Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội là một trường đại học lớn ở Việt Nam tồn tại từ năm 1956 đến năm 1993. Sau đó được sắp xếp, tổ chức lại để hình thành nên Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội thành lập năm 1956, là một trường đại học khoa học cơ bản đa ngành, đa lĩnh vực. Địa điểm chính của trường tại 19 phố Lê Thánh Tông, Hà Nội, vốn trước Cách mạng tháng Tám là địa điểm của Viện Đại học Đông Dương do kiến trúc sư người Pháp là Ernest Hébrard thiết kế năm 1926. Hiệu trưởng đầu tiên của trường là ông Ngụy Như Kon Tum.

Lịch sử

Năm 1951, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập Trường Khoa học Cơ bản (tại Chiến khu Việt Bắc), cùng với chiến khu Việt Bắc, vùng tự do Thanh – Nghệ – Tĩnh cũng được Bộ Quốc gia Giáo dục mở Trường Dự bị Đại học ở Liên khu IV (đặt tại Thanh Hoá). Trường có một ban lãnh đạo do giáo sư Đặng Thai Mai và giáo sư Trần Văn Giàu phụ trách chia làm hai Ban Khoa học xã hội và Ban Khoa học tự nhiên.

Năm 1954, sau Hiệp định Genève, miền Bắc được hoàn toàn giải phóng. Nhiệm vụ đầu tiên của ngành đại học là tiếp quản các trường đại học, cao đẳng ở Hà Nội. Đoàn cán bộ tiếp quản do giáo sư Hồ Đắc Di dẫn đầu đã tiến hành nhanh gọn công việc này. Cùng trong thời gian đó các trường đại học ở chiến khu và vùng tự do (Trường Đại học Y Dược Việt Bắc, các trường Dự bị đại học và Sư phạm cao cấp ở khu IV cũ, các trường Khoa học cơ bản, Sư phạm cao cấp ở khu học xá Trung ương) cũng lần lượt được di chuyển về Thủ đô.

Ngày 4 tháng 6 năm 1956, Chính phủ đã ra Quyết định số 2183/TC thành lập Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội trên cơ sở tổ chức, sáp nhập lại từ các trường thành phần thuộc Đại học Quốc gia Việt Nam trước đó gồm Đại học Văn khoa, Đại học Khoa học và 2 trường Khoa học Cơ bản (hay trường Đại học Khoa học cơ bản) tại Chiến khu Việt Bắc và lớp Dự bị đại học tại Liên khu 4 đồng thời kế thừa toàn diện cơ sở vật chất, đội ngũ nhà khoa học, nội dung, phương thức đào tạo và truyền thống từ Đại học Quốc gia Việt Nam. Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội đã trở thành trường đại học khoa học cơ bản (Khoa học Tự nhiên và Khoa học Xã hội - Nhân văn) đầu tiên ở miền Bắc sau hòa bình lập lại, trực tiếp kế thừa truyền thống và cơ sở vật chất, kỹ thuật của Viện Đại học Đông Dương (1906), Trường Đại học Quốc gia Việt Nam (1945) và Trường Khoa học Cơ bản (1951).

Trong giai đoạn 1993-95, trường mang tên là Trường Đại học Tổng hợp - Đại học Quốc gia Hà Nội. Ngày 19/9/1995, Trường Đại học Tổng hợp - Đại học Quốc gia Hà Nội chính thức được tách thành 2 trường đại học độc lập là Trường Đại học Khoa học Tự nhiên và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Từ thời điểm này, danh xưng Trường Đại học Tổng hợp không còn nữa và đã trở thành một phần lịch sử đầy hào hùng của Đại học Quốc gia Hà Nội sau này.

Hình thành Đại học Quốc gia Hà Nội

Năm 1993, Chính phủ Việt Nam đã tổ chức, sáp nhập 3 trường đại học lúc bấy giờ gồm Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội I và Trường Đại học Sư phạm Ngoại ngữ Hà Nội để trở thành Đại học Quốc gia Hà Nội (theo Nghị định số 97/CP ngày 10 tháng 12 năm 1993 của Chính phủ). Trong đó Đại học Tổng hợp Hà Nội được xem là "thành viên chủ yếu góp phần xây dựng Đại học Quốc gia Hà Nội" ngày nay.

Đại học Quốc gia Hà Nội được hoạt động theo Quy chế về tổ chức và hoạt động do Thủ tướng Chính phủ Nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành theo Quyết định số 477/QĐ-TTg ngày 05 tháng 9 năm 1994.

