Fred Haise

Fred Wallace Haise Jr. (sinh ngày 14 tháng 11 năm 1933) là một cựu phi hành gia NASA, kỹ sư, phi công chiến đấu thuộc Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ và Không quân Hoa Kỳ, đồng thời là phi công thử nghiệm. Ông là một trong số 24 phi hành gia Apollo từng bay đến Mặt Trăng, giữ vai trò phi công Mô-đun đổ bộ Mặt Trăng trên chuyến tàu Apollo 13.

Theo kế hoạch, ông lẽ ra đã trở thành người thứ sáu đi bộ trên Mặt Trăng, nhưng sứ mệnh Apollo 13 đã phải hủy bỏ việc hạ cánh giữa chừng do sự cố nổ bình oxy. Năm 1977, Haise đã thực hiện 5 chuyến bay thử nghiệm Tiếp cận và Hạ cánh (ALT) cho chương trình Tàu thoi trên tàu thử nghiệm Enterprise. Ông là thành viên phi hành đoàn cuối cùng còn sống của tàu Apollo 13.

Tiểu sử và giáo dục

Fred Haise sinh ra tại Biloxi, Mississippi. Ông tốt nghiệp trường Trung học Biloxi năm 1950 và theo học tại Cao đẳng Cộng đồng Mississippi Gulf Coast. Ông tốt nghiệp bằng Cử nhân Khoa học loại ưu ngành Kỹ thuật hàng không tại Đại học Oklahoma vào năm 1959.

Trong sự nghiệp quân sự, ông từng là phi công chiến đấu trong Thủy quân lục chiến và sau đó là Không quân Hoa Kỳ. Ông đã tích lũy được hơn 9.300 giờ bay, bao gồm 6.200 giờ bay trên máy bay phản lực.

Sự nghiệp tại NASA

Chương trình Apollo

Năm 1966, Haise được tuyển chọn vào Nhóm phi hành gia thứ 5 của NASA. Ông từng giữ vai trò phi công dự phòng cho các sứ mệnh Apollo 8 và Apollo 11.

Trong sứ mệnh Apollo 13 năm 1970, Haise cùng với Jim Lovell và Jack Swigert đã lập kỷ lục về khoảng cách xa nhất so với Trái đất mà con người từng đạt tới (kỷ lục này chỉ bị phá vỡ bởi sứ mệnh Artemis II vào năm 2026). Trong suốt chuyến bay trở về đầy gian nan, Haise đã phải chịu đựng cơn đau do nhiễm trùng thận trong điều kiện môi trường khắc nghiệt trên tàu.

Ông từng được dự kiến sẽ chỉ huy sứ mệnh Apollo 19 lên Mặt Trăng, nhưng sứ mệnh này đã bị hủy bỏ vào năm 1970 do cắt giảm ngân sách của NASA.

Thử nghiệm Tàu thoi

Sau khi chương trình Apollo kết thúc, Haise trở thành phi công thử nghiệm cho chương trình Tàu thoi. Ông là chỉ huy của đội phi hành đoàn thực hiện các bài kiểm tra "Tiếp cận và Hạ cánh" (ALT) trên tàu thoi Enterprise. Những thử nghiệm này đóng vai trò quyết định trong việc xác minh khả năng lướt và hạ cánh của tàu thoi như một máy bay không động cơ khi trở về từ quỹ đạo.

Đời tư

Haise kết hôn với Mary Griffin Grant vào năm 1954 (ly hôn năm 1978) và có bốn người con. Năm 1979, ông kết hôn với Frances Patt Price (bà qua đời năm 2022).

Năm 1973, ông gặp một tai nạn máy bay nghiêm trọng khi đang điều khiển một chiếc máy bay cổ trong một buổi trình diễn, khiến ông bị bỏng tới 50% cơ thể nhưng đã hồi phục thành công và tiếp tục sự nghiệp phi hành gia. Năm 2022, ông xuất bản cuốn tự truyện mang tên Never Panic Early.

Giải thưởng và vinh danh

• Huân chương Tự do Tổng thống (1970)
• Huân chương Phục vụ Xuất sắc của NASA
• Được vinh danh tại Đại sảnh Danh vọng Phi hành gia Hoa Kỳ (1997)
• Giải thưởng Iven C. Kincheloe (1978) cho phi công thử nghiệm xuất sắc.

Trong văn hóa đại chúng

Trong bộ phim điện ảnh Apollo 13 (1995) của đạo diễn Ron Howard, nhân vật Fred Haise được thủ vai bởi nam diễn viên Bill Paxton.

Xem thêm

• Apollo 13
• NASA
• Danh sách những người đã bay đến Mặt Trăng