Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên”
| (Không hiển thị 244 phiên bản của 91 người dùng ở giữa) | |||
| Dòng 1: | Dòng 1: | ||
{{Khóa|small=yes}} | |||
{{dablink|Bài này viết về chính thể nằm trên nửa phía Bắc của bán đảo Triều Tiên. Đừng nhầm lẫn với [[Triều Tiên|Triều Tiên (thực thể văn hóa)]]. Đối với bài viết về lịch sử của cả bán đảo, xem tại [[Lịch sử Triều Tiên|Triều Tiên (lịch sử)]]. Đối với các định nghĩa khác, xem [[Triều Tiên (định hướng)]].}} | {{dablink|Bài này viết về chính thể nằm trên nửa phía Bắc của bán đảo Triều Tiên. Đừng nhầm lẫn với [[Triều Tiên|Triều Tiên (thực thể văn hóa)]]. Đối với bài viết về lịch sử của cả bán đảo, xem tại [[Lịch sử Triều Tiên|Triều Tiên (lịch sử)]]. Đối với các định nghĩa khác, xem [[Triều Tiên (định hướng)]].}} | ||
{{pp-vandalism|small=yes}} | |||
{{Infobox country | {{Infobox country | ||
| conventional_long_name = | | conventional_long_name = Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên | ||
| native_name = {{lang|ko|조선민주주의인민공화국}} <small>([[Chosŏn'gŭl]])</small><br />{{lang|ko|朝鮮民主主義人民共和國}} <small>([[Hancha]])</small><br />{{lang|ko-latn|Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk}} <small>([[McCune–Reischauer|MR]])</small> | | native_name = {{lang|ko|조선민주주의인민공화국}} <small>([[Chosŏn'gŭl]])</small><br />{{lang|ko|朝鮮民主主義人民共和國}} <small>([[Hancha]])</small><br />{{lang|ko-latn|Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk}} <small>([[McCune–Reischauer|MR]])</small> | ||
| common_name = Bắc Triều Tiên | | common_name = Bắc Triều Tiên | ||
| Dòng 12: | Dòng 12: | ||
| symbol_type = Quốc huy | | symbol_type = Quốc huy | ||
| symbol = Quốc huy Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên | | symbol = Quốc huy Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên | ||
| national_motto = 강성대국 {{small|([[de facto]])}}<br | | national_motto = 강성대국 {{small|([[de facto]])}}<br>(''[[Cường thịnh đại quốc|Kangseong Daeguk]]'')<br>("Cường thịnh đại quốc") | ||
| national_anthem = <small>애국가<br | | national_anthem = <small>애국가<br>("[[Aekukka]]")<br>"Ái quốc ca"<br><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center| }}</div><br> | ||
[[Tập tin:Quốc thiều Triều Tiên.mp3|200px]]</small> | |||
| image_map = Democratic People's Republic of Korea (orthographic projection).svg | |||
| image_map = [[Tập tin:Democratic People's Republic of Korea (orthographic projection).svg|200px]] | |||
| image_map_caption = Vị trí của Bắc Triều Tiên trên thế giới (xanh) | | image_map_caption = Vị trí của Bắc Triều Tiên trên thế giới (xanh) | ||
{{legend|#346733| | {{legend|#346733|Tuyên bố chủ quyền và kiểm soát thực tế}} | ||
{{Legend|#49c746|Tuyên bố chủ quyền | {{Legend|#49c746|Tuyên bố chủ quyền nhưng không kiểm soát}} | ||
| official_languages = [[Tiếng Triều Tiên]] | | official_languages = [[Tiếng Triều Tiên]] | ||
| languages_type = | | languages_type = Văn tự chính thức | ||
| languages = [[Chosŏn'gŭl]]<ref name="AltonChidley2013">{{chú thích sách|last1=Alton|first1=David|last2=Chidley|first2=Rob|title=Building Bridges: Is There Hope for North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=eTWqpOOXI_QC&pg=PA89|year=2013|publisher=Lion Books|location=Oxford|isbn=978-0-7459-5598-8|page=89}}</ref> | | languages = [[Chosŏn'gŭl]]<ref name="AltonChidley2013">{{chú thích sách|last1=Alton|first1=David|last2=Chidley|first2=Rob|title=Building Bridges: Is There Hope for North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=eTWqpOOXI_QC&pg=PA89|year=2013|publisher=Lion Books|location=Oxford|isbn=978-0-7459-5598-8|page=89}}</ref> | ||
| capital = [[ | | capital = [[Bình Nhưỡng]] | ||
| coordinates = {{Coord|39|2|N|125|45|E|type:city}} | | coordinates = {{Coord|39|2|N|125|45|E|type:city}} | ||
| largest_city = | | largest_city = Bình Nhưỡng | ||
| government_type = [[ | | government_type = [[Cộng hoà]] [[Hệ thống xã hội chủ nghĩa|xã hội chủ nghĩa]] [[Hệ thống đơn đảng|độc đảng]] [[Nhà nước đơn nhất|đơn nhất]] dưới [[chế độ độc tài]] gia đình trị | ||
| leader_title1 = [[Lãnh đạo tối cao Đảng Lao động Triều Tiên|Tổng bí thư]], Chủ tịch | | leader_title1 = [[Lãnh đạo tối cao Đảng Lao động Triều Tiên|Tổng bí thư]], [[Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Chủ tịch Uỷ ban Quốc vụ]] | ||
| leader_name1 = [[Kim Jong-un]] | | leader_name1 = [[Kim Jong-un]] | ||
| leader_title2 = [[Tổng lý Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Tổng lý Nội các]] | | leader_title2 = [[Tổng lý Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Tổng lý Nội các]] | ||
| leader_name2 = [[ | | leader_name2 = [[Pak Thae-song]] | ||
| leader_title3 = Ủy viên trưởng [[Hội đồng Nhân dân Tối cao#Cơ quan thường trực|Ủy ban Thường vụ Hội đồng Nhân dân Tối cao]] | | leader_title3 = Ủy viên trưởng [[Hội đồng Nhân dân Tối cao#Cơ quan thường trực|Ủy ban Thường vụ Hội đồng Nhân dân Tối cao]] | ||
| leader_name3 = [[Choe Ryong Hae]] | | leader_name3 = [[Choe Ryong Hae]] | ||
| leader_title4 = Nghị trưởng [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] | | leader_title4 = Nghị trưởng [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] | ||
| leader_name4 = [[Pak | | leader_name4 = [[Pak In-chol]] | ||
| legislature = [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] | | legislature = [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] | ||
| sovereignty_type = [[Lịch sử CHDCND Triều Tiên | | sovereignty_type = [[Lịch sử CHDCND Triều Tiên]] | ||
| established_date1 = | | established_date1 = 1910–1945 | ||
| established_event1 = [[ | | established_event1 = [[Triều Tiên thuộc Nhật]] | ||
| established_date2 = | | established_date2 = 3 tháng 10 năm 1945 | ||
| established_event2 = [[ | | established_event2 = [[Ủy trị dân sự Liên Xô]] | ||
| established_date3 = | | established_date3 = 9 tháng 9 năm 1948 | ||
| established_event3 = | | established_event3 = Nhà nước hiện hành | ||
| established_date4 = 9 tháng 9 năm 1948 | |||
| established_event4 = Nhà nước hiện hành | |||
| established_date5 = 27 tháng 4 năm 2018 | |||
| established_event5 = [[Tuyên bố Bàn Môn Điếm]] | |||
| area_km2 = 120540 | | area_km2 = 120540 | ||
| area_rank = 98 | | area_rank = 98 | ||
| Dòng 51: | Dòng 48: | ||
| population_estimate_year = 2018 | | population_estimate_year = 2018 | ||
| population_estimate_rank = 52 | | population_estimate_rank = 52 | ||
| population_census = 24.052.231<ref>{{chú thích web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf#20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331091148/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf |archive-date=ngày 31 tháng 3 năm 2010 |page=14 |title=DPR Korea 2008 Population Census National Report |year=2009 |publisher=DPRK Central Bureau of Statistics |access-date =ngày 19 tháng 2 năm 2011 |location=Pyongyang |url-status=dead | | population_census = 24.052.231<ref>{{chú thích web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf#20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331091148/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf |archive-date=ngày 31 tháng 3 năm 2010 |page=14 |title=DPR Korea 2008 Population Census National Report |year=2009 |publisher=DPRK Central Bureau of Statistics |access-date =ngày 19 tháng 2 năm 2011 |location=Pyongyang |url-status=dead }}</ref> | ||
| population_census_rank = 54 | | population_census_rank = 54 | ||
| population_density_km2 = 212 | | population_density_km2 = 212 | ||
| population_density_rank = 65 | | population_density_rank = 65 | ||
| GDP_PPP_year = 2015 | | GDP_PPP_year = 2015 | ||
| GDP_PPP = ~40 tỷ USD<ref name="CIAGDP(PPP)">{{Chú thích web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html#kn |title=GDP (PPP) Field listing |publisher=[[CIA World Factbook]] |access-date=31 May 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625150555/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html |archive-date=25 June 2014 }}</ref> | | GDP_PPP = ~40 tỷ USD (CIA ước tính)<ref name="CIAGDP(PPP)">{{Chú thích web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html#kn |title=GDP (PPP) Field listing |publisher=[[CIA World Factbook]] |access-date=31 May 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625150555/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html |archive-date=25 June 2014 }}</ref> | ||
| GDP_PPP_rank = - không xếp hạng | | GDP_PPP_rank = - không xếp hạng | ||
| GDP_PPP_per_capita = ~1,800 USD ([[Cơ quan Tình báo Trung ương (Hoa Kỳ)|CIA]] ước tính)<ref name="CIAGDP(PPP)Capita">{{Chú thích web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2004.html#kn |title=GDP (PPP) per capita Field listing |publisher=[[CIA World Factbook]] |access-date=31 May 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625151025/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2004.html |archive-date=25 June 2014 }}</ref> | | GDP_PPP_per_capita = ~1,800 USD ([[Cơ quan Tình báo Trung ương (Hoa Kỳ)|CIA]] ước tính)<ref name="CIAGDP(PPP)Capita">{{Chú thích web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2004.html#kn |title=GDP (PPP) per capita Field listing |publisher=[[CIA World Factbook]] |access-date=31 May 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625151025/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2004.html |archive-date=25 June 2014 }}</ref> | ||
| Dòng 77: | Dòng 74: | ||
| demonym = [[Người Triều Tiên]] | | demonym = [[Người Triều Tiên]] | ||
| GDP_nominal_year = 2017 | | GDP_nominal_year = 2017 | ||
| sovereignty_note = | | sovereignty_note = | ||
}} | }} | ||
'''Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên''' ({{kor|k=조선민주주의인민공화국|hanviet=Triều Tiên Dân chủ chủ nghĩa Nhân dân Cộng hòa quốc|rm=Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk}}), gọi ngắn là '''Triều Tiên''' ({{linktext|조선}}, [[McCune–Reischauer|MR]]: Chosŏn){{Efn|Cách gọi của phía chính quốc}} hay '''Bắc Triều Tiên''' ({{linktext|북조선}}, [[McCune–Reischauer|MR]]: Puk-chosŏn){{Efn|Cách gọi dịch từ phía [[Nhật Bản]] (北朝鮮, ''Kita-Chōsen'') và cách gọi trước đó của phía chính quốc, Trung Quốc và Việt Nam, cũng như là nhà nước [[Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa]] trước đây, để phân biệt với toàn bộ [[bán đảo Triều Tiên]] cũng như nền văn hóa [[Triều Tiên]].}}{{Efn|Phía [[Đại Hàn Dân Quốc]] gọi chính quyền CHDCND Triều Tiên là "Bắc Hàn" (북한, RR: Buk'han). Cách gọi này cũng được [[Đài Loan]], [[Hồng Kông]] và [[Ma Cao]], [[Việt Nam Cộng Hòa]] trước đây và những cộng đồng [[người Việt hải ngoại]] ở Bắc Mỹ, châu Âu, châu Úc và những nước thân phương Tây khác sử dụng. Tên gọi "Bắc Hàn" cũng được các đài [[BBC]] và [[Đài tiếng nói Hoa Kỳ|VOA]] sử dụng nhiều, nhưng một số đài như [[Đài phát thanh quốc tế Pháp|RFI]] lại sử dụng tên gọi "Bắc Triều Tiên" thường xuyên hơn.}} là một quốc gia ở [[Đông Á]], tạo thành nửa phía bắc của [[bán đảo Triều Tiên]] và giáp [[Trung Quốc]] với [[Nga]] ở phía bắc tại [[sông Áp Lục]] và [[Sông Đồ Môn|Đồ Môn]] cùng [[Hàn Quốc]] ở phía nam tại [[Khu phi quân sự Triều Tiên]]. Biên giới phía tây của đất nước được hình thành bởi [[Hoàng Hải]], trong khi biên giới phía đông của được xác định bởi [[biển Nhật Bản]]. | |||
{{Có chứa chữ viết Triều Tiên}} | |||
'''Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên''' ({{kor|k=조선민주주의인민공화국|hanviet=Triều Tiên Dân chủ chủ nghĩa Nhân dân Cộng hòa quốc|rm=Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk}}), gọi ngắn là '''Triều Tiên''' ({{linktext|조선}}, [[McCune–Reischauer|MR]]: ''Chosŏn'') hoặc '''Bắc Triều Tiên''' ({{linktext|북조선}}, [[McCune–Reischauer|MR]]: ''Puk-chosŏn'', cách gọi từ phía chính quốc) hay '''Bắc Hàn''' ({{linktext|북한}}/{{linktext|北韓}}, [[Romaja quốc ngữ|Romaja]]: ''Buk'han'', cách gọi từ phía [[Hàn Quốc|Đại Hàn Dân Quốc]]) là [[quốc gia]] nằm ở [[Đông Á]] trên nửa phía Bắc của [[Bán đảo Triều Tiên]], [[Khu phi quân sự Triều Tiên|tách biệt]] với Hàn Quốc ở miền Nam. Hai nước từng là một [[Đế quốc Đại Hàn|quốc gia thống nhất]] [[Chia cắt Triều Tiên|cho tới năm 1945]]. Biên giới phía Bắc đa phần giáp với [[Trung Quốc]] dọc theo các sông [[Áp Lục]] và [[sông Đồ Môn|Đồ Môn]]. Bắc Triều Tiên và [[Nga|Liên bang Nga]] có chung đường biên giới dài chỉ 18.3 km dọc theo sông Đồ Môn ở phía Đông Bắc. | |||
Bán đảo Triều Tiên xuất hiện con người sinh sống từ [[Sơ kỳ Đá cũ|thời kỳ đồ đá cũ]]. Nhà nước [[Cổ Triều Tiên]] được ghi nhận trong các ghi chép của [[Lịch sử Trung Quốc|Trung Quốc cổ đại]] vào đầu thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên. Sau sự thống nhất của [[Tam Quốc (Triều Tiên)|Tam Quốc]] thành [[Tân La]] và [[Vương quốc Bột Hải|Bột Hải]] vào cuối thế kỷ thứ 7, bán đảo được cai trị bởi các triều đại [[Cao Ly]], [[Nhà Triều Tiên|Joseon]] và [[Đế quốc Đại Hàn]]. Năm 1910, [[Đế quốc Nhật Bản]] [[Hiệp ước Nhật–Hàn, 1910|sáp nhập]] bán đảo. [[Triều Tiên thuộc Nhật|Sự chiếm đóng của Nhật]] kết thúc sau khi [[Nhật Bản đầu hàng|đầu hàng]] [[Khối Đồng Minh thời Chiến tranh thế giới thứ hai|Đồng Minh]] trong [[Chiến tranh thế giới thứ hai|Thế chiến II]], bán đảo sau đó bị [[Chia cắt Triều Tiên|chia cắt thành hai khu vực]]; phía bắc do [[Liên Xô]] [[Ủy ban Nhân dân Lâm thời Bắc Triều Tiên|chiếm đóng]] và phía nam do [[Hoa Kỳ]] chiếm đóng. Sau khi các cuộc đàm phán về tái thống nhất thất bại, khu vực phía nam trở thành nhà nước Đại Hàn Dân Quốc vào tháng 8 năm 1948 trong khi khu vực phía bắc trở thành nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên vào tháng sau đó. Năm 1950, với sự hậu thuẫn của Liên Xô, Bắc Triều Tiên phát động [[Chiến tranh Triều Tiên|chiến tranh xâm lược Hàn Quốc]]. [[Bộ Tư lệnh Liên Hợp Quốc|Liên Hợp Quốc]], lãnh đạo bởi Hoa Kỳ, đã can thiệp để hỗ trợ Hàn Quốc, trong khi [[Trung Quốc]] [[Chí nguyện quân Nhân dân|tham chiến]] hỗ trợ cho Bắc Triều Tiên. Năm 1953, [[Hiệp định đình chiến Triều Tiên]] đưa ra lệnh ngừng bắn và thiết lập khu phi quân sự, nhưng chưa có hiệp ước hòa bình chính thức nào được ký kết. | |||
Bắc Triều Tiên chỉ có một [[đảng cầm quyền]] hoạt động dù trên danh nghĩa là một [[Hệ thống đa đảng|nhà nước đa đảng]] với 3 [[Đảng phái chính trị|đảng]] cùng tham gia vào hệ thống chính trị, trong đó, [[Đảng Lao động Triều Tiên]] giữ vai trò là đảng cầm quyền.<ref>{{chú thích web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/10674561/North-Korea-goes-to-the-polls-with-only-one-candidate-to-choose-from.html|title=North Korea goes to the polls - with only one candidate to choose from|website=The Telegraph|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Đảng Lao động Triều Tiên đề ra hệ tư tưởng mới là [[Tư tưởng Chủ thể|thuyết Juche]] (Chủ thể), một tư tưởng được tự sáng tạo bởi [[Kim Nhật Thành|Kim Il-sung]] - cố [[Cha già dân tộc|lãnh tụ]] của quốc gia này, được Kim Il-sung xem là sự kết hợp giữa [[Chủ nghĩa Marx – Lenin|chủ nghĩa Marx-Lenin]] với [[Văn hóa Triều Tiên|văn hóa truyền thống Triều Tiên]]. Juche dựa trên những đặc điểm chính là luôn sẵn sàng "[[tự cung tự cấp]]" khi bị bao vây [[cấm vận]], đề cao tinh thần tự lực tự cường khi bị cô lập bởi cấm vận của "kẻ thù" và mở rộng khi [[chủ nghĩa xã hội]] giành được vị thế, kết hợp với văn hóa truyền thống Triều Tiên và chủ nghĩa [[Karl Marx|Marx]]-[[Friedrich Engels|Engels]]-[[Vladimir Ilyich Lenin|Lenin]].<ref>{{chú thích web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/world/2009/08/090810_nkorea_secretimages|title=Ảnh vệ tinh hé lộ bí ẩn Bắc Hàn|date=10 Tháng tám 2009|website=BBC News Tiếng Việt|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Tuy nhiên, từ năm 2009, các mối liên hệ với [[chủ nghĩa cộng sản|chủ nghĩa cộng sản truyền thống]] đã bị [[Hội đồng Nhân dân Tối cao|Quốc hội nước này]] chính thức loại bỏ khỏi Hiến pháp.<ref name=":1">[http://leonidpetrov.wordpress.com/2009/10/12/dprk-has-quietly-amended-its-constitution/ DPRK has quietly amended its Constitution] ([http://www.webcitation.org/6FXC3csjH Lưu trữ] tại [[WebCite]])</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://baotinhhoa.com/cong-dong-mang/hoi-va-dap/trieu-tien-da-khong-con-duoc-cong-nhan-la-nha-nuoc-xhcn-tu-khi-nao/|tựa đề=Triều Tiên đã không còn được công nhận là nhà nước XHCN từ khi nào?|ngày=2019-7-20|website=baotinhhoa.com}}</ref> | |||
Bắc Triều Tiên là một quốc gia [[Chế độ độc tài|độc tài]] [[Chủ nghĩa toàn trị|toàn trị]] với sự [[Sùng bái lãnh tụ ở Bắc Triều Tiên|sùng bái cá nhân]] toàn diện xung quanh [[gia tộc Kim Nhật Thành]]. Bắc Triều Tiên thực hiện [[Tiên quân chính trị|Songun]], chính sách "quân sự trên hết" ưu tiên [[Quân đội Nhân dân Triều Tiên]] trong các công việc nhà nước và phân bổ nguồn lực. Bắc Triều Tiên [[Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và vũ khí hủy diệt hàng loạt|sở hữu vũ khí hạt nhân]]. Số lượng quân tại ngũ của nước này thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Bắc Triều Tiên là thành viên của [[Liên Hợp Quốc]], [[Phong trào Không liên kết]] và [[G77]]. | |||
Theo [[Hiến pháp Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Hiến pháp]] sửa đổi năm 2019, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên là một [[Hệ thống xã hội chủ nghĩa|nhà nước xã hội chủ nghĩa]] "[[Tư tưởng Chủ thể|kiểu mới]]" kiêm nhà nước Cách Mạng, [[Tư tưởng Chủ thể|tư tưởng Kim Nhật Thành]] cùng tư tưởng [[Kim Jong-il|Kim Jong-Il]] thay thế cho Marx-Engels-Lenin là những hệ tư tưởng chỉ đạo cho mọi hoạt động của đất nước và Đảng Lao động Triều Tiên là đảng lãnh đạo duy nhất. Hiến pháp mới cũng đề cập đến sự thống nhất [[ý thức hệ]] và chính trị của nhân dân trong Liên minh Công Nông, thiết lập chuyên chính dân chủ nhân dân và [[Chính phủ Bắc Triều Tiên|nhà nước]] hoạt động theo cơ chế [[Nguyên tắc tập trung dân chủ|tập trung dân chủ]].<ref name=":1" /> | |||
Tâm điểm trong [[học thuyết]] xây dựng đất nước của Bắc Triều Tiên hiện nay là [[chính sách]] ''[[Tiên quân chính trị|Songun]]'' (''Tiên quân'') - nghĩa là ''"quân sự trên hết"'', chính sách này tập trung đến mức tối đa mọi nguồn lực đất nước vào việc tăng cường sức mạnh trong đó lấy [[Quân đội Nhân dân Triều Tiên|quân đội]] làm nòng cốt với mục tiêu cao nhất là "tái thống nhất dân tộc Triều Tiên". Bắc Triều Tiên là xã hội tự cô lập, khép kín, tách biệt, [[Sùng bái lãnh tụ ở Bắc Triều Tiên|sùng bái lãnh tụ]], [[Chủ nghĩa quân phiệt|quân phiệt]] và quân sự hoá nhất trên thế giới - với tổng số 9.495.000 quân chính quy cũng như dự bị cùng nhân viên bán quân sự. Quân đội thường trực là 1,21 triệu người - lớn thứ 4 trên thế giới, sau [[Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc|Trung Quốc]], [[Quân đội Hoa Kỳ|Mỹ]] và [[Lực lượng Vũ trang Ấn Độ|Ấn Độ]] (thống kê năm 2007).<ref name="bgn">{{Chú thích web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm |tiêu đề=Background Note: North Korea |ngày truy cập=ngày 1 tháng 8 năm 2007 |tác giả 1=Bureau of East Asian and Pacific Affairs |ngày=April 2007 |work=[[United States Department of State]] |lk tác giả 1=Bureau of East Asian and Pacific Affairs}}</ref> Bắc Triều Tiên cũng được cho là đã chế tạo thành công [[vũ khí hạt nhân]] và có một chương trình không gian với trình độ đáng kể, vốn đã thành công trong việc đưa [[vệ tinh]] lên [[vũ trụ]].<ref name="economist-armied">{{chú thích báo | url = http://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/07/armed-forces | title = Armed forces: Armied to the hilt | work = [[The Economist]] | date = ngày 19 tháng 7 năm 2011 | access-date = ngày 28 tháng 7 năm 2011}}</ref><ref>{{chú thích sách | url = http://csis.org/files/publication/110712_Cordesman_KoreaMilBalance_WEB.pdf | title = The Korean Military Balance | author = Anthony H. Cordesman | publisher = Center for Strategic & International Studies | date = ngày 21 tháng 7 năm 2011 | isbn = 978-0-89206-632-2 | access-date = ngày 28 tháng 7 năm 2011 | quote = The DPRK is one of the most militarized countries in the world. It has extraordinarily large anti-aircraft holdings, nearly twice the artillery strength of the Republic of Korea (South Korea), as well as a major advantage in self-propelled artillery and a massive lead in multiple rocket launchers.}}</ref><ref>[http://www.popularmechanics.com/science/space/4307281 International Space Dominance: 7 Nations Launching the Next Space Race], ''Popular Mechanics'', ngày 1 tháng 10 năm 2009</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/world/2016/02/160208_north_korea_satellite_orbit|tựa đề=Vệ tinh của Bắc Triều Tiên vào quỹ đạo|họ=BBC News Vietnamese|ngày=2016-2-9|website=www.bbc.com|url-status=live}}</ref> Tuy nhiên hiện nay, quốc gia này vẫn đang phải đối mặt với rất nhiều những thách thức như: [[Nghèo|nghèo đói]]<ref name=":2" /><ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/lhq-canh-bao-trieu-tien-doi-mat-doi-kem-cung-cuc-4305728.html|tựa đề=LHQ cảnh báo Triều Tiên đối mặt 'đói kém cùng cực'|tác giả=Huyền Lê (theo AFP)|ngày=2021-7-7|website=vnexpress.net|url-status=live}}</ref><ref name=":5" /> và [[suy dinh dưỡng]]<ref name=":5">{{Chú thích web|url=https://www.dw.com/en/some-starving-in-north-korea-as-covid-constrains-china-trade-say-un-experts/a-53754390|tựa đề='Some starving' in North Korea as COVID constrains China trade, say UN experts|họ=ipj/msh (Reuters, AP)|ngày=2020-6-9|website=www.dw.com|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://globalnews.ca/news/5029484/north-korea-malnutrition-food-insecurity-un/|tựa đề=Over 43 per cent of North Koreans are malnourished: UN report|họ=Edith M. Lederer - The Associated Press|ngày=2019-3-7|website=globalnews.ca|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://nongnghiep.vn/trieu-tien-dung-chot-bang-xep-hang-ve-ty-le-suy-dinh-duong-d282252.html|tựa đề=Triều Tiên đứng chót bảng xếp hạng về tỷ lệ suy dinh dưỡng|tác giả=Kim Long (theo Yonhap, KRT, FAO và WFP)|ngày=2021-1-22|website=nongnghiep.vn|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://vov.vn/the-gioi/gan-15-tre-em-trieu-tien-duoi-5-tuoi-bi-suy-dinh-duong-855256.vov|tựa đề=Gần 1/5 trẻ em Triều Tiên dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng|tác giả=PV/VOV-Bắc Kinh|ngày=2021-5-5|website=vov.vn|url-status=live}}</ref> do [[Nạn đói Bắc Triều Tiên|tình trạng thiếu hụt lương thực - thực phẩm hàng năm]]<ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/trieu-tien-thieu-luong-thuc-toi-te-nhat-thap-ky-4309702.html|tựa đề=Triều Tiên thiếu lương thực tồi tệ nhất thập kỷ|tác giả=Ngọc Ánh (Theo Bloomberg)|ngày=2021-7-15|website=vnexpress.net|url-status=live}}</ref><ref name=":4">{{Chú thích web|url=https://tuoitre.vn/ong-kim-jong-un-trieu-tien-thieu-luong-thuc-tram-trong-do-benh-dich-thien-tai-20210616093723216.htm|tựa đề=Ông Kim Jong Un: Triều Tiên thiếu lương thực trầm trọng do bệnh dịch, thiên tai|tác giả=KHOA THƯ|ngày=2021-6-16|website=tuoitre.vn}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/lien-hop-quoc-noi-10-trieu-nguoi-trieu-tien-co-nguy-co-thieu-doi-3918762.html|tựa đề=Liên Hợp Quốc nói 10 triệu người Triều Tiên có nguy cơ thiếu đói|tác giả=Khánh Lynh (Theo Al Jazeera)|ngày=2019-5-5|website=vnexpress.net}}</ref>, [[Cấm vận với Bắc Triều Tiên|các lệnh trừng phạt, cấm vận kinh tế quy mô quốc tế]] liên quan đến [[Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và vũ khí hủy diệt hàng loạt|chương trình hạt nhân - tên lửa]], bị đánh giá ở mức độ "tồi tệ" trong [[Nhân quyền tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|hồ sơ nhân quyền]]<ref>{{Chú thích web|url=https://www.hrw.org/world-report/2020/country-chapters/north-korea#|tựa đề=World Report 2020: North Korea|họ=Human Rights Watch|website=www.hrw.org}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://freedomhouse.org/country/north-korea/freedom-world/2021|tựa đề=North Korea: Freedom in the World 2020 Country Report|họ=Freedom House|website=freedomhouse.org|url-status=live}}</ref>, nạn [[tham nhũng]] trong giới lãnh đạo<ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/10-quoc-gia-tham-nhung-nhat-the-gioi-nam-2012-2724526.html|tựa đề=10 quốc gia tham nhũng nhất thế giới năm 2012|tác giả=Thùy Linh (tổng hợp)|ngày=2012-12-7|website=vnexpress.net}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.transparency.org/en/cpi/2020/index/prk|tựa đề=2020 CORRUPTION PERCEPTIONS INDEX: KOREA, NORTH|họ=Transparency International Organization|website=www.transparency.org}}</ref> cùng [[Đào thoát khỏi Bắc Triều Tiên|làn sóng người đào tẩu khỏi đất nước]] xuống [[Hàn Quốc|phía Nam]].<ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/tag/nguoi-trieu-tien-dao-tau-741462|tựa đề=Topic: Người Triều Tiên đào tẩu|tác giả=VnExpress|website=vnexpress.net|url-status=live}}</ref> | |||
== Tên gọi == | |||
Ngày nay, do sự tách biệt, cô lập, khép kín cũng như thiếu thông tin, Bắc Triều Tiên đôi khi được gọi là ''"quốc gia bí ẩn nhất thế giới"''.<ref>{{chú thích web|url=https://www.cbsnews.com/news/north-korea-the-hermit-kingdom/|title=North Korea: The Hermit Kingdom|website=www.cbsnews.com|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Quốc gia này không những hạn chế, kiểm soát chặt chẽ đến mức tối đa các hoạt động đời sống xã hội, du lịch (bị đánh giá là một trong những quốc gia rủi ro nhất trên thế giới để du lịch hay ghé thăm<ref>{{Chú thích web|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/north-korea-ranks-among-most-dangerous-places-to-live-in-world-report-120070200544_1.html|tựa đề=North Korea among most dangerous places to live in world: European report|họ=IANS|ngày=2020-7-2|website=www.business-standard.com|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g294443-d324944-r252155106-Demilitarized_Zone-North_Korea.html|tựa đề="The most dangerous place on Earth": Review of Demilitarized Zone|họ=oliviap168|ngày=2015-2-1|website=www.tripadvisor.com|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.ft.com/content/9c3a35e8-6e36-11e7-bfeb-33fe0c5b7eaa|tựa đề=US bans citizens from travelling to North Korea|họ=Courtney Weaver|ngày=2017-7-22|website=www.ft.com|url-status=live}}</ref><ref name=":3" />), [[truyền thông đại chúng]], truy cập vào [[Mạng máy tính|mạng]] [[Internet]] hay việc đi lại, liên lạc, xuất - nhập cảnh,... mà còn duy trì nhiều quy định, điều luật, hình phạt nghiêm khắc, kỳ lạ khác.<ref name=":3">{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/topic/sinh-vien-my-tu-vong-sau-khi-roi-trieu-tien-22103|tựa đề=Topic: Sinh viên Mỹ tử vong sau khi rời Triều Tiên|tác giả=VnExpress|website=vnexpress.net|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.indiatimes.com/culture/who-we-are/9-strange-laws-in-north-korea-that-ll-make-you-glad-you-re-living-in-india-273572.html|tựa đề=9 Strange Laws In North Korea That'll Make You Glad You're Living In India|tác giả=Neha Borkar|ngày=2018-2-27|website=www.indiatimes.com|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/world/2020/apr/21/only-in-kim-jong-uns-north-korea-10-unbelievable-laws-practices-in-pyongyang-that-can-leave-you-s-102839--1.html|tựa đề=Only in Kim Jong Un's North Korea: 10 unbelievable laws, practices in Pyongyang that can leave you shocked|tác giả=The New Indian Express|ngày=2020-4-21|website=www.newindianexpress.com|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://dantri.com.vn/du-lich/12-luat-cam-ky-la-o-trieu-tien-khien-ca-the-gioi-kinh-ngac-20190602074337556.htm|tựa đề=12 luật cấm kỳ lạ ở Triều Tiên khiến cả thế giới kinh ngạc|tác giả=Trúc Anh|ngày=2019-6-2|website=dantri.com.vn|url-status=live}}</ref> Bắc Triều Tiên không có các hoạt động [[thương mại quốc tế]] chính thức do bị cấm vận, gần như chỉ giao thương bán chính thức hoặc không công khai với số ít quốc gia "đồng minh" như Trung Quốc, [[Iran]], Nga,...<ref>{{Chú thích web|url=https://tuoitre.vn/nen-kinh-te-ngam-soi-dong-o-trieu-tien-20171011144012484.htm|tựa đề=Nền kinh tế ngầm sôi động ở Triều Tiên|tác giả=PHÚC LONG|ngày=2017-10-11|website=tuoitre.vn|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.rfi.fr/vi/chau-a/20170714-mang-luoi-buon-ban-ngam-cua-bac-trieu-tien|tựa đề=Mạng lưới buôn bán ngầm của Bắc Triều Tiên|họ=RFI|ngày=2017-7-16|website=www.rfi.fr|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/world-42522060|tựa đề=Bị trừng phạt, Bắc Hàn 'làm kinh tế' ra sao?|họ=BBC News Vietnamese|ngày=2017-12-30|website=www.bbc.com|url-status=live}}</ref> Được [[Ngân hàng Thế giới]] xếp loại là [[Các quốc gia có thu nhập thấp|nền kinh tế có thu nhập thấp]]<ref>{{Chú thích web|url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups|tựa đề=World Bank Country and Lending Groups|họ=World Bank|website=datahelpdesk.worldbank.org|url-status=live}}</ref>, không phải là thành viên của hầu hết tất cả các [[Tổ chức quốc tế|tổ chức hợp tác kinh tế - chính trị trong khu vực cũng như quốc tế]] lớn<ref>{{Chú thích web|url=https://www.kinu.or.kr/pyxis-api/1/digital-files/b0de47a0-c8ab-4475-9bef-fcd09ef4b27a#:~:text=In%20this%20context%2C%20North%20Korea,its%20engagement%20with%20international%20organizations.&text=War%2C%20North%20Korea%20has%20become,as%20an%20observer%20in%202014.|tựa đề=North Korea’s Engagement in International Institutions: The Case of the ASEAN Regional Forum|họ=Eric J. Ballbach|website=www.kinu.or.kr|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.northkoreaintheworld.org/multilateral/international-organizations|tựa đề=North Korean membership in international organizations is organized by category below.|họ=THE NATIONAL COMMITTEE ON NORTH KOREA|website=www.northkoreaintheworld.org|url-status=live}}</ref>, đồng thời cũng thường hay là mục tiêu của [[Truyền thông về Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|sự thiếu thiện chí]] đến từ các cơ quan, tổ chức truyền thông của Hàn Quốc, Hoa Kỳ cùng một số quốc gia phương Tây khác. | |||
{{chính|Tên gọi Triều Tiên}}{{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | |||
Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên có hai tên gọi ngắn để phân biệt là Bắc Triều Tiên ({{korean|북조선|北朝鮮|mr=Puk-Chosŏn|rr=Buk-Joseon|context=north}}) hay Bắc Hàn ({{korean|북한|北韓|mr=Pukhan|rr=Bukhan}}). Sau khi bị chia cắt đất nước thành 2 miền, hai bên đã sử dụng các thuật ngữ khác nhau để chỉ Triều Tiên: Chosŏn hay Joseon (조선) tại Triều Tiên và Hanguk (한국) tại Hàn Quốc. Năm 1948, chính phủ Triều Tiên chính thức lấy tên Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên ({{langx|ko|조선민주주의인민공화국}}, Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk; {{Audio|조선민주주의인민공화국 발음.ogg|nghe|help=no}}) đó là các tên gọi của các nước quốc tế, nhưng nếu theo tên đầy đủ của tiếng Triều Tiên thì phải là nước Cộng hòa Chủ nghĩa dân chủ Nhân dân Triều Tiên, tên gọi này tựa theo nghĩa của từ Hán-Việt là Triều Tiên Dân chủ chủ nghĩa Nhân dân Cộng hòa quốc ({{lang|ko|朝鮮民主主義人民共和國}}) vì trong tiếng Anh từ chủ nghĩa phải thêm đuôi ism hoặc ist nên rất khó nhận dạng vì vậy họ phải cắt từ ist đi. | |||
Trên thế giới, vì chính phủ này kiểm soát phần phía bắc của bán đảo Triều Tiên, người ta thường gọi là "Bắc Triều Tiên" (North Korea) để phân biệt với "Nam Triều Tiên" (South Korea), nơi được gọi chính thức là [[Hàn Quốc|Đại Hàn Dân Quốc]]. Phía Hàn Quốc thì gọi phía Bắc Triều Tiên là Bắc Hàn. Cả hai chính phủ này đều là thành viên của Liên Hợp Quốc, và đều coi mình là chính phủ hợp pháp duy nhất trên toàn bộ Bán đảo Triều Tiên. Do cả hai chính phủ này muốn phân biệt với nhau nên họ thường gọi dân tộc họ là một thứ tên khác nhau để phân biệt mặc dù dân tộc này thường được gộp chung là người Triều Tiên. Tại Hàn Quốc người ta gọi là Hanguk-in ({{lang|ko|한국인}}, {{lang|ko|韓國人}}), còn tại Bắc Triều Tiên người ta gọi là Chosŏn-in hay Joseon-in ({{lang|ko|조선인}}, {{lang|ko|朝鮮人}}). Kể cả trong ngôn ngữ, Hàn Quốc gọi là Hanguk-eo ({{lang|ko|한국어}}, {{lang|ko|韓國語}}) còn Triều Tiên thì là Chosŏnmal ({{lang|ko|조선말}}, {{lang|ko|朝鮮말}}). Họ sử dụng hai thuật ngữ khác nhau để phân biệt nhau. Tuy vậy, các bản đồ chính thức ở cả Triều Tiên và Hàn Quốc đều không vẽ giới tuyến phi quân sự mà gộp chung lãnh thổ hai bên vào làm một, nhằm thể hiện rằng Triều Tiên và Hàn Quốc về bản chất vẫn là một dân tộc và lãnh thổ đó là của chung. | |||
== Quốc hiệu == | |||
{{chính|Tên gọi Triều Tiên}} | |||
{{Infobox Korean name | |||
|title = '''Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên''' | |||
|image = North Korea.svg | |||
|image_size = 300px | |||
|caption = "Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên" tại 2 văn tự là [[Hangeul|Chosŏn'gŭl]] (trên) và [[Hanja|Hancha]] (dưới) | |||
|hangul = {{linktext|조선|민주주의|인민|공화국}} | |||
|hanja = {{lang|ko|{{linktext|朝鮮|民主主義|人民|共和國}}}} | |||
|hanviet= Triều Tiên Dân chủ chủ nghĩa Nhân dân Cộng hòa quốc | |||
|mr = Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk | |||
|rr = Joseon Minjujuui Inmin Gonghwaguk | |||
|color = khaki | |||
|context = Bắc | |||
}} | |||
{{Infobox East Asian | |||
|title = '''Bắc Triều Tiên''' | |||
|koreanname = Bắc Hàn | |||