Hiện tại Đại học Quốc gia Hà Nội bao gồm Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Công nghệ, Trường Đại học Ngoại ngữ, Trường Đại học Kinh tế, Trường Đại học Y Dược, Trường Đại học Giáo dục, Trường Đại học Luật, Trường Đại học Việt Nhật, Trường Quốc Tế, Trường Quản trị và Kinh doanh, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật.

Đại học Quốc gia Hà Nội được kế thừa từ Đại học Tổng hợp với đội ngũ giảng viên cao cấp, trình độ chuyên môn cao, đây là mái nhà chung của các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, tiến sĩ khoa học nhiều nhất Việt Nam.

Đóng góp trong thời chiến

Từ mùa thu năm 1964, sinh viên các trường đại học tại Hà Nội, trong đó có Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học Quốc gia Hà Nội), Đại học Y, cùng các trường Sư phạm, đã tham gia phong trào “Ba sẵn sàng” với các khẩu hiệu: Sẵn sàng chiến đấu và gia nhập lực lượng vũ trang; Sẵn sàng học tập và lao động xây dựng cuộc sống mới; Sẵn sàng đi tới nơi Tổ quốc cần đến. Với tinh thần “nước còn giặc còn đi đánh giặc, chiến trường giục giã bước hành quân,” nhiều sinh viên Thủ đô đã rời giảng đường, “xếp bút nghiên lên đường cầm súng,” góp sức vào lực lượng thanh niên cả nước tham chiến.

Trong giai đoạn 1965–1972, khoảng 30.000 học sinh, sinh viên và giảng viên từ hơn 30 trường đại học và trung học miền Bắc trực tiếp gia nhập các đơn vị quân đội. Riêng cao điểm từ 1970 đến 1972, hơn 10.000 sinh viên các trường đại học Hà Nội lên đường nhập ngũ. Lực lượng đông đảo nhất tập trung tại các trường Đại học Tổng hợp, Bách khoa, Nông nghiệp, Xây dựng, Kinh tế Kế hoạch (nay là Đại học Kinh tế Quốc dân), Sư phạm, Mỏ-Địa chất và Y Dược.

Ngày 6/9/1971, lễ xuất quân lớn nhất diễn ra ngay tại sân nhiều trường đại học với bạn bè, thầy cô đưa tiễn. Ba ngàn sinh viên Hà Nội xuất quân cùng bạn bè đứng dưới sân trường Đại học Tổng hợp trong lễ ra quân. Toàn bộ sinh viên nhập ngũ được đưa đi huấn luyện về chiến thuật, chiến lược, kỹ thuật sử dụng vũ khí và tác chiến. Kết thúc đợt huấn luyện ngắn, các sinh viên được sắp xếp tham gia vào lực lượng bộ đội chủ lực hoặc binh chủng phù hợp, như sinh viên Tổng hợp vào bộ binh... Đa số họ được biên chế vào các binh chủng kỹ thuật, một số khác về các sư đoàn bộ binh trực tiếp tham gia chiến đấu ở khắp các chiến trường ác liệt như: Đường 9 – Khe Sanh, An Lộc, 12 ngày đêm Điện Biên Phủ trên không, Buôn Mê Thuột, Huế, Đà Nẵng, Sài Gòn, chiến trường biên giới Tây Nam, Campuchia, chiến trường biên giới phía Bắc, chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ thành cổ Quảng Trị năm 1972.

Trong số cán bộ và sinh viên của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học Quốc gia Hà Nội) tham gia kháng chiến, 63 người đã hy sinh anh dũng, được công nhận là Anh hùng hoặc Liệt sĩ, góp phần bảo vệ nền độc lập, tự do và hạnh phúc của nhân dân. Một số nhân vật tiêu biểu gồm Lê Anh Xuân, Phạm Văn Phong, Ngô Văn Sở... Bên cạnh đó, hàng trăm cán bộ và sinh viên khác chịu thương tật hoặc bệnh tật do chiến tranh, nhưng vẫn kiên cường sống, lao động và cống hiến vì sự nghiệp hòa bình và phát triển đất nước. Sau ngày thống nhất, những người lính trở về giảng đường: thầy giáo tiếp tục giảng dạy, sinh viên tiếp tục học tập, nối lại hành trình giáo dục và nghiên cứu.

Hiệu trưởng qua các thời kỳ (1956 - 1993)

TT	Hiệu trưởng	Thời gian	Chuyên môn
1	Ngụy Như Kontum	1956 - 1981	Vật lý học
2	Phan Hữu Dật	1981 - 1988	Dân tộc học/Sử học
3	Nguyễn An	1988 - 1992	Vật lý học
4	Nguyễn Văn Tài	1992 - 1993	Toán học

Xem thêm

• Đại học Quốc gia Hà Nội
• Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội