Bước tới nội dung

Chiến tranh Mười hai ngày

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(Đổi hướng từ Chiến tranh Iran – Israel)
Chiến tranh Iran – Israel
Một phần của khủng hoảng Trung Đông (2023–nay)
Từ trên xuống, theo chiều kim đồng hồ: Tehran sau các cuộc không kích của Israel nhìn trên cao; thiệt hại ở Tehran do các cuộc không kích; vụ nổ tại Tehran trong suốt cuộc chiến; tòa nhà bị hư hại tại Bat Yam.
Thời gian13 tháng 6 năm 2025 (2025-06-13) – 24 tháng 6 năm 2025 (2025-06-24) (11 ngày)
Địa điểm
Tình trạngNgừng bắn (danh sách không kích)
Tham chiến
 Israel
Hỗ trợ bởi:
 Hoa Kỳ[a]
 Jordan[b]
  •  Iran
  • Houthi Houthi Yemen
  • Kháng chiến Hồi giáo ở Iraq
Chỉ huy và lãnh đạo
  • Ali Khamenei
  • Masoud Pezeshkian
  • Mohammad-Reza Gharaei Ashtiani
  • Aziz Nasirzadeh
  • Mohammad Bagheri X
  • Abdolrahim Mousavi
  • Alireza Sabahifard
  • Hossein Salami X
  • Gholam Ali Rashid X
  • Amir Ali Hajizadeh X
Thành phần tham chiến
Thương vong và tổn thất
Theo Israel
24 người chết[6]
592 bị thương[7]
Theo Iran
5 phi cơ F-35 bị phá hủy[8]
1 drone Hermes bị bắn hạ[9]

Theo Iran
224 người chết[10]
>1,277 bị thương[11]
Theo Israel
>200 bệ phóng tên lửa đạn đạo cùng >120 bệ phóng tên lửa đất đối không bị phá hủy[12][13]
5 trực thăng AH-1 bị phá hủy[14]

2 chiếc F-14A Tomcat hỏng bị phá hủy[15]
1 dân thường Syria thiệt mạng[16]
5 dân thường Jordan bị thương[17]

Chiến tranh Iran – Israel là một cuộc xung đột vũ trang diễn ra giữa Iran và Israel.[18][19] Cuộc chiến bắt đầu vào ngày 13 tháng 6 năm 2025, khi Israel tiến hành một loạt đợt không kích nhằm vào hàng chục mục tiêu với tuyên bố nhằm ngăn chặn sự mở rộng chương trình hạt nhân của Iran.[20][21] Chiến dịch này được mật danh Chiến dịch Sư tử trỗi dậy,[c] Trong khuôn khổ chiến dịch, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) phối hợp với cơ quan tình báo Mossad đã tấn công nhiều cơ sở hạt nhân trọng yếu, các căn cứ quân sự và cả những khu vực dân cư có người sinh sống.[22][23][24] Đáp trả lại, kể từ tối 13 tháng 6, Iran đã phát động Chiến dịch Lời hứa Đích thực III, triển khai hàng loạt tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái nhằm vào các cơ sở quân sự, địa điểm tình báo cũng như một số khu dân cư của Israel.[25][d]

Cuộc xung đột hiện tại được xem là bước leo thang nghiêm trọng trong mối thù địch kéo dài hàng thập kỷ giữa hai quốc gia. Từ lâu, Tehran đã không công nhận tính hợp pháp của nhà nước Israel và nhiều lần kêu gọi xóa sổ quốc gia này. Ngược lại, Israel luôn coi chương trình hạt nhân của Iran là một mối đe dọa sống còn đối với sự tồn vong của mình. Sau cuộc tấn công vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, vốn đã châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng lan rộng ở Trung Đông, căng thẳng giữa hai bên nhanh chóng gia tăng và chuyển hóa thành đối đầu vũ trang. Trong thời gian đó, Israel đã tiến hành nhiều chiến dịch nhằm làm suy yếu các lực lượng ủy nhiệm của Iran trong khu vực như Hamas và Hezbollah, đồng thời bắt đầu vạch ra kế hoạch hành động trực tiếp chống lại Iran. Hai quốc gia đã có những cuộc tấn công đáp trả lẫn nhau vào tháng 4 và tháng 10 năm 2024.[27][28][29][30] Cao trào bùng nổ vào tháng 6 năm 2025, khi Israel tiến hành loạt cuộc không kích quy mô lớn chỉ một ngày sau khi thời hạn hai tháng mà Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đặt ra nhằm đạt được một thỏa thuận ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân chính thức kết thúc.

Các cuộc không kích do Israel tiến hành đã khiến một số tướng lĩnh quân sự cấp cao của Iran thiệt mạng, bao gồm cả những chỉ huy thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và các nhà khoa học hạt nhân hàng đầu của nước này,[31][32][24] Theo Bộ Y tế Iran và tổ chức phi lợi nhuận Các nhà hoạt động nhân quyền tại Iran, hơn 200 dân thường cũng đã thiệt mạng trong các đợt tấn công.[33][34][35] Một số cơ sở hạt nhân chiến lược bị phá hủy hoặc hư hại nghiêm trọng: phần nổi trên mặt đất của tổ hợp hạt nhân Natanz đã bị san phẳng (dù các cơ sở ngầm vẫn còn nguyên vẹn), trong khi cơ sở chuyển đổi uranium tại Isfahan bị hư hại nặng. Tuy nhiên, nhà máy làm giàu nhiên liệu ngầm Fordow dường như không bị ảnh hưởng.[36][37] Ngoài ra, Israel còn nhắm mục tiêu vào một tổ hợp tên lửa gần thành phố Tabriz, một căn cứ tên lửa ở Kermanshah, và các cơ sở thuộc IRGC tại Tehran và Piranshahr. Các đợt không kích cũng gây thiệt hại cho nhiều hạ tầng dân sự.[36][37] Đáp trả lại, theo tuyên bố từ Lực lượng Phòng vệ Israel, Iran đã phóng khoảng 100 tên lửa trong đợt trả đũa đầu tiên, và tiếp tục bắn thêm nhiều tên lửa trong các đợt tiếp theo. Cùng ngày, Iran cũng đã triển khai hơn 100 máy bay không người lái nhằm vào lãnh thổ Israel.[38] Phía chính phủ Israel cho biết các đợt tấn công của Iran khiến khoảng 24 người thiệt mạng, tất cả đều là dân thường.[39]

Các cuộc tấn công của Israel đã vấp phải sự lên án mạnh mẽ từ nhiều quốc gia trong thế giới Hồi giáo, bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ,[40] Pakistan[41] và Ai Cập,[42] cùng với các cường quốc như Trung Quốc, Nga. Tuy nhiên, một số nhóm đối lập Iran cùng với cựu Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã lên tiếng ủng hộ các hành động này. Ông Trump thậm chí còn kêu gọi Iran nhanh chóng chấp nhận một thỏa thuận nhằm chấm dứt chương trình hạt nhân gây tranh cãi.[43][44][45] Một số quốc gia phương Tây đã lên tiếng tái khẳng định quan điểm rằng Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời kêu gọi cả hai bên kiềm chế để tránh đẩy khu vực vào một cuộc xung đột quy mô lớn hơn.[46][47][48] Pháp, Đức và Vương quốc Anh cũng thể hiện sự ủng hộ đối với Israel, nhấn mạnh rằng nước này có quyền tự vệ trước các mối đe dọa. [49] Về phần mình, Liên Hợp Quốc bày tỏ quan ngại sâu sắc trước tình hình và kêu gọi các bên nhanh chóng xuống thang căng thẳng, tránh để xung đột lan rộng và vượt tầm kiểm soát.[50]