|hangul={{linktext|북|한}} | |||
|rr = Bukhan | |||
|mr = Puk’an | |||
|context = Nam | |||
|koreanname2 = '''Triều Tiên''' | |||
|hangul2 = {{linktext|조선}} | |||
|rr2 = Joseon | |||
|mr2 = Chosŏn | |||
|hanja = {{linktext|北韓}} | |||
|hanja2 = {{linktext|朝鮮}} | |||
|context2 = Bắc | |||
}} | |||
''Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên'' có hai tên gọi ngắn để phân biệt là '''Bắc Triều Tiên''' ({{korean|북조선|北朝鮮|mr=Puk-Chosŏn|rr=Buk-Joseon|context=north}}) hay '''Bắc Hàn''' ({{korean|북한|北韓|mr=Pukhan|rr=Bukhan}}). Sau khi bị [[Chia cắt Triều Tiên|chia cắt đất nước]] thành 2 miền, hai bên đã sử dụng các thuật ngữ khác nhau để chỉ Triều Tiên: ''Chosŏn'' hay ''Joseon'' (조선) tại Triều Tiên và ''Hanguk'' (한국) tại Hàn Quốc. Năm 1948, chính phủ Triều Tiên chính thức lấy tên '''Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên''' ({{lang-ko|조선민주주의인민공화국}}, ''Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk''; {{Audio|Ko-조선민주주의인민공화국.oga|nghe|help=no}}) đó là các tên gọi của các nước quốc tế, nhưng nếu theo tên đầy đủ của [[tiếng Triều Tiên]] thì phải là '''nước''' '''Cộng hòa Chủ nghĩa dân chủ Nhân dân Triều Tiên''', tên gọi này tựa theo nghĩa của [[từ Hán-Việt]] là ''Triều Tiên Dân chủ chủ nghĩa Nhân dân Cộng hòa quốc'' ({{lang|ko|朝鮮民主主義人民共和國}}) vì trong [[tiếng Anh]] từ ''chủ nghĩa'' phải thêm đuôi ''ism'' hoặc ''ist'' nên rất khó nhận dạng vì vậy họ phải cắt từ ''ist'' đi. | |||
Trên thế giới, vì chính phủ này kiểm soát phần phía bắc của bán đảo [[Triều Tiên]], người ta thường gọi là "Bắc Triều Tiên" (North Korea) để phân biệt với "Nam Triều Tiên" (South Korea), nơi được gọi chính thức là ''[[Hàn Quốc|Đại Hàn Dân Quốc]]''. Phía Hàn Quốc gọi phía Triều Tiên là ''Bắc Hàn''. Cả hai chính phủ này đều là thành viên của [[Liên Hợp Quốc]], và đều coi mình là chính phủ hợp pháp duy nhất trên toàn bộ Bán đảo Triều Tiên. Do cả hai chính phủ này muốn phân biệt với nhau nên họ thường gọi dân tộc họ là một thứ tên khác nhau để phân biệt mặc dù dân tộc này thường được gộp chung là [[người Triều Tiên]]. Tại Hàn Quốc người ta gọi là ''Hanguk-in'' {{lang|ko|한국인}}, {{lang|ko|韓國人}}, còn tại Bắc Triều Tiên người ta gọi là ''Chosŏn-in'' hay ''Joseon-in'' {{lang|ko|조선인}}, {{lang|ko|朝鮮人}}. Kể cả trong ngôn ngữ, Hàn Quốc gọi là ''Hanguk-eo'' {{lang|ko|한국어}}, {{lang|ko|韓國語}} còn Triều Tiên thì là ''Chosŏnmal'' {{lang|ko|조선말}}, {{lang|ko|朝鮮말}}. Họ sử dụng hai thuật ngữ khác nhau để phân biệt nhau. Tuy vậy, các bản đồ chính thức ở cả Triều Tiên và Hàn Quốc đều không vẽ giới tuyến [[Khu phi quân sự|phi quân sự]] mà gộp chung lãnh thổ hai bên vào làm một, nhằm thể hiện rằng Triều Tiên và Hàn Quốc về bản chất vẫn là một dân tộc và lãnh thổ đó là của chung. | |||
== Lịch sử == | == Lịch sử == | ||
{{chính|Lịch sử CHDCND Triều Tiên}} | {{chính|Lịch sử CHDCND Triều Tiên}} | ||
{{xem thêm|Lịch sử Triều Tiên|Chia cắt Triều Tiên}} | {{xem thêm|Lịch sử Triều Tiên|Chia cắt Triều Tiên}} | ||
{{Lịch sử Bắc Triều Tiên}} | |||
=== Thành lập === | === Thành lập === | ||
{{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | |||
Thời kỳ [[Nhật Bản thống trị Triều Tiên]] ( | Thời kỳ [[Nhật Bản thống trị Triều Tiên]] (1905–1945) chấm dứt cùng với [[Chiến tranh thế giới thứ hai]], Bắc Triều Tiên được [[Liên Xô|Liên bang Xô Viết]] ủng hộ thành lập chính quyền xã hội chủ nghĩa miền Bắc từ [[Vĩ tuyến 38 Bắc|vĩ tuyến 38]] và [[Hoa Kỳ]] giúp đỡ thành lập chính quyền tư bản ở miền Nam vĩ tuyến 38, nhưng Hoa Kỳ và Xô Viết không thể đồng thuận về việc áp dụng Đồng ủy trị ở Triều Tiên và chính quyền miền bắc từ chối không tiến hành cuộc tổng tuyển cử thống nhất trong cả nước (do đó tổng tuyển cử chỉ có thể được tổ chức ở miền nam). Điều này dẫn tới việc thành lập các chính phủ riêng biệt ở miền bắc và miền nam, mỗi bên đều tuyên bố mình là chính phủ hợp pháp của toàn bộ lãnh thổ bán đảo Triều Tiên. | ||
=== Chiến tranh Triều Tiên === | === Chiến tranh Triều Tiên === | ||
{{chính|Chiến tranh Triều Tiên}} | {{chính|Chiến tranh Triều Tiên}} | ||
{{xem thêm|Khu phi quân sự Triều Tiên|Quan hệ Bắc Triều Tiên–Hàn Quốc}} | {{xem thêm|Khu phi quân sự Triều Tiên|Quan hệ Bắc Triều Tiên–Hàn Quốc}}{{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | ||
Căng thẳng tăng lên giữa hai chính phủ ở miền Bắc và miền Nam cuối cùng dẫn tới [[Chiến tranh Triều Tiên]], khi ngày | Căng thẳng tăng lên giữa hai chính phủ ở miền Bắc và miền Nam cuối cùng dẫn tới [[Chiến tranh Triều Tiên]], khi ngày 25 tháng 6 năm 1950 Triều Tiên cáo buộc [[Hàn Quốc]] cho các nhóm vũ trang vượt vĩ tuyến 38 phá hoại các đường vận tải và Triều Tiên đã phát động cuộc chiến. Cuộc chiến kéo dài tới 27 tháng 7 năm 1953, khi lực lượng [[Liên Hợp Quốc]] và [[Quân đội Nhân dân Triều Tiên]] cùng Chí nguyện quân Trung Quốc ký kết Thỏa thuận đình chiến Chiến tranh Triều Tiên. [[Khu phi quân sự Triều Tiên]] phân chia hai nước tại 2 miền. | ||
=== | === Thời kỳ Kim Nhật Thành === | ||
{{Tâng bốc}} | |||
{{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | {{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | ||
Triều Tiên do [[Kim Nhật Thành]] lãnh đạo trong vai trò [[Lãnh đạo tối cao Đảng Lao động Triều Tiên|Bí thư thứ nhất Đảng Lao động Triều Tiên]] và [[Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Triều Tiên]] từ năm 1948 tới khi ông chết ngày 8 tháng 7 năm 1994. Trên thực tế, Kim được thừa nhận như là người giữ vị trí cao nhất của quốc gia. Kế nhiệm ông là con trai ông [[Kim Jong-il]] và sau đó là [[Kim Jong-un]]. Các quan hệ quốc tế của nước này về sau nói chung đã được cải thiện đáng kể và đã có một [[Hội nghị thượng đỉnh Liên Triều#Hội nghị 2000|cuộc gặp thượng đỉnh lịch sử Nam-Bắc vào tháng 6 năm 2000]]. Tuy nhiên, căng thẳng với [[Hoa Kỳ]] gần đây đã tăng lên khi Triều Tiên tiếp tục Chương trình vũ khí hạt nhân của họ. Bên cạnh đó, Triều Tiên cáo buộc [[Hoa Kỳ]] và [[Hàn Quốc|Đại Hàn Dân quốc]] không thực tâm trong việc tái thống nhất hai miền Triều Tiên. Triều Tiên đã đưa ra đề xuất thành lập [[Cao Ly|Liên Bang Koryo]] (Cao Ly) nhưng phía [[Hàn Quốc|Đại Hàn Dân Quốc]] luôn bác bỏ đề xuất này. Theo đề xuất của Triều Tiên, 2 miền sẽ thống nhất về [[chính trị]] khi thành lập Hội đồng Liên bang trước khi thống nhất về kinh tế, nhưng phía Chính phủ [[Hàn Quốc|Đại Hàn Dân Quốc]] bác bỏ vì họ cho rằng là Chính phủ Đại Hàn Dân Quốc mới là chính phủ hợp pháp của toàn bộ đất nước. Trong [[Đàm phán Sáu bên|Đàm phán 6 bên về vấn đề hạt nhân của Triều Tiên]], Triều Tiên luôn đưa ra đề nghị sẽ ngừng những chương trình tên lửa - hạt nhân khi và chỉ khi [[Hoa Kỳ]], [[Hàn Quốc]] và các đồng minh chấm dứt việc "đe dọa an ninh" của nước này, đặc biệt rằng không được tập trận ở trên [[bán đảo Triều Tiên]]. | |||
[[Tập tin:Kim Il-sung in 1950.jpg|thumb|160px|left|[[Kim Nhật Thành]], nhà sáng lập và là chủ tịch đầu tiên của nước Triều Tiên]] | |||
Triều Tiên do [[Kim Nhật Thành]] (Kim Il-sung) lãnh đạo trong vai trò [[Lãnh đạo tối cao Đảng Lao động Triều Tiên|Bí thư thứ nhất Đảng Lao động Triều Tiên]] và [[Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Triều Tiên]] từ năm 1948 tới khi ông chết ngày [[8 tháng 7]] năm [[1994]]. Trên thực tế, Kim được thừa nhận như là người giữ ''"vị trí cao nhất của quốc gia"'' (tức [[nguyên thủ quốc gia]]). Kế nhiệm ông là con trai ông [[Kim Chính Nhật]] (Kim Jong-il), và sau đó là cháu nội [[Kim Chính Ân]] (Kim Jong-un). Các quan hệ quốc tế của nước này về sau nói chung đã được cải thiện đáng kể và đã có một [[Hội nghị thượng đỉnh Liên Triều#Hội nghị 2000|cuộc gặp thượng đỉnh lịch sử Nam-Bắc vào tháng 6 năm 2000]]. Tuy nhiên, căng thẳng với [[Hoa Kỳ]] gần đây đã tăng lên khi Triều Tiên tiếp tục Chương trình vũ khí hạt nhân của họ. Bên cạnh đó, Triều Tiên cáo buộc [[Hoa Kỳ]] và [[Hàn Quốc|Đại Hàn Dân quốc]] không thực tâm trong việc tái thống nhất hai miền Triều Tiên. Triều Tiên đã đưa ra đề xuất thành lập [[Cao Ly|Liên Bang Koryo]] (Cao Ly) nhưng phía [[Hàn Quốc|Đại Hàn Dân Quốc]] luôn bác bỏ đề xuất này. Theo đề xuất của Triều Tiên, 2 miền sẽ thống nhất về [[chính trị]] khi thành lập Hội đồng Liên bang trước khi thống nhất về [[kinh tế]], nhưng phía Chính phủ [[Hàn Quốc|Đại Hàn Dân Quốc]] bác bỏ vì họ cho rằng là Chính phủ Đại Hàn Dân Quốc mới là chính phủ hợp pháp của toàn bộ đất nước. Trong [[Đàm phán Sáu bên|Đàm phán 6 bên về vấn đề hạt nhân của Triều Tiên]], Triều Tiên luôn đưa ra đề nghị sẽ ngừng những chương trình tên lửa - hạt nhân khi và chỉ khi [[Hoa Kỳ]], [[Hàn Quốc]] và các đồng minh chấm dứt việc "đe dọa an ninh" của nước này, đặc biệt rằng không được tập trận ở trên [[bán đảo Triều Tiên]]. | |||
Phương tiện sản xuất tại Triều Tiên thuộc sở hữu của nhà nước thông qua các | Phương tiện sản xuất tại Triều Tiên thuộc sở hữu của nhà nước thông qua các doanh nghiệp nhà nước và các hợp tác xã, và hầu hết các dịch vụ như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, nhà ở và sản xuất lương thực được nhà nước tài trợ hoặc trợ cấp. | ||
Thống kê cho thấy, trong 10 năm sau khi [[Chiến tranh Triều Tiên]] kết thúc, tốc độ tăng trưởng trung bình của [[Kinh tế Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|kinh tế Triều Tiên]] lên tới 25%/năm. Cuối | Thống kê cho thấy, trong 10 năm sau khi [[Chiến tranh Triều Tiên]] kết thúc, tốc độ tăng trưởng trung bình của [[Kinh tế Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|kinh tế Triều Tiên]] lên tới 25%/năm. Cuối thập niên 1960, toàn bộ nông thôn Triều Tiên có đường điện. Đầu thập niên 1980, 70% diện tích đất canh tác của quốc gia này được tưới tiêu, 95% hoạt động gieo cấy và 70% hoạt động thu hoạch được cơ khí hóa. Năm 1984, lần đầu tiên tổng sản lượng lương thực của Triều Tiên đạt 10 triệu tấn, đáp ứng đủ nhu cầu lương thực trong nước và xuất khẩu một phần. Nền công nghiệp của Triều Tiên thời điểm đó cũng phát triển với tốc độ nhanh chóng. | ||
[[Tập tin:Pjongjang Zentrum.jpg|thumb| | [[Tập tin:Pjongjang Zentrum.jpg|thumb|257x257px|Thủ đô Bình Nhưỡng năm 1989]] | ||
Đến năm 1979, Triều Tiên được coi là một quốc gia đã cơ bản hoàn thành xong sự nghiệp công nghiệp hóa. Sự phát triển về | Đến năm 1979, Triều Tiên được coi là một quốc gia đã cơ bản hoàn thành xong sự nghiệp công nghiệp hóa. Sự phát triển về kinh tế khiến GDP bình quân đầu người, tuổi thọ, tỷ lệ người biết chữ của Triều Tiên tăng lên nhanh chóng. Chế độ phúc lợi xã hội của Triều Tiên thời kỳ đó cũng khá cao, năm 1979 đã thực hiện toàn diện chế độ giáo dục và y tế công cộng miễn phí, nhà nước cung cấp đồ dùng cần thiết gồm áo khoác, áo may ô và giày cho các đối tượng từ trẻ em mầm non, học sinh tiểu học đến sinh viên đại học. Và việc phân bố nguồn của cải xã hội ở Triều Tiên cũng khá đồng đều. Khách sạn Ryugyŏng, một tòa nhà cao 330 mét ở Bình Nhưỡng được dự định là khách sạn cao nhất thế giới khi bắt đầu khởi công năm 1987 cũng là trong thời kỳ hoàng kim này. Tuy vậy việc thi công tòa nhà này bị trì hoãn rất nhiều lần, đến năm 2019, tòa nhà này vẫn chưa được đưa vào sử dụng. Hệ thống tàu điện ngầm Bình Nhưỡng cũng được khánh thành (vào thời điểm đó, không nhiều thành phố trên thế giới có hệ thống này). | ||
Nhìn chung, trong thời kỳ này, nhờ sự trợ giúp của | Nhìn chung, trong thời kỳ này, nhờ sự trợ giúp của khối Xã hội chủ nghĩa và sự tự lực trong nước, kinh tế Triều Tiên phát triển vượt bậc. Giá trị sản xuất công nghiệp tăng 431 lần, sản xuất lương thực tăng 5,6 lần so với năm 1946. Thu nhập bình quân của người dân tăng 65 lần, năm 1986 đã đạt 2.400 USD (tương đương 5.500 USD theo thời giá năm 2017). | ||
=== Sau chiến tranh Lạnh === | === Sau chiến tranh Lạnh === | ||
{{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | {{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | ||
Tuy nhiên, đến đầu | Tuy nhiên, đến đầu thập niên 1990 thì Triều Tiên bắt đầu lâm vào khủng hoảng. Nguyên nhân chủ yếu là do tình hình quốc tế biến động mạnh, đặc biệt là sự tan rã của Liên Xô và khối Đông Âu khiến ngành ngoại thương của Triều Tiên bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Do bị mất những bạn hàng lớn thuộc khối xã hội chủ nghĩa, kim ngạch xuất khẩu bị sụt giảm 90%, thu nhập bình quân bị giảm 2/3. Các máy móc nông nghiệp của Triều Tiên chủ yếu nhập từ Liên Xô, nay không còn nguồn cung. Phân lân và phân kali cũng không còn nguồn nhập khẩu, dẫn tới sản xuất nông nghiệp tụt dốc. Trong những năm 1990, Triều Tiên phải chịu một nạn đói và tiếp tục gặp khó khăn trong việc sản xuất lương thực. Trước tình hình chính trị thế giới thay đổi đột biến, Triều Tiên vẫn giữ mô hình kinh tế – chính trị cũ và không thay đổi chính sách ngoại giao và trở nên tách biệt so với phần còn lại của thế giới. Hơn nữa, họ cũng không có ý định cải thiện mối quan hệ với phương Tây chừng nào vấn đề hiệp định hòa bình với Mỹ chưa được giải quyết (Triều Tiên và liên minh Mỹ - Hàn Quốc vẫn đang trong tình trạng chiến tranh). Có thể nói Triều Tiên đang bị mắc kẹt trong tư duy kinh tế – chính trị và những mâu thuẫn chính trị quốc tế có từ thời Chiến tranh Lạnh. Sự chậm thay đổi trong tư duy kinh tế – chính trị của Triều Tiên có thể vì Triều Tiên từng đạt nhiều thành tựu trong quá khứ với mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung (trong khi Việt Nam hoàn toàn thất bại với mô hình này nên phải nhanh chóng thay đổi), hơn nữa họ đang trong tình trạng chiến tranh với Hàn Quốc và Mỹ. Do sự phong tỏa và cấm vận về kinh tế của Liên hiệp quốc, Triều Tiên bị cô lập khỏi cộng đồng quốc tế, không gian hợp tác chính trị quốc tế của Triều Tiên bị thu hẹp khiến cho kinh tế Triều Tiên bị đình trệ. Triều Tiên từ một quốc gia có thu nhập trung bình cao tụt xuống mức thu nhập trung bình thấp. | ||
=== Thế kỷ | === Thế kỷ 21–hiện nay === | ||
[[Tập tin:2012 new residential buildings at intersection Sungni St-Mansudae St 1.jpg|thumb|201x201px|Một khu cao ốc ở Bình Nhưỡng|trái]] | |||
Trong [[thập niên 2000]], nền [[Kinh tế Bắc Triều Tiên|kinh tế Triều Tiên]] bắt đầu khởi sắc hơn. Nạn đói được đẩy lùi, các cơ sở công nghiệp mới được xây dựng. Từ năm 2007, Triều Tiên không còn phải nhận viện trợ lương thực và đã tự đáp ứng được nhu cầu lương thực trong nước.{{cần dẫn nguồn}} Nhiều công trình xây dựng hiện đại được xây dựng, như khu phố Bình Minh ở [[Bình Nhưỡng]] mới đưa vào sử dụng năm 2016. Các khu vui chơi, trường học, trung tâm chăm sóc trẻ mồ côi, chợ búa mọc lên ngày càng nhiều.<ref>{{chú thích web|url=https://tuoitre.vn/news-1344784.htm|title=Triều Tiên: góc nhìn khác ngoài tên lửa, hạt nhân|first=TUOI TRE|last=ONLINE|date=7 Tháng bảy 2017|website=TUOI TRE ONLINE|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Tuy vậy, vấn nạn thiếu lương thực - thực phẩm vẫn tiếp tục tiếp diễn<ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/trieu-tien-canh-bao-nan-doi-co-the-khien-hang-trieu-nguoi-chet-3377390.html|tựa đề=Triều Tiên cảnh báo nạn đói có thể khiến hàng triệu người chết|tác giả=Văn Việt|ngày=2016-3-28|website=vnexpress.net}}</ref>, do điều kiện tự nhiên bất lợi nên việc sản xuất lương thực của nước này gặp nhiều khó khăn. Theo thống kê của Liên Hợp Quốc vào tháng 3/2017 thì 41% dân số Bắc Triều Tiên bị [[suy dinh dưỡng]] vì thiếu lương thực. Gần 18 triệu người dân Bắc Triều Tiên, chiếm 70% dân số phục thuộc vào việc phân phối khẩu phần ăn hàng ngày, bao gồm ngũ cốc và khoai tây.<ref>{{chú thích web|url=http://hanoitv.vn/gan-41-dan-so-trieu-tien-suy-dinh-duong-d61765.html|title=Gần 41% dân số Triều Tiên suy dinh dưỡng|last=Hanoitv|website=hanoitv.vn|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> | |||
Trong thập niên 2000, nền kinh tế Triều Tiên bắt đầu khởi sắc hơn. Nạn đói được đẩy lùi, các cơ sở công nghiệp mới được xây dựng. Nhiều công trình xây dựng hiện đại được xây dựng, như khu phố Bình Minh ở Bình Nhưỡng mới đưa vào sử dụng năm 2016. Các khu vui chơi, trường học, trung tâm chăm sóc trẻ mồ côi, chợ búa mọc lên ngày càng nhiều.<ref>{{chú thích web|author=Bảo Duy|url=https://tuoitre.vn/news-1344784.htm|title=Triều Tiên: góc nhìn khác ngoài tên lửa, hạt nhân|date=7 tháng 7 năm 2017|website=[[Tuổi Trẻ (báo)|Tuổi Trẻ]]|access-date=3 tháng 4 năm 2021}}</ref> Tuy vậy, vấn nạn thiếu lương thực - thực phẩm vẫn tiếp tục tiếp diễn,<ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/trieu-tien-canh-bao-nan-doi-co-the-khien-hang-trieu-nguoi-chet-3377390.html|tựa đề=Triều Tiên cảnh báo nạn đói có thể khiến hàng triệu người chết|tác giả=Văn Việt|ngày=2016-03-28|website=Báo điện tử VnExpress}}</ref> do điều kiện tự nhiên bất lợi nên việc sản xuất lương thực của nước này gặp nhiều khó khăn. Theo thống kê của Liên Hợp Quốc vào tháng 3 năm 2017 thì 41% dân số Bắc Triều Tiên bị suy dinh dưỡng vì thiếu lương thực. Gần 18 triệu người dân Bắc Triều Tiên, chiếm 70% dân số phục thuộc vào việc phân phối khẩu phần ăn hàng ngày, bao gồm ngũ cốc và khoai tây.<ref>{{chú thích web|url=http://hanoitv.vn/gan-41-dan-so-trieu-tien-suy-dinh-duong-d61765.html|title=Gần 41% dân số Triều Tiên suy dinh dưỡng|website=[[Đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội]]|access-date=3 Tháng 4 năm 2021|archive-date=2020-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200722011837/http://hanoitv.vn/gan-41-dan-so-trieu-tien-suy-dinh-duong-d61765.html|url-status=dead}}</ref> | |||
Dù quy mô nền kinh tế khá nhỏ và dân số khá ít, Triều Tiên vẫn duy trì được một nền | Dù quy mô nền kinh tế khá nhỏ và dân số khá ít, Triều Tiên vẫn duy trì được một nền khoa học ở trình độ cao và là quốc gia có trình độ giáo dục cao với tỷ lệ dân số biết chữ đạt trung bình 99%.<ref name="cia-kn">{{Chú thích web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kn.html#Econ |tiêu đề=Korea, North |ngày truy cập=ngày 17 tháng 5 năm 2010 |năm=2009 |work=The World Factbook |archive-date=2020-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518081122/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kn.html#Econ |url-status=dead }}</ref> Triều Tiên cũng có rất nhiều thành tựu về khoa học kỹ thuật, không chỉ về công nghệ quân sự mà còn về công nghệ dân sự. Triều Tiên có thể tự chế tạo nhiều mặt hàng có hàm lượng kỹ thuật cao, từ các mặt hàng dân dụng như điện thoại di động, máy tính bảng, ô tô, pin năng lượng mặt trời,... cho tới các sản phẩm quân sự như máy bay không người lái, xe tăng, tàu ngầm,... | ||
[[Tập tin:2012 new residential buildings at intersection Sungni St-Mansudae St 1.jpg|thumb|230px|Một khu cao ốc ở Bình Nhưỡng]] | |||
Tới năm 2010, Triều Tiên đã tự sản xuất toàn bộ cả [[phần cứng]] lẫn [[phần mềm]] của [[Điện thoại thông minh|smartphone]] và [[máy tính bảng]] dùng cho nội địa.{{cần dẫn nguồn}} Năm 2014, Triều Tiên bắt đầu tiến hành phổ cập pin năng lượng mặt trời cho hàng trăm ngàn hộ dân và xây dựng cả một [[Vùng đô thị|khu đô thị]] sử dụng [[năng lượng tái tạo]] ở thủ đô. Năm 2015, Triều Tiên bắt đầu tự sản xuất máy bay hạng nhẹ dựa theo thiết kế của chiếc [[Antonov An-2|An-2]] của hãng [[Antonov]] (Nga) và loại phi cơ Mỹ [[Cessna 172 Skyhawk]]<ref>{{chú thích web|url=https://www.rfi.fr/vi/chau-a/20150401-bac-trieu-tien-tu-che-tao-may-bay-co-nho|title=Bắc Triều Tiên tự chế tạo máy bay cỡ nhỏ|date=1 Tháng tư 2015|website=RFI|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. | |||
Năm | Năm 2014, Triều Tiên bắt đầu tiến hành phổ cập pin năng lượng mặt trời cho hàng trăm ngàn hộ dân và xây dựng cả một khu đô thị sử dụng năng lượng tái tạo ở thủ đô. Năm 2015, Triều Tiên bắt đầu tự sản xuất máy bay hạng nhẹ dựa theo thiết kế của chiếc [[Antonov An-2|An-2]] của hãng Antonov (Nga) và loại phi cơ Mỹ Cessna 172 Skyhawk.<ref>{{chú thích web|url=https://www.rfi.fr/vi/chau-a/20150401-bac-trieu-tien-tu-che-tao-may-bay-co-nho|title=Bắc Triều Tiên tự chế tạo máy bay cỡ nhỏ|date=1 Tháng 4 năm 2015|website=RFI|access-date=3 Tháng 4 năm 2021}}</ref> | ||
Năm 2017, Triều Tiên tuyên bố chế tạo được bom nguyên tử và tên lửa đạn đạo liên lục địa. Họ cũng tuyên bố là đã chế tạo được bom H. Đặc biệt, tháng 12 năm 2012, Triều Tiên đã phóng thành công tên lửa mang vệ tinh do nước này tự chế tạo lên vũ trụ, trở thành một trong số ít các quốc gia làm chủ được công nghệ vũ trụ.<ref>{{chú thích web|url=https://vietnamnet.vn/vn/the-gioi/giai-ma-thanh-cong-ten-lua-trieu-tien-102728.html|title=Giải mã thành công tên lửa Triều Tiên|website=[[VietNamNet]]|access-date=3 Tháng 4 năm 2021}}</ref> | |||
Giai đoạn 2018-2019, Triều Tiên liên tiếp có những cuộc gặp thượng đỉnh với cả Hàn Quốc và [[Hoa Kỳ]]. Nhờ đó mà căng thẳng giữa Triều Tiên và 2 nước này đã giảm đáng kể từ đó và một mối quan hệ nồng ấm hơn đang dần phát triển. | |||
Giai đoạn 2018–2019, Triều Tiên liên tiếp có những cuộc gặp thượng đỉnh với cả Hàn Quốc và Hoa Kỳ. Nhờ đó mà căng thẳng giữa Triều Tiên và 2 nước này đã giảm đáng kể từ đó và một mối quan hệ nồng ấm hơn đang dần phát triển. | |||
Năm 2020, do [[Đại dịch COVID-19]], Triều Tiên quyết định đóng cửa biên giới với Trung Quốc khiến cho thương mại với Trung Quốc giảm đến 80%. Triều Tiên đã hạn chế nhập khẩu các loại thực phẩm chủ yếu từ Trung Quốc vào tháng 8/2020 và đến tháng 10/2020 chấm dứt gần như tất cả các hoạt động thương mại, bao gồm cả việc mua bán thực phẩm và thuốc men. Triều Tiên cũng từ chối các đề nghị viện trợ từ bên ngoài và hầu như tất cả các nhà ngoại giao và nhân viên cứu trợ, bao gồm cả nhân viên của [[Chương trình Lương thực Thế giới|Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc]] (WFP) đã đồng loạt rời khỏi nước này.<ref name="bbc12345"/> Các nhà ngoại giao Nga rời khỏi Triều Tiên cho biết nước này đang bị thiếu thuốc men và nhu yếu phẩm cơ bản nghiêm trọng đến mức các nhà ngoại giao nước ngoài đồng loạt rời khỏi Triều Tiên.<ref name=":2">{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/nga-noi-trieu-tien-dang-rat-kho-khan-4256772.html|tựa đề=Nga nói Triều Tiên đang rất khó khăn|tác giả=Huyền Lê (Theo AFP)|ngày=2021-4-1|website=vnexpress.net}}</ref><ref>[http://backantv.vn/tin-tuc-n41014/nha-ngoai-giao-nuoc-ngoai-dong-loat-roi-trieu-tien.html Nhà ngoại giao nước ngoài đồng loạt rời Triều Tiên], Đài Phát thanh Truyền hình Bắc Kạn, 02/04/2021</ref> Hai cơn bão lớn vào mùa hè năm 2020 gây ra lũ lụt làm hư hại mùa màng, làm trầm trọng thêm việc thiếu lương thực. Tổng Bí thư Đảng Lao động Triều Tiên Kim Jong-un khuyên người dân chuẩn bị cho thời kỳ khó khăn sắp tới<ref name=":4" /><ref>{{Chú thích web|url=https://vtc.vn/ong-kim-jong-un-canh-bao-tinh-trang-thieu-luong-thuc-o-trieu-tien-ar618905.html|tựa đề=Ông Kim Jong-un cảnh báo tình trạng thiếu lương thực ở Triều Tiên|tác giả=KÔNG ANH (theo Al Jazeera, New York Post)|ngày=2021-6-17|website=vtc.vn}}</ref>. Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc về nhân quyền tại Triều Tiên, Tomás Ojea Quintana, đã cảnh báo vào tháng 3 năm 2021 về một "cuộc khủng hoảng lương thực nghiêm trọng" dẫn đến suy dinh dưỡng và nạn đói. Theo ông này, "các trường hợp tử vong do đói đã được báo cáo, cùng với sự gia tăng số lượng trẻ em và người già phải đi ăn xin do các gia đình không còn có thể hỗ trợ cho họ". Tuy nhiên, bất chấp tình hình kinh tế - xã hội khó khăn, chính quyền Bắc Triều Tiên vẫn kiểm duyệt nghiêm ngặt mọi hoạt động truyền thông cũng như các nguồn thông tin ra - vào đất nước đồng thời tiếp tục thiết kế và cho tiến hành thử nghiệm các loại vũ khí, tên lửa mới.<ref name="bbc12345">[https://www.bbc.com/vietnamese/world-56685959 Kim Jong-un cảnh báo khủng hoảng Bắc Hàn giống nạn đói những năm 90], BBC Tiếng Việt, 10/4/2021</ref> | |||
Năm 2020, do [[Đại dịch COVID-19 tại Triều Tiên|đại dịch COVID-19]], Triều Tiên quyết định đóng cửa biên giới với Trung Quốc khiến cho thương mại với Trung Quốc giảm đến 80%. Triều Tiên đã hạn chế nhập khẩu các loại thực phẩm chủ yếu từ Trung Quốc vào tháng 8 năm 2020 và đến tháng 10 năm 2020 chấm dứt gần như tất cả các hoạt động thương mại, bao gồm cả việc mua bán thực phẩm và thuốc men. Triều Tiên cũng từ chối các đề nghị viện trợ từ bên ngoài và hầu như tất cả các nhà ngoại giao và nhân viên cứu trợ, bao gồm cả nhân viên của [[Chương trình Lương thực Thế giới|Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc]] đã đồng loạt rời khỏi nước này. Hai cơn bão lớn vào mùa hè năm 2020 gây ra lũ lụt làm hư hại mùa màng, làm trầm trọng thêm việc thiếu lương thực. Tổng Bí thư Đảng Lao động Triều Tiên Kim Jong-un khuyên người dân chuẩn bị cho thời kỳ khó khăn sắp tới.<ref name=":4">{{Chú thích web|url=https://tuoitre.vn/ong-kim-jong-un-trieu-tien-thieu-luong-thuc-tram-trong-do-benh-dich-thien-tai-20210616093723216.htm|tựa đề=Ông Kim Jong Un: Triều Tiên thiếu lương thực trầm trọng do bệnh dịch, thiên tai|tác giả=KHOA THƯ|ngày=2021-6-16|website=Tuổi Trẻ Online}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://vtc.vn/ong-kim-jong-un-canh-bao-tinh-trang-thieu-luong-thuc-o-trieu-tien-ar618905.html|tựa đề=Ông Kim Jong-un cảnh báo tình trạng thiếu lương thực ở Triều Tiên|tác giả=KÔNG ANH (theo Al Jazeera, New York Post)|ngày=2021-6-17|website=vtc.vn}}</ref> | |||
== Địa lý == | == Địa lý == | ||
{{chính|Địa lý Bắc Triều Tiên}} | {{chính|Địa lý Bắc Triều Tiên}} | ||
{{xem thêm|Bán đảo Triều Tiên}} | {{xem thêm|Bán đảo Triều Tiên}}{{Đoạn thiếu nguồn gốc}}[[Tập tin:North Korea Topography.png|thumb|Bản đồ địa hình của CHDCND Triều Tiên|205x205px|trái]] | ||
Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên chiếm phần phía bắc của Bán đảo Triều Tiên, trải dài 1.100 kilômét (685 dặm), nằm giữa vĩ độ 37 ° và 43 ° B, và kinh độ 124 ° và 131 ° Đ. Quốc gia có diện tích 120.540 km2 (46.541 dặm vuông). Triều Tiên có biên giới phía bắc với Trung Quốc và Nga dọc theo sông Áp Lục và sông Đồ Môn và giáp Hàn Quốc ở phía nam dọc theo khu phi quân sự Triều Tiên. Phía tây của Triều Tiên giáp biển Hoàng Hải và Vịnh Triều Tiên, còn về phía đông là Biển Nhật Bản (Biển Đông Triều Tiên). | |||
[[Tập tin:North Korea Topography.png|thumb|Bản đồ địa hình của CHDCND Triều Tiên]] | |||
Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên chiếm phần phía bắc của [[Bán đảo Triều Tiên]], trải dài 1.100 kilômét (685 [[dặm Anh|dặm]]), nằm giữa vĩ độ 37 ° và 43 ° B, và kinh độ 124 ° và 131 ° Đ. Quốc gia có diện tích 120.540 km2 (46.541 dặm vuông). Triều Tiên có [[biên giới]] phía bắc với [[Trung Quốc]] và [[Nga]] dọc theo [[sông Áp Lục]] và [[sông Đồ Môn]] và giáp [[Hàn Quốc]] ở phía nam dọc theo [[khu phi quân sự Triều Tiên]]. Phía tây của Triều Tiên giáp biển [[Hoàng Hải]] và [[Vịnh Triều Tiên]], còn về phía đông là [[Biển Nhật Bản]] (Biển Đông Triều Tiên). | |||
Những vị khách châu Âu đầu tiên đến Triều Tiên nhận xét rằng đất nước này giống như "một vùng biển trong một trận gió mạnh" vì có nhiều dãy núi nối tiếp nhau chạy dọc bán đảo. Khoảng 80 phần trăm địa hình của Bắc Triều Tiên bao gồm các ngọn núi và vùng cao, cách nhau bởi các thung lũng sâu và hẹp. Tất cả các ngọn núi của bán đảo Triều Tiên có độ cao từ 2.000 mét (6.600 ft) trở lên đều nằm ở Bắc Triều Tiên. Điểm cao nhất ở Bắc Triều Tiên là đỉnh | Những vị khách châu Âu đầu tiên đến Triều Tiên nhận xét rằng đất nước này giống như "một vùng biển trong một trận gió mạnh" vì có nhiều dãy núi nối tiếp nhau chạy dọc bán đảo. Khoảng 80 phần trăm địa hình của Bắc Triều Tiên bao gồm các ngọn núi và vùng cao, cách nhau bởi các thung lũng sâu và hẹp. Tất cả các ngọn núi của bán đảo Triều Tiên có độ cao từ 2.000 mét (6.600 ft) trở lên đều nằm ở Bắc Triều Tiên. Điểm cao nhất ở Bắc Triều Tiên là đỉnh núi Trường Bạch, một ngọn núi lửa có độ cao 2.744 mét (9,003 ft) so với mực nước biển, nằm ở biên giới Trung-Triều. Được coi là một nơi linh thiêng của dân tộc Triều Tiên, núi Trường Bạch có ý nghĩa quan trọng trong văn hóa Triều Tiên, đã được đưa vào văn hóa dân gian và dùng để sùng bái chính quyền họ Kim. Ví dụ, bài hát "Chúng ta sẽ lên núi Trường Bạch" hát ca ngợi Kim Jong-un và mô tả một chuyến đi bộ mang tính biểu tượng lên núi. Các dãy núi nổi bật khác là dãy Hamgyong ở cực đông bắc và dãy núi Rangrim, nằm ở phía bắc trung bộ của Bắc Triều Tiên. Núi Kumgang thuộc dãy núi Taebaek, kéo dài vào lãnh thổ Hàn Quốc, nổi tiếng với nhiều cảnh đẹp. | ||
Các đồng bằng ven biển rộng ở phía tây và không liên tục ở phía đông. Phần lớn dân số sống ở vùng đồng bằng và vùng thấp. Theo báo cáo của [[Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc]] năm 2003, rừng bao phủ hơn 70% đất nước, chủ yếu là ở sườn dốc. Con sông dài nhất là sông Áp Lục, dài 790 km (491 mi). | Các đồng bằng ven biển rộng ở phía tây và không liên tục ở phía đông. Phần lớn dân số sống ở vùng đồng bằng và vùng thấp. Theo báo cáo của [[Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc]] năm 2003, rừng bao phủ hơn 70% đất nước, chủ yếu là ở sườn dốc. Con sông dài nhất là sông Áp Lục, dài 790 km (491 mi). | ||
===Khí hậu=== | ===Khí hậu=== | ||
[[Tập tin:Koppen-Geiger Map PRK present.svg|thumb | {{Đoạn thiếu nguồn gốc}}[[Tập tin:Koppen-Geiger Map PRK present.svg|thumb|Bản đồ phân loại khi hậu Köppen của Bắc Triều Tiên|205x205px]] | ||
Bắc Triều Tiên trải qua sự kết hợp của khí hậu lục địa và khí hậu đại dương, nhưng hầu hết lãnh thổ đất nước này đều có khí hậu lục địa ẩm ướt trong sơ đồ phân loại khí hậu Köppen. Mùa đông thường có thời tiết rất lạnh, xen kẽ với những cơn bão tuyết do gió bắc và tây bắc thổi từ Siberia. Mùa hè có xu hướng là thời điểm nóng nhất, ẩm nhất và mưa nhiều nhất trong năm do gió mùa nam và đông nam mang theo không khí ẩm từ Thái Bình Dương. Khoảng 60% lượng mưa đến từ tháng 6 đến tháng 9. Mùa xuân và mùa thu là mùa chuyển tiếp giữa mùa hè và mùa đông. Nhiệt độ cao và thấp trung bình hàng ngày của thủ đô Bình Nhưỡng là −3 và −13 °C (27 và 9 °F) vào tháng 1 và 29 và 20 °C (84 và 68 °F) vào tháng 8. | |||
[[Tập tin:0409 - Nordkorea 2015 - Kumgang Gebirge (22961925095).jpg|thumb|[[Núi Kim Cương]]]] | |||
Bắc Triều Tiên trải qua sự kết hợp của [[khí hậu lục địa]] và [[khí hậu đại dương]], nhưng hầu hết lãnh thổ đất nước này đều có khí hậu lục địa ẩm ướt trong sơ đồ phân loại khí hậu Köppen. [[Mùa đông]] thường có thời tiết rất lạnh, xen kẽ với những cơn [[bão tuyết]] do gió bắc và tây bắc thổi từ [[Siberia]]. [[Mùa hè]] có xu hướng là thời điểm nóng nhất, ẩm nhất và mưa nhiều nhất trong năm do gió mùa nam và đông nam mang theo không khí ẩm từ [[Thái Bình Dương]]. Khoảng 60% lượng mưa đến từ tháng 6 đến tháng 9. Mùa xuân và mùa thu là mùa chuyển tiếp giữa mùa hè và mùa đông. Nhiệt độ cao và thấp trung bình hàng ngày của thủ đô [[Bình Nhưỡng]] là −3 và −13 °C (27 và 9 °F) vào tháng 1 và 29 và 20 °C (84 và 68 °F) vào tháng 8. | |||
=== Múi giờ === | === Múi giờ === | ||
{{chính|Giờ Bình Nhưỡng}} | {{chính|Giờ Bình Nhưỡng}} | ||
Trước khi bị | Trước khi bị Đế quốc Nhật Bản chiếm, Triều Tiên đã áp dụng múi giờ UTC+08:30 nhưng vào năm 1912, Đế quốc Nhật Bản đã cho thay đổi theo giờ chuẩn của nước này là UTC+09:00. | ||
Để đánh dấu 70 năm bán đảo Triều Tiên thoát khỏi ách thống trị của | Để đánh dấu 70 năm bán đảo Triều Tiên thoát khỏi ách thống trị của Đế quốc Nhật Bản (1910–1945). Hội đồng Nhân dân tối cao Triều Tiên thông qua việc đổi múi giờ UTC+09:00 lùi lại 30 phút thành múi giờ UTC+08:30. Ngày 15 tháng 8 năm 2015 Triều Tiên đã đánh dấu sự kiện này bằng cách đánh chuông tại Đài Thiên văn Bình Nhưỡng vào lúc nửa đêm. Cùng lúc đó, tất cả cơ sở công nghiệp, xe lửa và tàu thuyền trên cả nước cũng hú còi, quân nhân phục vụ trong Quân đội Nhân dân Triều Tiên, các nhà khoa học và tất cả mọi người dân đều chỉnh lại đồng hồ theo giờ Bình Nhưỡng. | ||
Ngày 5 tháng 5 năm 2018, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên chỉnh lại múi giờ thành | Ngày 5 tháng 5 năm 2018, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên chỉnh lại múi giờ thành UTC+09:00 để cùng thống nhất với Giờ chuẩn Hàn Quốc, theo đó bán đảo Triều Tiên sẽ chỉ còn một múi giờ nhằm thể hiện sự hòa giải sau Hội nghị thượng đỉnh liên Triều 2018 giữa lãnh đạo hai quốc gia.<ref>{{Chú thích web|url=https://tuoitre.vn/trieu-tien-chinh-mui-gio-tro-lai-nhu-han-quoc-tu-5-5-20180430064101784.htm|tiêu đề=Triều Tiên chỉnh múi giờ trở lại như Hàn Quốc từ 5-5}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/kim-jong-un-tuyen-bo-hop-nhat-mui-gio-trieu-tien-voi-han-quoc-3743146.html|tiêu đề=Kim Jong-un tuyên bố hợp nhất múi giờ Triều Tiên với Hàn Quốc}}</ref> | ||
== Chính trị == | == Chính trị == | ||
{{Chính trị | {{chính|Chính trị Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}}{{multiple image | ||
| total_width = 330 | |||
{{chính|Chính trị Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | |||
| image1 = Kim_Jong-un_April_2019_(cropped).jpg | |||
=== Chính quyền === | |||
| height1 = 317.2 | |||
{{xem thêm|Ủy ban Quốc vụ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Quân đội Nhân dân Triều Tiên|}} | |||
| caption1 = [[Kim Jong-un]]<br /><small>[[Tổng Bí thư Đảng Lao động Triều Tiên]] | |||
và [[Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ]]</small> | |||
