Bước tới nội dung

Trợ giúp:IPA/tiếng Tây Ban Nha

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Các bảng dưới đây cho thấy cách Bảng phiên âm quốc tế (IPA) biểu diễn các cách phát âm tiếng Tây Ban Nha trong các bài viết Wikipedia. Để biết hướng dẫn về cách thêm ký tự IPA vào các bài viết Wikipedia, hãy xem Bản mẫu:IPA và Wikipedia:Cẩm nang biên soạn/Phát âm § Nhập các ký tự IPA.

Đối với các thuật ngữ liên quan nhiều hơn đến các vùng chưa trải qua hiện tượng yeísmo (nơi các từ như haya và halla được phát âm khác nhau), các từ được viết với Bản mẫu:Vr có thể được phiên âm bằng IPA là ⟨ʎ⟩. Cách phát âm chưa hợp nhất này chiếm ưu thế ở vùng Andes, vùng đất thấp Bolivia, Paraguay, một số vùng nông thôn của Tây Ban Nha và một số tầng lớp thượng lưu thành thị ở miền bắc Tây Ban Nha.[1]

Đối với các thuật ngữ liên quan nhiều hơn đến các vùng có hiện tượng seseo (nơi các từ như caza và casa được phát âm giống nhau), các từ được viết với Bản mẫu:Vr hoặc Bản mẫu:Vr (trường hợp sau chỉ đứng trước Bản mẫu:Vr hoặc Bản mẫu:Vr) có thể được phiên âm bằng IPA là ⟨s⟩. Cách phát âm này phổ biến nhất ở bên ngoài lãnh thổ Tây Ban Nha đại lục.

Trong tất cả các trường hợp khác, nếu một cách phát âm địa phương được đưa ra, nó nên được gắn nhãn là "địa phương" (ví dụ: {{IPA|es|...|local}}).

Xem Âm vị học tiếng Tây Ban Nha để thảo luận kỹ hơn về các âm của tiếng Tây Ban Nha, và Các phương ngữ và biến thể tiếng Tây Ban Nha để biết về sự biến đổi theo vùng miền.

Bảng ký hiệu

Phụ âm
IPAVí dụTương đương trong tiếng Anh
b[2]bebé, ambos, viva, envíoabout
βbebé, fútbol, viva, apto[3]about, nhưng môi không khép hoàn toàn
d[2]dedo, andar, aldeaday
ðdedo, arde, sed, ritmo[3]other
f[4]faro, Dafneface
ɡ[2]galgo, lengua, guerraagain
ɣgalgo, signo, águila, acto[3]again, nhưng lưỡi không chạm vào vòm mềm
ʝ[2][5]haya, blue jeans, managerbeyond
ɟʝ[2][5]ya, enyeso, hielo, jet, ginjet
kcaso, que, kilo, rockscan
lluna, hala, balletlean
m[6]meta, cama, ámbarmother
ɱ[6]inflarcomfort
n[6]ni, cana, sin, álbum, parkingneed
ɲ[6]ñu, caña, cónyugecanyon
ŋ[6]tengosing
ppato, lupaspin
r[7]río, carro, honra, abrogarrun trong tiếng Anh kiểu Scotland (r rung)
ɾ[7]brío, caro, poratom (với phát âm vỗ)
s[4][8][9]saco, casa, está, xenóngiữa sip và ship (rút lưỡi) (EU), sip (LA)
θ[4][9]
(EU)		s[4][8][9]
(LA)		cera, zoo, caza, juzgarthing (EU), sip (LA)
ʃ[10]show, Freixenet, Rocher, beigeshack
ttamizstand
tʃchico, bridgechoose
x[11]jarra, gen, México,[12] hall[13]loch trong tiếng Scotland
ʎ[2][5]lluvia, hallamillion
Nguyên âm
IPAVí dụTương đương trong tiếng Anh
apasofather
epesoset
ipiso, y, jeepsee
oposomore
upuso, look, tourcool
 
Bán nguyên âm[14]
IPAVí dụTương đương trong tiếng Anh
jViena, reyyet
w[15]Huila, auto, argüir, web, ouijawine
 
Trọng âm và phân tiết
IPAVí dụTương đương trong tiếng Anh
ˈciudad [θjuˈðað]domain
.mío [ˈmi.o]Leo

