa các Mesdames và Vương hậu Marie Antoinette không mấy hòa thuận. Khi Vương hậu đưa vào triều đình phong tục mới về các bữa tối gia đình mang tính thân mật, cùng nhiều thói quen không chính thức khác làm xói mòn nghi lễ cung đình truyền thống, điều này đã khiến một bộ phận lớn quý tộc cựu triều rời bỏ triều đình để phản đối các cải cách của Vương hậu. Những người này sau đó tụ tập tại salon của các Mesdames.

Tại Bellevue cũng như Versailles, các Mesdames thường xuyên mở tiệc chiêu đãi. Salon của họ được cho là thường xuyên đón tiếp các nhân vật như Jean Frédéric Phélypeaux, Bá tước de Maurepas, vị đại thần được Madame Adélaïde đưa lên nắm quyền; Louis Joseph, Thân vương xứ Condé, một nhân vật chủ chốt của phe chống Áo; và Pierre Beaumarchais, nhà soạn kịch nổi tiếng.

Đại sứ Áo Florimond Claude, Bá tước de Mercy-Argenteau, từng báo cáo rằng salon của các Mesdames là trung tâm của những âm mưu chống lại Marie Antoinette, nơi họ dung túng cho việc lan truyền các bài thơ châm biếm Vương hậu. Các Mesdames cũng quy tụ quanh mình phe Dévots bảo thủ cực đoan trong giới quý tộc – lực lượng đối lập với các triết gia Khai sáng, nhóm Bách khoa thư (Encyclopédistes) và các nhà kinh tế học.

Cách mạng và những năm cuối đời

Madame Victoire và chị gái Madame Adélaïde có mặt tại Versailles trong Cuộc tuần hành của phụ nữ đến Versailles ngày 6 tháng 10 năm 1789, và nằm trong số những người tụ tập tại căn hộ của Quốc vương trong đêm xảy ra vụ tấn công vào phòng ngủ của Vương hậu Marie Antoinette. Họ cùng tham gia đoàn xe rời Cung điện Versailles tiến về Paris; tuy nhiên, trên đường đi, xe của họ bị tách khỏi đoàn chính trước khi đến Paris.

Hai bà không bao giờ cư trú tại Cung điện Tuileries cùng hoàng gia, mà chọn rút về Château de Bellevue ở Meudon.

Các đạo luật cách mạng chống Giáo hội Công giáo đã khiến họ xin hộ chiếu từ Quốc vương, để hành hương đến Đền thờ Thánh Phêrô tại Roma. Louis XVI ký hộ chiếu cho các cô mình, đồng thời thông báo cho Hồng y de Bernis, Đại sứ Pháp tại Roma, về việc họ sắp tới nơi.

Ngày 3 tháng 2 năm 1791, khi các Mesdames chuẩn bị khởi hành, một bản tố giác nặc danh về ý định của họ được gửi đến Câu lạc bộ Jacobin, dẫn tới việc một phái đoàn phản đối được cử tới Quốc hội Lập hiến. Đến ngày 19 tháng 2, một đám đông phụ nữ tụ tập tại Palais Royal, thống nhất sẽ kéo tới Château de Bellevue nhằm ngăn cản các Mesdames rời đi.

Được cảnh báo kịp thời, các Mesdames rời lâu đài bằng cỗ xe của một vị khách. Họ không kịp mang theo đoàn xe hành lý, song số hành lý này được Tướng Louis-Alexandre Berthier bảo vệ và cho gửi theo sau.

Ngày 20 tháng 2 năm 1791, các Mesdames rời nước Pháp, tiến về Ý, trong một đoàn xe dài cùng tùy tùng đông đảo.