Tại Triều Tiên, [[đảng cầm quyền]] là [[Đảng Lao động Triều Tiên]] chiếm đa số (75% ghế trong [[Hội đồng Nhân dân Tối cao|Hội đồng Nhân dân tối cao]]), thứ nhì là Đảng Xã hội dân chủ và thứ ba là Đảng Thanh Thiên Đạo. Họ còn một đảng cho kiều bào tại [[Nhật Bản]] có 5 ghế trong Hội đồng Nhân dân tối cao. Các đảng này hợp thành [[Mặt trận Dân chủ Thống nhất Tổ quốc]]. | |||
| image2 = Pak Thae-song in Moscow (cropped).jpg | |||
| caption2 = [[Pak Thae-song]]<br /><small>[[Tổng lý Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên]]</small> | |||
Chính quyền Triều Tiên được điều hành hoạt động bởi [[Đảng Lao động Triều Tiên]] (''Korean Worker's Party'' – '''KWP'''), chiếm 80% vị trí chính quyền. [[Ý thức hệ]] của KWP được gọi là [[Tư tưởng Chủ thể|Juche Sasang]] (주체사상, tư tưởng Chủ thể) do nhà lãnh đạo [[Kim Nhật Thành]] sáng tạo nên, tư tưởng này được coi là sự pha trộn giữa [[Chủ nghĩa Stalin]] với truyền thống văn hóa Triều Tiên. KWP đã gia tăng các phần có liên quan tới [[Chủ nghĩa Marx-Lenin]] trong [[Hiến pháp Triều Tiên]] bằng Juche Sasang năm [[1977]]. Tuy nhiên, hiện nay chính quyền Triều Tiên phủ nhận rằng họ lãnh đạo [[quốc gia]] theo nguyên tắc của [[Chủ nghĩa Marx-Lenin]], mà thay vào đó họ lãnh đạo Triều Tiên theo [[Tư tưởng Chủ thể]], một hệ tư tưởng đặc trưng riêng biệt của Triều Tiên, và chính sách [[Tiên quân chính trị]] (''quân đội trước nhất''). | |||
| height2 = 317.2 | |||
| image3 = 18th_Summit_of_Non-Aligned_Movement_gets_underway_in_Baku_005_(cropped).jpg | |||
| height3 = 317.2 | |||
| caption3 = [[Choe Ryong-hae]]<br /><small>[[Chủ tịch Ủy ban thường vụ Hội đồng Nhân dân Tối cao]] và [[Ủy ban Quốc vụ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Phó Chủ tịch thứ nhất Ủy ban Quốc vụ]]</small> | |||
}} | |||
Triều Tiên là một nhà nước [[Chế độ độc tài|độc tài]] [[Chủ nghĩa toàn trị|toàn trị]] [[Hệ thống đơn đảng|một đảng]].<ref name=":9">{{cite news |date=9 April 2018 |title=North Korea country profile |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15256929 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308085335/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15256929 |archive-date=8 March 2021 |access-date=21 June 2018 |publisher=BBC News}}</ref><ref name=":10">{{cite news |title=Kim Jong Un's North Korea: Life inside the totalitarian state |url=https://www.washingtonpost.com/graphics/2017/world/north-korea-defectors/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201200057/https://www.washingtonpost.com/graphics/2017/world/north-korea-defectors/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=31 October 2020 |newspaper=Washington Post}}</ref><ref name="britannica">{{cite web |date=2018 |title=Totalitarianism |url=https://www.britannica.com/topic/totalitarianism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317045209/https://www.britannica.com/topic/totalitarianism |archive-date=17 March 2021 |access-date=31 October 2020 |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><!--Do not change without consensus. See Talk page and its archives.--><ref>{{cite book |title=Britannica Book of the Year 2014 |publisher=Encyclopedia Britannica, Inc. |year=2014 |isbn=978-1-62513-171-3 |location=London |page=642 |chapter=Korea, North |chapter-url=https://books.google.com/books?id=LccRAwAAQBAJ&pg=PA642}}</ref> Hiến pháp Triều Tiên xác định Triều Tiên là một nhà nước cách mạng [[Hệ thống xã hội chủ nghĩa|xã hội chủ nghĩa]] theo chủ nghĩa Kim Nhật Thành – Kim Jong-il.<ref name="naenara2">{{cite web |title=DPRK Socialist Constitution |url=http://www.naenara.com.kp/index.php/Main/index/en/politics?arg_val=constitution |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815120128/http://www.naenara.com.kp/index.php/Main/index/en/politics?arg_val=constitution |archive-date=15 August 2021 |access-date=24 April 2020 |website=[[Naenara]]}}</ref> Ngoài ra, Triều Tiên theo Mười nguyên tắc xác lập hệ thống tư tưởng duy nhất của Đảng, là bộ tiêu chuẩn quản lý nhà nước, hành vi của công dân Triều Tiên.<ref>{{cite news |author=Namgung Min |date=13 October 2008 |title=Kim Jong Il's Ten Principles: Restricting the People |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk00400&num=4162 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408033900/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk00400&num=4162 |archive-date=8 April 2014 |access-date=20 January 2014 |newspaper=[[Daily NK]]}}</ref> [[Đảng Lao động Triều Tiên]] là đảng cầm quyền do [[gia tộc Kim Nhật Thành]] lãnh đạo<ref name="scmp-yoo-sep-18-2013">{{cite news |author=Audrey Yoo |date=16 October 2013 |title=North Korea rewrites rules to legitimise Kim family succession |url=http://www.scmp.com/news/asia/article/1296394/democratic-peoples-monarchy-korea-north-korea-changes-ruling-principles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131028160038/http://www.scmp.com/news/asia/article/1296394/democratic-peoples-monarchy-korea-north-korea-changes-ruling-principles |archive-date=28 October 2013 |access-date=16 October 2013 |newspaper=[[South China Morning Post]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 June 2021 |script-title=ko:북한 노동당 규약 주요 개정 내용 |trans-title=Major revisions to North Korea's Workers' Party rules |url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20210601170100504 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602021004/https://www.yna.co.kr/view/AKR20210601170100504 |archive-date=2 June 2021 |access-date=13 August 2022 |work=[[Yonhap News Agency]]}}</ref> với ước tính 6,5 triệu đảng viên.<ref>{{cite web |last=Na |first=Hye-yoon |date=6 January 2021 |title= |script-title=ko:北, 당원 대폭 늘었나{{nbsp}}... 당 대회 참석수로 '650만 명' 추정 |trans-title=Has party membership surged in the north? Estimated attendance of '6.5 million' at party convention |url=https://www.news1.kr/articles/4172242 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828130640/https://www.news1.kr/articles/4172242 |archive-date=28 August 2022 |access-date=28 August 2022 |website=News1 Korea |language=ko}}</ref> Hai đảng vệ tinh được phép hoạt động là [[Đảng Dân chủ Xã hội Triều Tiên]] và [[Đảng Thanh hữu Thiên Đạo]].{{Sfn|Country Study|2009|p=192}} | |||
Các đảng chính trị nhỏ có tồn tại nhưng chúng đều mang ý nghĩa hỗ trợ cho tổ chức Đảng Lao động Triều Tiên và tự nguyện không phản đối lại sự nắm quyền tuyệt đối của đảng này. Cơ cấu quyền lực thực sự của đất nước hiện vẫn còn đang gây tranh cãi giữa những nhà quan sát bên ngoài. Mặc dù có quốc hiệu chính thức là "Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên" và [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] (tức [[Quốc hội]]) theo Hiến pháp là cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước, một số nhà quan sát phương Tây đã mô tả hệ thống chính trị của Bắc Triều Tiên có những nét giống như một "[[Quân chủ chuyên chế|chế độ quân chủ tuyệt đối]]" hoặc "[[độc tài|chế độ độc tài di truyền]]". | |||
=== Gia tộc Kim Nhật Thành === | |||
{{xem thêm|Kim Nhật Thành|Kim Chính Nhật|Kim Jong-un}} | {{xem thêm|Kim Nhật Thành|Kim Chính Nhật|Kim Jong-un}} | ||
[[Tập tin:Kim Jong-un April 2019 (cropped).jpg|thumb|left|[[Kim Jong-un]] (Kim Chính Ân), đương kim lãnh đạo tối cao của nhà nước CHDCND Triều Tiên]] | |||
Trước năm [[1998]], chức vụ Chủ tịch nước là [[Nguyên thủ quốc gia]] và được trao cho [[Kim Nhật Thành]], người sáng lập và là chủ tịch đầu tiên của Bắc Triều Tiên. Kể từ năm 1998, [[Hiến pháp Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Hiến pháp]] đã có một sửa đổi đáng chú ý khi quy định Kim Nhật Thành là "''Chủ tịch vĩnh viễn của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên''"<ref>Hiến pháp Triều Tiên 1998, phần Giới thiệu.</ref><ref name="hitchens07">{{chú thích báo|url=http://www.slate.com/id/2180464/|title=Why has the Bush administration lost interest in North Korea?|last=Hitchens|first=Christopher|date=ngày 24 tháng 12 năm 2007|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|access-date =ngày 9 tháng 4 năm 2010}}</ref>, và vị trí Chủ tịch nước vì thế đã bị bãi bỏ sau khi ông mất năm [[1994]]. Con trai ông, [[Kim Chính Nhật]], sau khi mất năm [[2011]] đã được phong là "''Tổng Bí thư vĩnh viễn''" và "''Chủ tịch vĩnh viễn của Ủy ban Quốc phòng''".<ref name="NK Leaders"/> Cháu trai ông, [[Kim Jong-un]], về nguyên tắc chỉ nắm giữ chức vụ Tổng Bí thư [[Đảng Lao động Triều Tiên]], [[Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Triều Tiên]] (từ năm [[2016]] là Ủy ban Quốc vụ), và Tổng tư lệnh tối cao [[Quân đội Nhân dân Triều Tiên]], nhưng về thực tế nắm toàn bộ thực quyền trong tay và được xem là Lãnh đạo tối cao hay ''Suryeong'' của nhà nước Triều Tiên.<ref name="NK Leaders">{{Chú thích web|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15258881|tiêu đề=North Korea profile: Leaders|nhà xuất bản=BBC|ngày=ngày 26 tháng 3 năm 2014|ngày truy cập=ngày 18 tháng 5 năm 2014}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16325390|tiêu đề=North Korea: Kim Jong-un hailed 'supreme commander'|nhà xuất bản=BBC|ngày=ngày 24 tháng 12 năm 2011|ngày truy cập=ngày 18 tháng 5 năm 2014}}</ref> | |||
=== Chính quyền === | |||
Cũng theo Hiến pháp năm 1998, một số chức năng của vị trí [[Nguyên thủ quốc gia]] được trao cho '''Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Hội đồng Nhân dân Tối cao''', người được cho là đứng đầu tổ chức "đại diện cho quốc gia", như các trách nhiệm nhận quốc thư từ đại sứ nước ngoài. Chế định này khá giống với chế định ''"chủ tịch tập thể"'' [[Hội đồng Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam|Hội đồng Nhà nước]] của Việt Nam giai đoạn 1980–1992 khi hợp nhất chức năng của [[Ủy ban thường vụ Quốc hội|Ủy ban Thường vụ Quốc hội]] với [[Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam|Chủ tịch nước]]. | |||
[[File:Mansudae-Kongressalle.JPG|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mansudae-Kongressalle.JPG|nhỏ|[[Nghị sự Quán Vạn Thọ Đài]] là trụ sở Hội đồng Nhân dân Tối cao|trái]] | |||
[[Ủy ban Quốc vụ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Ủy ban Quốc vụ]] là "cơ quan lãnh đạo định hướng chính sách cao nhất của quyền lực Nhà nước ".<ref>Article 109 of the Constitution of North Korea</ref><ref>{{cite web |date=4 September 2016 |title=DPRK Constitution Text Released Following 2016 Amendments |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/2016/09/04/dprk-constitution-text-released-following-2016-amdendments/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170418164245/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/2016/09/04/dprk-constitution-text-released-following-2016-amdendments/ |archive-date=18 April 2017 |access-date=18 April 2017 |website=North Korea Leadership Watch}}</ref>{{Unreliable source?|reason=See reliable sources list on [[WP:KO/RS]]|date=May 2025}} Ủy ban Quốc vụ có nhiệm vụ thảo luận và quyết định các chính sách quan trọng của Nhà nước, giám sát việc thực hiện mệnh lệnh của chủ tịch Ủy ban Quốc<ref name="unikorea">{{cite web |date=January 2018 |title=Organizational Chart of North Korean Leadership |url=https://www.unikorea.go.kr/cms/getFile.do?file=2018012913454378143.pdf&orgname=north_korean_Leadership.pdf&mgmtId=MGMT_0000000754&siteId=SITE_00003&filePath=eng_unikorea/common/file/&count=Y#.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181018003157/https://www.unikorea.go.kr/cms/getFile.do?file=2018012913454378143.pdf&orgname=north_korean_Leadership.pdf&mgmtId=MGMT_0000000754&siteId=SITE_00003&filePath=eng_unikorea%2Fcommon%2Ffile%2F&count=Y#.pdf |archive-date=18 October 2018 |access-date=17 October 2018 |publisher=Political and Military Analysis Division, Intelligence and Analysis Bureau; Ministry of Unification |location=Seoul}}</ref> và trực tiếp chỉ đạo [[Bộ Quốc phòng (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên)|Bộ Quốc phòng]], [[Bộ An ninh Nhà nước Triều Tiên|Bộ An ninh Nhà nước]] và [[Bộ An ninh Xã hội (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên)|Bộ An ninh Xã hội]].<ref name="unikorea" /> | |||
[[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và thực hiện quyền lập pháp.<ref>{{Cite web |date=2024-02-07 |title=North Korea {{!}} Facts, Map, & History {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/North-Korea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012091631/https://www.britannica.com/place/North-Korea |archive-date=12 October 2017 |access-date=2024-02-08 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Hội đồng Nhân dân Tối cao gồm 687 đại biểu được bầu theo nguyên tắc [[phổ thông đầu phiếu]]. Nhiệm kỳ của mỗi khóa Hội đồng Nhân dân Tối cao là năm năm.<ref>{{cite book |title=Socialist Constitution of the Democratic People's Republic of Korea |publisher=[[Foreign Languages Publishing House (North Korea)|Foreign Languages Publishing House]] |year=2014 |isbn=978-9946-0-1099-1 |location=Pyongyang |page=1 |chapter=Preamble |chapter-url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?4+4047#.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822192732/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?4+4047 |archive-date=22 August 2016 |url-status=dead}} Amended and supplemented on 1 April, Juche 102 (2013), at the Seventh Session of the Twelfth Supreme People's Assembly.</ref> Hội đồng Nhân dân Tối cao có quyền làm luật, thiết lập các nguyên tắc cơ bản của các chính sách đối nội, đối ngoại của Nhà nước, bổ nhiệm các thành viên Nội các và phê duyệt kế hoạch kinh tế của Nhà nước.{{Sfn|Country Study|2009|p=198}} Ủy ban thường vụ triệu tập kỳ họp của Hội đồng Nhân dân Tối cao và ủy viên trưởng Ủy ban thường vụ là chức danh cao thứ ba tại Triều Tiên.<ref name=":5">{{Cite web |date=1 August 2022 |title=North Korea's premier now ranks as top official. Is he Kim Jong Un's successor? |url=https://www.nknews.org/pro/north-koreas-premier-now-ranks-as-top-official-is-he-kim-jong-uns-successor/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005003056/https://www.nknews.org/pro/north-koreas-premier-now-ranks-as-top-official-is-he-kim-jong-uns-successor/ |archive-date=5 October 2022 |access-date=28 August 2022 |website=NK PRO |language=en-US}}</ref> Ủy viên trưởng, phó ủy viên trưởng và các ủy viên Ủy ban thường vụ do Hội đồng Nhân dân Tối cao bầu ra trong số đại biểu. | |||
Sau lần sửa đổi Hiến pháp mới nhất vào giữa năm 2019, Ủy ban Thường vụ đã trở về đơn thuần là 1 cơ quan thường trực của Hội đồng nhân dân tối cao như trước đây và Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ không còn đảm nhận một số chức năng của nguyên thủ quốc gia nữa. Với cương vị là Chủ tịch [[Ủy ban Quốc vụ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Ủy ban Quốc vụ]] trực thuộc Hội đồng nhân dân tối cao, ông [[Kim Jong-un]] được Hiến pháp năm 2019 ghi nhận là: "''người đại diện tối cao của toàn bộ người dân Triều Tiên''", có quyền ban hành các sắc lệnh lập pháp, các nghị định và quyết định lớn của quốc gia, bổ nhiệm hoặc triệu hồi các phái viên ngoại giao của Triều Tiên tại nước ngoài <ref>{{Chú thích web|url=https://tuoitre.vn/trieu-tien-sua-hien-phap-cung-co-vi-tri-nguyen-thu-quoc-gia-cua-ong-kim-ong-un-20190829203341696.htm|tựa đề=Triều Tiên sửa hiến pháp, củng cố vị trí nguyên thủ quốc gia của ông Kim Jong Un|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=Tuổi trẻ online|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|url hỏng=|ngày truy cập=2019-08-29}}</ref>. Điều này cũng đồng nghĩa với việc ông [[Kim Jong-un]] chính thức là [[Nguyên thủ quốc gia]] của Triều Tiên. | |||
[[Nội các Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Nội các]] là cơ quan hành chính cao nhất và thực hiện quyền hành pháp. Nội các gồm [[Tổng lý Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|tổng lý]], hai phó tổng lý, 30 bộ trưởng, hai chủ nhiệm ủy ban của Nội các, chánh văn phòng Nội các, thống đốc Ngân hàng Trung ương, cục trưởng Cục Thống kê Trung ương và viện trưởng Viện Hàn lâm Khoa học.{{Sfn|Country Study|2009|p=200}} Tổng lý là người đứng đầu Nội các và là chức danh cao thứ hai tại Triều Tiên.<ref name=":5" /> | |||
==== Lập pháp ==== | |||
{{xem thêm|Hội đồng Nhân dân Tối cao}} | |||
[[Tập tin:Mansudae-Kongressalle.JPG|thumb|right|Tòa nhà Quốc hội Mansudae, cơ quan lập pháp của quốc gia]] | |||
Theo Hiến pháp 1998, tổ chức của chính quyền Triều Tiên theo chính thể cộng hòa, được phân thành ba nhánh Lập pháp, Hành pháp và Tư pháp. [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] (최고인민회의, ''Choego Inmin Hoeui''), tức [[Quốc hội]], theo Hiến pháp là cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước<ref>Hiến pháp Triều Tiên 1998, Điều 87.</ref>, nắm quyền Lập pháp<ref>Hiến pháp Triều Tiên 1998, Điều 88.</ref>. Các đại biểu của Hội đồng (hiện tại gồm 687 thành viên) được bầu cử phổ thông theo thời hạn 5 năm. Hai kỳ mỗi năm, [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] được triệu tập, mỗi kỳ chỉ kéo dài vài ngày; thường thì để phê chuẩn những quyết định do lãnh đạo của KWP đưa ra. Nghị trưởng [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] hiện nay là ông [[Pak Thae-song]]. | |||
Ứng cử viên đại biểu Hội đồng Nhân dân Tối cao phải được Đảng Lao động Triều Tiên phê duyệt.{{Sfn|Country Study|2009|pp=197–198}} Bầu cử tại Triều Tiên được giới quan sát nước ngoài mô tả là giống với [[bầu cử tại Liên Xô]].<ref>{{cite news |author=Choe Sang-Hun |date=9 March 2014 |title=North Korea Uses Election To Reshape Parliament |url=https://www.nytimes.com/2014/03/10/world/asia/north-korea.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319124440/http://www.nytimes.com/2014/03/10/world/asia/north-korea.html |archive-date=19 March 2014 |access-date=18 March 2014 |newspaper=[[The New York Times]]}}</ref><ref name="defectorcensus">{{cite news |last=Hotham |first=Oliver |date=3 March 2014 |title=The weird, weird world of North Korean elections |url=http://www.nknews.org/2014/03/the-weird-weird-world-of-north-korean-elections/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721115655/http://www.nknews.org/2014/03/the-weird-weird-world-of-north-korean-elections/ |archive-date=21 July 2015 |access-date=17 July 2015 |newspaper=[[NK News]]}}</ref> Ngoài ra, bầu cử tại Triều Tiên cũng được coi là một hình thức điều tra dư luận của chính phủ vì tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu gần 100%.<ref>{{Cite web |title=North Korea election turnout 99.99 percent: State media |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/3/12/north-korea-election-turnout-99-99-percent-state-media |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205124005/https://www.aljazeera.com/news/2019/3/12/north-korea-election-turnout-99-99-percent-state-media |archive-date=5 February 2024 |access-date=2024-02-11 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2015-07-19 |title=North Korea elections: What is decided and how? |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-33584638 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004192001/https://www.bbc.com/news/world-asia-33584638 |archive-date=4 October 2020 |access-date=2024-02-11 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Viện V-Dem đánh giá Triều Tiên là một nhà nước [[Chủ nghĩa chuyên chế|chuyên chế]] khép kín.<ref name="j496">{{cite web |title=Democracy Report 2025, 25 Years of Autocratization – Democracy Trumped? |url=https://v-dem.net/documents/54/v-dem_dr_2025_lowres_v1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313112226/https://www.v-dem.net/documents/54/v-dem_dr_2025_lowres_v1.pdf |archive-date=13 March 2025 |access-date=14 March 2025}}</ref> | |||
Trong thời gian giữa các kỳ họp [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]], một ủy ban thường trực gọi là ''Thường nhiệm Ủy viên Hội'' (상임위원회, ''Sangim Wiwŏnhoe''), tức '''Ủy ban Thường vụ''', được bầu ra để thực hiện các chức năng [[cơ quan lập pháp|lập pháp]] khi [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] không họp. Đứng đầu cơ quan này là một chủ tịch với danh xưng '''Ủy viên trưởng''' (위원장, ''Wiwŏnjang''). Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ hiện nay là [[Choe Ryong-hae]]. | |||
=== Luật pháp === | |||
{{ | {{Xem thêm|Tòa án Trung ương Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | ||
Hệ thống pháp luật của Triều Tiên theo [[Dân luật (hệ thống luật pháp)|dân luật]] dựa trên pháp chế của [[Phổ (quốc gia)|Phổ]] và chịu ảnh hưởng của luật pháp Nhật Bản cùng với lý luận pháp lý cộng sản.<ref>{{cite web |title=Legal System field listing |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2100.html#kn |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518174611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2100.html |archive-date=18 May 2014 |access-date=18 May 2014 |publisher=CIA The World Factbook}}</ref> Hệ thống tư pháp gồm Tòa án trung ương, tòa án cấp tỉnh, tòa án nhân dân và tòa án đặc biệt. Tòa án trung ương là cơ quan xét xử cao nhất của Triều Tiên. Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử sơ thẩm tại các thành phố, huyện và quận, trong khi tòa án đặc biệt chuyên xét xử các vụ việc liên quan đến quân sự, đường sắt hoặc hàng hải.{{Sfn|Country Study|2009|p=274}} | |||
Ngành Kiểm sát chịu trách nhiệm giám sát việc thi hành pháp luật của các cơ quan, xí nghiệp và các công dân trên lãnh thổ Triều Tiên; thực thi Hiến pháp và Pháp luật, các Quyết định do các cơ quan Hội đồng Nhân dân tối cao, Ủy ban Quốc phòng, Ủy ban Thường vụ Hội đồng Nhân dân tối cao, Nội các ban hành; giữ quyền công tố tại các phiên tòa xét xử. | |||
Theo Hiến pháp Triều Tiên 1998, Nội các (내각, ''Naekak'') là cơ quan hành chính cao nhất, chịu trách nhiệm thiết lập chính sách cao nhất của chính phủ. Về nguyên tắc, Nội các cũng chịu trách nhiệm quản lý các Ủy ban hành chính địa phương (인민위원회, ''Inmin Wiwŏnhoe, Nhân dân Ủy viên hội''). | |||
Ngành Tòa án chịu trách nhiệm giám đốc thi hành pháp luật của các cơ quan, xí nghiệp và các công dân trên lãnh thổ Triều Tiên; thực thi Hiến pháp và Pháp luật, các Quyết định do các cơ quan Hội đồng Nhân dân tối cao, Ủy ban Quốc phòng, Ủy ban Thường vụ Hội đồng Nhân dân tối cao, Nội các ban hành; giữ quyền phán quyết tại các phiên tòa xét xử. | |||
Đứng đầu Nội các là một '''[[Thủ tướng|Tổng lý]]''' (총리, ''Chongni''), tức Thủ tướng, về danh nghĩa do Hội đồng Nhân dân tối cao bầu ra. Các thành viên khác của Nội các được Hội đồng Nhân dân tối cao phê chuẩn theo đề nghị của Thủ tướng. Các phiên họp của Nội các được phân làm 2 dạng: Hội nghị toàn thể gồm toàn bộ các lãnh đạo của các cơ quan cấp Bộ và Hội nghị thường vụ chỉ gồm Thủ tướng, các Phó thủ tướng, một số thành viên Nội các. Hội nghị toàn thể được triệu tập để quyết định các chính sách kinh tế hành chính quan trọng. Hội nghị thường vụ thường để xử lý các quyết định đã được Hội nghị toàn thể thông qua. | |||
=== Ý thức hệ === | |||
Hiện tại, Nội các Triều Tiên gồm 34 cơ quan cấp Bộ, đứng đầu bởi Thủ tướng [[Kim Jae Ryong]]. | |||
Chủ nghĩa Kim Nhật Thành – Kim Jong-il là hệ tư tưởng chính thức của Đảng Lao động Triều Tiên và cơ sở của công tác đảng, quản lý nhà nước.<ref name="naenara2"/> [[Tư tưởng Chủ thể]] và [[Tiên quân chính trị]]{{sfn|Alton|Chidley|2013}} được Nhà nước Triều Tiên coi là kết tinh của trí tuệ, sự lãnh đạo của Kim Nhật Thành và là "đáp án đầy đủ của bất cứ vấn đề nào trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc".{{Sfn|Country Study|2009|p=203}} Tư tưởng Chủ thể được đề xướng vào tháng 12 năm 1955 trong bài diễn văn ''[[Về việc loại bỏ chủ nghĩa giáo điều, chủ nghĩa hình thức và thiết lập chủ thể trong công tác tư tưởng]]'' của Kim Nhật Thành.{{Sfn|Country Study|2009|p=203}} Nguyên lý cốt lõi của Tư tưởng Chủ thể là tự chủ kinh tế, tự chủ quân sự và tự chủ đối ngoại. Tư tưởng Chủ thể hình thành từ uy tín của Kim Nhật Thành, xung đột với phe thân Liên Xô, phe thân Trung Quốc và thực tiễn đầu tranh giành độc lập của Triều Tiên.{{Sfn|Country Study|2009|p=204}} Tư tưởng Chủ thể được đưa vào hiến pháp vào năm 1972.<ref>[[Wikisource:Constitution of North Korea (1972)]]</ref>{{sfn|Martin|2004|p=111|ps=: "Although it was in that 1955 speech that Kim Il Sung gave full voice to his arguments for ''juche'', he had been talking along similar lines as early as 1948."}} | |||
==== Tư pháp ==== | |||
{{xem thêm|Sở Thẩm phán Trung ương Triều Tiên|Sở Kiểm sát Trung ương Triều Tiên}} | |||
Như các quốc gia Cộng sản khác, ngành Tư pháp Triều Tiên được phân làm hai nhánh Kiểm sát và Tòa án. Tại trung ương có '''Trung ương Kiểm sát sở''' (중앙검찰소, ''Jungang Keomchalso'') và '''Trung ương Thẩm phán sở''' (중앙재판소, ''Jungang Jaepanso''), đứng đầu bởi các '''Sở trưởng''' (소장, ''Sojang''). Dưới cấp Trung ương có các cơ quan địa phương lầm lượt gồm cấp tỉnh, thành phố, quận và cơ quan đặc biệt, trực thuộc quyền của các Sở trung ương. | |||
Ngành Kiểm sát chịu trách nhiệm giám sát việc thi hành pháp luật của các cơ quan, xí nghiệp và các công dân trên lãnh thổ Triều Tiên; thực thi Hiến pháp và Pháp luật, các Quyết định do các cơ quan Hội đồng Nhân dân tối cao, Ủy ban Quốc phòng, Ủy ban Thường vụ Hội đồng Nhân dân tối cao, Nội các ban hành; giữ quyền công tố tại các phiên tòa xét xử. | |||
Ngành Tòa án chịu trách nhiệm giám đốc thi hành pháp luật của các cơ quan, xí nghiệp và các công dân trên lãnh thổ Triều Tiên; thực thi Hiến pháp và Pháp luật, các Quyết định do các cơ quan [[Hội đồng Nhân dân Tối cao|Hội đồng Nhân dân tối cao]], [[Ủy ban Quốc phòng Triều Tiên|Ủy ban Quốc phòng]], Ủy ban Thường vụ Hội đồng Nhân dân tối cao, Nội các ban hành; giữ quyền phán quyết tại các phiên tòa xét xử; | |||
=== Nhân quyền === | === Nhân quyền === | ||
[[Tập tin:NKPA soldiers DD-SD-00-01441.jpg|nhỏ|200px|Binh lính Triều Tiên tại [[Khu phi quân sự Triều Tiên]] (K-DMZ) năm 1998]] | |||
{{chính|Nhân quyền tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | {{chính|Nhân quyền tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | ||
{{location map+|North Korea|caption = Một bản đồ hiển thị các trại tù chính trị ở Bắc Triều Tiên. Ước tính 40% tù nhân đã chết ở những trại tập trung này vì bị | {{location map+|North Korea|caption = Một bản đồ hiển thị các trại tù chính trị ở Bắc Triều Tiên. Ước tính 40% tù nhân đã chết ở những trại tập trung này vì bị suy dinh dưỡng.<ref>{{chú thích báo|url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/04/north.korea.amnesty/ |title=Report: Torture, starvation rife in North Korea political prisons |publisher=CNN |date=ngày 4 tháng 5 năm 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228194113/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/04/north.korea.amnesty/ |archive-date=ngày 28 tháng 12 năm 2014 }}</ref>| float=right|width=|places= | ||
{{location map~|North Korea|label=Pukchang| position=bottom|lat=39.446164|long=126.163223 <!--exact position is lat=39.546164,long=126.063223, slightly shifted for better visibility --> |region=KP-02}} | {{location map~|North Korea|label=Pukchang| position=bottom|lat=39.446164|long=126.163223 <!--exact position is lat=39.546164,long=126.063223, slightly shifted for better visibility --> |region=KP-02}} | ||
{{location map~|North Korea|label=Chongjin| position=left|lat=41.833486|long=129.725597|region=KP-09}} | {{location map~|North Korea|label=Chongjin| position=left|lat=41.833486|long=129.725597|region=KP-09}} | ||
| Dòng 249: | Dòng 202: | ||
{{location map~|North Korea|label=Yodok|position=right|lat=39.674163|long=126.851406|region=KP-08}}}} | {{location map~|North Korea|label=Yodok|position=right|lat=39.674163|long=126.851406|region=KP-08}}}} | ||
[[Ân xá Quốc tế|Tổ chức Ân xá Quốc tế]] và các tổ chức | [[Ân xá Quốc tế|Tổ chức Ân xá Quốc tế]] và các tổ chức nhân quyền khác buộc tội Triều Tiên có hồ sơ nhân quyền tồi tệ nhất trong số tất cả các nước. Quốc gia này hạn chế nghiêm khắc đa số các quyền tự do, gồm tự do ngôn luận và tự do di chuyển, cả trong và ngoài nước. Những người tị nạn đã loan tin sự hiện diện của những trại lao động với ước tính khoảng 150.000 đến 200.000 người, các tù nhân đa phần đều bị thiếu ăn cho dù một phần lương thực xã hội đã được cắt ra, và phải lao động công ích.<ref>{{Chú thích web |url=http://hrnk.org/hiddengulag/toc.html |ngày truy cập=2006-05-03 |tựa đề=The Hidden Gulag: Exposing North Korea's Prison Camps Prisoners' Testimonies and Satellite Photographs |archive-date = ngày 12 tháng 4 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060412154036/http://hrnk.org/hiddengulag/toc.html |url-status=dead }}</ref> Một kênh truyền hình Nhật Bản đã phát sóng cảnh phim mà họ cho là một trại tù ở nước này.<ref name="msn.com">{{chú thích web|url=http://www.msn.com/|title=MSN - Outlook, Office, Skype, Bing, Breaking News, and Latest Videos|website=www.msn.com|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Dựa trên hình ảnh vệ tinh và lời khai của những kẻ đào ngũ, Tổ chức Ân xá Quốc tế ước tính rằng khoảng 200.000 tù nhân bị giam giữ trong sáu trại tù chính trị lớn. Trong một số trại, những người đào tẩu tuyên bố rằng rằng tỷ lệ chết hằng năm của các tù nhân lên tới 25%.<ref name="msn.com"/> Một cựu cai tù và là sĩ quan tình báo quân đội đào tẩu tuyên bố rằng trong một trại, các loại vũ khí hoá học đã được đem ra thử nghiệm trên tù nhân trong một phòng hơi độc.<ref>{{chú thích web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/this_world/3436701.stm|title=Access to Evil|date=29 Tháng một 2004|access-date=3 Tháng tư 2021|via=news.bbc.co.uk}}</ref> | ||
Các tổ chức nhân quyền phương Tây cũng đưa ra nhiều cáo buộc rằng các | Các tổ chức nhân quyền phương Tây cũng đưa ra nhiều cáo buộc rằng các nhà tù của Triều Tiên rất tồi tệ và nguy hiểm:<ref>{{Chú thích web| tiêu đề=2009 Human Rights Report: Democratic People's Republic of Korea| work=U.S. Department of State|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2009/eap/135995.htm | ngày truy cập=ngày 4 tháng 5 năm 2010}}</ref> Theo các tổ chức này, tù nhân có thể bị tra tấn dã man.<ref>{{Chú thích web | tiêu đề=North Korea: Torture, death penalty and abductions|work=Amnesty International| url=http://www.amnesty.org/en/library/info/ASA24/003/2009/en| ngày truy cập=ngày 4 tháng 5 năm 2010}}</ref>, có cả hành quyết tù nhân công khai hoặc bí mật, nhất là trong trường hợp họ vượt ngục và với cả trẻ em;<ref>{{Chú thích web | tiêu đề=White paper on human rights in North Korea 2009 (page 74 – 75)| work=Korea Institute for National Unification| url=http://www.kinu.or.kr/2009/0727/white2009_e.pdf | ngày truy cập=ngày 4 tháng 5 năm 2010}}</ref> Cưỡng bức phá thai cũng khá phổ biến.<ref>{{Chú thích web| tiêu đề=The Hidden Gulag – Part Three: Summary of torture and infanticide information (page 70 – 72)| work=The Committee for Human Rights in North Korea| url=http://www.hrnk.org/download/The_Hidden_Gulag.pdf| ngày truy cập=ngày 11 tháng 11 năm 2010| archive-date = ngày 21 tháng 6 năm 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110621220846/http://www.hrnk.org/download/The_Hidden_Gulag.pdf| url-status=dead}}</ref> Các tổ chức này cũng cho rằng hình phạt bỏ đói của nhà tù cũng là nguyên nhân khiến tỷ lệ tù nhân chết tăng cao,<ref>{{chú thích báo | title=Running Out of the Darkness | work=TIME Magazine | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1186569,00.html | access-date=ngày 31 tháng 10 năm 2006 | date=ngày 24 tháng 4 năm 2006 | archive-date=2011-08-20 | archive-url=https://www.webcitation.org/614VAM5Ho?url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1186569,00.html | url-status=dead }}</ref> ngoài ra còn do bệnh tật,<ref>{{chú thích báo |title=N. Korean Defectors Describe Brutal Abuse | work=The [[Associated Press]] |url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/10/29/world/main4555614.shtml?source=RSSattr=World_4555614|access-date =ngày 16 tháng 12 năm 2008 | date=ngày 29 tháng 10 năm 2008}}</ref> tai nạn lao động hay bị tra tấn. Các tổ chức nhân quyền phương Tây cũng ước tính có khoảng 15-20 trại cải tạo trên khắp Triều Tiên.<ref>{{Chú thích web| tiêu đề=The Hidden Gulag – Satellite imagery: Selected North Korean Prison Camp Locations (page 89)| work=The Committee for Human Rights in North Korea| url=http://www.hrnk.org/download/The_Hidden_Gulag.pdf| ngày truy cập=ngày 11 tháng 11 năm 2010| archive-date = ngày 21 tháng 6 năm 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110621220846/http://www.hrnk.org/download/The_Hidden_Gulag.pdf| url-status=dead}}</ref> Những người trước đây ủng hộ chính quyền nhưng bị lung lạc tư tưởng về đường lối của chính phủ cũng có thể bị đưa vào các trại cải tạo, dù nếu họ được coi là đã phục hồi về tư tưởng chính trị có thể được tái bổ nhiệm vào các vị trí chính phủ có trách nhiệm về việc thả họ. Các trại cải tạo là những khu phức hợp được bao quanh bởi tường cao và bảo vệ chặt chẽ, tương tự như các nhà tù chính trị. Các tổ chức này cũng cáo buộc rằng tù nhân phải lao động như nô lệ trong các nhà máy, nếu không hoàn thành chỉ tiêu công việc sẽ bị tra tấn và cách ly vào các phòng giam đặc biệt, quá nhỏ đến mức không đủ chỗ để đứng hoặc nằm.<ref>{{Chú thích web| tiêu đề=Testimony of Ms. Soon Ok Lee, North Korean prison camp survivor| work=United States Senate Hearings| url=http://judiciary.senate.gov/hearings/testimony.cfm?id=292&wit_id=665| ngày truy cập=ngày 11 tháng 11 năm 2010| archive-date=2008-09-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20080922033340/http://judiciary.senate.gov/hearings/testimony.cfm?id=292&wit_id=665| url-status=dead}}</ref> Sau những giờ lao động vất vả, tù nhân còn phải học thuộc lòng các lời dạy của Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật. | ||