Xem thêm

Ghi chú

  1. ↑ Penny (2000:120, 132, 147)
  2. 1 2 3 4 5 6 /b, d, ɡ, ɟʝ/ được phát âm dưới dạng âm xát hoặc âm tiếp cận [β, ð, ɣ, ʝ] ở mọi vị trí trừ sau một khoảng lặng, /n/ hoặc /m/, hoặc trong trường hợp của /d/ và /ɟʝ/, sau /l/. Trong các môi trường sau, chúng là các âm tắc [b, d, ɡ, ɟʝ] giống như Bản mẫu:Vr trong tiếng Anh, nhưng là âm hữu thanh hoàn toàn ở mọi vị trí, không giống như trong tiếng Anh. Khi phân biệt với /ʝ/, /ʎ/ được thực hiện như một âm tiếp cận [ʎ] ở mọi vị trí (Martínez-Celdrán, Fernández-Planas & Carrera-Sabaté 2003:257-8).
  3. 1 2 3 Sự phân biệt giữa /p, t, k/ và /b, d, ɡ/ bị mất ở các vị trí cuối âm tiết trong từ. Việc thực hiện kết quả thay đổi từ [p, t, k] đến [b, d, ɡ] đến [β, ð, ɣ] đến [ɸ, θ, x], với các âm tiếp cận/xát hữu thanh (tức là [β, ð, ɣ]) là dạng thông thường trong phong cách giao tiếp (Hualde 2005:146).
  4. 1 2 3 4 Khi đứng trước một phụ âm hữu thanh, /s, θ, f, ʃ/ có thể được hữu thanh hóa ([z, ð, v, ʒ]), nhưng vì điều này có tính biến thiên (Campos-Astorkiza 2018:174), /s, θ, f, ʃ/ luôn được phiên âm bằng ⟨s, θ, f, ʃ⟩ trong hệ thống này.
  5. 1 2 3 Hầu hết người nói không còn phân biệt /ʎ/ với /ʝ/; tuy nhiên, việc thực hiện thực tế phụ thuộc vào phương ngữ. Xem yeísmo và Martínez-Celdrán, Fernández-Planas & Carrera-Sabaté (2003:258) để biết thêm thông tin.
  6. 1 2 3 4 5 Các âm mũi luôn đồng hóa vị trí cấu âm của chúng theo vị trí của phụ âm theo sau. Trước âm vòm mềm, chúng là [ŋ], và trước âm môi, chúng là [m]. Âm môi-răng [ɱ] xuất hiện trước /f/.
  7. 1 2 Các phụ âm r, [r] và [ɾ], chỉ tương phản ở giữa từ giữa các nguyên âm, nơi chúng thường được viết lần lượt là Bản mẫu:Vr và Bản mẫu:Vr. Mặt khác, chúng ở trong phân bố bổ sung: Ở đầu từ, đầu gốc từ, và sau /l, n, s/, chỉ tìm thấy [r]; trước một phụ âm hoặc khoảng lặng, hai âm này có thể thay thế cho nhau, nhưng [ɾ] phổ biến hơn (do đó được đại diện ở đây). Ở những nơi khác, chỉ tìm thấy [ɾ]. Khi hai âm r xuất hiện liên tiếp qua ranh giới từ hoặc tiền tố, chúng tạo thành một âm rung dài, được phiên âm bằng ⟨ɾr⟩ trong bảng này: dar rocas [daɾ ˈrokas], superrápido [supeɾˈrapiðo] (Hualde 2005:184).
  8. 1 2 Ở phần lớn Mỹ Latinh và nửa phía nam Tây Ban Nha, /s/ ở vị trí cuối âm tiết hoặc được phát âm là [h] hoặc không được phát âm. Tuy nhiên, trong các phiên âm liên kết với bảng này, nó luôn được đại diện bởi ⟨s⟩.
  9. 1 2 3 Miền Bắc và miền Trung Tây Ban Nha phân biệt giữa Bản mẫu:Vr (/s/) và Bản mẫu:Vr hoặc Bản mẫu:Vr mềm (/θ/). Hầu hết tất cả các phương ngữ khác coi hai âm này là giống hệt nhau, hoặc phát âm chúng là /s/ (seseo) ở Mỹ Latinh và một số vùng của Andalusia, hoặc là /θ/ (ceceo) ở hầu hết Andalusia. Ở những khu vực có sự phân biệt, âm xát lợi thường được rút lưỡi nhiều hơn (thường được cảm nhận là gần với âm được đại diện bởi Bản mẫu:Vr trong ship) so với những khu vực có seseo. Xem Lịch sử âm học của các phụ âm xát đầu lưỡi tiếng Tây Ban Nha và Martínez-Celdrán, Fernández-Planas & Carrera-Sabaté (2003:258) để biết thêm thông tin.
  10. ↑ /ʃ/ chỉ được sử dụng trong các từ mượn và một số danh từ riêng nhất định. Nó không tồn tại trong nhiều phương ngữ, được thực hiện dưới dạng [tʃ] hoặc [s]; ví dụ: show [tʃow]~[sow].
  11. ↑ /x/ được phát âm là [h] trong nhiều giọng như ở vùng Caribe, Trung Mỹ, Colombia, Andalusia và Quần đảo Canary (Hualde 2005:156). Nó được phát âm là [χ] ở miền bắc bán đảo Tây Ban Nha (Coloma 2012:3; 17).
  12. ↑ Chữ cái Bản mẫu:Vr đại diện cho /x/ chỉ trong một số tên riêng nhất định như Ximena và một số địa danh ở Mexico hiện tại hoặc trước đây (ví dụ: Oaxaca và Texas).
  13. ↑ Chữ cái Bản mẫu:Vr đại diện cho /x/ chỉ trong các từ mượn; trong các từ bản địa, nó luôn là âm câm, trừ khi nó là một phần của chữ kép ⟨ch⟩.
  14. ↑ [j, w] là các biến thể âm vị của /i, u/ biểu hiện khi không mang trọng âm và đứng cạnh một nguyên âm khác. Các nguyên âm giữa /e, o/ cũng có thể được thực hiện như các bán nguyên âm, như trong [ˈpo̯eta, ˈmae̯stɾo] (poeta, maestro). Việc thực hiện bán nguyên âm của /e, o/ ngoài ra có thể được nâng lên thành [j, w], như trong [ˈpweta, ˈmajstɾo], điều này phổ biến ở Mỹ Latinh, nhưng bị kỳ thị ở Tây Ban Nha (Hualde, Simonet & Torreira 2008:1911). Vì cả hai hiện tượng này là tùy chọn và có thể dự đoán được, chúng không được phản ánh trong phiên âm ([poˈeta, maˈestɾo]).
  15. ↑ Một số người nói có thể phát âm [w] ở đầu từ với một [ɡ] đệm (ví dụ: Huila [ˈɡwila]~[ˈwila]).