Bối cảnh

Cuộc đối đầu giữa Iran – Israel

Israel và Iran từng có mối quan hệ tương đối chặt chẽ trước khi Cách mạng Hồi giáo năm 1979 diễn ra.[51] Về sau, quan hệ giữa hai nước trở nên căng thẳng, khi Israel coi chương trình hạt nhân của Iran là mối đe dọa sống còn, lo ngại rằng Tehran đang âm thầm phát triển vũ khí hạt nhân nhằm vào nhà nước Do Thái.[51]

Mặc dù Iran và Israel từ lâu đã đối đầu thông qua các lực lượng ủy nhiệm, nhưng năm 2024 đánh dấu lần đầu tiên hai quốc gia này công khai tấn công lẫn nhau một cách trực tiếp. Vào tháng 4 năm 2024, Israel tiến hành một cuộc không kích nhằm vào lãnh sự quán Iran tại Damascus, khiến một số sĩ quan Iran thiệt mạng. Đáp trả, Iran đã phóng tên lửa và triển khai các đòn tấn công nhằm vào lãnh thổ Israel. Israel sau đó tiến hành các cuộc không kích trả đũa nhằm vào các mục tiêu tại Iran. Đến tháng 7 năm 2024, căng thẳng tiếp tục leo thang khi Israel thực hiện một vụ ám sát gây chấn động, sát hại thủ lĩnh Hamas Ismail Haniyeh ngay tại thủ đô Tehran. Tháng 10 cùng năm, vòng xoáy bạo lực tiếp tục khi Iran phát động tấn công vào Israel, và Israel nhanh chóng đáp trả bằng các đòn không kích vào sâu bên trong lãnh thổ Iran.[52]

Xem thêm

  • Xung đột Iran – Israel 2024
  • Học thuyết Begin
  • Chính sách tiêu diệt Israel trong đường lối của Iran
  • Dòng thời gian chương trình hạt nhân của Iran
  • Vụ Iran tiết lộ tài liệu mật IAEA
  • Các cuộc không kích của Iraq vào Iran tháng 9 năm 1980
  • Quan hệ quân sự Israel – Hoa Kỳ

Ghi chú

  1. ↑ Hoa Kỳ chỉ tham gia mang tính phòng thủ.[1][2][3]
  2. ↑ UAE có phóng hạ tên lửa trong không phận Jordan.
  3. ↑ tiếng Hebrew: מבצע עם כלביא.
  4. ↑ tiếng Ba Tư: عملیات وعده صادق ٣.[26]

Tham khảo

  1. ↑ "US helps Israel shoot down barrage of Iranian missiles". AP News. Associated Press. ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  2. ↑ "US air defense systems, naval destroyer help down Iranian missiles fired at Israel". The Times of Israel. ngày 14 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  3. ↑ Carter, Brian; Rezaei, Ben; Reddy, Ria; Borens, Avery; Schmida, Ben; Moorman, Carolyn; Parry, Andie (ngày 16 tháng 6 năm 2025). "Iran Update Special Report, June 16, 2025, Evening Edition". Critical Threats Project. Washington, D.C.: Institute for the Study of War. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  4. ↑ "IRAN'S BASIJ INCREASES SECURITY, SETS UP MORE CHECKPOINTS". Iranwire. ngày 16 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  5. ↑ "What are the Iranian drones that attacked Israel?". The Jerusalem Post (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  6. ↑ "IDF: 80-90% of Iranian missiles intercepted, but 24 Israelis killed in attacks". The Jerusalem Post. ngày 16 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  7. ↑ "Israeli death toll rises to 24; nearly 600 injured". Israel Hayom. ngày 16 tháng 6 năm 2025.
  8. ↑ "Iran shoots down Israeli drone, fighter jet: Reports". Al Jazeera English. ngày 17 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2025.
  9. ↑ "Israel says drone downed in Iran". Al Jazeera English. ngày 18 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 18 tháng 6 năm 2025.
  10. ↑ "Israel-Iran live updates: IDF says it killed Iran's new wartime chief of staff". NBC News. ngày 17 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  11. ↑ "Iran launches new strikes on Israel as Israeli attack widens". BBC. ngày 15 tháng 6 năm 2025. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 6 năm 2025.
  12. ↑ "Israel will achieve its objectives against Iran within a week or two, say IDF officials". The Times of Israel. ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  13. ↑ "Israeli army claims it destroyed 30% of Iran's missile launchers". Al Jazeera English. ngày 16 tháng 6 năm 2025.
  14. ↑ "IDF says it bombed 5 Iranian AH-1 helicopters at Kermanshah airbase". The Times of Israel. ngày 18 tháng 6 năm 2025.
  15. ↑ Rogoway, Tyler (ngày 16 tháng 6 năm 2025). "Iranian F-14 'Persian Tomcats' obliterated in Israeli airstrike". TWZ.
  16. ↑ "Rights group says woman killed in western Syria, likely by Iranian drone". The Times of Israel. ngày 16 tháng 6 năm 2025.
  17. ↑ Husseini, Rana (ngày 14 tháng 6 năm 2025). "Five people injured from falling object in Irbid — PSD". Jordan Times (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2025.
  18. ↑ "Tracking the Israel-Iran war". The Economist. ngày 13 tháng 6 năm 2025. ISSN 0013-0613. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  19. ↑ Brady, Iselin; Byman, Daniel (ngày 16 tháng 6 năm 2025). "How the Israel-Iran War Might End". Foreign Policy (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  20. ↑ "What we know as Israel-Iran conflict intensifies". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  21. ↑ "Iran's UN ambassador says 78 killed, 320 wounded in Israeli strikes – as it happened". The Guardian (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  22. ↑ "Israel launches Operation Rising Lion to target Iran's nuclear threat". The Jerusalem Post. ngày 13 tháng 6 năm 2025.
  23. ↑ Lis, Jonathan (ngày 13 tháng 6 năm 2025). "Israel's Mossad activated exploding drones smuggled into Iran long before Friday's strikes". Haaretz.
  24. 1 2 "In Iran, grief for civilian casualties but little pity for commanders". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  25. ↑ Campa, Kelly; Morrison, Nidal; Reddy, Ria; Ganzeveld, Annika (ngày 15 tháng 6 năm 2025). "Iran Update Special Report, June 15, 2025, Morning Edition". Critical Threats Project. Institute for the Study of War. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2025.
  26. ↑ إيران تباشر بـ"الوعد الصادق 3" ردا على عملية "الأسد الصاعد" الإسرائيلية. Sky News Arabia (bằng tiếng Ả Rập). ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2025.
  27. ↑ Cornwell, Alexander; Hafezi, Parisa; Holland, Steve; Cornwell, Alexander (ngày 13 tháng 6 năm 2025). "Iran strikes back at Israel with missiles over Jerusalem, Tel Aviv". Reuters (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  28. ↑ Langford, Antonia; Hallows, Ruth; White, Josh; Hamblin, Andrea; Bodkin, Henry (ngày 14 tháng 6 năm 2025). "Iran-Israel latest: Iran threatens to attack British and American bases". The Telegraph (bằng tiếng Anh). ISSN 0307-1235. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  29. ↑ "Iran's attacks on Israel: World leaders warn against escalation, UN Security Council emergency meeting on Sunday". Le Monde (bằng tiếng Anh). ngày 14 tháng 4 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 4 năm 2024. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2024.