[[Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc]] chỉ trích về những điều mà họ cho là vi phạm nhân quyền trên diện rộng tại Triều Tiên. Đoạn trích từ Nghị quyết Nhân quyền 2005/11 của | [[Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc]] chỉ trích về những điều mà họ cho là vi phạm nhân quyền trên diện rộng tại Triều Tiên. Đoạn trích từ Nghị quyết Nhân quyền 2005/11 của Liên Hợp Quốc đã chỉ trích mạnh mẽ Triều Tiên, cho rằng chính quyền của họ đã: "tra tấn và trừng phạt theo các hình thức tàn ác và vô nhân tính, hành quyết công cộng, giam giữ tùy tiện, thiếu thủ tục tố tụng hợp lý, và các quy định của pháp luật, tử hình vì động cơ chính trị, tồn tại một số lượng lớn nhà tù và lạm dụng hình thức lao động cưỡng bức; trừng phạt những người hồi hương từ nước ngoài bằng các hình thức quy tội phản quốc, rồi giam giữ, tra tấn vô nhân đạo, hoặc tử hình; Hạn chế nghiêm trọng các quyền tự do tư tưởng, tự do lương tâm, tự do tôn giáo, tự do biểu đạt chính kiến, hội họp hòa bình, tự do lập hội, những người bị coi là thù địch với chính phủ, chẳng hạn như Kitô hữu hay chỉ trích lãnh đạo, đều bị đày đến các trại lao động mà không cần phải xét xử trước, thường là với cả gia đình của họ và hầu như không có cơ hội được thả ra; hạn chế nghiêm trọng quyền tiếp cận thông tin và tự do di chuyển trong nước và ra nước ngoài của người dân; liên tục vi phạm các quyền con người cơ bản và các quyền tự do của phụ nữ, đặc biệt tệ nạn buôn phụ nữ vì mục đích mại dâm hoặc hôn nhân cưỡng ép; khuyến khích phá thai cưỡng bức thông qua lao động nặng nhọc; giết hại con cái của những người hồi hương, trong các trại tù chính trị và trại cải tạo."<ref>{{Chú thích web | ||
|url = http://google.com/search?q=cache:uHMc-7X72WEJ:ap.ohchr.org/documents/E/CHR/resolutions/E-CN_4-RES-2005-11.doc+United+Nations+Human+Rights+Resolution+2005/11&hl=en&ct=clnk&cd=1&gl=nz&client=firefox-a | |url = http://google.com/search?q=cache:uHMc-7X72WEJ:ap.ohchr.org/documents/E/CHR/resolutions/E-CN_4-RES-2005-11.doc+United+Nations+Human+Rights+Resolution+2005/11&hl=en&ct=clnk&cd=1&gl=nz&client=firefox-a | ||
|tiêu đề = html version of the file http://ap.ohchr.org/documents/E/CHR/resolutions/E-CN_4-RES-2005-11.doc | |tiêu đề = html version of the file http://ap.ohchr.org/documents/E/CHR/resolutions/E-CN_4-RES-2005-11.doc | ||
| Dòng 259: | Dòng 212: | ||
|tác giả 1=UN Commission on Human Rights | |tác giả 1=UN Commission on Human Rights | ||
|ngày = ngày 14 tháng 4 năm 2005 | |ngày = ngày 14 tháng 4 năm 2005 | ||
|work=Situation of human rights in the Democratic | |work=Situation of human rights in the Democratic People's Republic of Korea: Human Rights Resolution 2005/11 | ||
}}</ref | }}</ref> Vào tháng 2 năm 2014, Ban hội thẩm Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (OHCHR) tiếp tục ra báo cáo chỉ trích về những điều mà họ cho là vi phạm nhân quyền ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.<ref name="caouy">{{chú thích web|url=http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/CoIDPRK/Pages/ReportoftheCommissionofInquiryDPRK.aspx|title=Report of the Commission of Inquiry on Human Rights in the Democratic People's Republic of Korea|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> | ||
Các tổ chức nhân quyền phương Tây còn cáo buộc người dân Bắc Triều Tiên không được phép tự do di chuyển trong nước hoặc ra nước ngoài. Chỉ có các quan chức mới được phép sở hữu hoặc thuê mượn | Các tổ chức nhân quyền phương Tây còn cáo buộc người dân Bắc Triều Tiên không được phép tự do di chuyển trong nước hoặc ra nước ngoài. Chỉ có các quan chức mới được phép sở hữu hoặc thuê mượn ô tô. Chính quyền phân phối hạn chế xăng dầu và các phương tiện di chuyển khác do thường xuyên thiếu nhiên liệu. Các bức ảnh chụp vệ tinh cho thấy ngay cả đường sá ở các thành phố cũng vắng bóng hoặc thưa thớt các phương tiện đi lại. Việc cưỡng bức di chuyển vì động cơ chính trị là khá phổ biến.<ref name="state.gov">{{Chú thích web | ||
|url = http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2004/41646.htm | |url = http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2004/41646.htm | ||
|tiêu đề = Country Reports on Human Rights Practices: Korea, Democratic People's Republic of | |tiêu đề = Country Reports on Human Rights Practices: Korea, Democratic People's Republic of | ||
| Dòng 269: | Dòng 222: | ||
|ngày = ngày 28 tháng 2 năm 2005 | |ngày = ngày 28 tháng 2 năm 2005 | ||
|nhà xuất bản=US Department of State | |nhà xuất bản=US Department of State | ||
}}</ref> Báo chí phương Tây cho rằng những người tỵ nạn Triều Tiên khi đào tẩu sang | }}</ref> Báo chí phương Tây cho rằng những người tỵ nạn Triều Tiên khi đào tẩu sang Trung Quốc thường bị chính quyền Trung Quốc bắt phải hồi hương, sau đó bị đưa vào các trại cải tạo và bị đánh đập thường xuyên,<ref name="neaderland">{{chú thích tạp chí |last1=Neaderland |first1=Benjamin |year=2004 |title=Quandary on the Yalu: International Law, Politics, and China's North Korean Refugee Crisis |journal=Stanford Journal of International Law |issue=1 |pages=143–178 |url=http://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/stanit40&div=10&g_sent=1&collection=journals }}</ref> bị xem là những kẻ đào tẩu hoặc thậm chí phản quốc.<ref name="neaderland"/> | ||
Mặc dù Hiến pháp đảm bảo quyền [[tự do báo chí]] nhưng thực tế thì tất cả các [[phương tiện truyền thông]] đều được nhà nước kiểm soát chặt chẽ. Truyền thông nhà nước hầu như dành toàn bộ thời lượng để tuyên truyền chính trị và cổ vũ tinh thần sùng bái [[Kim Nhật Thành]] và [[Kim Chính Nhật]].<ref>{{Chú thích web | tiêu đề=Kim Jong Il’s leadership, key to victory | work=Naenara | url=http://www.kcckp.net/en/news/news_view.php?0+1671 | ngày truy cập=ngày 27 tháng 1 năm 2006 | archive-date = ngày 30 tháng 9 năm 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930013216/http://www.kcckp.net/en/news/news_view.php?0+1671 | url-status=dead }}</ref> và hiện tại là [[Kim Jong-un]]. Các chương trình nhấn mạnh vào nỗi thống khổ do [[quân đội Hoa Kỳ]] và [[Đế quốc Nhật Bản]] đã gây ra mà nhân dân Triều Tiên chịu đựng. Mặc dù giới học giả phương Tây cho rằng chính Triều Tiên đã gây chiến trước nhưng sách lịch sử của Triều Tiên lại cho rằng Triều Tiên là nạn nhân của [[Chiến tranh Triều Tiên]].<ref>{{Chú thích web| tiêu đề=Worst Obstacle to Reunification of Korea| work=Korea Today| url=http://www.kcckp.net/en/periodic/todaykorea/index.php?contents+1803+2006-01+80+36| ngày truy cập=ngày 16 tháng 1 năm 2006| archive-date = ngày 28 tháng 9 năm 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080928010556/http://www.kcckp.net/en/periodic/todaykorea/index.php?contents+1803+2006-01+80+36| url-status=dead}}</ref> | |||
Về phần mình, Chính phủ Triều Tiên liên tục bác bỏ những cáo buộc rằng họ vi phạm nhân quyền và coi đó là ''"một chiến dịch bôi nhọ"'' nhằm dùng chiêu bài nhân quyền nhằm lật đổ chế độ chính trị của họ<ref>http://www.kcna.co.jp/item/2005/200512/news12/23.htm#3</ref>. Trong một báo cáo năm 2014 với Liên Hợp Quốc, Triều Tiên đã bác bỏ các cáo buộc nêu trên, gọi chúng là "tin đồn hoang dã".{{cần dẫn nguồn}} Chính quyền Bình Nhưỡng, tuy nhiên, thừa nhận một số vấn đề nhân quyền liên quan đến điều kiện sống của người dân và tuyên bố rằng họ đang nỗ lực để cải thiện chúng.{{cần dẫn nguồn}} | |||
Nhiều quốc gia đã phê phán những cáo buộc về nhân quyền của phương Tây chống lại Triều Tiên. Phái đoàn của Trung Quốc ở Liên Hợp Quốc nói rằng Triều Tiên đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc bảo vệ nhân quyền. [[Sudan]] cho rằng thay vì chỉ trích, cần có sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế trong nỗ lực bảo vệ nhân quyền của Chính phủ Triều Tiên. Phái đoàn của Venezuela tại Liên Hợp Quốc đã khẳng định rằng các cáo buộc của các nhà quan sát Liên Hợp Quốc chống lại Triều Tiên đã dựa trên các tiêu chí thiếu sót và không đáng tin cậy.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/gashc3840.doc.htm |tiêu đề=Palestinian Self-Determination, Human Rights In Democratic People’s Republic Of Korea Addressed In Texts Approved By Third Committee |nhà xuất bản=United Nations |ngày=ngày 17 tháng 11 năm 2005 |ngày truy cập=ngày 23 tháng 8 năm 2010 |url-status=live |url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20110208162742/http://www.un.org/News/Press/docs/2005/gashc3840.doc.htm |ngày lưu trữ=ngày 8 tháng 2 năm 2011 }}</ref> Phái đoàn của Cuba tại Liên Hợp Quốc tuyên bố rằng những phê phán của [[Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc]] với Triều Tiên là có động cơ chính trị ngầm, những chỉ trích đó là sự áp đặt nhằm tạo áp lực cô lập một đất nước, điều này vi phạm các nguyên tắc của chính Hội đồng Nhân quyền.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=9942&LangID=E |tiêu đề=DisplayNews |nhà xuất bản=Ohchr.org |ngày=ngày 25 tháng 3 năm 2010 |ngày truy cập=ngày 23 tháng 8 năm 2010 |url-status=live |url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20100904135221/http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=9942&LangID=E |ngày lưu trữ=ngày 4 tháng 9 năm 2010 }}</ref> | |||
== Phân cấp hành chính == | |||
{{chính|Phân cấp hành chính ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | |||
[[Tập tin:North Korea 1996 CIA map.jpg|nhỏ|250px|Bản đồ Bắc Triều Tiên]] | |||
Tới năm 2005, Triều Tiên gồm 2 thành phố trực thuộc trung ương (직할시, ''Chikhalsi, Trực hạt thị''), 3 đặc khu (구, ''Ku, Khu'') với các chức năng khác nhau, và 9 tỉnh (도, ''To, Đạo''). | |||
{| class="wikitable" | |||
|+Các tên được Latinh hoá theo hệ [[McCune–Reischauer]] như được sử dụng chính thức tại Triều Tiên; người biên tập cũng được hướng dẫn theo các kiểu đánh vần được sử dụng năm 2003 [[Địa lý Quốc gia]] Bản đồ Triều Tiên. | |||
|- | |||
!Tên phân cấp hành chính!! [[Chosŏn'gŭl]]!! [[Hán Việt]]!! [[Hancha]]!! Năm thành lập!! Phân loại | |||
|- | |||
|[[Bình Nhưỡng|P'yŏngyang]] | |||
|평양 | |||
|Bình Nhưỡng | |||
|平壤 | |||
|1946 | |||
|Trực hạt thị | |||
|- | |||
|[[Rason|Rasŏn]] | |||
|라선 | |||
|La Tiên | |||
|羅先 | |||
|1993-2004, 2006 | |||
|Trực hạt thị | |||
|- | |||
|[[Chagang]] | |||
|자강 | |||
|Từ Giang | |||
|慈江 | |||
|1949 | |||
|Đạo | |||
|- | |||
|[[Hamgyong Bắc|Hamgyŏng-puk]] | |||
|함경북 | |||
|Hàm Kính Bắc | |||
|咸鏡北 | |||
|1945 | |||
|Đạo | |||
|- | |||
|[[Hamgyong Nam|Hamgyŏng-nam]] | |||
|함경남 | |||
|Hàm Kính Nam | |||
|咸鏡南 | |||
|1945 | |||
|Đạo | |||
|- | |||
|[[Hwanghae Bắc|Hwanghae-puk]] | |||
|황해북 | |||
|Hoàng Hải Bắc | |||
|黃海北 | |||
|1945 | |||
|Đạo | |||
|- | |||
|[[Hwanghae Nam|Hwanghae-nam]] | |||
|황해남 | |||
|Hoàng Hải Nam | |||
|黃海南 | |||
|1945 | |||
|Đạo | |||
|- | |||
|[[kangwon (Bắc Triều Tiên)|Kangwŏn]] | |||
|강원 | |||
|Giang Nguyên | |||
|江原 | |||
|1946 | |||
|Đạo | |||
|- | |||
|[[Pyongan Bắc|P'yŏngan-puk]] | |||
|평안북 | |||
|Bình An Bắc | |||
|平安北 | |||
|1945 | |||
|Đạo | |||
|- | |||
|[[Pyongan Nam|P'yŏngan-nam]] | |||
|평안남 | |||
|Bình An Nam | |||
|平安南 | |||
|1945 | |||
|Đạo | |||
|- | |||
|[[Ryanggang]] | |||
|량강 | |||
|Lưỡng Giang | |||
|兩江 | |||
|1954 | |||
|Đạo | |||
|} | |||
=== Các thành phố lớn === | |||
{{Thành phố lớn nhất Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | |||
== Nhân khẩu == | |||
{{chính|Nhân khẩu Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | |||
=== Dân số === | |||
Dữ liệu đáng tin cậy về nhân khẩu của Triều Tiên rất khó để có được. Dữ liệu gần đây nhất xuất phát từ một cuộc điều tra dân số do Chính phủ Triều Tiên thực hiện năm 2008. Kết quả được công bố năm 2011 cho rằng dân số của Triều Tiên ở mức chính xác là 25 triệu người. Mặc dù con số được làm tròn rõ ràng, nhưng nó được ước tính gần như bằng các ước tính khác - ví dụ, theo ước tính của [[Bộ Giáo dục và Xã hội Liên Hợp Quốc]] từ năm 2010 là 24.346.229 và ước tính của [[CIA Factbook]] rằng dân số của Triều Tiên năm 2012 là 24.589.122. Ngày nay, [[Liên Hợp Quốc]] ước tính dân số xấp xỉ 25,78 triệu người, [[Danh sách quốc gia theo số dân|xếp thứ 54 trên thế giới]]. | |||
Các chuyên gia nhân khẩu học trong thế kỷ 20 ước tính rằng dân số sẽ tăng lên 25,5 triệu vào năm 2000 và 28 triệu vào năm 2010, nhưng sự gia tăng này không bao giờ xảy ra do [[nạn đói Bắc Triều Tiên]]. Nạn đói bắt đầu vào năm [[1995]], kéo dài trong ba năm và dẫn đến cái chết của khoảng 240.000 đến 420.000 người Bắc Triều Tiên. Nạn đói có tác động đáng kể đến tốc độ tăng dân số, giảm xuống 0,9% hàng năm trong năm 2002 và 0,5% trong năm 2014. Dân số Bắc Triều Tiên thậm chí chưa bằng một nửa so với Hàn Quốc (51,7 triệu), dù có diện tích lớn hơn. Kết hôn muộn sau khi thực hiện nghĩa vụ quân sự, không gian nhà ở hạn chế và thời gian làm việc hoặc nghiên cứu chính trị kéo dài làm cạn kiệt dân số và giảm sự phát triển. Tỷ lệ sinh quốc gia là 14,5 ca sinh mỗi năm trên 1.000 dân. Hai phần ba số hộ gia đình bao gồm các gia đình mở rộng chủ yếu sống trong các căn nhà có hai phòng. Ly hôn là hiện tượng cực kỳ hiếm ở Triều Tiên.{{cần dẫn nguồn}} | |||
=== Sắc tộc === | |||
Nhóm dân cư chính ở Triều Tiên là [[người Triều Tiên]]. Thành phần dân cư ở nước này là một trong những dân tộc thuộc loại thuần chủng về ngôn ngữ và sắc tộc nhất trên thế giới, với chỉ một nhóm rất nhỏ thiểu số như [[Người Hoa tại Triều Tiên|người Hoa]] và [[Người Nhật tại Triều Tiên|Nhật]]. Đa số các sắc dân khác chỉ là cư trú tạm thời, chủ yếu là [[người Nga]] và dân các nước [[Đông Âu]] khác, [[Người Hoa tại Triều Tiên|người Hoa]], và [[Người Việt tại Triều Tiên|Việt Nam]]. | |||
=== Tôn giáo === | |||
{{chính|Tôn giáo ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | |||
{{Pie chart | |||
|thumb = right | |||
|caption = Tôn giáo tại Triều Tiên<ref name="Religious Intelligence UK">Alton, 2013. p. 79. As of 2005 the agency "Religious Intelligence UK" estimated 3,846,000 believers of Korean shamanism, 3,245,000 Chondoists, 1,082,888 Buddhists, 406,000 Christians, and the rest non-believers.</ref> | |||
|label1 = Vô thần | |||
|value1 = 64.3 | |||
|color1 = Honeydew | |||
|label2 = Shaman | |||
|value2 = 16 | |||
|color2 = Chartreuse | |||
|label3 = Thanh Đạo | |||
|value3 = 13.5 | |||
|color3 = DeepPink | |||
|label4 = Phật giáo | |||
|value4 = 4.5 | |||
|color4 = Yellow | |||
|label5 = Công giáo | |||
|value5 = 1.7 | |||
|color5 = DodgerBlue | |||
}} | |||
Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật được sùng kính trong nhiều mặt đời sống công cộng ở Triều Tiên, thường với những tuyên bố ngụ ý kiểu sùng kính tôn giáo. Các hoạt động tôn giáo mọi kiểu bị hạn chế khắt khe bởi quan điểm [[chủ nghĩa vô thần|vô thần]] của nhà nước, đặc biệt là [[Tin Lành]], bị coi là có liên quan tới Hoa Kỳ. | |||
Triều Tiên có chung di sản [[Phật giáo]] và [[Nho giáo|Khổng giáo]] với Hàn Quốc trong lịch sử xa xưa và [[Thiên Chúa giáo]] cùng các phong trào [[Thiên Đạo giáo]] (천도교, ''Ch'ŏndogyo'') gần đây. Theo báo Le Monde, đầu thế kỷ XX, Triều Tiên từng là nơi phúc âm được truyền bá mạnh nhất châu Á, chỉ sau Philippines, đến nỗi Bình Nhưỡng được mệnh danh là "''[[Jerusalem]] của châu Á''".{{cần dẫn nguồn}} Sau khi miền bắc Triều Tiên thuộc quyền kiểm soát của chính quyền [[cộng sản]] vào năm 1945, một bộ phận trong tổng số 200.000 người Thiên chúa giáo (57.000 người Công giáo) di tản sang Hàn Quốc. Những tín đồ còn trụ lại bị tập trung vào một Liên đoàn Thiên chúa giáo, do một mục sư điều hành. Nhân vật này là anh em họ với mẹ của cố lãnh đạo Kim Il-sung, người sáng lập ra Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Hiện nay tại thủ đô Triều Tiên chỉ còn bốn nhà thờ, nhà thờ chính tòa Jangchoong của người Công giáo, hai nhà thờ Tin lành và một nhà thờ Chính thống giáo, được nhà nước phê chuẩn cho tồn tại, mà những người ủng hộ [[tự do tín ngưỡng|tự do tôn giáo]] cho là có để trưng ra cho những vị khách nước ngoài. Người phụ trách việc thờ phượng do chính quyền Bình Nhưỡng bổ nhiệm.<ref>{{Chú thích web| url = http://www.nautilus.org/fora/security/0434A_ReligionI.html | tiêu đề = Annual Report of the United States Commission on International Religious Freedom| ngày truy cập = ngày 1 tháng 2 năm 2010}}</ref><ref>{{chú thích báo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4431321.stm| title=N Korea stages Mass for Pope|publisher=[[BBC]]}}</ref> Theo số liệu chính thức, có 4.000 tín đồ Công giáo và 11.000 người Tin lành, trong tổng dân số 20 triệu người. Các hoạt động Thiên chúa giáo và Tin Lành, do trái ngược với quan điểm chính trị của Đảng Lao động, bị hạn chế nghiêm ngặt.<ref>{{Chú thích web| url = http://vi.rfi.fr/chau-a/20140816-bac-trieu-tien-thanh-le-khong-co-linh-muc/| tiêu đề = Triều Tiên: Thánh lễ không có linh mục| ngày truy cập = ngày 3 tháng 6 năm 2015}}</ref> | |||
Theo một danh sách xếp hạng do tổ chức [[Open Doors]] ("Những Cánh Cửa Mở") đưa ra, Triều Tiên bị cho là nước ngược đãi ghê gớm nhất đối với những người Thiên chúa giáo trên thế giới.<ref>{{Chú thích web|url=http://sb.od.org/index.php?supp_page=wwl_top_ten&supp_lang=en&PHPSESSID=f9b90205591b95243f89a60acb62d59e|tiêu đề=WWL: Focus on the Top Ten|nhà xuất bản=[http://sb.od.org http://sb.od.org]|ngày truy cập=2006-05-03|archive-date = ngày 21 tháng 2 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060221042007/http://sb.od.org/index.php?supp_page=wwl_top_ten&supp_lang=en&PHPSESSID=926dcfc5f9d3a728c0fbe5c71cdd97d9|url-status=dead}}</ref> | |||
Theo thống kê số tín đồ các tôn giáo ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên phân ra như sau: | |||
*[[Chủ nghĩa vô thần|Vô thần]]: 15.460.000 (64,3% dân số, phần lớn trong số đó là tín đồ của triết lý [[Tư tưởng Chủ thể|Juche]]) | |||
*[[Shaman giáo Hàn Quốc|Shaman giáo]] truyền thống: 3.846.000 tín đồ (16% dân số) | |||
*[[Thanh Đạo giáo]]: 3.245.000 tín đồ (13,5% dân số) | |||
*[[Phật giáo]]: 1.082.000 Phật tử (4,5% dân số) | |||
*[[Công giáo]]: 406.000 tín hữu (1,7% dân số) | |||
=== Ngôn ngữ === | |||
Triều Tiên có chung [[tiếng Triều Tiên]] với Hàn Quốc nhưng đang có sự thay đổi mạnh về ngữ pháp sau cuộc cải cách chữ viết. Có một số khác biệt về thổ ngữ bên trong cả hai miền Triều Tiên, nhưng biên giới giữa Bắc và Nam không thể hiện là một biên giới chính về ngôn ngữ. Đã xuất hiện một số khác biệt nhỏ, ban đầu là những từ được sử dụng trong những cải cách gần đây. Sự khác biệt ngôn ngữ đáng chú ý nhất giữa hai nước Triều Tiên là ngôn ngữ viết, với việc hạn chế những từ gốc Hán trong sử dụng thông thường ở Triều Tiên. Trái lại ở [[Hàn Quốc]] các từ gốc Hán vẫn được sử dụng nhiều, dù trong nhiều trường hợp, như báo chí thì lại hiếm. | |||
Mặc dù Hiến pháp đảm bảo quyền tự do báo chí nhưng thực tế thì tất cả các phương tiện truyền thông đều được nhà nước kiểm soát chặt chẽ. Truyền thông nhà nước hầu như dành toàn bộ thời lượng để tuyên truyền chính trị và cổ vũ tinh thần sùng bái Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật.<ref>{{Chú thích web | tiêu đề=Kim Jong Il's leadership, key to victory | work=Naenara | url=http://www.kcckp.net/en/news/news_view.php?0+1671 | ngày truy cập=ngày 27 tháng 1 năm 2006 | archive-date = ngày 30 tháng 9 năm 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930013216/http://www.kcckp.net/en/news/news_view.php?0+1671 | url-status=dead }}</ref> và hiện tại là Kim Jong-un. Các chương trình nhấn mạnh vào nỗi thống khổ do quân đội Hoa Kỳ và Đế quốc Nhật Bản đã gây ra mà nhân dân Triều Tiên chịu đựng. Mặc dù giới học giả phương Tây cho rằng chính Triều Tiên đã gây chiến trước nhưng sách lịch sử của Triều Tiên lại cho rằng Triều Tiên là nạn nhân của Chiến tranh Triều Tiên.<ref>{{Chú thích web| tiêu đề=Worst Obstacle to Reunification of Korea| work=Korea Today| url=http://www.kcckp.net/en/periodic/todaykorea/index.php?contents+1803+2006-01+80+36| ngày truy cập=ngày 16 tháng 1 năm 2006| archive-date = ngày 28 tháng 9 năm 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080928010556/http://www.kcckp.net/en/periodic/todaykorea/index.php?contents+1803+2006-01+80+36| url-status=dead}}</ref> | |||
Thực tế, sau hàng chục năm bị phân liệt, ngôn ngữ của hai miền Nam Bắc đã phát triển theo hai hướng rất khác nhau. Theo các chuyên gia, số từ vựng mà cả hai bên cùng hiểu được chỉ chiếm khoảng 70%. Xã hội khép kín của Bắc Triều Tiên khiến ngôn ngữ của họ đã thay đổi rất ít kể từ khi bán đảo bị chia cắt từ sau [[chiến tranh thế giới thứ hai]]. Trong khi đó, ngôn ngữ Hàn Quốc đã phát triển, đa dạng hơn nhiều do tiếp xúc với các nền văn hóa và công nghệ bên ngoài<ref>{{chú thích web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/culture-social-47465806|title=Bắc Hàn, Nam Hàn gặp rào cản ngôn ngữ?|publisher=|access-date=3 Tháng tư 2021|via=www.bbc.com}}</ref>. Trong khi [[người Hàn Quốc]] có xu hướng sử dụng ngày càng nhiều từ vay mượn của tiếng nước ngoài thì một số từ ngữ của người Triều Tiên lại mang tính nhạy cảm chính trị. Điều này khiến ngôn ngữ miền Bắc ít có từ mượn [[tiếng Anh]] hơn so với nước láng giềng<ref>https://zingnews.vn/nguoi-trieu-tien-va-han-quoc-khong-hieu-nhau-du-chung-ngon-ngu-post867799.html</ref>. | |||
Về phần mình, Chính phủ Triều Tiên liên tục bác bỏ những cáo buộc rằng họ vi phạm nhân quyền và coi đó là "một chiến dịch bôi nhọ" nhằm dùng chiêu bài nhân quyền nhằm lật đổ chế độ chính trị của họ.<ref>{{Chú thích web |url=http://www.kcna.co.jp/item/2005/200512/news12/23.htm#3 |ngày truy cập=2014-06-17 |tựa đề=Bản sao đã lưu trữ |archive-date=2012-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401222746/http://www.kcna.co.jp/item/2005/200512/news12/23.htm#3 |url-status=dead }}</ref> | |||
Việc [[Latinh|La tinh]] hoá chữ viết cũng có khác biệt. Triều Tiên tiếp tục sử dụng hệ Latin hoá tiếng Triều Tiên của [[McCune–Reischauer|McCune-Reischauer]] trong khi đó miền Nam dùng phiên bản đã sửa đổi. | |||
Nhiều quốc gia đã phê phán những cáo buộc về nhân quyền của phương Tây chống lại Triều Tiên. Phái đoàn của Trung Quốc ở Liên Hợp Quốc nói rằng Triều Tiên đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc bảo vệ nhân quyền. Sudan cho rằng thay vì chỉ trích, cần có sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế trong nỗ lực bảo vệ nhân quyền của Chính phủ Triều Tiên. Phái đoàn của Venezuela tại Liên Hợp Quốc đã khẳng định rằng các cáo buộc của các nhà quan sát Liên Hợp Quốc chống lại Triều Tiên đã dựa trên các tiêu chí thiếu sót và không đáng tin cậy.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.un.org/News/Press/docs/2005/gashc3840.doc.htm |tiêu đề=Palestinian Self-Determination, Human Rights In Democratic People's Republic Of Korea Addressed In Texts Approved By Third Committee |nhà xuất bản=United Nations |ngày=ngày 17 tháng 11 năm 2005 |ngày truy cập=ngày 23 tháng 8 năm 2010 |url-status=live |url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20110208162742/http://www.un.org/News/Press/docs/2005/gashc3840.doc.htm |ngày lưu trữ=ngày 8 tháng 2 năm 2011 }}</ref> Phái đoàn của Cuba tại Liên Hợp Quốc tuyên bố rằng những phê phán của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc với Triều Tiên là có động cơ chính trị ngầm, những chỉ trích đó là sự áp đặt nhằm tạo áp lực cô lập một đất nước, điều này vi phạm các nguyên tắc của chính Hội đồng Nhân quyền.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=9942&LangID=E |tiêu đề=DisplayNews |nhà xuất bản=Ohchr.org |ngày=ngày 25 tháng 3 năm 2010 |ngày truy cập=ngày 23 tháng 8 năm 2010 |url-status=live |url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20100904135221/http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=9942&LangID=E |ngày lưu trữ=ngày 4 tháng 9 năm 2010 }}</ref> | |||
== Quan hệ đối ngoại == | |||
{{chính|Quan hệ ngoại giao của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | |||
Tại [[Bình Nhưỡng]], có 24 cơ quan sứ quán của các nước gồm: [[Brazil]], [[Bulgaria]], [[Campuchia]], [[Trung Quốc]], [[Cuba]], [[Czech]], [[Ai Cập]], [[Đức]], [[Ấn Độ]], [[Indonesia]], [[Iran]], [[Lào]], [[Malaysia]], [[Mông Cổ]], [[Nigeria]], [[Pakistan]], [[Palestine]], [[Phần Lan]], [[Romania]], [[Nga]], [[Thụy Điển]], [[Syria]], [[Vương quốc Anh]] và [[Việt Nam]]. | |||
=== Quan hệ đối ngoại === | |||
Có hai sứ quán nằm cách biệt, đó là sứ quán Nga, nằm ở quận [[Chung-guyok]], có diện tích lên đến 7ha, rộng nhất trong khối ngoại giao tại đây. Kế đến là sứ quán Trung Quốc, nằm ở quận [[Moranbong-guyok]], rộng khoảng 5ha. Các cơ quan còn lại đều nằm ở quận [[Taedonggang-guyok]]. Sứ quán Việt Nam rộng 1,7ha, rộng thứ ba trong khối ngoại giao. Khu vực ngoại giao đoàn có [[siêu thị]], [[trường học]], [[bệnh viện]],... gần như dành riêng cho người nước ngoài, kể cả một cây xăng ở gần đó... | |||
{{chính|Quan hệ ngoại giao của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}}[[Tập tin:North Korea - China friendship (5578914865).jpg|thumb|Tiết mục kỷ niệm Quan hệ Trung Quốc – Bắc Triều Tiên ở lễ hội Arirang tại Bình Nhưỡng.|216x216px]]Triều Tiên gia nhập [[Liên Hợp Quốc]] vào năm 1991 cùng với Hàn Quốc. Triều Tiên cũng là một thành viên [[Phong trào không liên kết]], [[G77]] và [[Diễn đàn Khu vực ASEAN]].<ref>{{cite news |date=17 September 1991 |title=A Single Flag – North And South Korea Join U.N. And The World |url=https://archive.seattletimes.com/archive/19910917/1306025/a-single-flag----north-and-south-korea-join-un-and-the-world |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904113056/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19910917&slug=1306025 |archive-date=4 September 2017 |access-date=3 September 2017 |newspaper=[[The Seattle Times]]}}</ref> {{As of|2015}}, Triều Tiên có quan hệ ngoại giao với 166 quốc gia và đại sứ quán tại 47 quốc gia.<ref name="DPRK Diplomatic Relations">{{cite web |last1=Wertz |first1=Daniel |author2=JJ Oh |author3=Kim Insung |date=August 2015 |title=Issue Brief: DPRK Diplomatic Relations |url=http://www.ncnk.org/resources/publications/NCNK_Issue_Brief_DPRK_Diplomatic_Relations.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304085503/http://www.ncnk.org/resources/publications/NCNK_Issue_Brief_DPRK_Diplomatic_Relations.pdf |archive-date=4 March 2016 |access-date=17 April 2016 |publisher=The National Committee on North Korea |pages=1–7; n4}}</ref> Triều Tiên không có quan hệ ngoại giao với Argentina, Botswana,<ref name="suspension of diplomatic relations">{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=20 February 2014 |title=Botswana Cuts Ties with North Korea |url=http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/Ministry-of-Foreign-Affairs-and-International-Cooperation/News/BOTSWANA-CUT-TIES-WITH-NORTH-KOREA/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106001946/http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/Ministry-of-Foreign-Affairs-and-International-Cooperation/News/BOTSWANA-CUT-TIES-WITH-NORTH-KOREA/ |archive-date=6 January 2015 |access-date=5 January 2015 |website=www.gov.bw |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation (Botswana)|Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation]]}}</ref> Estonia, Pháp,<ref name="France and Estonia">{{cite web |author=Commission de la défense nationale et des forces armées |date=30 March 2010 |title=Audition de M. Jack Lang, envoyé spécial du Président de la République pour la Corée du Nord. |url=http://www.assemblee-nationale.fr/13/cr-cdef/09-10/c0910024.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421021201/http://www.assemblee-nationale.fr/13/cr-cdef/09-10/c0910024.asp |archive-date=21 April 2010 |access-date=2 May 2010 |language=fr}}</ref> Iraq, Israel, Nhật Bản, Đài Loan,<ref>{{Cite web |last=Kennedy |first=Pamela |date=14 May 2019 |title=Taiwan and North Korea: Star-Crossed Business Partners |url=https://www.38north.org/2019/05/pkennedy051419/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630053246/https://www.38north.org/2019/05/pkennedy051419/ |archive-date=30 June 2019 |access-date=18 November 2019 |website=[[38 North]] |language=en}}</ref> [[Quan hệ Bắc Triều Tiên – Hoa Kỳ|Hoa Kỳ]]{{efn|Mặc dù Hoa Kỳ công nhận Triều Tiên [[de jure|theo luật định]], [[Thụy Điển]] đóng vai trò là quốc gia đại diện ngoại giao cho Hoa Kỳ ở Triều Tiên.}} và Ukraina.<ref name="Haggard">{{cite journal |last=Haggard |first=M |year=1965 |title=North Korea's International Position |journal=[[Asian Survey]] |volume=5 |issue=8 |pages=375–388 |doi=10.2307/2642410 |issn=0004-4687 |jstor=2642410 |oclc=48536955}}</ref><ref>Seung-Ho Joo, Tae-Hwan Kwak - [https://books.google.com/books?id=0QNyDUpXhA8C&dq=us+recognize+south+korea+de+jure+sole+legitimate&pg=PA184 Korea in the 21st Century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404174039/https://books.google.com/books?id=0QNyDUpXhA8C&dq=us+recognize+south+korea+de+jure+sole+legitimate&pg=PA184|date=4 April 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 July 2022 |title=North Korea recognises breakaway of Russia's proxies in east Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/north-korea-recognises-breakaway-russias-proxies-east-ukraine-2022-07-13/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713165143/https://www.reuters.com/world/north-korea-recognises-breakaway-russias-proxies-east-ukraine-2022-07-13/ |archive-date=13 July 2022 |access-date=14 July 2022 |work=Reuters |language=en}}</ref> Đức thuộc số ít quốc gia có đại sứ quán tại Triều Tiên. Đại sứ Đức tại Triều Tiên [[Friedrich Lohr]] cho biết nhiệm vụ của ông chủ yếu là tạo điều kiện thuận lợi cho việc cung cấp viện trợ nhân đạo và hỗ trợ nông nghiệp cho Triều Tiên.<ref>{{Cite web |last=Joubert |first=Shayna |date=2017-07-03 |title=Friedrich Lohr Is Bringing His Years of Diplomacy Into the Classroom |url=https://graduate.northeastern.edu/resources/friedrich-lohr/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728025730/https://graduate.northeastern.edu/resources/friedrich-lohr/ |archive-date=28 July 2024 |access-date=2024-07-28 |website=Graduate Blog |language=en-US}}</ref> | |||
Trung Quốc được coi là đồng minh thân cận nhất của Triều Tiên.<ref>{{Cite journal |last1=Nanto |first1=Dick K. |last2=Manyin |first2=Mark E. |date=2011 |title=China-North Korea Relations |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc227656/ |url-status=live |journal=[[North Korean Review]] |volume=7 |issue=2 |pages=94–101 |doi=10.3172/NKR.7.2.94 |issn=1551-2789 |jstor=43908855 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819104445/https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc227656/ |archive-date=19 August 2019 |access-date=19 August 2019}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Shih |first1=Gerry |last2=Denyer |first2=Simon |date=17 June 2019 |title=China's Xi to visit North Korea as both countries lock horns with United States |url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/chinas-xi-to-visit-north-korea-as-both-countries-lock-horns-with-united-states/2019/06/17/4777087c-90f5-11e9-b72d-d56510fa753e_story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725085044/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/chinas-xi-to-visit-north-korea-as-both-countries-lock-horns-with-united-states/2019/06/17/4777087c-90f5-11e9-b72d-d56510fa753e_story.html |archive-date=25 July 2019 |access-date=25 October 2019 |newspaper=The Washington Post}}</ref> Quan hệ giữa hai nước xấu đi vào năm 2006 do lo ngại của Trung Quốc về chương trình vũ khí hạt nhân của Triều Tiên,<ref>{{Cite web |title=Understanding the China-North Korea Relationship |url=https://www.cfr.org/backgrounder/china-north-korea-relationship |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521102036/https://www.cfr.org/backgrounder/china-north-korea-relationship |archive-date=21 May 2020 |access-date=24 September 2022 |website=Council on Foreign Relations}}</ref> nhưng cải thiện sau khi [[Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc]] [[Tập Cận Bình]] thăm Triều TIên vào tháng 6 năm 2019.<ref>{{Cite web |last1=Shi |first1=Jiangtao |last2=Chan |first2=Minnie |last3=Zheng |first3=Sarah |date=27 March 2018 |title=Kim's visit evidence China, North Korea remain allies, analysts say |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/2139178/rumours-china-and-north-korea-were-no-longer-allies-put |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725192608/https://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/2139178/rumours-china-and-north-korea-were-no-longer-allies-put |archive-date=25 July 2019 |access-date=25 July 2019 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> Triều Tiên có quan hệ tốt với một vài nước Đông Nam Á như [[Quan hệ Bắc Triều Tiên – Việt Nam|Việt Nam]], Lào, Campuchia<ref>{{cite web |year=2001 |title=Kim Yong Nam Visits 3 ASEAN Nations To Strengthen Traditional Ties |url=http://www1.korea-np.co.jp/pk/165th_issue/2001072510.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930152339/http://www1.korea-np.co.jp/pk/165th_issue/2001072510.htm |archive-date=30 September 2007 |access-date=1 August 2007 |work=The People's Korea}}</ref> và Indonesia. Quan hệ giữa Triều TIên và Malaysia xuống cấp vào năm 2017 do [[vụ ám sát Kim Jong-nam]]. Triều Tiên có [[Quan hệ Bắc Triều Tiên - Nga|quan hệ gần gũi với Nga]] và đã công khai ủng hộ [[Nga xâm lược Ukraina]].<ref>{{cite magazine |date=13 October 2022 |title=A New U.N. Vote Shows Russia Isn't as Isolated as the West May Like to Think |url=https://time.com/6222005/un-vote-russia-ukraine-allies/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811053026/https://time.com/6222005/un-vote-russia-ukraine-allies/ |archive-date=11 August 2023 |access-date=11 August 2023 |magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref><ref>{{cite news |date=28 July 2023 |title=Putin thanks North Korea for supporting Ukraine war as Pyongyang displays its nukes in parade |url=https://edition.cnn.com/2023/07/28/asia/putin-north-korea-ukraine-parade-intl-hnk/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811065819/https://edition.cnn.com/2023/07/28/asia/putin-north-korea-ukraine-parade-intl-hnk/index.html |archive-date=11 August 2023 |access-date=11 August 2023 |work=CNN}}</ref> | |||