Tham khảo

  • Campos-Astorkiza, Rebeka (2018), "Consonants", trong Geeslin, Kimberly L. (biên tập), The Cambridge Handbook of Spanish Linguistics, Cambridge University Press, tr. 165–189, doi:10.1017/9781316779194.009, ISBN 978-1-107-17482-5
  • Coloma, Germán (2012). "The importance of ten phonetic characteristics to define dialect areas in Spanish" (PDF). Dialectologia. 9. Barcelona: Universitat de Barcelona: 1–26. ISSN 2013-2247.
  • Hualde, José Ignacio (2005), The Sounds of Spanish, Cambridge University Press, ISBN 0-521-54538-2
  • Hualde, José Ignacio; Simonet, Miquel; Torreira, Francisco (2008), "Postlexical contraction of non-high vowels in Spanish", Lingua, 118 (12): 1906–1925, doi:10.1016/j.lingua.2007.10.004
  • Martínez-Celdrán, Eugenio; Fernández-Planas, Ana Ma.; Carrera-Sabaté, Josefina (2003), "Castilian Spanish" (PDF), Journal of the International Phonetic Association, 33 (2): 255–259, doi:10.1017/s0025100303001373
  • Penny, Ralph J. (2000). Variation and change in Spanish. Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/CBO9781139164566. ISBN 0521780454. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2022.
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Trợ_giúp:IPA/tiếng_Tây_Ban_Nha&oldid=74781497”