  30. ↑ Schneider, Tal (ngày 6 tháng 10 năm 2024). "How effective was Iran's attack? The Israeli public doesn't have the full picture". The Times of Israel. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 10 năm 2024. Truy cập ngày 6 tháng 10 năm 2024.
  31. ↑ Iran's state TV footage shows residential building in Tehran damaged by Israeli strike (News) (bằng tiếng Anh). Associated Press. ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2025.
  32. ↑ Fassihi, Farnaz; Nauman, Qasim; Boxerman, Aaron; Kingsley, Patrick; Bergman, Ronen (ngày 13 tháng 6 năm 2025). "Israel Strikes Iran's Nuclear Program, Killing Top Military Officials: Live Updates". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2025.
  33. ↑ Hafezi, Parisa (ngày 16 tháng 6 năm 2025). "Iranians flee capital for safety as Israeli airstrikes intensify". Reuters (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  34. ↑ Yeung, Jessie; Harvey, Lex; Tanno, Sophie; Picheta, Rob; Danaher, Caitlin; Ebrahim, Nadeen; McCluskey, Mitchell; Hallam, Jonny; Tawfeeq, Mohammed (ngày 15 tháng 6 năm 2025). "Israel and Iran broaden attacks as conflict enters fourth day". CNN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2025.
  35. ↑ "Over 1,000 Dead and Injured: Report on the Third Day of Israeli Attacks on Iran". HRANA. ngày 16 tháng 6 năm 2025.
  36. 1 2 "Satellite imagery reveals damage to key Iran nuclear sites". BBC (bằng tiếng Anh). ngày 15 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2025.
  37. 1 2 Picheta, Rob (ngày 14 tháng 6 năm 2025). "Israel attacked three key Iranian nuclear facilities. Did it strike a decisive blow?". CNN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 15 tháng 6 năm 2025.
  38. ↑ "Iran launches missiles at Israel, and some hit Tel Aviv, as Israel attacks Iranian nuclear sites and commanders". CBS News (bằng tiếng Anh). ngày 14 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  39. ↑ Cornwell, Alexander; Hafezi, Parisa; Cornwell, Alexander (ngày 16 tháng 6 năm 2025). "Iranian state broadcaster hit as Iran urges Trump to make Israel halt war". Reuters (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  40. ↑ "Turkey Condemns Israeli Air Strike on Iran: A Call for Diplomacy". Devdiscourse. ngày 13 tháng 6 năm 2025.
  41. ↑ "Pakistan Strongly Condemns Unjustified and Illegitimate Aggression by Israel Against the Islamic Republic of Iran". Ministry of Foreign Affairs. ngày 13 tháng 6 năm 2025.
  42. ↑ "Egypt condemns Israeli attack on Iran as dangerous escalation". Ahram Online. ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  43. ↑ "Trump embraces Israel after 'successful' Iran attack". Politico (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2025.
  44. ↑ Klein, Betsy; Atwood, Kylie; Treene, Alayna; Jaramillo, Alejandra; Picheta, Rob; Bash, Dana (ngày 12 tháng 6 năm 2025). "Trump warns Iran to agree to a deal 'before there is nothing left'". CNN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2025.
  45. ↑ Lidor, Canaan (ngày 13 tháng 6 năm 2025). "Iranian opposition calls to overthrow the mullahs". JNS.
  46. ↑ "French FM says Iran's nuclear program is an existential threat to Israel and the region, urges diplomatic solution". The Times of Israel (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2025.
  47. ↑ "Starmer Says UK Has 'Grave Concerns' on Iran Nuclear Program". Bloomberg News. ngày 13 tháng 6 năm 2025.
  48. ↑ "Spanish Government condemns military escalation in the Middle East after Israel's attacks against Iran".
  49. ↑ "Europe's paradoxical support for Israel's attack against Iran". Le Monde. ngày 14 tháng 6 năm 2025.
  50. ↑ "World reacts to Israeli strike on Iran over nuclear activity". Reuters (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2025.
  51. 1 2 "Israel-Iran conflict: A timeline of how the attacks unfolded". The Independent (bằng tiếng Anh). ngày 16 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2025.
  52. ↑ Sykes, Patrick; Bronner, Ethan; Capaccio, Anthony (ngày 13 tháng 6 năm 2025). "Israel and Iran Have Been Enemies for Decades. What Next?". Bloomberg News. Bloomberg L.P. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2025.

Liên kết ngoài

Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Chiến_tranh_Mười_hai_ngày&oldid=74822048”