Tại Triều Tiên hiện có khoảng 700 người nước ngoài làm việc. Dù ít vậy nhưng Chính phủ Triều Tiên vẫn cấp cho người nước ngoài một [[Mạng thiết bị di động|mạng di động]] riêng với đầu số là 191250xxxx, có thể gọi ra nước ngoài nhưng không thể gọi vào số của [[người Triều Tiên]], có thể dùng [[3G|mạng 3G]]. Người trong nước cũng được dùng [[điện thoại di động]] nhưng không được gọi ra nước ngoài, mà chỉ gọi được trong nước.<ref>{{Chú thích web|url=http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20161023/trieu-tien-dat-nuoc-ky-la-ky-5-dong-won-xanh-do/1193215.html|tiêu đề=Triều Tiên, đất nước kỳ lạ - Kỳ 5: Đồng won xanh, đỏ}}</ref> | |||
=== Quan hệ với Hàn Quốc === | ==== Quan hệ với Hàn Quốc ==== | ||
{{xem thêm|Xung đột Triều Tiên hậu 1953}} | {{xem thêm|Xung đột Triều Tiên hậu 1953}} | ||
{{xem thêm|Quan hệ Nam-Bắc Triều Tiên}} | {{xem thêm|Quan hệ Nam-Bắc Triều Tiên}} | ||
[[Tập tin:2018 inter-Korean summit 01.jpg|thumb|Kim Jong-un và Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in bắt tay trong Hội nghị thượng đỉnh Liên Triều tháng 4 năm 2018.|227x227px|trái]][[Khu phi quân sự Triều Tiên]] là biên giới được củng cố nghiêm ngặt nhất trên thế giới.<ref name="border">{{cite news |date=4 June 2004 |title=Koreas agree to military hotline |url=http://edition.cnn.com/2004/WORLD/asiapcf/06/03/koreas.agree/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130235815/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/asiapcf/06/03/koreas.agree/index.html |archive-date=30 November 2009 |access-date=22 April 2020 |publisher=CNN}}</ref><ref>{{Cite news |last=Choe |first=Sang-Hun |date=2020-11-27 |title=How Did the North Korean Defector Cross the Border? Loose Screws |url=https://www.nytimes.com/2020/11/27/world/asia/korea-defector-screws-sensors.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116130024/http://www.nytimes.com/2020/11/27/world/asia/korea-defector-screws-sensors.html |archive-date=16 November 2023 |access-date=2023-12-26 |work=[[The New York Times]] |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Quan hệ liên Triều là trung tâm của chính sách đối ngoại Triều Tiên và đã thay đổi nhiều lần trong những thập kỷ qua. Lập trường của Triều Tiên là [[thống nhất Triều Tiên]] thành một nhà nước liên bang, mỗi bên duy trì hệ thống chính trị riêng. Năm 1972, Triều Tiên và Hàn Quốc đồng ý trên nguyên tắc về việc thực hiện thống nhất hòa bình mà không có sự can thiệp của nước ngoài.{{Sfn|Country Study|2009|p=218}} Ngày 10 tháng 10 năm 1980, Kim Nhật Thành đề xuất Triều Tiên và Hàn Quốc hợp nhất thành [[:en:Democratic Federal Republic of Korea|Cộng hòa Dân chủ Liên bang Triều Tiên]] và mỗi bên tiếp tục duy trì hệ thống chính trị riêng.<ref>{{cite web |last=Kim |first=Il Sung |date=10 October 1980 |title=REPORT TO THE SIXTH CONGRESS OF THE WORKERS' PARTY OF KOREA ON THE WORK OF THE CENTRAL COMMITTEE |url=http://www.songunpoliticsstudygroup.org/Oct102008/W-801010.HTM |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090829094118/http://www.songunpoliticsstudygroup.org/Oct102008/W-801010.HTM |archive-date=29 August 2009 |access-date=4 July 2009 |publisher=Songun Politics Study Group (USA)}}</ref> Quan hệ liên Triều tiếp tục lạnh nhạt cho đến đầu thập niên 1990, ngoại trừ một khoàng thời gian ngắn vào đầu thập niên 1980 khi Triều Tiên đề nghị cứu trợ lũ lụt Hàn Quốc.<ref>{{Cite web |title=North Korea (11/05) |url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/northkorea/55938.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170418083620/https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/northkorea/55938.htm |archive-date=18 April 2017 |access-date=17 April 2017 |website=U.S. Department of State}}</ref> Tuy nhiên, việc cứu trợ không được thực hiện do đàm phán về cách vận chuyển hàng cứu trợ không đạt kết quả.<ref>[https://www.nytimes.com/1984/09/19/world/koreans-disagree-on-aid-by-north.html Koreans disagree on aid by North] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170418083842/http://www.nytimes.com/1984/09/19/world/koreans-disagree-on-aid-by-north.html|date=18 April 2017}} – NY Times</ref> Triều Tiên và Hàn Quốc cũng phối hợp tổ chức đoàn tụ 92 gia đình bị chia cắt.{{Sfn|Country Study|2009|p=220}} | |||
Sau khi cuộc [[Chiến tranh Triều Tiên]] kết thúc năm [[1953]], Triều Tiên và [[Hàn Quốc|Đại Hàn Dân Quốc]] (Hàn Quốc) trên danh nghĩa vẫn chưa có hòa bình, do chỉ mới ký kết hiệp định ngừng bắn. Cả hai nước đều tự tuyên bố là chính thể hợp pháp của toàn bộ [[bán đảo Triều Tiên]] và các đảo lân cận. [[Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và vũ khí hủy diệt hàng loạt|Chương trình chế tạo vũ khí hạt nhân của Triều Tiên]] luôn gây lo ngại cho [[Hàn Quốc]] và nhiều nước láng giềng. Khi [[Hàn Quốc]] tuyên bố sẽ tấn công phủ đầu nhằm phá huỷ các cơ sở vũ khí hạt nhân nếu Triều Tiên tìm cách phát động một cuộc [[chiến tranh hạt nhân]] thì Chính phủ Triều Tiên cũng đe doạ sẽ huỷ diệt [[Hàn Quốc]].<ref>[http://www.vnexpress.net/GL/The-gioi/2008/03/3BA00C9C/ Bình Nhưỡng dọa hủy diệt Hàn Quốc] Thứ hai, 31/3/2008, 07:24 GMT+7</ref> | |||
Lời đe dọa của Triều Tiên là có cơ sở khi phía Hàn Quốc từng tính toán rằng với số lượng pháo Koksan (tầm bắn 60 km với đạn tăng tầm) và pháo phản lực 240mm mà Triều Tiên có, trong một phút nước này có thể bắn 10.000 quả đạn xuống thành phố Seoul và vùng phụ cận.<ref>{{chú thích web |title=Khám phá pháo tự hành lớn nhất của quân đội Triều Tiên |url=https://infonet.vietnamnet.vn/quan-su/kham-pha-phao-tu-hanh-lon-nhat-cua-quan-doi-trieu-tien-173569.html |access-date=2021-03-04|website=VietNamNet}}</ref> Vì theo Bình Nhưỡng, khả năng tấn công phủ đầu của họ là "ngoài sức tưởng tượng và sức tàn phá còn mạnh hơn vũ khí nguyên tử".<ref>[http://www.vnexpress.net/GL/The-gioi/2008/10/3BA07DCE/ Triều Tiên dọa biến Hàn Quốc thành tro bụi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031034905/http://www.vnexpress.net/GL/The-gioi/2008/10/3BA07DCE/|date=2008-10-31}} Thứ ba, 28/10/2008, 16:29 GMT+7</ref> | |||
<center> | |||
"''Mọi thứ sẽ tan thành tro bụi chứ không chỉ là một biển lửa một khi chúng ta ra đòn phủ đầu.''" | |||
</center> | |||
Triều Tiên từng gọi Hàn Quốc là "con rối", "chính phủ bù nhìn",<ref>{{cite web|url=https://vnexpress.net/trieu-tien-goi-han-quoc-la-con-roi-trong-ban-tin-asiad-4660303.html|title=Triều Tiên gọi Hàn Quốc là 'con rối' trong bản tin Asiad|website=[[VnExpress]]|date=2023-10-03|access-date=2025-12-11|author=Ngọc Ánh}}</ref> và đe dọa rằng sẽ biến Seoul thành "tro bụi"<ref>{{cite web|url=https://tienphong.vn/trieu-tien-doa-bien-han-quoc-thanh-tro-bui-post574612.tpo|title=Triều Tiên dọa biến Hàn Quốc thành tro bụi|website=[[Tiền phong (báo)|Tiền Phong]]|date=2012-04-23|access-date=2025-12-11|author=Nguyễn Thủy}}</ref> hoặc dìm Hàn Quốc "trong biển lửa",<ref>{{Cite web|author=Trần Khánh|title=Triều Tiên thề sẽ “dìm Hàn Quốc trong biển lửa” vì vụ rải truyền đơn|url=https://kontumtv.vn/tin-tuc/tin-the-gioi/trieu-tien-the-se-dim-han-quoc-trong-bien-lua-vi-vu-rai-truyen-don|access-date=2026-01-18|website=Kon Tum TV|publisher=[[Trung tâm Truyền thông tỉnh Kon Tum]]|date=2015-08-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917131325/https://kontumtv.vn/tin-tuc/tin-the-gioi/trieu-tien-the-se-dim-han-quoc-trong-bien-lua-vi-vu-rai-truyen-don|archive-date=2021-09-17}}</ref> nhưng mặt khác họ vẫn nhận viện trợ của nước này, bao gồm thuốc men, chăn mền, mì gói, quần áo. Triều Tiên cũng yêu cầu miền Nam gửi bột mì,<ref name="Việt+">{{chú thích web |last=VietnamPlus |date=2011-08-02 |title=Hàn Quốc viện trợ bột mỳ đợt hai cho Triều Tiên - Châu Á-TBD - Vietnam+ (VietnamPlus) |url=https://www.vietnamplus.vn/han-quoc-vien-tro-bot-my-dot-hai-cho-trieu-tien/102310.vnp |access-date=2021-03-04|website=VietnamPlus}}</ref> gạo và xi măng, nhưng kể từ sau vụ pháo kích ở Yeonpyeong, Hàn Quốc không muốn viện trợ các mặt hàng đó do lo sợ Triều Tiên sẽ dùng để cung cấp cho quân đội thay vì cứu đói cho dân thường.<ref name="Việt+" /><ref>{{chú thích web |title=Bắc Hàn đồng ý nhận cứu trợ từ Nam Hàn |url=https://www.rfa.org/vietnamese/news/internationalnews/nk-wants-food-cement-fr-sk-08042011181138.html |access-date=2021-03-04|website=Radio Free Asia}}</ref> Tuy vậy, vẫn có những sự tốt đẹp nhất định. Khi Tổng thống Hàn Quốc Kim Dae-jung thực hiện Chính sách Ánh dương vào đầu những năm 2000, quan hệ đã có chút nồng ấm, và đặc biệt là khu công nghiệp chung Kaesong được thành lập năm 2003 là thành quả của chính sách Ánh dương đem lại. | |||
Năm 2011, họ tiếp tục đe dọa vì các nhà hoạt động xã hội Hàn Quốc thả [[Tờ rơi|truyền đơn]] chống đối qua [[biên giới]], cũng như việc báo giới Hàn Quốc đăng tin sức khỏe nhà lãnh đạo Kim Jong-Il đang xấu đi. | |||
: | |||
<center> | |||
"''Những con rối Seoul cần nhớ rằng Triều Tiên có khả năng tấn công phủ đầu và hủy diệt mọi thứ, biến chúng thành tro bụi chứ không chỉ đẩy chúng vào biển lửa"'' | |||
</center> | |||
Triều Tiên có chủ trương thống nhất bán đảo Triều Tiên thông qua đàm phán hòa bình. Phía Triều Tiên đã đề xuất phương án Liên bang Koryo (Cao Ly) nhưng phía Hàn Quốc không chấp nhận. Tuy nhiên, với sự nghị kỵ sâu sắc của các bên, biện pháp đe dọa vũ lực bằng các cuộc tập trận của liên quân Mỹ – Hàn và phát triển các loại vũ khí hạt nhân của Triều Tiên vẫn được coi là biện pháp hiệu quả nhất để giữ vững lệnh ngừng bắn từ Chiến tranh Triều Tiên. | |||
Lời đe dọa của Triều Tiên là có cơ sở khi phía [[Hàn Quốc]] từng tính toán rằng với số lượng [[Koksan (pháo)|pháo Koksan]] (tầm bắn 60 km với đạn tăng tầm) và pháo phản lực 240mm mà Triều Tiên có, trong một phút nước này có thể bắn 10.000 quả đạn xuống thành phố [[Seoul]] và vùng phụ cận<ref>{{chú thích web|url=https://infonet.vietnamnet.vn/quan-su/kham-pha-phao-tu-hanh-lon-nhat-cua-quan-doi-trieu-tien-173569.html|title=Khám phá pháo tự hành lớn nhất của quân đội Triều Tiên|first=VietNamNet|last=News|website=VietNamNet|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. Vì theo Bình Nhưỡng, khả năng tấn công phủ đầu của họ là "''ngoài sức tưởng tượng và sức tàn phá còn mạnh hơn vũ khí nguyên tử''".<ref>[http://www.vnexpress.net/GL/The-gioi/2008/10/3BA07DCE/ Triều Tiên dọa biến Hàn Quốc thành tro bụi] Thứ ba, 28/10/2008, 16:29 GMT+7</ref> | |||
Tuy nhiên, mối quan hệ hai nước trở nên tồi tệ hơn khi Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung-bak áp dụng cách tiếp cận cứng rắn hơn và đình chỉ giao hàng viện trợ trong khi chờ Triều Tiên phi hạt nhân hóa. Năm 2009, Triều Tiên đã đáp trả bằng cách chấm dứt tất cả các thỏa thuận trước đó với miền Nam. Bình Nhưỡng đã triển khai thêm tên lửa đạn đạo và đặt quân đội trong tình trạng báo động chiến đấu đầy đủ sau khi Hàn Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ đe dọa đánh chặn một phương tiện phóng không gian Unha-2. Vài năm sau đó chứng kiến một loạt các sự thù địch, bao gồm cả sự liên quan của Triều Tiên trong sự cố đắm tàu Cheonan của Hàn Quốc, dẫn đến kết thúc quan hệ ngoại giao thân thiện, và mối quan tâm quốc tế ngày càng tăng đối với chương trình hạt nhân của Triều Tiên. | |||
Triều Tiên nhiều lần gọi chính phủ [[Hàn Quốc]] là "bù nhìn", "con rối" của "Đế quốc Mỹ", và đe dọa rằng sẽ biến [[Seoul]] "thành tro bụi",<ref name="VNNHD2">{{chú thích web|url=https://vnexpress.net/|title=VnExpress - Báo tiếng Việt nhiều người xem nhất|last=VnExpress|website=vnexpress.net|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref><ref name="VNNHD2"/> nhưng mặt khác họ vẫn nhận viện trợ của nước này, bao gồm thuốc men, chăn mền, [[mì ăn liền|mì gói]], quần áo. Triều Tiên cũng yêu cầu miền Nam gửi bột mì,<ref name="Việt+"/> [[gạo]] và [[xi măng]], nhưng kể từ sau vụ [[trận pháo kích Yeonpyeong|pháo kích ở Yeonpyeong]], Hàn Quốc không muốn viện trợ các mặt hàng đó do lo sợ Triều Tiên sẽ dùng để cung cấp cho quân đội thay vì cứu đói cho dân thường.<ref name="Việt+">{{chú thích web|url=https://www.vietnamplus.vn/han-quoc-vien-tro-bot-my-dot-hai-cho-trieu-tien/102310.vnp|title=Hàn Quốc viện trợ bột mỳ đợt hai cho Triều Tiên - Châu Á-TBD - Vietnam+ (VietnamPlus)|last=VietnamPlus|date=2 Tháng tám 2011|website=VietnamPlus|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref><ref>{{chú thích web|url=https://www.rfa.org/vietnamese/news/internationalnews/nk-wants-food-cement-fr-sk-08042011181138.html|title=Bắc Hàn đồng ý nhận cứu trợ từ Nam Hàn|website=Radio Free Asia|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Tuy vậy, vẫn có những sự tốt đẹp nhất định. Khi Tổng thống Hàn Quốc [[Kim Dae-jung]] thực hiện [[Chính sách Ánh dương]] vào đầu những năm 2000, quan hệ đã có chút nồng ấm, và đặc biệt là [[khu công nghiệp chung Kaesong]] được thành lập năm [[2003]] là thành quả của chính sách Ánh dương đem lại. | |||
[[Tập tin:2018 inter-Korean summit 01.jpg|thumb|left|Kim Jong-un và tổng thống Hàn Quốc [[Moon Jae-in]] bắt tay trong [[Hội nghị thượng đỉnh Liên Triều tháng 4 năm 2018]].]] | |||
Triều Tiên có chủ trương thống nhất [[bán đảo Triều Tiên]] thông qua đàm phán hòa bình. Phía Triều Tiên đã đề xuất phương án [[Cao Ly|Liên bang Koryo (Cao Ly)]] nhưng phía [[Hàn Quốc]] không chấp nhận. Tuy nhiên, với sự nghị kỵ sâu sắc của các bên, biện pháp đe dọa vũ lực bằng các cuộc tập trận của liên quân Mỹ – Hàn và phát triển các loại vũ khí hạt nhân của Triều Tiên vẫn được coi là biện pháp hiệu quả nhất để giữ vững lệnh ngừng bắn từ [[Chiến tranh Triều Tiên]]. | |||
Ngày 23 tháng 11 năm 2010, Triều Tiên và Hàn Quốc xảy ra xung đột quân sự với [[trận pháo kích Yeonpyeong]] làm chết 2 lính thủy, 16 lính khác và hơn 10 thường dân Hàn Quốc bị thương. Tuy nhiên, 2 bên đổ lỗi cho nhau là kẻ khiêu khích trước.<ref name="associatedpress">{{Chú thích web |họ 1=Kim |tên 1=Kwang-Tae |ngày=ngày 22 tháng 11 năm 2010 |tiêu đề=SKorea: NKorea Fires Artillery Onto Island |url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=12220233 |ngày truy cập=ngày 22 tháng 11 năm 2010 |nhà xuất bản=Associated Press}}</ref><ref name="yonhap">{{Chú thích web |ngày=ngày 23 tháng 11 năm 2010 |tiêu đề=(URGENT) Four S. Korean soldiers wounded by N. Korean artillery fire: military officials |url=http://english.yonhapnews.co.kr/news/2010/11/23/0200000000AEN20101123007100315.HTML |ngày truy cập=ngày 22 tháng 11 năm 2010 |nhà xuất bản=Yonhap News Agency}}</ref><ref name="Branigan2010-11-23">{{chú thích báo |last=Branigan |first=Tania |date=ngày 23 tháng 11 năm 2010 |title=Artillery fire on Korean border |url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/nov/23/north-korea-south-korea-artillery-fire |access-date=ngày 23 tháng 11 năm 2010 |work=guardian.co.uk |publisher=Guardian}}</ref><ref>{{Chú thích web |ngày=ngày 23 tháng 11 năm 2010 |tiêu đề=Artillery fire on Korean border |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11818005 |ngày truy cập=ngày 23 tháng 11 năm 2010 |work=[[BBC Online]] |nhà xuất bản=BBC}}</ref> | |||
Tuy nhiên, mối quan hệ hai nước trở nên tồi tệ hơn khi Tổng thống Hàn Quốc [[Lee Myung-bak]] áp dụng cách tiếp cận cứng rắn hơn và đình chỉ giao hàng viện trợ trong khi chờ Triều Tiên phi hạt nhân hóa. Năm 2009, Triều Tiên đã đáp trả bằng cách chấm dứt tất cả các thỏa thuận trước đó với miền Nam. Bình Nhưỡng đã triển khai thêm tên lửa đạn đạo và đặt quân đội trong tình trạng báo động chiến đấu đầy đủ sau khi Hàn Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ đe dọa đánh chặn một phương tiện phóng không gian Unha-2. Vài năm sau đó chứng kiến một loạt các sự thù địch, bao gồm cả sự liên quan của Triều Tiên trong [[sự cố đắm tàu Cheonan]] của Hàn Quốc, dẫn đến kết thúc quan hệ ngoại giao thân thiện, và mối quan tâm quốc tế ngày càng tăng đối với chương trình hạt nhân của Triều Tiên. | |||
Vào tháng 5 năm 2017, Moon Jae-in đã được bầu làm Tổng thống Hàn Quốc với lời hứa sẽ quay trở lại Chính sách Ánh dương với miền Bắc. Vào tháng 2 năm 2018, các vận động viên của cả hai miền đã dùng chung cờ Thống nhất để diễu hành trong lễ khai mạc Thế vận hội Mùa đông 2018 được tổ chức tại Hàn Quốc.<ref>{{chú thích web |date=2018-01-17|title=Nam Bắc Hàn 'chung lá cờ ở Olympics' |url=https://www.bbc.com/vietnamese/sport-42721856 |access-date=3 Tháng 4 năm 2021 |website=BBC News Tiếng Việt}}</ref> Đến tháng 4, lãnh đạo hai miền bán đảo Triều Tiên đã có cuộc gặp lịch sử tại Hội nghị thượng đỉnh Liên Triều 2018 ở khu phi quân sự Triều Tiên để bàn về việc ký kết hiệp định hòa bình, giải trừ hạt nhân, kết thúc chiến tranh để tiến tới thống nhất bán đảo Triều Tiên, đi đến tuyên bố Bàn Môn Điếm.<ref>[https://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/han-trieu-cam-ket-ky-hiep-dinh-hoa-binh-ket-thuc-chien-tranh-3742576.html Hàn - Triều cam kết ký hiệp định hòa bình, kết thúc chiến tranh], VnExpress, 27/4/2018</ref> Vào tháng 9, tại một cuộc gặp thượng đỉnh ở Bình Nhưỡng, Moon và Kim đã đồng ý biến Bán đảo Triều Tiên thành một "vùng đất hòa bình không có vũ khí hạt nhân và các mối đe dọa hạt nhân." | |||
Ngày [[23 tháng 11]] năm [[2010]], Triều Tiên và Hàn Quốc xảy ra [[Xung đột|xung đột quân sự]] với [[trận pháo kích Yeonpyeong]] làm chết 2 lính thủy, 16 lính khác và hơn 10 thường dân Hàn Quốc bị thương. Tuy nhiên, 2 bên đổ lỗi cho nhau là kẻ khiêu khích trước<ref name="associatedpress">{{Chú thích web|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=12220233 |ngày truy cập = ngày 22 tháng 11 năm 2010 |tiêu đề=SKorea: NKorea Fires Artillery Onto Island|họ 1=Kim| tên 1=Kwang-Tae|ngày=ngày 22 tháng 11 năm 2010|nhà xuất bản=Associated Press}}</ref><ref name="yonhap">{{Chú thích web|url=http://english.yonhapnews.co.kr/news/2010/11/23/0200000000AEN20101123007100315.HTML |ngày truy cập = ngày 22 tháng 11 năm 2010 |tiêu đề=(URGENT) Four S. Korean soldiers wounded by N. Korean artillery fire: military officials|ngày=ngày 23 tháng 11 năm 2010|nhà xuất bản=Yonhap News Agency}}</ref><ref name="Branigan2010-11-23">{{chú thích báo|url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/nov/23/north-korea-south-korea-artillery-fire|title=Artillery fire on Korean border|last=Branigan|first=Tania|date = ngày 23 tháng 11 năm 2010 |work=guardian.co.uk|publisher=Guardian|access-date = ngày 23 tháng 11 năm 2010}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11818005|tiêu đề=Artillery fire on Korean border|ngày = ngày 23 tháng 11 năm 2010 |work=[[BBC Online]]|nhà xuất bản=BBC|ngày truy cập = ngày 23 tháng 11 năm 2010}}</ref>. | |||
Tháng 1 năm 2024, [[Kim Jong-un]] chính thức tuyên bố rằng Triều Tiên không còn theo đuổi mục tiêu thống nhất Triều Tiên và kêu gọi "chiếm đóng, chinh phục và thu hồi hoàn toàn" Hàn Quốc trong trường hợp chiến tranh.<ref>{{Cite news |last=Delury |first=John |date=2024-03-16 |title=Opinion {{!}} A Solution on North Korea Is There, if Biden Will Only Grasp It |url=https://www.nytimes.com/2024/03/16/opinion/north-korea-kim-jong-un-peace.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316213615/https://www.nytimes.com/2024/03/16/opinion/north-korea-kim-jong-un-peace.html |archive-date=16 March 2024 |access-date=2024-03-16 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Kim Jong-un cũng tuyên bố sẽ sửa đổi hiến pháp nhằm xác định Hàn Quốc là kẻ thù chính của Triều Tiên.<ref>{{cite news |date=2024-01-16 |title=North Korea's Kim Jong Un abandons unification goal with South |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67990948 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117175933/https://www.bbc.com/news/world-asia-67990948 |archive-date=17 January 2024 |accessdate=2024-01-17 |work=[[BBC News]]}}</ref> Ngoài ra, những cơ quan nhà nước phụ trách thúc đẩy thống nhất Triều Tiên bị giải thể.<ref>{{cite news |date=2024-01-16 |title=North Korea's Kim shuts agencies working for reunification with South Korea |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/1/16/north-korea-shuts-agencies-working-for-reunification-with-south-korea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117110946/https://www.aljazeera.com/news/2024/1/16/north-korea-shuts-agencies-working-for-reunification-with-south-korea |archive-date=17 January 2024 |accessdate=2024-01-17 |work=[[Al Jazeera English]]}}</ref> | |||
Vào tháng 5 năm [[2017]], [[Moon Jae-in]] đã được bầu làm Tổng thống Hàn Quốc với lời hứa sẽ quay trở lại Chính sách Ánh dương với miền Bắc. Vào tháng 2 năm [[2018]], các vận động viên của cả hai miền đã dùng chung cờ Thống nhất để diễu hành trong lễ khai mạc [[Thế vận hội Mùa đông 2018]] được tổ chức tại Hàn Quốc<ref>{{chú thích web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/sport-42721856|title=Nam Bắc Hàn 'chung lá cờ ở Olympics'|date=17 Tháng một 2018|website=BBC News Tiếng Việt|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. Đến tháng 4, lãnh đạo hai miền bán đảo Triều Tiên đã có cuộc gặp lịch sử tại [[Hội nghị thượng đỉnh Liên Triều 2018]] ở [[khu phi quân sự Triều Tiên]] để bàn về việc ký kết hiệp định hòa bình, giải trừ hạt nhân, kết thúc chiến tranh để tiến tới thống nhất bán đảo Triều Tiên, đi đến [[tuyên bố Bàn Môn Điếm]]<ref>[https://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/han-trieu-cam-ket-ky-hiep-dinh-hoa-binh-ket-thuc-chien-tranh-3742576.html Hàn - Triều cam kết ký hiệp định hòa bình, kết thúc chiến tranh], VnExpress, 27/4/2018</ref>. Vào tháng 9, tại một cuộc gặp thượng đỉnh ở [[Bình Nhưỡng]], Moon và Kim đã đồng ý biến Bán đảo Triều Tiên thành một "vùng đất hòa bình không có vũ khí hạt nhân và các mối đe dọa hạt nhân". | |||
=== Quan hệ với | ==== Quan hệ với Hoa Kỳ ==== | ||
{{Chính|Quan hệ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên – Hoa Kỳ}} | |||
[[Tập tin:North Korea - China friendship (5578914865).jpg|thumb|left|Tiết mục kỷ niệm [[Quan hệ Trung Quốc – Bắc Triều Tiên]] được tổ chức ở lễ hội Arirang ở [[Bình Nhưỡng]].]] | |||
[[Tập tin:2018 North Korea-United States summit - Kim and Trump shake hands.jpg|thumb|Tổng thống Mỹ Donald Trump và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un trong Hội nghị thượng đỉnh Bắc Triều Tiên – Hoa Kỳ 2018 ở Singapore, tháng 6 năm 2018|235x235px]] | |||
Quan hệ giữa Triều Tiên và Hoa Kỳ nói chung là rất xấu, và chưa có quan hệ ngoại giao chính thức, ngoại trừ kênh New York. Triều Tiên luôn coi Hoa Kỳ là cái nôi của "chủ nghĩa tồi tệ nhất thế giới" và gọi Hoa Kỳ là "phi dân chủ" trong khi Hoa Kỳ cáo buộc Triều Tiên là nơi "đáng sợ nhất thế giới" và coi Triều Tiên là "địa ngục trần gian", song có thời gian Triều Tiên đã nhận viện trợ lương thực từ Hoa Kỳ. Sau vụ phóng tên lửa Unha-3 năm 2012, Hoa Kỳ đã cắt viện trợ lương thực cho Triều Tiên và cáo buộc nước này "vi phạm luật pháp quốc tế" về thử nghiệm tên lửa đạn đạo. Reuters dẫn tin của Thông tấn xã Trung ương Triều Tiên (KCNA) vào ngày 16 tháng 1 năm 2016, Triều Tiên đã kêu gọi ký kết một thỏa thuận hòa bình với Mỹ, cùng với đó là việc Washington ngừng các hoạt động tập trận với Hàn Quốc, coi đây là những điều kiện để Bình Nhưỡng chấm dứt các vụ thử hạt nhân.<ref>{{chú thích web |last=VietnamPlus |date=16 Tháng một 2016 |title=Triều Tiên sẽ dừng thử hạt nhân nếu Mỹ-Hàn ngừng tập trận chung - Châu Á-TBD - Vietnam+ (VietnamPlus) |url=https://www.vietnamplus.vn/trieu-tien-se-dung-thu-hat-nhan-neu-myhan-ngung-tap-tran-chung/366688.vnp |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=VietnamPlus}}</ref> | |||
Năm 2004, Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush đã xếp Triều Tiên cùng với Iran vào "trục ma quỷ" do Triều Tiên đã giấu giếm việc thử nghiệm bom hạt nhân. Nhà lãnh đạo Triều Tiên khi đó là Kim Chính Nhật lấy lý do là sự hiện diện của quân đội Hoa Kỳ tại Hàn Quốc. Sau vụ phóng vệ tinh 2 lần vào năm 2012 mà Hoa Kỳ và phương Tây cáo buộc là thử nghiệm tên lửa đạn đạo, quan hệ giữa hai nước trở nên căng thẳng hơn khi Hoa Kỳ cùng Liên Hợp Quốc tăng trừng phạt nước này. Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un cáo buộc Liên Hợp Quốc là "con rối" do Hoa Kỳ cầm đầu, và sau đó, khi Hàn Quốc và Hoa Kỳ tiến hành tập trận chung vào năm 2013, Triều Tiên đã di chuyển các tên lửa tầm trung Musudan tới các căn cứ quân sự ở Đông Nam Triều Tiên, gây lo ngại cho quốc tế về nguy cơ Chiến tranh Triều Tiên tái diễn. | |||
[[Trung Quốc]] từ trước đến nay vẫn là nước có [[Quan hệ Trung Quốc – Bắc Triều Tiên|quan hệ thân thiết nhất]] với Triều Tiên. Trong [[Chiến tranh Triều Tiên]], [[Trung Quốc]] đã gửi gần 1 triệu [[Chí nguyện quân Nhân dân|Chí nguyện quân]] sang giúp đỡ Triều Tiên. Ngoài ra, Trung Quốc còn là bạn hàng kinh tế, [[nhà đầu tư]] lớn của Triều Tiên. Trung Quốc cũng là thành viên của [[Đàm phán Sáu bên|cuộc đàm phán 6 bên]] về vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên. | |||
Dữ liệu của Chính phủ Mỹ cho thấy, từ năm 1995-2008, nước này đã gửi 1,3 tỷ viện trợ không điều kiện cho Triều Tiên. Khoảng 60% số viện trợ này là lương thực-thực phẩm, phần còn lại là viện trợ nhiên liệu.<ref name="vneconomy.vn">{{chú thích web |last=VCCorp.vn |date=14 Tháng tám 2017 |title=Triều Tiên đã "kiếm" hàng tỷ USD viện trợ như thế nào? |url=https://vneconomy.vn/news-20170814044316316.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116162831/http://vneconomy.vn/news-20170814044316316.htm |archive-date=2020-01-16 |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=VnEconomy}}</ref> | |||
Tuy nhiên, mối quan hệ giữa hai nước vẫn có những thời điểm căng thẳng trong bối cảnh Bình Nhưỡng thử tên lửa, hạt nhân liên tục. Quan hệ Triều-Trung xuống đáy năm [[2017]] do Triều Tiên liên tục thử hạt nhân, tên lửa năm 2016 và 2017, gây ra những trận [[động đất]] khiến người dân sống ở vùng [[Đông Bắc Trung Quốc]] lo sợ. Các nhà khoa học Trung Quốc quan ngại về núi Mantap, bãi thử hạt nhân của Triều Tiên, sẽ sập do bị ảnh hưởng bởi các vụ thử hạt nhân. Trung Quốc do đó đã ủng hộ một số lệnh trừng phạt Triều Tiên mà [[Liên Hợp Quốc]] áp đặt nhằm phản ứng với các vụ thử hạt nhân bừa bãi. Bước đi đó của Bắc Kinh khiến quan hệ Triều Tiên-Trung Quốc xấu đi nghiêm trọng. Do Trung Quốc ủng hộ trừng phạt Triều Tiên, báo chí nhà nước Triều Tiên đã công kích trực diện Trung Quốc ít nhất ba lần năm 2017. | |||
Ngày 12 tháng 6 năm 2018, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un đã ký kết một tuyên bố chung tại Hội nghị thượng đỉnh Triều Tiên – Hoa Kỳ có nội dung Hoa Kỳ và Triều Tiên sẽ cùng nhau nỗ lực thiết lập các quan hệ Mỹ – Triều mới phù hợp với nguyện vọng của nhân dân hai nước về hòa bình và thịnh vượng; Mỹ và Triều Tiên sẽ cùng nhau nỗ lực xây dựng một cơ chế hòa bình ổn định và dài lâu trên bán đảo Triều Tiên; Triều Tiên cam kết sẽ xúc tiến việc hoàn tất quá trình phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên; Mỹ và Triều Tiên cam kết sẽ tìm kiếm hài cốt của các tù nhân chiến tranh, bao gồm cả việc hồi hương ngay lập tức những trường hợp đã nhận diện được.<ref>[http://vietnamnet.vn/vn/the-gioi/tuyen-bo-chung-cua-trump-kim-noi-gi-456382.html Tuyên bố chung của Trump - Kim nói gì?], 12/06/2018, Vietnamnet</ref> Họ gặp nhau một lần nữa tại Hà Nội từ ngày 27 đến 28 tháng 2 năm 2019, nhưng không đạt được thỏa thuận. Vào ngày 30 tháng 6 năm 2019, Trump đã gặp Kim cùng với Moon Jae-in tại khu phi quân sự Triều Tiên. | |||
Quan hệ hai nước chỉ bớt căng thẳng khi Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong-un lần đầu tiên gặp Chủ tịch Trung Quốc [[Tập Cận Bình]] ở [[Bắc Kinh]] trong một cuộc gặp thượng đỉnh năm [[2018]]. Từ cuộc gặp đó tới nay, hai nhà lãnh đạo đã có thêm ba cuộc gặp thượng đỉnh nữa, đều diễn ra ở Trung Quốc, chủ yếu thảo luận cách hợp tác trong vấn đề phi hạt nhân hóa, hòa bình trên bán đảo Triều Tiên, đồng thời bàn về quan hệ song phương về ngoại giao và chiến lược. Mặc dù Trung Quốc vẫn ủng hộ các biện pháp trừng phạt quốc tế chống Triều Tiên và thực hiện một số biện pháp như ngừng bán dầu, hạn chế hoạt động tài chính, nhưng quan hệ hai bên đã được xoa dịu sau các cuộc gặp thượng đỉnh<ref>{{chú thích web|url=https://baotintuc.vn/news-20190619105110489.htm|title=Trung Quốc–Triều Tiên: Mối quan hệ nhiều thăng trầm bên dòng sông Áp Lục|last=baotintuc.vn|date=19 Tháng sáu 2019|website=baotintuc.vn|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. | |||
=== | ==== Mô tả của truyền thông phương Tây ==== | ||
{{chính| | {{chính|Truyền thông về Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | ||
Theo tờ Telegraph (Anh) thì đời sống tại Triều Tiên và đặc biệt là các thông tin về nhà lãnh đạo Triều Tiên là chủ đề của nhiều tin đồn được lan truyền trên báo chí thế giới, chủ yếu là tin tiêu cực (nhất là khi tờ báo đăng tin là của Hàn Quốc). Báo chí trên thế giới đua nhau dựng chuyện "Kim Jong-un bị ám sát", hay việc HLV đội tuyển bóng đá Triều Tiên "đào tẩu tại World Cup 2010",... Những câu chuyện này sau đó được chứng minh là hoang đường, nhưng trước đó chúng đã được báo chí nước ngoài đăng tải, sau đó được lan tỏa nhanh chóng khắp thế giới (tờ báo này dịch lại, trích dẫn từ tờ báo kia mà chẳng hề biết kiểm chứng thông tin). Vì mục đích tuyên truyền chính trị hoặc câu khách, dường như báo chí nước ngoài đã quên mất những chuẩn mực tối thiểu của nghề làm báo khi đưa tin về Triều Tiên, tất cả chỉ biết vẽ ra những ấn tượng u ám cho người đọc về đất nước Triều Tiên.<ref name="doisongphapluat.com">{{Chú thích web |tiêu đề=Bản sao đã lưu trữ |url=http://www.doisongphapluat.com/tin-tuc/the-gioi/vi-sao-bao-chi-nuoc-ngoai-hay-dua-tin-vit-ve-trieu-tien-a17076.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925164750/https://www.doisongphapluat.com/tin-tuc/the-gioi/vi-sao-bao-chi-nuoc-ngoai-hay-dua-tin-vit-ve-trieu-tien-a17076.html |archive-date=2019-09-25 |ngày truy cập=2015-04-08}}</ref> | |||
[[Việt Nam]] và Triều Tiên cùng theo [[Hệ thống xã hội chủ nghĩa|Chủ nghĩa xã hội]]. Hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày [[31 tháng 1]] năm [[1950]], và được cho là có "''mối quan hệ truyền thống tốt đẹp''".<ref name="HNM">[http://hanoimoi.com.vn/newsdetail/The_gioi/383823/ky-niem-65-nam-ngay-thanh-lap-%C4%91ang-lao-dong-trieu-tien.htm Kỷ niệm 65 năm Ngày thành lập Đảng Lao động Triều Tiên<!-- Bot generated title -->]</ref> Tuy nhiên về [[kinh tế]], từ năm [[1996]], Việt Nam và Triều Tiên hầu như không có giao dịch thương mại, cũng trong năm đó, Triều Tiên mua 2 vạn [[tấn]] [[gạo]] của Việt Nam nhưng đến nay vẫn chưa thanh toán, cả gốc và lãi tính đến năm [[2007]] là 18,046 triệu USD. Trong những năm gần đây, Việt Nam đã nhiều lần hỗ trợ Triều Tiên hàng ngàn tấn gạo.<ref name="Đói">[http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/cn_vakv/ca_tbd/nr040819104221/ns070621161242#QmgQqg3FIbvb Thông tin cơ bản về CHDCND Triều Tiên và quan hệ Việt Nam - Triều Tiên]</ref> Trong những năm 1960–1970, Triều Tiên đã giúp đào tạo hàng trăm sinh viên Việt Nam. Khu tập thể Kim Liên (khu tập thể xã hội chủ nghĩa đầu tiên) tại [[Đống Đa]], [[Hà Nội]] đã được kỹ sư Triều Tiên giúp thiết kế, giám sát xây dựng hoàn thành vào [[1963]]. Hằng năm, [[Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Việt Nam)|Bộ Văn hóa của Việt Nam]] đều cử đoàn nghệ thuật sang Triều Tiên dự Liên hoan nghệ thuật mùa xuân tháng 4 tổ chức tại [[Bình Nhưỡng]].<ref name="Đói"/> Triều Tiên cũng từng gửi 200 [[phi công]] sang giúp [[Việt Nam Dân chủ Cộng hòa]] chống lại máy bay Mỹ trong [[Chiến tranh Việt Nam]],<ref>{{chú thích web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1427367.stm|title=N Korea admits Vietnam war role|date=7 Tháng bảy 2001|publisher=|access-date=3 Tháng tư 2021|via=news.bbc.co.uk}}</ref> trong đó có một số đã tham gia bảo vệ Hà Nội<ref>{{chú thích web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/HH18Dg02.html|title=atimes.com|website=www.atimes.com|access-date=3 Tháng tư 2021|archive-date = ngày 23 tháng 9 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060923224111/http://www.atimes.com/atimes/Korea/HH18Dg02.html}}</ref> ít nhất 14 người đã hi sinh vào các năm [[1966]], [[1967]].<ref>{{chú thích web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/696970.stm|title=BBC News - ASIA-PACIFIC - North Korea fought in Vietnam War|website=news.bbc.co.uk|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> | |||
Năm 1986, tờ báo [[Chosun Ilbo]] của Hàn Quốc đưa tin "Kim Nhật Thành bị bắn chết". Quân đội Hàn Quốc khi đó cũng khẳng định thông tin, cho biết Triều Tiên đã phát tin này trên loa phóng thanh ở biên giới. Tuy nhiên, lãnh đạo Kim Nhật Thành đã xuất hiện ngay sau đó vài giờ khi đón phái đoàn Mông Cổ tại sân bay Bình Nhưỡng.<ref>[https://vnexpress.net/don-doan-ve-kim-jong-un-lam-lo-diem-yeu-tinh-bao-han-quoc-4091253.html Đồn đoán về Kim Jong-un làm lộ điểm yếu tình báo Hàn Quốc]</ref> | |||
Đến cuối thập niên 1970 thì quan hệ 2 nước xấu đi do Triều Tiên ủng hộ Trung Quốc trong vấn đề xung đột với Việt Nam, nhà sử học [[Dương Trung Quốc]] nói rằng, ''"Sau khi Việt Nam thống nhất đất nước, chính Triều Tiên ủng hộ [[Pol Pot]] chống lại Việt Nam"''. Tướng [[Nguyễn Trọng Vĩnh]] cũng nhắc lại việc cố [[Kim Nhật Thành|Chủ tịch Kim Nhật Thành]] đã từng ủng hộ [[Pol Pot]] chống Việt Nam và gọi đó là thời kỳ phai nhạt quan hệ giữa hai nước sau khi Việt Nam thống nhất.<ref>{{chú thích web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/vietnam/2011/12/111219_kim_jong_il_viet_reaction|title=Kim Jong-il qua đời: phản ứng từ Việt Nam|date=19 Tháng mười hai 2011|website=BBC News Tiếng Việt|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Từ năm [[1988]], quan hệ 2 nước nồng ấm trở lại với nhiều chuyến thăm của lãnh đạo cấp cao từ hai phía, cũng như việc trao đổi buôn bán (Việt Nam đã mua một số loại vũ khí từ Triều Tiên như tên lửa đạn đạo [[Scud]], [[tàu ngầm lớp Yugo]]...). [[Nông Đức Mạnh|Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh]] đã sang thăm hữu nghị Triều Tiên vào tháng 10 năm 2007, và [[Đảng Lao động Triều Tiên]] được [[Chính phủ Việt Nam]] cho là đã "giành được nhiều thành tựu to lớn". | |||
Ngày 29 tháng 8 năm 2013, tờ báo Chosun Ilbo của Hàn Quốc dẫn "nguồn giấu tên từ Trung Quốc" rằng vào ngày 20 tháng 8 năm 2013, một đội hành quyết Triều Tiên xử tử "người tình cũ của Kim Jong-un" là ca sĩ Hyon Song-wol cùng 11 nghệ sĩ khác với lý do phạm luật cấm hành động khiêu dâm.<ref>[http://www.foxnews.com/world/2013/08/29/kim-jong-un-ex-girlfriend-reportedly-executed-by-firing-squad/ Người tình của Kim Jong Un bị xử bắn]. Truy cập 2013-08-30.</ref> Hoặc Nhật báo The Strait Times ở Singapore lấy tin tức từ Văn Hối Báo, tờ báo Hồng Kông số ra ngày 12 tháng 12 năm 2013, đưa tin rằng Jang Sung-taek bị Kim Jong Un hành quyết bằng cách cho chó xé thịt.<ref>[http://english.yonhapnews.co.kr/national/2013/12/13/12/0301000000AEN20131213002451315F.html Truy cập 2015-06-02]</ref> | |||
Nhìn chung, chính phủ Việt Nam không có nhiều hoạt động ngoại giao với Triều Tiên, ít hơn nhiều so với Hàn Quốc. Mãi đến tháng 3 năm [[2019]], sau khi hoàn tất cuộc gặp thượng đỉnh với tổng thống Mỹ [[Donald Trump]] ở [[Hà Nội]], đương kim lãnh đạo tối cao của Triều Tiên [[Kim Jong-un]] mới có chuyến thăm hữu nghị chính thức tại Việt Nam trong hai ngày theo lời mời của Tổng bí thư [[Nguyễn Phú Trọng]]. Đây là lần đầu tiên một lãnh đạo Triều Tiên tới thăm chính thức Việt Nam sau 61 năm, kể từ chuyến thăm của Kim Nhật Thành, ông nội của Kim Jong-un năm [[1958]]<ref>{{chú thích web|url=https://vnexpress.net/chu-tich-trieu-tien-hom-nay-tham-chinh-thuc-viet-nam-3888017.html|title=Chủ tịch Triều Tiên hôm nay thăm chính thức Việt Nam|last=VnExpress|website=vnexpress.net|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. | |||
Theo Fox News (Mỹ) thì trong khi các câu chuyện kiểu như trên được loan truyền rộng rãi, không có phương tiện truyền thông lớn nào, bao gồm cả báo chí từ Hàn Quốc và Trung Quốc, hoặc các nguồn tin độc lập xác nhận những thông tin này.<ref>[http://www.foxnews.com/world/2014/01/03/north-korean-leader-feeds-uncle-to-starving-dogs-reports-say/ Lãnh tụ Bắc Hàn để các con chó đói ăn thịt người chú]. Truy cập 2014-01-06.</ref> Sau đó, ngày 16 tháng 5 năm 2014, tờ NK News (Mỹ) đưa tin ca sĩ Hyon Song-wol xuất hiện trên truyền hình Triều Tiên khi cô tham gia các hội nghị quốc gia của các nghệ sĩ, chứng tỏ thông tin về vụ xử tử do báo Chosun Ilbo tung ra chỉ là bịa đặt.<ref>{{Chú thích web |tác giả 1=ngày 17 tháng 5 năm 2014, 11:34 am |tiêu đề=Executed singer alive and well, Pyongyang TV shows - The West Australian |url=https://au.news.yahoo.com/thewest/world/a/23596689/executed-singer-alive-and-well-pyongyang-tv-shows/ |ngày truy cập=ngày 17 tháng 5 năm 2014 |nhà xuất bản=Au.news.yahoo.com}}</ref><ref>{{Chú thích web |tiêu đề=North Korean singer "executed by firing squad" shows up alive and well in Pyongyang | NK News - North Korea News |url=http://www.nknews.org/2014/05/north-korean-singer-that-was-executed-by-firing-squad-shows-up-alive-and-well/ |ngày truy cập=ngày 17 tháng 5 năm 2014 |nhà xuất bản=NK News}}</ref> (đến năm 2018, chính Hyon Song-wol đã sang Hàn Quốc biểu diễn trong thế vận hội mùa đông). Sau này, người ta cũng khám phá ra rằng từ một bài viết châm biếm đăng trên một blog cá nhân ở Trung Quốc, báo Văn Hối đã "chế" thành một tin giật gân rằng chú dượng của nhà lãnh đạo Kim Jong-un đã bị hành quyết bằng một đàn chó đói. Báo chí bên ngoài Triều Tiên đa phần cũng chẳng biết gì về đất nước khá biệt lập này, khi đưa tin về Triều Tiên họ thường dựa vào một "nguồn tin giấu tên" vốn chẳng rõ là ai. Một số tờ báo Hàn Quốc như Daily NK và Rimjin-Gang thì tìm cách moi tin từ các nguồn giấu tên và khó có thể kiểm chứng độ xác thực; sau đó họ sẽ xào nấu ra nhiều câu chuyện dù phi lý vì rốt cục chẳng ai có thể kiểm chứng, xác minh câu chuyện mà họ đã đăng.<ref name="nknews-20140122">{{chú thích báo |author=Justin Rohrlich |date=ngày 22 tháng 1 năm 2014 |title=Inside the North Korea Rumor Mill |url=http://www.nknews.org/2014/01/inside-the-north-korean-rumor-mill/ |access-date=ngày 18 tháng 5 năm 2014 |newspaper=NK News}}</ref> Trong môi trường này, bất cứ điều gì phi lý nào cũng có thể được dựng thành chuyện: từ những câu chuyện giật gân về việc Kim Jong-un "hành quyết bạn gái cũ bằng súng cối" đến phẫu thuật thẩm mỹ để trông giống ông nội Kim Il-sung.<ref name="doisongphapluat.com" /> | |||
==== Các chuyến thăm phía Việt Nam ==== | |||
Tờ Daily Mail (Anh) đưa tin một số du khách tới từ nước ngoài sau khi tham quan Triều Tiên cho biết họ rất bất ngờ vì Triều Tiên mà họ thấy rất khác so với những cảnh quan cằn cỗi, người dân đói khổ, và quân đội kiểm soát được mô tả trên các phương tiện truyền thông quốc tế.<ref>{{chú thích báo |author=Sarah Dean |date=ngày 29 tháng 5 năm 2014 |title=Girls playing on the beach, hair salons and bored commuters: Tourist who took camera inside North Korea expecting to find 'really, really sad people' is shocked to discover a happy country |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2638213/Tourist-took-camera-inside-North-Korea-expected-really-really-sad-people-shocked-seemingly-ordinary-lives-citizens.html/ |newspaper=Daily Mail}}</ref><ref>{{chú thích báo |author=Allison Quinn |date=ngày 5 tháng 8 năm 2014 |title=Letter to Kim Jong-un Takes Russian Schoolgirl to North Korea |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/letter-to-kim-jong-un-takes-russian-schoolgirl-to-north-korea/504624.html/ |newspaper=Moscow Times}}</ref><ref name="Abt">{{chú thích sách |author=Abt, Felix |url=https://archive.org/details/capitalistinnort0000abtf |title=A Capitalist in North Korea: My Seven Years in the Hermit Kingdom |publisher=Tuttle Publishing |year=2014 |isbn=9780804844390}}</ref> Tại Hàn Quốc, luật an ninh chống Triều Tiên quy định: những ai tỏ thái độ ủng hộ hoặc ca ngợi Triều Tiên có thể bị phạt tới 7 năm tù giam,<ref>{{Chú thích web |tựa đề=Bản sao đã lưu trữ |url=http://motthegioi.vn/quoc-te/thi-su-quoc-te/han-quoc-truc-xuat-mot-han-kieu-vi-dam-ca-ngoi-trieu-tien-142352.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150719001336/http://motthegioi.vn/quoc-te/thi-su-quoc-te/han-quoc-truc-xuat-mot-han-kieu-vi-dam-ca-ngoi-trieu-tien-142352.html |archive-date=2015-07-19 |ngày truy cập=2015-04-08}}</ref> do đó bất cứ thông tin nào về thành tựu hoặc mặt tốt của Triều Tiên đều không được biết tới ở đây, tất cả những tin về Triều Tiên chỉ là nạn đói, ám sát, tử hình tập thể, tham nhũng,... Isaac Stone Fish từng châm biếm rằng: "Nếu bạn là một nhà báo Mỹ, bạn có thể viết gần như bất cứ điều gì bạn muốn về Triều Tiên, và mọi người sẽ công nhận đó là sự thật".<ref name="Abt" />{{rp|107}} | |||
* Ngày 8–12 tháng 7 năm 1957: [[Hồ Chí Minh|Chủ tịch Hồ Chí Minh]] thăm hữu nghị chính thức. | |||
* Tháng 6 năm 1961: [[Phạm Văn Đồng|Thủ tướng Phạm Văn Đồng]] thăm hữu nghị chính thức. | |||
* Ngày 9 tháng 9 năm 1988: [[Võ Chí Công|Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công]] dự Quốc khánh Triều Tiên và trao [[Huân chương Sao Vàng (Việt Nam)|Huân chương Sao vàng]] cho [[Kim Nhật Thành|Chủ tịch Kim Nhật Thành]]. | |||
* Tháng 5 năm 1997: [[Nguyễn Mạnh Cầm|Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm]], ký lại Thoả thuận hợp tác giữa hai Bộ Ngoại giao. | |||
* Tháng 8 năm 2000: [[Nguyễn Dy Niên|Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Dy Niên]]. | |||
* Tháng 5 năm 2002: [[Trần Đức Lương|Chủ tịch nước Trần Đức Lương]]. | |||
* Tháng 12 năm 2003: [[Tráng A Pao|Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc của Quốc hội Tráng A Pao]]. | |||
* Tháng 7 năm 2006: [[Nguyễn Văn Son|Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương Đảng Nguyễn Văn Son]]. | |||
* Tháng 4 năm 2007: Đồng chí [[Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam|Ủy viên Trung ương Đảng]], Tổng Biên tập Báo Nhân Dân thăm Triều Tiên, làm việc với Báo Lao động Triều Tiên. | |||
* Tháng 9 năm 2007: Đồng chí [[Phạm Thế Duyệt]], [[Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam|Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam]] thăm Triều Tiên. | |||
* Từ 16–18 tháng 10 năm 2007: Tổng Bí thư [[Nông Đức Mạnh]] thăm hữu nghị chính thức Triều Tiên. | |||
* Từ 6–9 tháng 10 năm 2008: Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an Lê Hồng Anh và đoàn đại biểu cấp cao Bộ Công an thăm Triều Tiên | |||
*Từ 12 - 14/2/2019: Uỷ viên [[Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam|Bộ Chính trị]], [[Phó Thủ tướng Chính phủ (Việt Nam)|Phó Thủ tướng Chính phủ]], [[Bộ trưởng Bộ Ngoại giao (Việt Nam)|Bộ trưởng Bộ Ngoại giao]] [[Phạm Bình Minh]] thăm chính thức. | |||
Năm 2014, một bản tin của Đài Á Châu Tự do loan báo Triều Tiên đang sử dụng một đạo luật bất thành văn, ép buộc sinh viên phải cắt tóc giống nhà lãnh đạo Kim Jong-un. Tuy nhiên, hãng tin uy tín AP (Mỹ) khẳng định đây chỉ là "tin đồn giàu tính tưởng tượng". Hãng tin này phỏng vấn hàng loạt du khách từng đặt chân đến Bình Nhưỡng, họ nói không hề có dấu hiệu 'kiểu tóc Kim Jong-un' bị bắt buộc ở đây. Hướng dẫn viên du lịch Simon Cockerell của Koryo Tours, chuyên đưa khách tham quan Triều Tiên nói "chắc chắn không có đạo luật nào như thế, đây là sự bịa đặt" khi trả lời phỏng vấn của AP. AP bình luận rằng câu chuyện kiểu tóc ở Triều Tiên "cũng giống như hàng loạt những chuyện kỳ quái về Triều Tiên được truyền thông nước ngoài đồn thổi".<ref>{{Chú thích web |tiêu đề=Bản sao đã lưu trữ |url=http://vtc.vn/trieu-tien-bat-de-toc-kieu-kim-jong-un-dau-la-su-that.311.481385.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412183908/http://vtc.vn/trieu-tien-bat-de-toc-kieu-kim-jong-un-dau-la-su-that.311.481385.htm |archive-date=2015-04-12 |ngày truy cập=2015-04-08}}</ref> | |||
====Các chuyến thăm phía Triều Tiên==== | |||
Kể từ khi ông Kim Jong-un lên nắm quyền năm 2012, báo chí Hàn Quốc và thế giới tung ra nhiều tin về các vụ thanh trừng, xử tử và mất tích tại Triều Tiên, về sau được chứng minh là bịa đặt, ví dụ như: | |||
* Ngày 27 tháng 11–3 tháng 12 năm 1958: Thủ tướng [[Kim Nhật Thành]] thăm chính thức [[Việt Nam]]. | |||
*Năm 2015, báo chí Hàn Quốc đưa tin CHDCND Triều Tiên đã xử tử Bộ trưởng Quốc phòng [[Hyon Yong-Chol]] gây chấn động dư luận.<ref>[http://tuoitre.vn/tin/the-gioi/20150615/trieu-tien-xac-nhan-xu-tu-bo-truong-quoc-phong/761898.html]</ref> Tờ Yonhap (Hàn Quốc) đưa tin rằng cuộc xử tử này đã dùng cả pháo phòng không, trước mặt của hàng trăm người đại diện chính quyền.<ref>[http://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/asien/nordkoreas-verteidigungsminister-abgesetzt-und-hingerichtet-13590513.html Nordkoreas Verteidigungsminister hingerichtet], FAZ, 13.5.2015</ref> Tuy nhiên, ngay ngày hôm sau, cơ quan tình báo Hàn Quốc đã sửa đổi lại thông điệp trên báo chí nước này, rằng ông Hyon đã bị thanh lọc nhưng có lẽ không bị xử tử<ref>{{Chú thích web |tựa đề=Bản sao đã lưu trữ |url=http://motthegioi.vn/quoc-te/han-quoc-rut-tin-ong-kim-jong-un-xu-tu-bo-truong-quoc-phong-188698.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307081417/http://motthegioi.vn/quoc-te/han-quoc-rut-tin-ong-kim-jong-un-xu-tu-bo-truong-quoc-phong-188698.html |archive-date=2016-03-07 |ngày truy cập=2015-06-16}}</ref><ref>{{chú thích web |ngày=13 tháng 5 năm 2015 |tiêu đề=South Korea: North Korean defense chief was not executed - UPI.com |url=http://www.upi.com/Top_News/World-News/2015/05/13/North-Korea-defense-chief-was-purged-maybe-not-executed-says-Seouls-spy-agency/1931431522581/ |ngày truy cập=15 tháng 8 năm 2023 |nơi xuất bản=UPI}}</ref> Triều Tiên đã lên án truyền thông Hàn Quốc lăng mạ lãnh đạo cấp cao nhất nước này với tin đồn bộ trưởng quốc phòng bị xử tử.<ref>{{chú thích web |ngày=18 tháng 5 năm 2015 |tiêu đề=Triều Tiên giận dữ trước thông tin bộ trưởng quốc phòng bị xử tử |url=http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/trieu-tien-gian-du-truoc-thong-tin-bo-truong-quoc-phong-bi-xu-tu-3220037.html |ngày truy cập=15 tháng 8 năm 2023 |nơi xuất bản=[[VnExpress|VnExpress - Tin nhanh Việt Nam]]}}</ref> | |||
* Tháng 1 năm 1992: Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Kim Yong Nam. | |||
*Tháng 3 năm 2015, tờ Korea Herald loan tin rằng Han Kwang-sang, giám đốc tài chính của Đảng Lao động Triều Tiên đã bị xử tử,<ref>{{chú thích web |tiêu đề=N.K. executes defense chief |url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20150513000223 |ngày truy cập=15 tháng 8 năm 2023 |nơi xuất bản=The Korea Herald}}</ref> nhưng đến tháng 10 năm 2015 tờ RT đưa tin ông Han Kwang-sang đã xuất hiện trên truyền thông khi thăm một trại thủy sản, cho thấy tin tức về vụ xử tử là bịa đặt.<ref>{{chú thích web |tiêu đề='Resucita' en Corea del Norte un funcionario "ejecutado" en marzo |url=https://actualidad.rt.com/ultima_hora/192376-resucita-corea-norte-funcionario-ejecutado |ngày truy cập=15 tháng 8 năm 2023}}</ref> | |||
* Tháng 4 năm 1996: Bộ trưởng Chủ nhiệm Ủy ban kinh tế đối ngoại Ly Sơng Te. | |||
*Tháng 2 năm 2016, báo chí thế giới loan tin rằng [[Ri Yong-gil]], Tổng tham mưu trưởng quân đội Triều Tiên đã bị xử tử vì vì cáo buộc "tham nhũng và kết bè cánh chính trị". Nhưng đến tháng 5 năm 2016, ông Ri Yong-gil lại có tên trong danh sách các thành viên mới được bầu của Ủy ban Trung ương Đảng Lao động Triều Tiên, uỷ viên dự khuyết Bộ Chính trị và uỷ viên Quân uỷ trung ương, cho thấy tin tức về vụ xử tử ông này cũng là bịa đặt.<ref>{{chú thích web |tiêu đề=Tin tức mới nhất 24h |url=http://laodong.com.vn/the-gioi/tuong-trieu-tien-tuongbi-xu-tu-hoa-ra-duoc-cat-nhac-vi-tri-quyen-luc-trong-dang-550011.bld |nơi xuất bản=[[Lao Động (báo)|Báo Lao Động]]}}</ref> | |||
* Tháng 4 năm 1997: Phó Thủ tướng Công Chin The. | |||
*Vào tháng 5 năm 2020, truyền thông Hàn Quốc đưa tin rằng chủ tịch Triều Tiên Kim Nhật Thành từng tuyên bố ông ta có thể dịch chuyển tức thời. Thực ra tin này đã cố ý xuyên tạc một bình luận của Kim vào năm 1945, trong đó, ông bình luận về đội du kích chống Nhật của mình đã "thoắt ẩn thoắt hiện" để tránh sự truy bắt của địch, chứ không hề nói về "dịch chuyển tức thời".<ref>{{Chú thích web |last=Weiser |first=Martin |date=3 October 2020 |title=Nobody ever said Kim Il-sung could teleport |url=https://www.eastasiaforum.org/2020/10/03/nobody-ever-said-kim-il-sung-could-teleport/ |publisher=East Asia Forum}}</ref> | |||
* Tháng 3 năm 2000: Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Triều Tiên Pec Nam Sun. | |||
* Tháng 4 năm 2001: Uỷ viên dự khuyết Bộ Chính trị, Bí thư TW Đảng, Chủ tịch Hội nghị nhân dân tối cao Triều Tiên Chuê The Bôc dự Đại hội IX Đảng Cộng sản Việt Nam. | |||
* Tháng 7 năm 2001: Chủ tịch Uỷ ban Thường vụ Hội nghị nhân dân tối cao Triều Tiên Kim Yong Nam. | |||
* Tháng 10 năm 2007: Thủ tướng nội các Triều Tiên [[Kim Yong-il]]. | |||
* 25–27 tháng 6 năm 2008: Bộ trưởng Bộ Bảo vệ an ninh nhân dân Chu Sang Sâng. | |||
* 26–28 tháng 7 năm 2008: Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Pac Ưi Chun. | |||
* 1 tháng 3 năm 2019: Lãnh đạo tối cao của Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, đương kim [[Lãnh đạo tối cao Đảng Lao động Triều Tiên|Bí thư thứ nhất Đảng Lao động Triều Tiên]], Chủ tịch Quân ủy Trung ương Đảng Lao động Triều Tiên, Chủ tịch Ủy ban Quốc vụ, Nguyên soái Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên [[Kim Chính Ân]] thăm chính thức cấp nhà nước tới Việt Nam<sup>[[Kim Jong-un#cite%20note-marshall-4|[4]]]</sup>. | |||
=== | === Quân sự === | ||
{{chính|Quân đội Nhân dân Triều Tiên}}{{xem thêm|Ủy ban Quốc phòng Triều Tiên|Quân đội Nhân dân Triều Tiên|Tiên quân chính trị}}[[Tập tin:North Korean Unha-3 rocket at launch pad.jpg|thumb|234x234px|Bệ phóng tên lửa vũ trụ [[Unha-3]], nơi đã phóng vệ tinh vũ trụ đầu tiên do Triều Tiên tự chế tạo năm 2012]] | |||
[[Tập tin:Kim Jong-un and Vladimir Putin (2019-04-25) 05.jpg|thumb|Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un gặp tổng thống Nga [[Vladimir Putin]], 25 tháng 4 năm 2019]] | |||
[[Quân đội Nhân dân Triều Tiên]] là một trong những lực lượng vũ trang lớn nhất trên thế giới với ước tính 1.280.000 quân nhân chính quy và 6.300.000 lính dự bị, bán quân sự.<ref name="auto3">{{cite web |year=2020 |title=The State of the North Korean Military |url=https://carnegieendowment.org/2020/03/18/state-of-north-korean-military-pub-81232 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808070637/https://carnegieendowment.org/2020/03/18/state-of-north-korean-military-pub-81232 |archive-date=8 August 2021 |access-date=8 August 2021 |publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]]}}</ref> Với quân số chính quy đạt {{Percentage|1280000|{{UN_Population|Dem. People's Republic of Korea}}|1}} dân số, Quân đội Nhân dân Triều Tiên có [[Danh sách quân đội các quốc gia theo tổng quân số hiện nay|tổng quân số lớn thứ tư trên thế giới]] sau Trung Quốc, Ấn Độ và Hoa Kỳ.<ref name="bgn">{{cite web |author=Bureau of East Asian and Pacific Affairs |author-link=Bureau of East Asian and Pacific Affairs |date=April 2007 |title=Background Note: North Korea |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818233244/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm |archive-date=18 August 2020 |access-date=1 August 2007 |work=[[United States Department of State]]}}</ref> 20% đàn ông trong độ tuổi 17–54 phục vụ trong Quân đội Nhân dân Triều Tiên<ref name="bgn" /> và ước tính một trên 25 công dân Triều Tiên là một quân nhân tại ngũ.<ref name="economist-armied2">{{cite news |date=19 July 2011 |title=Armed forces: Armied to the hilt |url=https://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/07/armed-forces |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728030228/https://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/07/armed-forces |archive-date=28 July 2011 |access-date=28 July 2011 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref><ref>{{cite web |year=2007 |title=Army personnel (per capita) by country |url=http://www.nationmaster.com/graph/mil_arm_per_percap-military-army-personnel-per-capita |archive-url=https://web.archive.org/web/20070217230331/http://www.nationmaster.com/graph/mil_arm_per_percap-military-army-personnel-per-capita |archive-date=17 February 2007 |access-date=1 August 2007 |work=NationMaster}}</ref> | |||
Quân đội Nhân dân Triều Tiên gồm năm quân chủng: [[Lục quân Nhân dân Triều Tiên|Lục quân]], [[Hải quân Nhân dân Triều Tiên|Hải quân]], [[Không quân Nhân dân Triều Tiên|Không quân]], [[Đặc công Triều Tiên|Đặc công]] và Quân Chiến lược. [[Ủy ban quân sự Trung ương Đảng lao động Triều Tiên]] và Bộ Quốc phòng nắm quyền chỉ huy Quân đội Nhân dân Triều Tjên.{{Sfn|Country Study|2009|p=239}} | |||
Khi còn mang tên [[Liên Xô]], cả hai nước đã thiết lập một mối quan hệ thân thiết chưa từng có khi [[Kim Nhật Thành]] được [[Iosif Vissarionovich Stalin|Iosif Stalin]] ủng hộ làm lãnh đạo Triều Tiên. Nhưng kể từ lúc [[Mikhail Sergeyevich Gorbachyov|Mikhail Gorbachyov]] lên nắm quyền năm [[1985]], quan hệ đã trở nên xấu đi trầm trọng, đặc biệt là khi Triều Tiên gọi những cải cách Gorbachyov thực hiện là "ngu dốt và tệ hại". Quan hệ càng trở nên căng thẳng khi [[Liên Xô]] sụp đổ và [[Nga|Liên bang Nga]] được thành lập, đặc biệt hơn là khi [[Boris Nikolayevich Yeltsin|Boris Yeltsin]] lên làm [[Tổng thống]] Nga từ năm [[1992]]-[[1999]] đã có những phát ngôn chỉ trích Nhà nước Triều Tiên. Quan hệ chỉ trở lại nồng ấm vào năm [[2000]], khi [[Vladimir Vladimirovich Putin|Vladimir Putin]] lên làm Tổng thống Nga, nhưng quan hệ vẫn không tiến được xa vì Putin ít quan tâm tới Triều Tiên. Khi [[Kim Jong-un]] cầm quyền sau cái chết của [[Kim Chính Nhật]] vào cuối năm [[2011]] và xúc tiến chương trình vũ khí hạt nhân, Nga đã ủng hộ trừng phạt Triều Tiên, nên khiến quan hệ giữa hai nước này trở nên xấu đi so với thái độ hòa nhã bên ngoài. | |||
Với chính sách [[tiên quân chính trị]], quân đội trở thành một lực lượng chính trị quan trọng tại Triều Tiên. Mục tiêu cao nhất của Triều Tiên là đánh đuổi quân Mỹ và loại bỏ chính phủ Hàn Quốc để "thống nhất dân tộc Triều Tiên", do đó quân đội được ưu tiên cao nhất trong việc phân phối nguồn lực của đất nước. Theo một báo cáo năm 2019 thì chi phí quân sự của Triều Tiên khoảng 3,6 tỷ USD một năm chiếm 13,4 đến 23,3 phần trăm GDP của Triều Tiên.<ref>[https://en.yna.co.kr/view/AEN20200109007500325 N. Korea ranks No.1 in military spending as percentage of GDP], Yonhap News Agency, January 09, 2020</ref> | |||
Tuy nhiên, Nga và Triều Tiên đã mở lại tuyến đường sắt từ [[Hồ Baikal|Baikal]] tới [[Rason]], chủ yếu để cung cấp than đá cho quốc gia này. Triều Tiên đã ca ngợi mối quan hệ với Nga, song phía Nga không có thái độ cụ thể về việc này. | |||
Từ sau Đại hội Đảng Lao động Triều Tiên lần thứ 7 năm 2016, cơ quan cao nhất chịu trách nhiệm tối cao trực tiếp tất cả các vấn đề của Triều Tiên là Ủy ban Quốc vụ trực thuộc Hội đồng Nhân dân Tối cao, thành lập dựa trên cơ sở của Ủy ban Quốc phòng. Trước năm 2016, cơ quan cao nhất, thống lĩnh về mặt quân sự của Triều Tiên là Ủy ban Quốc phòng. Triều Tiên có trên 200.000 binh sĩ thuộc lực lượng hoạt động đặc biệt.<ref>[https://baotintuc.vn/ho-so-quan-su/he-lo-ve-luc-luong-dac-nhiem-lon-nhat-the-gioi-cua-trieu-tien-20211029165300963.htm Hé lộ về lực lượng đặc nhiệm lớn nhất thế giới của Triều Tiên], Báo Tin tức, 30/10/2021</ref> | |||
===Quan hệ với Hoa Kỳ=== | |||
{{Chính|Quan hệ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên – Hoa Kỳ}} | |||
[[Tập tin:2018 North Korea-United States summit - Kim and Trump shake hands.jpg|thumb|Tổng thống Mỹ [[Donald Trump]] và lãnh đạo Triều Tiên [[Kim Jong-un]] trong [[Hội nghị thượng đỉnh Bắc Triều Tiên – Hoa Kỳ 2018]] ở [[Singapore]], tháng 6 năm 2018]] | |||
Quan hệ giữa Triều Tiên và [[Hoa Kỳ]] nói chung là rất xấu, và chưa có [[Ngoại giao|quan hệ ngoại giao]] chính thức, ngoại trừ [[kênh New York]]. Triều Tiên luôn coi [[Hoa Kỳ]] là cái nôi của "chủ nghĩa tồi tệ nhất thế giới" và gọi Hoa Kỳ là "phi dân chủ" trong khi [[Hoa Kỳ]] cáo buộc Triều Tiên là nơi "đáng sợ nhất thế giới" và coi Triều Tiên là "địa ngục trần gian", song có thời gian Triều Tiên đã nhận viện trợ [[Cây lương thực|lương thực]] từ [[Hoa Kỳ]]. Sau vụ phóng tên lửa [[Unha|Unha-3]] năm [[2012]], [[Hoa Kỳ]] đã cắt viện trợ lương thực cho Triều Tiên và cáo buộc nước này "vi phạm luật pháp quốc tế" về thử nghiệm [[tên lửa đạn đạo]]. [[Reuters]] dẫn tin của [[Thông tấn xã Trung ương Triều Tiên|Thông tấn xã Trung ương Triều Tiên (KCNA)]] vào ngày 16 tháng 1 năm 2016, Triều Tiên đã kêu gọi ký kết một thỏa thuận [[hòa bình]] với [[Mỹ]], cùng với đó là việc [[Washington, D.C.|Washington]] ngừng các hoạt động tập trận với [[Hàn Quốc]], coi đây là những điều kiện để [[Bình Nhưỡng]] chấm dứt các vụ thử hạt nhân<ref>{{chú thích web|url=https://www.vietnamplus.vn/trieu-tien-se-dung-thu-hat-nhan-neu-myhan-ngung-tap-tran-chung/366688.vnp|title=Triều Tiên sẽ dừng thử hạt nhân nếu Mỹ-Hàn ngừng tập trận chung - Châu Á-TBD - Vietnam+ (VietnamPlus)|last=VietnamPlus|date=16 Tháng một 2016|website=VietnamPlus|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. | |||
Chiến lược quân sự chính của Triều Tiên là cử các đặc nhiệm phá hoại và tấn công "kẻ thù" từ phía sau chiến tuyến.<ref>{{Chú thích web |tác giả 1=Bureau of East Asian and Pacific Affairs |năm=2007 |tiêu đề=Background Note: North Korea |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm |ngày truy cập=ngày 1 tháng 8 năm 2007 |work=[[United States Department of State]] |tháng=April |lk tác giả 1=Bureau of East Asian and Pacific Affairs}}</ref> Vì Hàn Quốc đã lập một phòng tuyến mạnh sau vùng phi quân sự. Quân đội Triều Tiên được trang bị với một lượng vũ khí rất lớn với 4.060 xe tăng, 2.500 xe bọc thép chở quân, 17.900 pháo, 11.000 súng phòng không và 10.000 tên lửa phòng không và tên lửa chống tăng vác vai cho lực lượng bộ binh;<ref>[http://www.soldiering.ru/country/guide2003/army-09.php Армии стран мира: К] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006112837/http://www.soldiering.ru/country/guide2003/army-09.php|date=2014-10-06}}, soldiering.ru</ref> khoảng 915 tàu chiến cho lực lượng hải quân, 1.748 máy bay cho lực lượng không quân,<ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/North_Korea.pdf Library of Congress country study], see p. 19 - Major Military Equipment</ref> được biết có khoảng 480 tiêm kích và 180 máy bay ném bom.<ref>[http://www.milaviapress.com/orbat/northkorea/index.php Order of Battle - North Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323160555/http://www.milaviapress.com/orbat/northkorea/index.php|date=2008-03-23}}, MilAviaPress</ref> Ngoài ra Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên còn có lực lượng đặc nhiệm thuộc hàng đông nhất thế giới cùng hạm đội tàu ngầm nhiều nhất<ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_North-Korea.pdf North Korea Country Study (2009)], Library of Congress, pp.288-293 (on PDF reader)</ref>{{cần nguồn tốt hơn}}. Các loại vũ khí này sản xuất từ Chiến tranh thế giới thứ hai cho đến Chiến tranh Lạnh cùng các vũ khí hiện đại sản xuất trong nước theo công nghệ của Liên Xô/Nga. | |||
Năm [[2004]], [[Tổng thống Hoa Kỳ]] [[George W. Bush]] đã xếp Triều Tiên cùng với [[Iran]] vào "''trục ma quỷ''" do Triều Tiên đã giấu giếm việc thử nghiệm [[vũ khí hạt nhân|bom hạt nhân]]. Nhà lãnh đạo Triều Tiên khi đó là [[Kim Chính Nhật]] lấy lý do là sự hiện diện của [[quân đội Hoa Kỳ]] tại [[Hàn Quốc]]. Sau vụ phóng vệ tinh 2 lần vào năm [[2012]] mà [[Hoa Kỳ]] và [[phương Tây]] cáo buộc là thử nghiệm tên lửa đạn đạo, quan hệ giữa hai nước trở nên căng thẳng hơn khi [[Hoa Kỳ]] cùng [[Liên Hợp Quốc]] tăng trừng phạt nước này. Lãnh đạo Triều Tiên [[Kim Jong-un]] cáo buộc [[Liên Hợp Quốc|LHQ]] là "con rối" do [[Hoa Kỳ]] cầm đầu, và sau đó, khi [[Hàn Quốc]] và [[Hoa Kỳ]] tiến hành tập trận chung vào năm [[2013]], Triều Tiên đã di chuyển các tên lửa tầm trung [[Musudan]] tới các căn cứ quân sự ở Đông Nam Triều Tiên, gây lo ngại cho quốc tế về nguy cơ [[Chiến tranh Triều Tiên]] tái diễn. | |||
Ngoài ra, để đáp ứng với chiến lược chiến tranh phi đối xứng và chống trả các cuộc tấn công bằng vũ khí công nghệ cao của Mỹ, Triều Tiên đã phát triển các kỹ thuật tinh vi để khắc chế như thiết bị đánh lạc hướng điện tử, máy làm nhiễu GPS,<ref>[http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/dprk/2010/dprk-101007-voa01.htm North Korea Appears Capable of Jamming GPS Receivers], globalsecurity.org, ngày 7 tháng 10 năm 2010</ref> sơn tàng hình,<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/7960218/North-Korea-develops-stealth-paint-to-camouflage-fighter-jets.html North Korea 'develops stealth paint to camouflage fighter jets'], The Daily Telegraph, ngày 23 tháng 8 năm 2010</ref> các loại tàu ngầm loại nhỏ, ngư lôi có người lái,<ref>[http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk02500&num=6463 North Korea's Human Torpedoes], DailyNK, 06-05-2010</ref> một lượng lớn các loại vũ khí sinh học và hóa học<ref>{{Chú thích web |ngày=ngày 29 tháng 4 năm 2010 |tiêu đề=New Threat from N.Korea's 'Asymmetrical' Warfare |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/29/2010042901362.html |ngày truy cập=ngày 13 tháng 12 năm 2010 |work=English.chosun.com |nhà xuất bản=The Chosun Ilbo (English Edition)}}</ref> cùng hệ thống laser chống người,<ref>[http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/11/24/north.korea.capability/index.html North Korea's military aging but sizable] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903021838/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/11/24/north.korea.capability/index.html|date=2014-09-03}}, CNN, ngày 25 tháng 11 năm 2010</ref> máy bay không người lái, tên lửa chống hạm kiểu mới, tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm và cả các tin tặc của các "đơn vị tự động hóa', nơi có nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo về chiến thuật và tấn công hệ thống công nghệ thông tin của các nước đối thủ như Mỹ hay Hàn Quốc khi cần. | |||
Dữ liệu của [[Chính phủ Mỹ]] cho thấy, từ năm 1995-2008, nước này đã gửi 1,3 tỷ viện trợ không điều kiện cho Triều Tiên. Khoảng 60% số viện trợ này là lương thực-thực phầm, phần còn lại là viện trợ nhiên liệu.<ref name="vneconomy.vn">{{chú thích web|url=https://vneconomy.vn/news-20170814044316316.htm|title=Triều Tiên đã "kiếm" hàng tỷ USD viện trợ như thế nào?|last=VCCorp.vn|date=14 Tháng tám 2017|website=VnEconomy|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> | |||
==== Chương trình vũ khí hạt nhân ==== | |||
Ngày [[12 tháng 6]] năm [[2018]], [[Tổng thống Mỹ]] [[Donald Trump]] và lãnh đạo Triều Tiên [[Kim Jong-un]] đã ký kết một tuyên bố chung tại [[Hội nghị thượng đỉnh Bắc Triều Tiên – Hoa Kỳ 2018|Hội nghị thượng đỉnh Triều Tiên – Hoa Kỳ]] có nội dung [[Hoa Kỳ|Mỹ]] và Triều Tiên sẽ cùng nhau nỗ lực thiết lập các quan hệ Mỹ – Triều mới phù hợp với nguyện vọng của nhân dân hai nước về hòa bình và thịnh vượng; Mỹ và Triều Tiên sẽ cùng nhau nỗ lực xây dựng một cơ chế hòa bình ổn định và dài lâu trên bán đảo Triều Tiên; Triều Tiên cam kết sẽ xúc tiến việc hoàn tất quá trình [[Giải trừ hạt nhân|phi hạt nhân hóa]] bán đảo Triều Tiên; Mỹ và Triều Tiên cam kết sẽ tìm kiếm hài cốt của các tù nhân chiến tranh, bao gồm cả việc hồi hương ngay lập tức những trường hợp đã nhận diện được<ref>[http://vietnamnet.vn/vn/the-gioi/tuyen-bo-chung-cua-trump-kim-noi-gi-456382.html Tuyên bố chung của Trump - Kim nói gì?], 12/06/2018, Vietnamnet</ref>. Họ [[Hội nghị thượng đỉnh Triều Tiên-Hoa Kỳ Việt Nam 2019|gặp nhau một lần nữa]] tại [[Hà Nội]] từ ngày 27 đến 28 tháng 2 năm 2019, nhưng không đạt được thỏa thuận. Vào ngày 30 tháng 6 năm 2019, Trump đã gặp Kim cùng với Moon Jae-in tại khu phi quân sự Triều Tiên. | |||
{{chính|Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và vũ khí hủy diệt hàng loạt}} | |||
[[Tập tin:North Korean missile range.svg|nhỏ|Tầm bắn của các loại tên lửa đạn đạo do Triều Tiên tự sản xuất|thế=|207x207px]]Triều Tiên là một [[Danh sách quốc gia có vũ khí hạt nhân|quốc gia có vũ khí hạt nhân]],<ref name="economist-armied2" /><ref>{{cite book |last=Cordesman |first=Anthony H. |url=http://csis.org/files/publication/110712_Cordesman_KoreaMilBalance_WEB.pdf |title=The Korean Military Balance |publisher=Center for Strategic & International Studies |year=2011 |isbn=978-0-89206-632-2 |page=156 |quote=The DPRK has [[Nuclear weapon design|implosion fission]] weapons. |access-date=28 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011185007/http://csis.org/files/publication/110712_Cordesman_KoreaMilBalance_WEB.pdf |archive-date=11 October 2011 |url-status=dead}}</ref> nhưng không có thông tin chắc chắn về kho vũ khí hạt nhân của Triều Tiên. {{As of|2023|9}}, Triều Tiên ước tính có từ 40 đến 116 [[Vũ khí hạt nhân|đầu đạn hạt nhân]].<ref>{{Cite news |date=2023-08-01 |title=How the Nuclear Missile Threat from North Korea Keeps Growing |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-01/how-the-north-korea-nuclear-missile-threat-keeps-growing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316110649/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-08-01/how-the-north-korea-nuclear-missile-threat-keeps-growing |archive-date=16 March 2024 |access-date=2023-12-26 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref> Quân Chiến lược phụ trách triển khai vũ khí hạt nhân<ref>{{Cite news |last=Hipwell |first=Deirdre |date=24 April 2009 |title=North Korea is fully fledged nuclear power, experts agree |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6155956.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525120848/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6155956.ece |archive-date=25 May 2010 |access-date=25 April 2009 |work=[[The Times]] |location=London}}</ref> và ước tính có 1.000 [[tên lửa đạn đạo]] với tầm bắn lên đến {{convert|7400|mi|km|order=flip|abbr=on}}.<ref>{{cite news |last1=Ryall |first1=Julian |date=9 August 2017 |title=How far can North Korean missiles travel? Everything you need to know |url=https://www.telegraph.co.uk/news/0/far-can-north-korean-missiles-travel/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/0/far-can-north-korean-missiles-travel/ |archive-date=10 January 2022 |access-date=9 August 2017 |work=The Telegraph}}{{cbignore}}</ref> | |||
===Quan hệ với Nhật Bản=== | |||
[[Nhật Bản]], cùng với [[Hàn Quốc]] và [[Hoa Kỳ]] là một trong số ít các quốc gia không có quan hệ đối ngoại hoặc hiện đang trong tình trạng chiến tranh với Triều Tiên, như một di sản của sự thù hận, chống [[chủ nghĩa cộng sản]] tồn tại trong mối quan hệ của Nhật Bản với Triều Tiên. Tất cả xuất phát từ việc cai trị của [[đế quốc Nhật Bản|phát xít Nhật]] tại [[Triều Tiên]] trong giai đoạn [[1910]]–[[1945]], cũng như ký ức về [[Chiến tranh Triều Tiên]]. Hiện nay, Triều Tiên không được [[Nhật Bản]] công nhận và họ cũng không có quan hệ ngoại giao. Thông qua đàm phán song phương và các cuộc [[Đàm phán Sáu bên|đàm phán sáu bên]], Triều Tiên và Nhật Bản tiếp tục thảo luận về các vấn đề xung quanh số phận của các [[Các vụ bắt cóc công dân Nhật Bản của Bắc Triều Tiên|công dân Nhật bị Triều Tiên bắt cóc]] trong những năm 1970 và 1980. | |||
=== Phân cấp hành chính === | |||
==Viện trợ nhân đạo cho Bắc Triều Tiên== | |||
{{chính|Phân cấp hành chính ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | |||
{| class="wikitable" | |||
|- | |||
!Bản đồ!! !! Tên !! Chosŏn'gŭl !! Hạt hành chính | |||
|- | |||
| rowspan="17" |{{Image label begin|image=North Korea adm location map.svg|width={{{width|500}}}|float={{{float|right}}}|link=}} <!-- | |||
===== PROVINCIAL LEVEL ===== | |||
-->{{Image label small|x=0.29|y=0.91|scale={{{width|400}}}|text =[[Bình Nhưỡng]]}} | |||
{{Image label small|x=1.15|y=0.19|scale={{{width|400}}}|text =[[Rason]]}} | |||
{{Image label small|x=0.2|y=0.95|scale={{{width|400}}}|text =[[Nampo]]}} | |||
{{Image label small|x=0.29|y=0.83|scale={{{width|400}}}|text =[[Pyongan Nam]]}} | |||
{{Image label small|x=0.30|y=1.03|scale={{{width|400}}}|text =[[Hwanghae Bắc]]}} | |||
{{Image label small|x=0.20|y=1.13|scale={{{width|400}}}|text =[[Hwanghae Nam]]}} | |||
{{Image label small|x=0.57|y=0.98|scale={{{width|400}}}|text =[[Kangwon (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên)|Kangwon]]}} | |||
{{Image label small|x=0.60|y=0.66|scale={{{width|400}}}|text =[[Hamgyong Nam]]}} | |||
{{Image label small|x=0.90|y=0.30|scale={{{width|400}}}|text =[[Hamgyong Bắc]]}} | |||
{{Image label small|x=0.70|y=0.45|scale={{{width|400}}}|text =[[Ryanggang]]}} | |||
{{Image label small|x=0.40|y=0.55|scale={{{width|400}}}|text =[[Chagang]]}} | |||
{{Image label small|x=0.15|y=0.70|scale={{{width|400}}}|text =[[Pyongan Bắc]]}} | |||
{{Image label small|x=0.37|y=1.17|scale={{{width|400}}}|text =[[Kaesong]]}}<!-- | |||
===== OTHER COUNTRIES ===== | |||
-->{{Image label small|x=0.290|y=0.280|scale={{{width|400}}}| text=[[Trung Quốc|<i style="color: #48A3B5">Trung Quốc</i>]] }} | |||
{{Image label small|x=0.605|y=1.200|scale={{{width|400}}}| text=[[Hàn Quốc|<i style="color: #48A3B5">Hàn Quốc</i>]] }}<!-- | |||
===== SEAS - OCEANS - ETC ===== | |||
-->{{Image label small|x=0.040|y=1.220|scale={{{width|400}}}| text=[[Hoàng Hải|<i style="color: #48A3B5">Hoàng Hải<br/>(biển Tây Triều Tiên)</i>]] }} | |||
{{Image label small|x=0.040|y=0.898|scale={{{width|400}}}| text=[[vịnh Triều Tiên|<i style="color: #48A3B5">vịnh Triều Tiên</i>]] }} | |||
{{Image label small|x=0.850|y=0.898|scale={{{width|400}}}| text=[[Biển Nhật Bản|<i style="color: #48A3B5">Biển Nhật Bản<br>(biển Đông Triều Tiên)</i>]] }} | |||
{{Image label end}} | |||
!colspan="5"| Thành phố trực thuộc-quản lý (chikhalsi) | |||
Để đối phó với nạn đói ở Triều Tiên vào giữa những năm 1990, Nga đã viện trợ nhân đạo hai lần vào năm 1997: lương thực và thuốc trị giá 4,5 tỷ rúp cũ vào mùa thu và 370 tấn đường, thịt hộp, cá và sữa trị giá 3,5 tỷ [[rúp]] vào tháng 12<ref>ITAR-TASS, ngày 7 tháng 3 năm 1998</ref> Vào năm 2011, Nga đã cung cấp cho Triều Tiên 50.000 tấn ngũ cốc cũng như bột mì, trị giá 5 triệu đôla trong Chương trình Lương thực Thế giới. Ngoài ra, 10.000 tấn ngũ cốc đã được [[Gazprom]] gửi đến Bắc Triều Tiên<ref>"Russian ambassador to North Korea upbeat on cooperation prospects", Interfax, ngày 7 tháng 2 năm 2012</ref>. | |||
|- | |||
| 1 || [[Bình Nhưỡng]] ||{{lang|ko-Hang|평양직할시}}|| ([[Chung-guyok]]) | |||
Trung Quốc là một trong các nước có viện trợ chính cho Triều Tiên. Trung Quốc thường viện trợ gạo và phân bón miễn phí cho Triều Tiên. Trung Quốc đã viện trợ một lượng lớn [[phân u rê]] cho Triều Tiên, tương đương với tổng lượng phân u rê mà miền Bắc đã nhập khẩu trong năm 2016. Trước đó, vào năm 2013, Bắc Kinh cũng từng viện trợ 200.000 tấn phân u-rê<ref>{{chú thích web|url=http://world.kbs.co.kr/service/contents_view.htm?lang=v&board_seq=363713|title=Chiến lược của Bắc Triều Tiên để nhận viện trợ từ Trung Quốc|website=world.kbs.co.kr|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Trong năm 2018, Trung Quốc viện trợ 56 triệu USD hàng hóa, và trong 8 tháng đầu năm 2019, Trung Quốc đã viện trợ 35,14 triệu USD hàng hóa cho Triều Tiên, chưa kể giá trị viện trợ về xăng dầu và gạo<ref>{{chú thích web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20191029000590|title=China's aid to NK this year tops W41b until Aug.|first=The Korea|last=Herald|date=29 Tháng mười 2019|website=www.koreaherald.com|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Một báo cáo trước [[Quốc hội Hoa Kỳ]] năm 2014 cho biết: ''"Trung Quốc hiện được cho là nguồn viện trợ lương thực lớn nhất của Triều Tiên, dù không có hệ thống giám sát nào được biết đến."''<ref name="North Korea: Who is sending aid"/> | |||
|- | |||
!colspan="5"| Thành phố cấp đặc biệt (teukgeupsi) | |||
Dữ liệu của [[Chính quyền liên bang Hoa Kỳ|Chính phủ Mỹ]] cho thấy, kể từ năm 1995 tới năm 2018, nước này đã gửi hơn 1 tỷ USD viện trợ không điều kiện cho Bắc Triều Tiên. Khoảng 60% số viện trợ này là lương thực-thực phẩm, phần còn lại là viện trợ nhiên liệu <ref>https://fas.org/sgp/crs/row/RS21834.pdf</ref>. Thống kê cũng cho thấy Mỹ đã cung cấp hơn một nửa số lương thực viện trợ nước ngoài cho Triều Tiên kể từ năm 1995 đến năm 2008. Sau đó, viện trợ của Mỹ được chuyển một cách rời rạc, rồi bị chấm dứt bởi các vụ thử hạt nhân và kế hoạch phóng tên lửa của Triều Tiên<ref name="North Korea: Who is sending aid">[https://www.bbc.com/news/world-asia-48637518 North Korea: Who is sending aid?]- ''BBC News''</ref>. | |||
|- | |||
| 2 || [[Kaesong]] ||{{lang|ko-Hang|개성특별시}}||[[Kaesong]] | |||
Hàn Quốc là nước viện trợ nhân đạo nhiều nhất cho Triều Tiên. Riêng Hàn Quốc đã chính thức viện trợ cho Triều Tiên 7 tỷ USD trong thời gian từ 1998-2007, dưới dạng tiền mặt, thực phẩm, phân bón, thuốc men,… <ref name="vneconomy.vn"/>. Đỉnh điểm là vào năm 2007, Hàn Quốc đã cung cấp khoản viện trợ nhân đạo khổng lồ lên tới 439.7 tỉ [[won]] (hơn 350 triệu USD) cho Triều Tiên <ref>{{chú thích web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20170526000702|title=South Korea OKs first aid to North Korea since Moon took office|first=The Korea|last=Herald|date=26 Tháng năm 2017|website=www.koreaherald.com|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. Tuy vậy viện trợ đã giảm hẳn từ 2008 đến nay do căng thẳng gia tăng trong quan hệ hai nước. Hệ quả là tỷ lệ suy dinh dưỡng ở Triều Tiên đã tằng mạnh từ 32% năm 2006 <ref>http://www.fao.org/3/i0876e/i0876e.pdf</ref> lên 42% năm 2010 <ref>http://www.fao.org/3/a-i4646e.pdf</ref>, theo số liệu của [[Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc]]. | |||
|- | |||
!colspan="5"| Các thành phố đặc biệt (teukbyeolsi) | |||
|- | |||
| 3 || [[Rason]] ||{{lang|ko-Hang|라선특별시}}|| ([[Rajin-guyok]]) | |||
|- | |||
| 4 || [[Nampo]] ||{{lang|ko-Hang|남포특별시}}|| ([[Waudo-guyok]]) | |||
|- | |||
!colspan="5"| Tỉnh (do) | |||
|- | |||
| 5 || [[Pyongan Nam]] ||{{lang|ko-Hang|평안남도}}|| [[Pyongsong]] | |||
|- | |||
| 6 || [[Pyongan Bắc]] ||{{lang|ko-Hang|평안북도}}|| [[Sinuiju]] | |||
|- | |||
| 7 || [[Chagang]] ||{{lang|ko-Hang|자강도}}|| [[Kanggye]] | |||
|- | |||
| 8 || [[Hwanghae Nam]] ||{{lang|ko-Hang|황해남도}}|| [[Haeju]] | |||
|- | |||
| 9 || [[Hwanghae Bắc]] ||{{lang|ko-Hang|황해북도}}|| [[Sariwon]] | |||
|- | |||
| 10 || [[Kangwon (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên)|Kangwon]] ||{{lang|ko-Hang|강원도}}|| [[Wonsan]] | |||
|- | |||
| 11 ||[[Hamgyong Nam]]|| {{lang|ko-Hang|함경남도}} | |||
|[[Hamhung]] | |||
|- | |||
| 12 ||[[Hamgyong Bắc]]|| {{lang|ko-Hang|함경북도}} | |||
|[[Chongjin]] | |||
|- | |||
| 13 ||[[Ryanggang]]|| {{lang|ko-Hang|량강도}} | |||
|[[Hyesan]] | |||
|} | |||
{{Largest cities | |||
Năm 2007, một trận lũ nghiêm trọng xảy ra ở Triều Tiên làm 600 người chết, Hàn Quốc đã cung cấp khoản tiền viện trợ 39,8 triệu USD để giúp đỡ Triều Tiên khắc phục hậu quả thiên tai. Lãnh đạo Triều Tiên [[Kim Jong-il]] phát biểu cảm ơn 11 quốc gia đã viện trợ cho Triều Tiên, song lại không hề nhắc tới Hàn Quốc<ref>{{chú thích web |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5iKrP8F3nbt5ZT9w7gREn1p5NWPPw |title=NKorea's Kim says thanks for flood aid, but not to SKorea |publisher=Afp.google.com |date = ngày 10 tháng 9 năm 2007 |access-date = ngày 29 tháng 5 năm 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207175838/http://afp.google.com/article/ALeqM5iKrP8F3nbt5ZT9w7gREn1p5NWPPw |archive-date = ngày 7 tháng 2 năm 2012 |url-status=dead }}</ref>. | |||
| name = Thành phố lớn nhất Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên | |||
| country = Bắc Triều Tiên | |||
| stat_ref = [https://web.archive.org/web/20100331091148/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf 2008 Census] | |||
| list_by_pop = List of cities in North Korea | |||
| class = {{{class|<includeonly>nav</includeonly>}}} | |||
| collapsed_state = | |||
| div_name = Phân cấp hành chính | |||
| div_link = <!-- the template will automatically create a link for "div_name of country" (e.g. Provinces of Chile), if this doesn't work you can use this field --> | |||
| city_1 = Bình Nhưỡng | div_1 = Bình Nhưỡng{{!}}Thành phố Thủ đô Bình Nhưỡng | pop_1 = 3,255,288 | img_1 = Pyongyang western view April 2010.jpg | |||
Năm 2017, bất chấp tình trạng căng thẳng gia tăng trong mối quan hệ giữa hai miền, Hàn Quốc vẫn thông qua kế hoạch viện trợ nhân đạo 8 triệu USD cho Triều Tiên <ref>{{chú thích web|url=https://tuoitre.vn/news-20170921102647345.htm|title=Hàn Quốc vẫn viện trợ 8 triệu USD cho Triều Tiên|first=TUOI TRE|last=ONLINE|date=21 Tháng chín 2017|website=TUOI TRE ONLINE|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. Hàn Quốc là nước viện trợ lớn nhất cho Triều Tiên trong năm 2019 với tổng số tiền viện trợ 9 triệu USD <ref>{{Chú thích web |url=https://vnanet.vn/vi/anh/anh-thoi-su-quoc-te-1049/ocha-han-quoc-la-nuoc-vien-tro-lon-nhat-cho-trieu-tien-trong-nam-2019-4140985.html |ngày truy cập=2020-06-21 |tựa đề=Hàn Quốc là nước viện trợ nhiều nhất cho Triều Tiên năm 2019 |archive-date = ngày 22 tháng 6 năm 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622195032/https://vnanet.vn/vi/anh/anh-thoi-su-quoc-te-1049/ocha-han-quoc-la-nuoc-vien-tro-lon-nhat-cho-trieu-tien-trong-nam-2019-4140985.html |url-status=dead }}</ref>. [[Liên Hợp Quốc]] cho biết vào tháng 2 năm 2019, Triều Tiên đã phải lên tiếng về tình trạng thiếu lương thực, đồng thời đề nghị sự hỗ trợ của quốc tế <ref>{{chú thích web|url=http://tuyengiao.vn/the-gioi/lien-hop-quoc-keu-goi-vien-tro-luong-thuc-cho-trieu-tien-120332|title=Liên hợp quốc kêu gọi viện trợ lương thực cho Triều Tiên - Tạp chí Tuyên giáo|first=Copyright(c) 2019|last=Acomm(http://www.acomm.com.vn)|website=tuyengiao.vn|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. Đáp lại, [[Hàn Quốc]] đã phê duyệt kế hoạch viện trợ cho Triều Tiên 8 triệu USD do lo ngại về tình trạng thiếu lương thực đang ngày càng tồi tệ tại nước này<ref>{{chú thích web|url=https://vnexpress.net/han-quoc-thong-qua-goi-vien-tro-8-trieu-usd-cho-trieu-tien-3934335.html|title=Hàn Quốc thông qua gói viện trợ 8 triệu USD cho Triều Tiên|last=VnExpress|website=vnexpress.net|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. | |||
| city_2 = Hamhung | div_2 = Hamgyong Nam | pop_2 = 768,551 | img_2 = Hamhung North Korea.jpg | |||
| city_3 = Chongjin | div_3 = Hamgyong Bắc | pop_3 = 667,929 | img_3 = Chongjin.jpg | |||
| city_4 = Nampo | div_4 = Pyongan Nam| pop_4 = 366,815 | img_4 = Nampocity.jpg | |||
| city_5 = Wonsan | div_5 = Kangwon (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên){{!}}Kangwon | pop_5 = 363,127 | |||
| city_6 = Sinuiju | div_6 = Pyongan Nam| pop_6 = 359,341 | |||
| city_7 = Tanchon | div_7 = Hamgyong Nam | pop_7 = 345,875 | |||
| city_8 = Kaechon | div_8 = Pyongan Nam | pop_8 = 319,554 | |||
| city_9 = Kaesong | div_9 = Hwanghae Bắc| pop_9 = 308,440 | |||
| city_10 = Sariwon | div_10 = Hwanghae Bắc| pop_10 = 307,764 | |||
|city_11 = Sunchon |div_11=Pyongan Nam|pop_11=297,317 | |||
|city_12 = Pyongsong |div_12=Pyongan Nam |pop_12=284,386 | |||
|city_13 = Haeju |div_13=Hwanghae Nam|pop_13=273,300 | |||
|city_14 = Kanggye |div_14=Chagang |pop_14=251,971 | |||
|city_15 = Anju|div_15=Pyongan Nam|pop_15=240,117 | |||
|city_16 = Tokchon |div_16=Pyongan Nam|pop_16=237,133 | |||
|city_17 = Kimchaek |div_17=Hamgyong Bắc|pop_17=207,299 | |||
|city_18 = Rason |div_18=Đặc khu kinh tế Rason|pop_18=196,954 | |||
|city_19 = Kusong |div_19=Pyongan Bắc|pop_19=196,515 | |||
|city_20 = Hyesan |div_20=Ryanggang |pop_20= 192,680 | |||
}}<noinclude> | |||
== Kinh tế == | == Kinh tế == | ||
{{chính|Kinh tế Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | {{chính|Kinh tế Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | ||
{{chính|Won Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | {{chính|Won Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | ||
[[File:Economic_growth_of_North_Korea.jpg|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Economic_growth_of_North_Korea.jpg|nhỏ|GDP bình quân đầu người của Triều Tiên, 1820–2018|trái]] | |||
[[Tập tin:Pyeonghwa Pronto in Vietnam 2012.jpg|nhỏ|270px|Xe hơi nhãn hiệu [[Pyeonghwa Motors|Pyeonghwa]] Pronto do Triều Tiên chế tạo]] | |||
Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, kinh tế Triều Tiên bắt đầu rơi vào khó khăn, tăng trưởng chững lại cho đến nay. | |||
Kinh tế Triều Tiên là kinh tế công nghiệp gần như tự cung tự cấp do bị cấm vận với một nền kinh tế gần như hoàn toàn thuộc về chính phủ và phát triển theo kế hoạch nhà nước. Uỷ ban Kế hoạch Trung ương chuẩn bị, giám sát và thực hiện các kế hoạch kinh tế, trong khi một Văn phòng Tổng Công nghiệp tỉnh trong các khu vực chịu trách nhiệm về việc quản lý các cơ sở sản xuất địa phương, sản xuất, phân bổ nguồn lực và bán hàng.<ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/55a/160.html Local factories in North Korea], Interview by staff reporter, Joon Ang Ilbo, taken from Tong-il Hankuk newspaper, ngày 14 tháng 3 năm 2002</ref> | |||
Triều Tiên thi hành chính sách kinh tế "Songun", nghĩa đen là "quân sự trước tiên". Để tăng cường khả năng quốc phòng, ban lãnh đạo Triều Tiên tập trung nguồn lực quan trọng cho các mục đích quân sự. Theo đó, hơn 1/4 ngân sách nhà nước được chi cho quân đội. Điều này được thực hiện bất chấp thực tế phức tạp của thập niên 1990, khi | Triều Tiên thi hành chính sách kinh tế "Songun", nghĩa đen là "quân sự trước tiên". Để tăng cường khả năng quốc phòng, ban lãnh đạo Triều Tiên tập trung nguồn lực quan trọng cho các mục đích quân sự. Theo đó, hơn 1/4 ngân sách nhà nước được chi cho quân đội. Điều này được thực hiện bất chấp thực tế phức tạp của thập niên 1990, khi nạn đói đã giết chết hàng chục, có thể, hàng trăm ngàn người dân thường. | ||
Với việc Triều Tiên bị cấm vận và ra chính sách cô lập có nghĩa là việc giao dịch thương mại quốc tế cực kỳ hạn chế. Triều Tiên từng thông qua một đạo luật vào năm 1984 cho phép đầu tư nước ngoài thông qua các liên doanh<ref>{{chú thích tạp chí| | Với việc Triều Tiên bị cấm vận và ra chính sách cô lập có nghĩa là việc giao dịch thương mại quốc tế cực kỳ hạn chế. Triều Tiên từng thông qua một đạo luật vào năm 1984 cho phép đầu tư nước ngoài thông qua các liên doanh<ref>{{chú thích tạp chí |last=Kihl |first=Young Whan |date=3 Tháng tư 1985 |title=North Korea in 1984: "The Hermit Kingdom" Turns Outward! |url=https://www.jstor.org/stable/2644057 |access-date=3 Tháng tư 2021 |journal=Asian Survey |pages=65–79 |via=JSTOR |volume=25 |issue=1 |doi=10.2307/2644057 |jstor=2644057}}</ref> nhưng không thu hút được đầu tư đáng kể. Năm 1991 Khu kinh tế đặc biệt Rajin-Sonbong được thành lập để thu hút đầu tư nước ngoài từ Nga và Trung Quốc.<ref>{{Chú thích web |ngày=ngày 5 tháng 4 năm 2010 |tiêu đề=North Korean Economy Watch » Blog Archive » Scott Snyder on Rason |url=http://www.nkeconwatch.com/2010/04/05/scott-snyder-on-rason/ |ngày truy cập=ngày 23 tháng 6 năm 2010 |nhà xuất bản=Nkeconwatch.com}}</ref> Các nhà đầu tư Trung Quốc đã xây dựng con một con đường từ Rason đến Trung Quốc<ref>{{Chú thích web |ngày=ngày 13 tháng 4 năm 2010 |tiêu đề=North Korean Economy Watch » Blog Archive » Bridge on China-North Korea border being renovated |url=http://www.nkeconwatch.com/2010/04/13/bridge-on-china-north-korea-border-being-renovated/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140420005213/http://www.nkeconwatch.com/2010/04/13/bridge-on-china-north-korea-border-being-renovated/ |archive-date=2014-04-20 |ngày truy cập=ngày 23 tháng 6 năm 2010 |nhà xuất bản=Nkeconwatch.com}}</ref> và Nga đã xây dựng các tuyến đường sắt nối vào tuyến đường sắt xuyên Siberi. | ||
Đến năm 1998 | Đến năm 1998 Liên Hợp Quốc đã ra báo cáo về HDI và GDP bình quân đầu người của Triều Tiên, các số liệu cho thấy Triều Tiên đứng ở mức trung bình của chỉ số phát triển con người với 0,766 (xếp hạng 75/180 nước) và GDP bình quân đầu người là $4.058.<ref name="hdr.undp.org">{{Chú thích web |năm=1998 |tiêu đề=Human Development Report 1998 |url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr1998/ |ngày truy cập=ngày 4 tháng 7 năm 2009 |nhà xuất bản=United Nations Development Programme}}</ref> Lương trung bình cho một người là $47 một tháng.<ref>[http://www.csmonitor.com/2004/1202/p11s01-trgn.html Welcome to North Korea. Rule No. 1: Obey all rules], Steve Knipp, Contributor to The Christian Science Monitor. ngày 2 tháng 12 năm 2004.</ref> Mặc dù gặp các vấn đề lớn về kinh tế, chất lượng cuộc sống đang được cải thiện và mức lương tăng lên đều đặn.<ref>{{chú thích báo |date=ngày 30 tháng 5 năm 2007 |title=<nowiki>[</nowiki>Feature<nowiki>]</nowiki> In reclusive North, signs of economic liberalization |url=http://www.hani.co.kr/arti/english_edition/e_international/212761.html |access-date=ngày 4 tháng 7 năm 2009 |work=The Hankyoreh |publisher=The Hankyoreh Media Company |authors=Yi-geun Ryu & Daniel Rakove}}</ref> Từ năm 2002, chính phủ Triều Tiên đã bắt đầu cho phép một số chợ được hoạt động,<ref>{{Chú thích web |tựa đề=Báo Tuổi Trẻ |url=http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=351787&ChannelID=2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091212223937/http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=351787&ChannelID=2 |archive-date=2009-12-12 |ngày truy cập=2009-12-07}}</ref> nhưng có thông tin cho rằng có nhiều ràng buộc như phụ nữ dưới 49 tuổi không được phép buôn bán.<ref>{{chú thích web |date=24 Tháng chín 2009 |title=Người Bắc Hàn xin tị nạn ở Hà Nội |url=https://www.bbc.com/vietnamese/world/2009/09/090924_nkore_hanoi |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=BBC News Tiếng Việt}}</ref> Một số hàng hóa cũng được liệt vào quốc cấm (như phim Hàn Quốc).<ref>{{chú thích web |date=23 Tháng mười 2009 |title=Dân Bắc Hàn lâm vào cảnh "cùng cực" |url=https://www.bbc.com/vietnamese/world/2009/10/091023_nkorea_humanrights |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=BBC News Tiếng Việt}}</ref> Thị trường tư nhân quy mô nhỏ, được gọi là "jangmadang" bắt đầu hình thành trên cả nước để nhập khẩu thực phẩm và các hàng hóa khác nhau, từ mỹ phẩm đến xe máy cung cấp cho dân với để đổi lấy tiền.<ref>[http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk00400&num=2828 Jangmadang Will Prevent "Second Food Crisis" from Developing], DailyNK, 2007-10-26</ref><ref>[http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk00100&num=4409 2008 Top Items in the Jangmadang], The DailyNK, ngày 1 tháng 1 năm 2009</ref> Trong năm 2009, chính phủ thực hiện một cuộc đổi tiền lớn để hạn chế hoạt động của chợ đen trên khắp đất nước, nhưng thất bại, gây ra lạm phát tỷ lệ tăng vọt và cuối cùng dẫn đến việc dỡ bỏ lệnh cấm thị trường tự do.<ref>[http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk00400&num=7084 Kim Jong Eun's Long-lasting Pain in the Neck], TheDailyNK, ngày 30 tháng 11 năm 2010</ref> Triều Tiên thay đổi tiền mới bằng cách gạch bỏ 2 số "0" ở tờ tiền cũ (1000 won trở thành 10 won). Người ta cho rằng việc đổi tiền này nhằm làm lộ ra lượng tài sản mà mỗi công dân có.<ref>{{Chú thích web |tựa đề=Báo Tuổi Trẻ |url=http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=350792&ChannelID=2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091205031647/http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=350792&ChannelID=2 |archive-date=2009-12-05 |ngày truy cập=2009-12-07}}</ref> | ||
Khẩu phần thực phẩm, nhà ở, y tế và giáo dục được cung cấp miễn phí từ nhà nước<ref>{{Chú thích web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/North_Korea.pdf| | Khẩu phần thực phẩm, nhà ở, y tế và giáo dục được cung cấp miễn phí từ nhà nước<ref>{{Chú thích web |ngày=July 2007 |tiêu đề=COUNTRY PROFILE: NORTH KOREA |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/North_Korea.pdf |ngày truy cập=ngày 4 tháng 7 năm 2009 |nhà xuất bản=Library of Congress – Federal Research Division}}</ref> và việc nộp thuế thu nhập đã bị bãi bỏ từ ngày 01 tháng 4 năm 1974.<ref>{{Chú thích web |tiêu đề=DPRK--Only Tax-free Country |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/dprk/2006/dprk-060321-kcna03.htm |ngày truy cập=ngày 19 tháng 6 năm 2009}}</ref> Để tăng năng suất nông nghiệp và công nghiệp, kể từ những năm 1960 chính phủ Triều Tiên đã thử áp dụng một số hệ thống quản lý như hệ thống làm việc Taean.<ref>{{Chú thích web |tiêu đề=The Taean Work System |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0072) |ngày truy cập=ngày 23 tháng 6 năm 2010 |nhà xuất bản=Lcweb2.loc.gov}}</ref> Hiện tại tăng trưởng GDP của Triền Tiên chậm nhưng ổn định. Mặc dù trong những năm gần đây tốc độ tăng trưởng đã dần dần tăng tốc lên với 3,7% trong năm 2008 tốc độ nhanh nhất trong gần một thập kỷ, phần lớn là do một sự tăng trưởng mạnh 8,2% trong lĩnh vực nông nghiệp.<ref name="koreatimes.co.kr">{{Chú thích web |ngày=ngày 28 tháng 6 năm 2009 |tiêu đề=NK's Economy Records 1st Growth in 3 Years |url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/06/123_47603.html |ngày truy cập=ngày 2 tháng 1 năm 2010 |nhà xuất bản=Koreatimes.co.kr}}</ref> | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| Dòng 579: | Dòng 445: | ||
|} | |} | ||
Dựa trên các ước tính vào năm 2002, ngành chiếm ưu thế trong nền kinh tế Triều Tiên là ngành công nghiệp (43,1%) theo sau bởi các ngành dịch vụ (33,6%) và nông nghiệp (23,3%). Năm 2004, người ta ước tính rằng nông nghiệp sử dụng 37% lực lượng lao động trong khi ngành công nghiệp và dịch vụ sử dụng 63% còn lại<ref name="cia-kn"/> | [[Tập tin:10th Pyongyang Autumn International Trade Fair (15357300862).jpg|nhỏ|255x255px|Máy tính bảng do Triều Tiên tự chế tạo]]Dựa trên các ước tính vào năm 2002, ngành chiếm ưu thế trong nền kinh tế Triều Tiên là ngành công nghiệp (43,1%) theo sau bởi các ngành dịch vụ (33,6%) và nông nghiệp (23,3%). Năm 2004, người ta ước tính rằng nông nghiệp sử dụng 37% lực lượng lao động trong khi ngành công nghiệp và dịch vụ sử dụng 63% còn lại.<ref name="cia-kn" /> | ||
Ngành công nghiệp chính bao gồm các sản phẩm quân sự, chế tạo máy, điện, hóa chất, khai thác mỏ, luyện kim, dệt may, chế biến thực phẩm và du lịch. Khai thác và chế biến quặng sắt cùng than là lĩnh vực mà Triều Tiên thực hiện tốt hơn so với Hàn Quốc – Triều Tiên khai thác và sản xuất với sản lượng lớn hơn 10 lần cho mỗi loại hàng hóa.<ref>[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_northkorea/457520.html In limited N.Korean market, furor for S.Korean products], The Hankyoreh, ngày 6 tháng 1 năm 2011</ref> Từ năm 1999, Triều Tiên đã xác định những ngành kinh tế mũi nhọn cần phải tập trung thúc đẩy xây dựng là điện lực, khai thác than, công nghiệp luyện kim, vận tải đường sắt và chế tạo cơ khí, cố gắng giải quyết ba vấn đề lớn là tăng cường sản xuất điện, sản xuất công nghiệp ở trình độ cao và nâng cao mức sống của nhân dân. Triều Tiên xác định phải nhanh chóng nâng cao trình độ hiện đại hóa khoa học công nghệ, đổi mới công tác quản lý trong lĩnh vực này, tăng cường đầu tư cho khoa học công nghệ, tạo điều kiện sống và làm việc tốt nhất cho đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, có chiến lược đào tạo phát triển lực lượng này. Trước mắt là phát triển ngành sản xuất điện tử, sinh học, xây dựng các nhà máy tự động hóa và công nghiệp chế tạo máy vi tính. Lãnh đạo Triều Tiên kêu gọi các ngành tích cực áp dụng những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến nhất, đặc biệt công nghệ thông tin hiện đại trong các dây chuyền sản xuất khắp cả nước, được gọi là "Công nghệ cao hóa".<ref>{{chú thích web |title=CẢI CÁCH KINH TẾ Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN TRIỀU TIÊN - Viện Nghiên Cứu Đông Bắc Á |url=http://www.inas.gov.vn/730-cai-cach-kinh-te-o-cong-hoa-dan-chu-nhan-dan-trieu-tien.html |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=www.inas.gov.vn}}</ref> | |||
[[Tập tin:10th Pyongyang Autumn International Trade Fair (15357300862).jpg|nhỏ|270px|Máy tính bảng do Triều Tiên tự chế tạo]] | |||
Ngành công nghiệp chính bao gồm các sản phẩm quân sự, chế tạo máy, điện, hóa chất, khai thác mỏ, luyện kim, dệt may, chế biến thực phẩm và du lịch. Khai thác và chế biến [[quặng sắt]] cùng [[than đá|than]] là lĩnh vực mà Triều Tiên thực hiện tốt hơn so với Hàn Quốc – Triều Tiên khai thác và sản xuất với sản lượng lớn hơn 10 lần cho mỗi loại hàng hóa<ref>[http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_northkorea/457520.html In limited N.Korean market, furor for S.Korean products], The Hankyoreh, ngày 6 tháng 1 năm 2011</ref>. Từ năm [[1999]], Triều Tiên đã xác định những ngành kinh tế mũi nhọn cần phải tập trung thúc đẩy xây dựng là điện lực, khai thác than, công nghiệp [[luyện kim]], vận tải đường sắt và chế tạo cơ khí, cố gắng giải quyết ba vấn đề lớn là tăng cường sản xuất điện, sản xuất công nghiệp ở trình độ cao và nâng cao mức sống của nhân dân. Triều Tiên xác định phải nhanh chóng nâng cao trình độ hiện đại hóa khoa học công nghệ, đổi mới công tác quản lý trong lĩnh vực này, tăng cường đầu tư cho khoa học công nghệ, tạo điều kiện sống và làm việc tốt nhất cho đội ngũ cán bộ [[khoa học kỹ thuật]], có chiến lược đào tạo phát triển lực lượng này. Trước mắt là phát triển ngành sản xuất điện tử, [[sinh học]], xây dựng các nhà máy tự động hóa và công nghiệp chế tạo [[máy vi tính]]. Lãnh đạo Triều Tiên kêu gọi các ngành tích cực áp dụng những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến nhất, đặc biệt [[công nghệ thông tin]] hiện đại trong các dây chuyền sản xuất khắp cả nước, được gọi là ''"Công nghệ cao hóa"''<ref>{{chú thích web|url=http://www.inas.gov.vn/730-cai-cach-kinh-te-o-cong-hoa-dan-chu-nhan-dan-trieu-tien.html|title=CẢI CÁCH KINH TẾ Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN TRIỀU TIÊN - Viện Nghiên Cứu Đông Bắc Á|website=www.inas.gov.vn|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. | |||
Về nông nghiệp, năm | Về nông nghiệp, năm 2005, FAO đã xếp Triều Tiên đứng hạng 10 trong sản lượng thu hoạch trái cây tươi<ref>{{Chú thích web |năm=2005 |tiêu đề=MAJOR FOOD AND AGRICULTURAL COMMODITIES AND PRODUCERS - Countries by commodity |url=http://www.fao.org/es/ess/top/commodity.html?lang=en&item=619&year=2005 |ngày truy cập=ngày 4 tháng 7 năm 2009 |nhà xuất bản=UN FAO Statistics Division}}</ref> và đứng thứ 19 về sản lượng táo.<ref>{{Chú thích web |năm=2005 |tiêu đề=MAJOR FOOD AND AGRICULTURAL COMMODITIES AND PRODUCERS - Countries by commodity |url=http://www.fao.org/es/ess/top/commodity.html?item=515&lang=en&year=2005 |ngày truy cập=ngày 4 tháng 7 năm 2009 |nhà xuất bản=UN FAO Statistics Division}}</ref> Triều Tiên đứng thứ 18 trong các nước sản xuất sắt và kẽm nhiều nhất sau, hạng 22 về than. Ngoài ra Triều Tiên còn đứng hạng 15 về sản xuất fluorit, 12 về đồng và muối tại châu Á. Các nguồn tài nguyên thiên nhiên lớn khác trong sản xuất bao gồm chì, wolfram, than chì, magiê, vàng, pyrit, fluorit và thủy điện.<ref name="cia-kn" /> | ||
===Cơ sở hạ tầng=== | ===Cơ sở hạ tầng=== | ||
[[Tập tin:Korean Peninsula at night from space.jpg|thumb | [[Tập tin:Korean Peninsula at night from space.jpg|thumb|Bức ảnh vệ tinh của bán đảo Triều Tiên về đêm, cho thấy lãnh thổ Bắc Triều Tiên gần như chìm trong bóng tối, với chỉ một điểm sáng nhỏ là ở thủ đô Bình Nhưỡng.|176x176px]] | ||
Cơ sở hạ tầng năng lượng của Bắc Triều Tiên đã lỗi thời và trong tình trạng hư hỏng. Tình trạng thiếu điện là thường xuyên và sẽ không được giảm bớt ngay cả khi nhập khẩu điện vì lưới điện được bảo trì kém gây ra tổn thất đáng kể trong quá trình truyền tải. | Cơ sở hạ tầng năng lượng của Bắc Triều Tiên đã lỗi thời và trong tình trạng hư hỏng. Tình trạng thiếu điện là thường xuyên và sẽ không được giảm bớt ngay cả khi nhập khẩu điện vì lưới điện được bảo trì kém gây ra tổn thất đáng kể trong quá trình truyền tải. Than chiếm 70% sản lượng năng lượng sơ cấp, tiếp theo là thủy điện với 17%. Chính phủ dưới thời Kim Jong-un đã tăng cường nhấn mạnh vào các dự án năng lượng tái tạo như trang trại gió, công viên năng lượng mặt trời, sưởi ấm mặt trời và sinh khối. Một bộ các quy định pháp lý được thông qua vào năm 2014 đã nhấn mạnh sự phát triển của năng lượng địa nhiệt, gió và mặt trời cùng với tái chế và bảo tồn môi trường. Mục tiêu dài hạn của Triều Tiên là hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch và đạt sản lượng 5 triệu kilowatt từ các nguồn tái tạo vào năm 2044, so với tổng số 430.000 kilowatt hiện tại từ tất cả các nguồn. Năng lượng gió được dự kiến sẽ đáp ứng 15% tổng nhu cầu năng lượng của đất nước theo chiến lược này. Theo số liệu của cơ quan năng lượng quốc tế vào năm 2015, thủy điện chiếm 73% tổng sản lượng điện do Triều Tiên sản xuất. Tiêu thụ điện bình quân trên đầu người ước đạt 0.46 MWh, chỉ bằng 1/20 so với Hàn Quốc. Thống kê của Ngân hàng Thế giới (WB) cũng chỉ ra rằng chỉ có 30% người Triều Tiên được sử dụng điện.<ref>[https://dantri.com.vn/the-gioi/cuoc-khung-hoang-nang-luong-o-trieu-tien-20171005073026323.htm Cuộc khủng hoảng năng lượng ở Triều Tiên]</ref> | ||
[[Tập tin:Pyongyang metro station 2.jpg|thumb| | [[Tập tin:Pyongyang metro station 2.jpg|thumb|231x231px|Tàu điện ngầm Bình Nhưỡng có chức năng tránh bom|trái]] | ||
Cơ sở hạ tầng giao thông bao gồm đường sắt, đường cao tốc, đường thủy và đường hàng không, nhưng vận tải đường sắt là phổ biến nhất. Triều Tiên có khoảng 5.200 km đường sắt chủ yếu theo khổ tiêu chuẩn, chiếm 80% lưu lượng hành khách hàng năm và 86% vận chuyển hàng hóa, nhưng tình trạng thiếu điện làm giảm hiệu quả của chúng. Việc xây dựng tuyến đường sắt cao tốc nối Kaesong, Bình Nhưỡng và Sinuiju với tốc độ vượt quá 200 km/h đã được phê duyệt vào năm 2013. Bắc Triều Tiên kết nối với tuyến đường sắt xuyên Sibir qua Rajin. | |||
[[Tập tin:Tupolev Tu-204-300 of Air Koryo at Vladivostok Airport (1).jpg|thumb|[[Tupolev Tu-204]] của hãng [[Air Koryo]] ở [[sân bay quốc tế Vladivostok]].]] | |||
Cơ sở hạ tầng giao thông bao gồm [[đường sắt]], [[đường cao tốc]], [[đường thủy]] và [[đường hàng không]], nhưng vận tải đường sắt là phổ biến nhất. Triều Tiên có khoảng 5.200 km đường sắt chủ yếu theo khổ tiêu chuẩn, chiếm 80% lưu lượng hành khách hàng năm và 86% vận chuyển hàng hóa, nhưng tình trạng thiếu điện làm giảm hiệu quả của chúng. Việc xây dựng tuyến đường sắt cao tốc nối [[Kaesong]], [[Bình Nhưỡng]] và [[Sinuiju]] với tốc độ vượt quá 200 km/h đã được phê duyệt vào năm 2013. Bắc Triều Tiên kết nối với tuyến [[đường sắt xuyên Sibir]] qua [[Rajin]]. | |||
Giao thông đường bộ rất hạn chế, chỉ có 724 km trong mạng lưới đường 25,554 km được trải nhựa, và việc bảo trì trên hầu hết các tuyến đường đều kém.. Đến năm 2015, vẫn chỉ có 6% tuyến đường bộ tại Triều Tiên được trải nhựa, trong khi tỷ lệ này của Hàn Quốc là 91% | Giao thông đường bộ rất hạn chế, chỉ có 724 km trong mạng lưới đường 25,554 km được trải nhựa, và việc bảo trì trên hầu hết các tuyến đường đều kém.. Đến năm 2015, vẫn chỉ có 6% tuyến đường bộ tại Triều Tiên được trải nhựa, trong khi tỷ lệ này của Hàn Quốc là 91%.<ref>{{chú thích web |last=ChartsBin |title=Roads Paved(% of Total Roads) by Country |url=http://chartsbin.com/view/37627 |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=ChartsBin}}</ref> Các tuyến đường bộ cũng rất ít xe cộ qua lại. Trên đường cao tốc nối liền Bình Nhưỡng và thành phố biên giới Kaesong, người dân có thể thoải mái đi bộ giữa đường vì xe cộ vắng vẻ. Đường cao tốc rộng nhưng vắng đến mức một ô tô có thể có tới 10 làn để đi.<ref name="vnexpress.net">{{chú thích web |last=VnExpress |title=Hệ thống giao thông vắng xe cộ ở Triều Tiên |url=https://vnexpress.net/he-thong-giao-thong-vang-xe-co-o-trieu-tien-3885900.html |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=Báo điện tử VnExpress}}</ref>[[Tập tin:Tupolev Tu-204-300 of Air Koryo at Vladivostok Airport (1).jpg|thumb|Tupolev Tu-204 của hãng Air Koryo ở sân bay quốc tế Vladivostok|227x227px]]Chỉ có 2% năng lực vận chuyển hàng hóa được hỗ trợ bởi vận tải đường sông và đường biển, và giao thông hàng không là không đáng kể. Tất cả các cảng đều không bị đóng băng vào mùa đông và có một đội tàu gồm 158 tàu. Tám mươi hai sân bay và 23 sân bay trực thăng đang hoạt động và chủ yếu phục vụ hãng hàng không quốc gia Air Koryo. Ô tô là tương đối hiếm do quyền sở hữu ô tô bị hạn chế nghiêm ngặt ở Triều Tiên, chỉ ưu tiên người trong quân đội, ngành công nghiệp xây dựng và trung thành nhất với chính phủ. Xe đạp là phương tiện cá nhân phổ biến nhất ở Triều Tiên. | ||
Dù không được đánh giá cao về cơ sở hạ tầng, thủ đô Bình Nhưỡng của Triều Tiên có hệ thống tàu điện ngầm đã được xây dựng vào năm 1966 dưới thời Kim Nhật Thành, hiện có 2 tuyến tàu và 16 trạm đang hoạt động.<ref name="vnexpress.net" /> Đây là một trong những hệ thống tàu điện ngầm sâu nhất thế giới với độ sâu tối đa là 200 m dưới lòng đất, độ sâu trung bình cũng lên tới 100 m, ở một số đoạn đường núi sâu 150 m. Bên cạnh mục đích đi lại, nơi đây có thể trở thành hầm trú bom trong trường hợp khẩn cấp. Chính phủ đang tiến hành mở rộng hệ thống tàu điện ngầm. Ít nhất ba nhà ga mới đã được hoàn tất vào năm 2018, một trong số đó nằm ở phía tây Cung Thiếu nhi ở nam Bình Nhưỡng. | |||
Chỉ có 2% năng lực vận chuyển hàng hóa được hỗ trợ bởi vận tải đường sông và đường biển, và giao thông hàng không là không đáng kể. Tất cả các cảng đều không bị đóng băng vào mùa đông và có một đội tàu gồm 158 tàu. Tám mươi hai sân bay và 23 sân bay trực thăng đang hoạt động và chủ yếu phục vụ hãng hàng không quốc gia [[Air Koryo]]. Ô tô là tương đối hiếm do quyền sở hữu ô tô bị hạn chế nghiêm ngặt ở Triều Tiên, chỉ ưu tiên người trong quân đội, ngành công nghiệp xây dựng và trung thành nhất với chính phủ. [[Xe đạp]] là phương tiện cá nhân phổ biến nhất ở Triều Tiên. | |||
== Nhân khẩu == | |||
Dù không được đánh giá cao về cơ sở hạ tầng, thủ đô Bình Nhưỡng của Triều Tiên có hệ thống [[tàu điện ngầm]] đã được xây dựng vào năm [[1966]] dưới thời Kim Nhật Thành, hiện có 2 tuyến tàu và 16 trạm đang hoạt động<ref name="vnexpress.net"/>. Đây là một trong những hệ thống tàu điện ngầm sâu nhất thế giới với độ sâu tối đa là 200 m dưới lòng đất, độ sâu trung bình cũng lên tới 100 m, ở một số đoạn đường núi sâu 150 m. Bên cạnh mục đích đi lại, nơi đây có thể trở thành hầm trú bom trong trường hợp khẩn cấp. Chính phủ đang tiến hành mở rộng hệ thống tàu điện ngầm. Ít nhất ba nhà ga mới đã được hoàn tất vào năm 2018, một trong số đó nằm ở phía tây Cung Thiếu nhi ở nam Bình Nhưỡng. | |||
{{chính|Nhân khẩu Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | |||
== | === Dân số === | ||
[[File:Life_expectancy_in_North_Korea_and_South_Korea.svg|liên_kết=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Life_expectancy_in_North_Korea_and_South_Korea.svg|nhỏ|Tuổi thọ trung bình của Triều Tiên (đỏ) và Hàn Quốc (xanh)]] | |||
=== Giáo dục === | |||
Dân số của Triều Tiên ước tính là {{UN_Population|Dem. People's Republic of Korea}} người vào năm 2022{{UN_Population|ref}} so với 10,9 triệu người vào năm 1961.<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects – Population Division – United Nations |url=https://population.un.org/wpp/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110506065230/http://esa.un.org/unpd/wpp/index.htm |archive-date=6 May 2011 |website=population.un.org}}</ref> Thành phần dân tộc của Triều Tiên là đồng nhất, ngoại trừ một cộng đồng [[Người Hoa tại Triều Tiên|người Hoa]] và [[Người Nhật tại Bắc Triều Tiên|người Nhật]] nhỏ.<ref>{{cite web |title=Field Listing: Ethnic Groups |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#kn |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625160623/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html |archive-date=25 June 2014 |access-date=21 July 2014 |publisher=[[CIA World Factbook]]}}</ref> Vào thế kỷ 20, các chuyên gia nhân khẩu dự đoán rằng dân số của Triều Tiên sẽ tăng lên 25,5 triệu người vào năm 2000 và 28 triệu người vào năm 2010, nhưng [[nạn đói Bắc Triều Tiên]]{{Sfn|Country Study|2009|p=69}} từ năm 1995 đến năm 1998 làm chậm tốc độ tăng dân số và dẫn tới từ 240.000 người đến 420.000 người tử vong.<ref name="Spoorenberg">{{cite journal |last1=Spoorenberg |first1=Thomas |last2=Schwekendiek |first2=Daniel |year=2012 |title=Demographic Changes in North Korea: 1993–2008 |url=https://archive.org/details/sim_population-and-development-review_2012-03_38_1/page/132 |journal=[[Population and Development Review]] |volume=38 |issue=1 |pages=133–158 |doi=10.1111/j.1728-4457.2012.00475.x |hdl-access=free |hdl=10.1111/j.1728-4457.2012.00475.x}}</ref> | |||
[[Tập tin:Mangyondae Schoolchildrens Palace in Pyongyang 01.jpg|phải|270px|nhỏ|Cung Thiếu nhi Mangyondae tại Bình Nhưỡng]] | |||
Giáo dục tại Triều Tiên là miễn phí bắt buộc cho đến trung học<ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0055) North Korea - Education Overview], Library of Congress.</ref>, các trường trước đầu những năm 1990 có phát đồng phục miễn phí cho học sinh<ref>{{Chú thích web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk02900&num=6466 |tiêu đề=Political Life Launched by Chosun Children's Union |nhà xuất bản=Daily NK |ngày= |ngày truy cập = ngày 23 tháng 6 năm 2010}}</ref>. Cách giáo dục áp dụng [[khả năng nghiệm suy]] để học sinh tích cực trong việc phát triển tính độc lập và sáng tạo của mình<ref>{{Chú thích web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0056) |tiêu đề=Educational themes and methods |nhà xuất bản=Lcweb2.loc.gov |ngày= |ngày truy cập = ngày 23 tháng 6 năm 2010}}</ref>. Giáo dục bắt buộc kéo dài mười một năm, bao gồm một năm [[nhà trẻ|mẫu giáo]], bốn năm giáo dục [[tiểu học]] và sáu năm giáo dục [[trung học]]<ref>{{Chú thích web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0057) |tiêu đề=Primary and Secondary education |nhà xuất bản=Lcweb2.loc.gov |ngày= |ngày truy cập = ngày 23 tháng 6 năm 2010}}</ref>. Khoảng năm 2012, Triều Tiên cải cách giáo dục sang chế độ 12 năm, bao gồm: một năm [[nhà trẻ|mẫu giáo]], năm năm giáo dục [[tiểu học]], ba năm giáo dục [[trung học]] cơ sở và ba năm giáo dục [[trung học]] phổ thông. Khai giảng năm học mới vào ngày 1 tháng 4 hàng năm, do đó các năm học cũ phải kết thúc trước tháng 3.<ref>{{Chú thích web|url=http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20161025/trieu-tien-dat-nuoc-la-ky-giao-duc-khong-mat-tien/1194226.html|tiêu đề=Triều Tiên - đất nước lạ kỳ: Giáo dục không mất tiền}}</ref> | |||
[[Tập tin:Chonsam Cooperative Farm, Wonsan, North Korea.jpg|phải|270px|nhỏ|Một nhà trẻ ở [[Wonsan]], Triều Tiên]] | |||
Hơn 8 phần trăm của chương trình học là về "Chủ tịch Vĩ đại [[Kim Nhật Thành]]" và "Đạo đức Cộng sản". Ở trung học, các môn học "Chủ tịch Vĩ đại [[Kim Nhật Thành]]", "Đạo đức Cộng sản", và "Cương lĩnh Đảng Cộng sản" chỉ chiếm 5,8 phần trăm. Những bài học môn Tiếng Triều Tiên có những đầu đề như "[[Kim Chính Nhật]] đang xem ảnh", học sinh mẫu giáo được học các bài "Tuổi thơ của nguyên soái Kim". | |||
Sau nạn đói, tốc độ tăng dân số giảm xuống 0,9% vào năm 2002{{Sfn|Country Study|2009|p=69}} và chạm mức 0,5% vào năm 2014.<ref>{{cite web |title=Field Listing: Population Growth Rate |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2002.html#kn |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625150251/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2002.html |archive-date=25 June 2014 |access-date=22 July 2014 |publisher=[[CIA World Factbook]]}}</ref> Những yếu tố khác làm giảm tốc độ tăng dân số bao gồm kết hôn muộn do thực hiện nghĩa vụ quân sự, không gian nhà ở giới hạn và thời gian lao động, học tập chính trị.{{Sfn|Country Study|2009|p=69}} Sinh suất của Triều Tiên là 14,5/1.000 dân vào năm 2014.<ref>{{cite web |title=Country Comparison: Birth Rate |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryname=Korea,%20North&countrycode=kn®ionCode=eas&rank=138#kn |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804215458/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryname=Korea%2C%20North&countrycode=kn®ionCode=eas&rank=138 |archive-date=4 August 2014 |access-date=22 July 2014 |publisher=[[CIA World Factbook]]}}</ref> Hai phần ba số hộ gia đình là đại gia đình sinh sống trong nhà ở hai phòng. Gần như tất cả mọi người đều kết hôn và việc [[ly hôn]] cực kỳ hiếm.<ref name="PRB">{{cite web |date=December 2010 |title=North Korea Census Reveals Poor Demographic and Health Conditions |url=http://www.prb.org/Publications/Articles/2010/northkorea-population.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006100634/http://www.prb.org/Publications/Articles/2010/northkorea-population.aspx |archive-date=6 October 2014 |access-date=22 July 2014 |publisher=Population Reference Bureau}}</ref> | |||
[[Thạc sĩ|Cao học]] không bắt buộc tại Triều Tiên. Nó chia thành hai hệ thống: học tập giáo dục đại học và học giáo dục đại học để tiếp tục học cao hơn. Học tập giáo dục đại học bao gồm ba loại trường [[đại học]], [[trung học chuyên nghiệp]], và [[trường kỹ thuật]]. Tốt nghiệp [[thạc sĩ]] và nghiên cứu cấp [[tiến sĩ]] thuộc về trường đại học, hai trường đại học đáng chú ý Triều Tiên là [[Đại học Kim Il-sung]] và [[Đại học Khoa học và Công nghệ Bình Nhưỡng]] cả hai đều ở [[Bình Nhưỡng]]<ref>{{Chú thích web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0059) |tiêu đề=North Korea - Higher education. |nhà xuất bản=Lcweb2.loc.gov |ngày= |ngày truy cập = ngày 23 tháng 6 năm 2010}}</ref>. | |||
[[Tập tin:The Chongsan Farm (11360638923).jpg|phải|nhỏ|270px|Một lớp học ở Chongsan, Triều Tiên]] | |||
Trường [[Đại học Tổng hợp Kim Nhật Thành|Đại học Kim Nhật Thành]] gồm nhiều khoa như: [[kinh tế]], [[lịch sử]], [[triết học]], [[Luật pháp|luật]], [[Ngoại ngữ|tiếng nước ngoài]], [[văn học]], [[địa lý]], [[vật lý học|vật lý]], [[toán học|toán]], [[hóa học|hóa]], [[năng lượng hạt nhân]], [[sinh học]], và [[khoa học máy tính]].<ref name="Nền giáo dục Triều tiên">{{chú thích web|url=http://countrystudies.us/north-korea/42.htm|title=North Korea - EDUCATION|website=countrystudies.us|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref><ref name="EduRevo">{{chú thích web|url=https://www.dailynk.com/english/north-korea-education-revolution-i/|title=North Korea: Education Revolution In Progress|first=Daily|last=NK|date=14 Tháng chín 2007|publisher=|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Để bắt kịp thời đại thông tin, sinh viên đại học nào có tài về máy tính sẽ được miễn nhiều môn như lý, hóa, sinh, trừ môn học chính và môn "Lịch sử cách mạng của Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật". Thư viện trung ương của Triều Tiên có đến 20 phòng đọc, 14 phòng học và 3 triệu đầu sách<ref>[http://vietnamnet.vn/vn/the-gioi/the-gioi-do-day/ben-trong-thu-vien-trung-uong-trieu-tien-464074.html Bên trong thư viện trung ương đồ sộ của Triều Tiên], 19/07/2018, Vietnamnet</ref>. | |||
=== Tôn giáo === | |||
Bởi vì sự nhấn mạnh vào việc giáo dục liên tục cho tất cả các thành viên của xã hội nên việc giáo dục học tập khi trưởng thành hoặc làm việc nghiên cứu luôn được hỗ trợ tích cực. Trên thực tế, tất cả mọi người trong nước tham gia trong một số hoạt động giáo dục, thường là dưới hình thức "nhóm nghiên cứu nhỏ". Đầu những năm 1990, người dân ở các vùng nông thôn đã được tổ chức vào "gia đình năm người", những nhóm này có chức năng giáo dục và giám sát. Nhân viên văn phòng và nhà máy có hai giờ để "học thêm" sau khi làm việc mỗi ngày về các chủ đề chính trị và kỹ thuật. Các "nhà máy của kiến thức" được mở cho các công nhân học thêm các kỹ năng mới mà không cần phải nghỉ việc. Học sinh làm việc bán thời gian, nghiên cứu vào buổi tối, hoặc có những khóa học ngắn hạn chuyên sâu, có thể nghỉ làm việc trong một tháng hoặc lâu hơn. Các "nông trang của kiến thức" cũng được mở nơi lao động nông thôn có thể học để trở thành kỹ sư và trợ lý kỹ sư. Đối với công nhân và nông dân không nhận được giáo dục phổ thông thì có "trường học cho người lao động" và "trường dạy nghề cấp cao người lao động", mặc dù đến cuối những năm 1990 những nhóm này không còn quan trọng nhưng vẫn tồn tại<ref name="Nền giáo dục Triều tiên"/>. | |||
{{chính|Tôn giáo ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên}} | |||
{{Pie chart | |||
| thumb = right | |||
| caption = Tôn giáo tại Triều Tiên<ref name="Religious Intelligence UK">Alton, 2013. p. 79. As of 2005 the agency "Religious Intelligence UK" estimated 3,846,000 believers of Korean shamanism, 3,245,000 Chondoists, 1,082,888 Buddhists, 406,000 Christians, and the rest non-believers.</ref> | |||
| label1 = Vô thần | |||
| value1 = 64.3 | |||
| color1 = Honeydew | |||
| label2 = Shaman | |||
| value2 = 16 | |||
| color2 = Chartreuse | |||
| label3 = Thanh Đạo | |||
| value3 = 13.5 | |||
| color3 = DeepPink | |||
| label4 = Phật giáo | |||
| value4 = 4.5 | |||
| color4 = Yellow | |||
| label5 = Công giáo | |||
| value5 = 1.7 | |||
| color5 = DodgerBlue | |||
}} | |||
Triều Tiên chính thức là một nhà nước [[Chủ nghĩa vô thần nhà nước|vô thần]].<ref name="Cavendish2007">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YG2AFyFppJQC&pg=PA933 |title=World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia |publisher=[[Marshall Cavendish]] |year=2007 |isbn=9780761476313 |quote=North Korea is officially an atheist state in which almost the entire population is nonreligious. |access-date=20 May 2019}}</ref><ref name="PalmerOBrien1993">{{cite book |last1=O'Brien |first1=Joanne |url=https://archive.org/details/stateofreligiona00obri |title=The State of Religion Atlas |last2=Palmer |first2=Martin |date=December 1993 |publisher=[[Simon & Schuster]] |isbn=9780671793760 |quote=Atheism continues to be the official position of the governments of China, North Korea and Cuba. |access-date=20 May 2019 |url-access=registration}}</ref> Hiến pháp đảm bảo quyền [[tự do tôn giáo]] nhưng cấm sử dụng tôn giáo để "gây tổn hại cho Nhà nước hoặc trật tự xã hội".<ref name="naenara2"/>{{sfn|Boer|2019|p=216}}<ref>{{Cite web |title=Constitution of the Democratic People's Republic of Korea |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Peoples_Republic_of_Korea_1998.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317094359/https://www.constituteproject.org/constitution/Peoples_Republic_of_Korea_1998.pdf |archive-date=17 March 2023 |access-date=6 January 2022}}</ref> Trên thực tế, quyền tự do tôn giáo bị hạn chế nghiêm trọng.{{Sfn|Country Study|2009|p=115}}<ref>{{cite web |date=July 2004 |title=Human Rights in North Korea |url=http://hrw.org/english/docs/2004/07/08/nkorea9040.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061201160439/http://hrw.org/english/docs/2004/07/08/nkorea9040.htm |archive-date=1 December 2006 |access-date=2 August 2007 |work=[[Human Rights Watch]]}}</ref> Hoạt động truyền giáo bị Nhà nước cấm nhằm ngăn chặn ảnh hưởng của nước ngoài. Từ thập niên 1980 đến đầu thập niên 2000, số lượng Kitô hữu đi lễ nhà thờ tăng gấp đôi, trước đó chỉ thờ phượng một cách riêng tư hoặc tại những hội thánh tại gia.{{sfn|Boer|2019|p=233}} | |||
Triều Tiên có chung di sản Phật giáo và Khổng giáo với Hàn Quốc trong lịch sử xa xưa và Thiên Chúa giáo cùng các phong trào Thiên Đạo giáo (천도교, Ch'ŏndogyo) gần đây. Theo báo Le Monde, đầu thế kỷ XX, Triều Tiên từng là nơi phúc âm được truyền bá mạnh nhất châu Á, chỉ sau Philippines. Sau khi miền bắc Triều Tiên thuộc quyền kiểm soát của chính quyền cộng sản vào năm 1945, một bộ phận trong tổng số 200.000 người Thiên chúa giáo (57.000 người Công giáo) di tản sang Hàn Quốc. Những tín đồ còn trụ lại bị tập trung vào một Liên đoàn Thiên chúa giáo, do một mục sư điều hành. Nhân vật này là anh em họ với mẹ của cố lãnh đạo Kim Il-sung, người sáng lập ra Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Hiện nay tại thủ đô Triều Tiên chỉ còn bốn nhà thờ, nhà thờ chính tòa Jangchoong của người Công giáo, hai nhà thờ Tin lành và một nhà thờ Chính thống giáo, được nhà nước phê chuẩn cho tồn tại, mà những người ủng hộ tự do tôn giáo cho là có để trưng ra cho những vị khách nước ngoài. Người phụ trách việc thờ phượng do chính quyền Bình Nhưỡng bổ nhiệm.<ref>{{Chú thích web| url = http://www.nautilus.org/fora/security/0434A_ReligionI.html | tiêu đề = Annual Report of the United States Commission on International Religious Freedom| ngày truy cập = ngày 1 tháng 2 năm 2010}}</ref><ref>{{chú thích báo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4431321.stm| title=N Korea stages Mass for Pope|publisher=[[BBC]]}}</ref> Theo số liệu chính thức, có 4.000 tín đồ Công giáo và 11.000 người Tin lành, trong tổng dân số 20 triệu người. Các hoạt động Thiên chúa giáo và Tin Lành, do trái ngược với quan điểm chính trị của Đảng Lao động, bị hạn chế nghiêm ngặt.<ref>{{Chú thích web| url = http://vi.rfi.fr/chau-a/20140816-bac-trieu-tien-thanh-le-khong-co-linh-muc/| tiêu đề = Triều Tiên: Thánh lễ không có linh mục| ngày truy cập = ngày 3 tháng 6 năm 2015| archive-date = 2015-07-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20150725120829/http://vi.rfi.fr/chau-a/20140816-bac-trieu-tien-thanh-le-khong-co-linh-muc/| url-status = dead}}</ref> | |||
Xã hội Triều Tiên nhìn chung là xã hội học tập và thăng tiến chủ yếu dựa trên tài năng và mức độ cống hiến. Khu chung cư cao cấp ở trung tâm Bình Nhưỡng được phân miễn phí cho các giáo sư [[Đại học Kim Nhật Thành]], các vận động viên đạt thành tích cao, nhà khoa học, các văn nghệ sĩ, người lao động đạt thành tích xuất sắc… Tại [[Thư viện Kim Nhật Thànhư|Thư viện Kim Nhật Thành]] trong tòa nhà 11 tầng vào một ngày có khoảng 5-7000 sinh viên, cán bộ đến học tập, nghiên cứu. Tại trường chuyên phổ thông có đầy đủ tiện nghi của một trường tiên tiến với các giảng đường hiện đại và khu thể thao phức hợp dành cho học sinh xuất sắc để đào tạo các em trở thành những kỹ sư, nhà nghiên cứu chất lượng. | |||
Theo một danh sách xếp hạng do tổ chức Open Doors ("Những Cánh Cửa Mở") đưa ra, Triều Tiên bị cho là nước ngược đãi ghê gớm nhất đối với những người Thiên chúa giáo trên thế giới.<ref>{{Chú thích web|url=http://sb.od.org/index.php?supp_page=wwl_top_ten&supp_lang=en&PHPSESSID=f9b90205591b95243f89a60acb62d59e|tiêu đề=WWL: Focus on the Top Ten|nhà xuất bản=[http://sb.od.org http://sb.od.org]|ngày truy cập=2006-05-03|archive-date = ngày 21 tháng 2 năm 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060221042007/http://sb.od.org/index.php?supp_page=wwl_top_ten&supp_lang=en&PHPSESSID=926dcfc5f9d3a728c0fbe5c71cdd97d9|url-status=dead}}</ref> | |||
Triều Tiên có tỷ lệ dân số biết chữ trung bình là trên 99%<ref name="cia-kn"/>. Dù kinh tế còn khó khăn nhưng Triều Tiên có rất nhiều thành tựu về khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự, họ có thể tự chế tạo từ [[điện thoại di động]], [[máy tính bảng]] cho tới [[máy bay không người lái]], [[xe tăng]], [[tàu ngầm]], [[Tên lửa liên lục địa|tên lửa đạn đạo tầm xa]], tự phóng [[vệ tinh]] lên vũ trụ... và thử thành công [[vũ khí hạt nhân|bom nguyên tử]]. | |||
=== | === Ngôn ngữ === | ||
[[Tiếng Bắc Triều Tiên chuẩn]] là [[ngôn ngữ tiêu chuẩn]] của [[tiếng Hàn Quốc]] tại Triều Tiên, có một số khác biệt so [[phương ngữ Seoul]] của Hàn Quốc.{{Sfn|Country Study|2009|p=xxii}} Triều Tiên gọi phương ngữ của mình là "tiếng văn hóa" (''Munhwaŏ'') và chỉ trích phương ngữ Seoul là suy đồi vì vay mượn từ trong tiếng Trung Quốc và các ngôn ngữ châu Âu (đặc biệt là [[tiếng Anh]]).<ref name="Language">{{cite web |date=June 1993 |title=The Korean Language |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0054) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20041117072051/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+kp0054%29 |archive-date=17 November 2004 |access-date=25 July 2014 |publisher=[[Library of Congress Country Studies]]}}</ref><ref name="Minahan2014">{{cite book |last=Minahan |first=James B. |url=https://books.google.com/books?id=oZAAQBAJ&pg=PA147 |title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2014 |isbn=978-1-61069-018-8 |location=Santa Barbara |page=147}}{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Các từ mượn từ tiếng Trung Quốc, tiếng Mãn Châu hoặc phương Tây và [[Hanja]] đều bị loại bỏ.<ref name="Language" /> Bảng chữ cái tiếng Hàn được gọi là [[Hangul|Chosŏn'gŭl]] ở Triều Tiên.{{sfn|Alton|Chidley|2013|p=89}}{{Sfn|Country Study|2009|p=18}} | |||
[[Tập tin:North Korea-Pyongyang Maternity Hospital-02.jpg|phải|270px|nhỏ|Bên trong bệnh viện tại Bình Nhưỡng]] | |||
[[Tập tin:North Korea-Pyongyang Maternity Hospital-04.jpg|thumb|270px|Phòng khám nha khoa ở Bình Nhưỡng]] | |||
Mặc dù bị cấm vận, Triều Tiên có một dịch vụ y tế quốc gia và hệ thống bảo hiểm y tế khá tốt<ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/North_Korea.pdf Library of Congress country study], see p. 8 - Health</ref> bên cạnh những mặt hạn chế như thiếu thuốc men (bệnh viện có rất ít thuốc tây mà chủ yếu là đông dược), thiết bị y tế cũ kỹ, không có máy móc hiện đại và trình độ tay nghề bác sĩ không cao, không được tiếp cận với kỹ thuật y học hiện đại của thế giới.<ref name=":0">{{Chú thích web|url=http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20161025/trieu-tien-dat-nuoc-la-ky-giao-duc-khong-mat-tien/1194226.html|tiêu đề=Y tế cũng miễn phí}}</ref> | |||
Thực tế, sau hàng chục năm bị phân liệt, ngôn ngữ của hai miền Nam Bắc đã phát triển theo hai hướng rất khác nhau. Theo các chuyên gia, số từ vựng mà cả hai bên cùng hiểu được chỉ chiếm khoảng 70%. Xã hội khép kín của Bắc Triều Tiên khiến ngôn ngữ của họ đã thay đổi rất ít kể từ khi bán đảo bị chia cắt từ sau chiến tranh thế giới thứ hai. Trong khi đó, ngôn ngữ Hàn Quốc đã phát triển, đa dạng hơn nhiều do tiếp xúc với các nền văn hóa và công nghệ bên ngoài.<ref>{{chú thích web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/culture-social-47465806|title=Bắc Hàn, Nam Hàn gặp rào cản ngôn ngữ?|access-date=3 Tháng tư 2021|via=www.bbc.com}}</ref> Trong khi người Hàn Quốc có xu hướng sử dụng ngày càng nhiều từ vay mượn của tiếng nước ngoài thì một số từ ngữ của người Triều Tiên lại mang tính nhạy cảm chính trị. Điều này khiến ngôn ngữ miền Bắc ít có từ mượn tiếng Anh hơn so với nước láng giềng.<ref>{{chú thích web | url = https://znews.vn/nguoi-trieu-tien-va-han-quoc-khong-hieu-nhau-du-chung-ngon-ngu-post867799.html | tiêu đề = Zing - Thông tin uy tín, hình ảnh ấn tượng | ngày truy cập = 15 tháng 8 năm 2023 | nơi xuất bản = ZingNews.vn }}</ref> | |||
Triều Tiên dành 3% tổng sản phẩm quốc nội về chăm sóc sức khỏe. Bắt đầu từ những năm 1950, Triều Tiên nhấn mạnh về chăm sóc y tế, và giữa năm 1955 và 1986, số lượng [[bệnh viện]] đã tăng từ 285 đến 2.401 và số lượng [[phòng khám]] từ 1.020 lên 5.644<ref>[http://country-studies.com/north-korea/public-health.html North Korea Public Health], Country Studies</ref>. Có các bệnh viện riêng cho các nhà máy và các mỏ. Từ năm 1953, Triều Tiên đã bắt đầu thi hành chính sách y tế miễn phí cho cán bộ công nhân viên và đến khoảng năm 1960, hệ thống y tế hoàn toàn miễn phí đối với mọi người dân.<ref name=":0" /> Kể từ năm 1979, y học truyền thống được nhấn mạnh nhấn mạnh và đưa vào việc chữa trị nhiều hơn. | |||
Việc La tinh hoá chữ viết cũng có khác biệt. Triều Tiên tiếp tục sử dụng hệ Latin hoá tiếng Triều Tiên của McCune-Reischauer trong khi đó miền Nam dùng phiên bản đã sửa đổi. | |||
Thập niên 1960, Triều Tiên thành lập một đội quân bác sĩ gia đình, mỗi người phụ trách khám chữa một cụm dân cư đồng thời đẩy mạnh tiêm chủng và lối sống lành mạnh. Nhưng đến thập niên 1990, y tế Triều Tiên bị ảnh hưởng nặng nề bởi nền kinh tế trì trệ cùng lệnh cấm vận và cô lập từ phương Tây<ref name="tienphong.vn">{{chú thích web|url=https://tienphong.vn/post-947489.tpo|title=Nền y tế Triều Tiên 'bí mật nhất thế giới'|date=20 Tháng tư 2017|website=tienphong.vn|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. | |||
=== Giáo dục === | |||
Hệ thống y tế của Triều Tiên đã bị suy giảm mạnh kể từ những năm 1990 do thiên tai, các vấn đề kinh tế, tình trạng thiếu lương thực và năng lượng. Nhiều bệnh viện và phòng khám ở Triều Tiên hiện nay không có thuốc thiết yếu, thiết bị, nước sinh hoạt và điện<ref>{{chú thích báo|title=N Korea healthcare 'near collapse'|work=BBC News|date = ngày 18 tháng 11 năm 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1666806.stm}}</ref>. | |||
[[Tập tin:Chonsam Cooperative Farm, Wonsan, North Korea.jpg|226x226px|nhỏ|Một nhà trẻ ở Wonsan|trái]] | |||
Giáo dục tại Triều Tiên là miễn phí bắt buộc cho đến trung học,<ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0055) North Korea - Education Overview], Library of Congress.</ref> các trường trước đầu những năm 1990 có phát đồng phục miễn phí cho học sinh.<ref>{{Chú thích web |tiêu đề=Political Life Launched by Chosun Children's Union |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk02900&num=6466 |ngày truy cập=ngày 23 tháng 6 năm 2010 |nhà xuất bản=Daily NK}}</ref> Cách giáo dục áp dụng khả năng nghiệm suy để học sinh tích cực trong việc phát triển tính độc lập và sáng tạo của mình.<ref>{{Chú thích web |tiêu đề=Educational themes and methods |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0056) |ngày truy cập=ngày 23 tháng 6 năm 2010 |nhà xuất bản=Lcweb2.loc.gov}}</ref> Giáo dục bắt buộc kéo dài mười một năm, bao gồm một năm mẫu giáo, bốn năm giáo dục tiểu học và sáu năm giáo dục trung học.<ref>{{Chú thích web |tiêu đề=Primary and Secondary education |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0057) |ngày truy cập=ngày 23 tháng 6 năm 2010 |nhà xuất bản=Lcweb2.loc.gov}}</ref> Khoảng năm 2012, Triều Tiên cải cách giáo dục sang chế độ 12 năm, bao gồm: một năm mẫu giáo, năm năm giáo dục tiểu học, ba năm giáo dục trung học cơ sở và ba năm giáo dục trung học phổ thông. Khai giảng năm học mới vào ngày 1 tháng 4 hàng năm, do đó các năm học cũ phải kết thúc trước tháng 3.<ref>{{Chú thích web |tiêu đề=Triều Tiên - đất nước lạ kỳ: Giáo dục không mất tiền |url=http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20161025/trieu-tien-dat-nuoc-la-ky-giao-duc-khong-mat-tien/1194226.html}}</ref> | |||
Hơn 8 phần trăm của chương trình học là về "Chủ tịch Vĩ đại Kim Nhật Thành" và "Đạo đức Cộng sản". Ở trung học, các môn học "Chủ tịch Vĩ đại Kim Nhật Thành", "Đạo đức Cộng sản", và "Cương lĩnh Đảng Cộng sản" chỉ chiếm 5,8 phần trăm. Những bài học môn Tiếng Triều Tiên có những đầu đề như "Kim Chính Nhật đang xem ảnh", học sinh mẫu giáo được học các bài "Tuổi thơ của nguyên soái Kim".[[Tập tin:Mangyondae Schoolchildrens Palace in Pyongyang 01.jpg|phải|226x226px|nhỏ|Cung Thiếu nhi Mangyondae tại Bình Nhưỡng]]Cao học không bắt buộc tại Triều Tiên. Nó chia thành hai hệ thống: học tập giáo dục đại học và học giáo dục đại học để tiếp tục học cao hơn. Học tập giáo dục đại học bao gồm ba loại trường đại học, trung học chuyên nghiệp, và trường kỹ thuật. Tốt nghiệp thạc sĩ và nghiên cứu cấp tiến sĩ thuộc về trường đại học, hai trường đại học đáng chú ý Triều Tiên là Đại học Kim Il-sung và Đại học Khoa học và Công nghệ Bình Nhưỡng cả hai đều ở Bình Nhưỡng.<ref>{{Chú thích web |tiêu đề=North Korea - Higher education. |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0059) |ngày truy cập=ngày 23 tháng 6 năm 2010 |nhà xuất bản=Lcweb2.loc.gov}}</ref> | |||
Trường Đại học Kim Nhật Thành gồm nhiều khoa như: kinh tế, lịch sử, triết học, luật, tiếng nước ngoài, văn học, địa lý, vật lý, toán, hóa, năng lượng hạt nhân, sinh học, và khoa học máy tính.<ref name="Nền giáo dục Triều tiên">{{chú thích web |title=North Korea - EDUCATION |url=http://countrystudies.us/north-korea/42.htm |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=countrystudies.us}}</ref><ref name="EduRevo">{{chú thích web |last=NK |first=Daily |date=14 Tháng chín 2007 |title=North Korea: Education Revolution In Progress |url=https://www.dailynk.com/english/north-korea-education-revolution-i/ |access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Để bắt kịp thời đại thông tin, sinh viên đại học nào có tài về máy tính sẽ được miễn nhiều môn như lý, hóa, sinh, trừ môn học chính và môn "Lịch sử cách mạng của Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật". Thư viện trung ương của Triều Tiên có đến 20 phòng đọc, 14 phòng học và 3 triệu đầu sách.<ref>[http://vietnamnet.vn/vn/the-gioi/the-gioi-do-day/ben-trong-thu-vien-trung-uong-trieu-tien-464074.html Bên trong thư viện trung ương đồ sộ của Triều Tiên], 19/07/2018, Vietnamnet</ref>[[Tập tin:The Chongsan Farm (11360638923).jpg|nhỏ|225x225px|Một lớp học ở Chongsan|trái]]Bởi vì sự nhấn mạnh vào việc giáo dục liên tục cho tất cả các thành viên của xã hội nên việc giáo dục học tập khi trưởng thành hoặc làm việc nghiên cứu luôn được hỗ trợ tích cực. Trên thực tế, tất cả mọi người trong nước tham gia trong một số hoạt động giáo dục, thường là dưới hình thức "nhóm nghiên cứu nhỏ". Đầu những năm 1990, người dân ở các vùng nông thôn đã được tổ chức vào "gia đình năm người", những nhóm này có chức năng giáo dục và giám sát. Nhân viên văn phòng và nhà máy có hai giờ để "học thêm" sau khi làm việc mỗi ngày về các chủ đề chính trị và kỹ thuật. Các "nhà máy của kiến thức" được mở cho các công nhân học thêm các kỹ năng mới mà không cần phải nghỉ việc. Học sinh làm việc bán thời gian, nghiên cứu vào buổi tối, hoặc có những khóa học ngắn hạn chuyên sâu, có thể nghỉ làm việc trong một tháng hoặc lâu hơn. Các "nông trang của kiến thức" cũng được mở nơi lao động nông thôn có thể học để trở thành kỹ sư và trợ lý kỹ sư. Đối với công nhân và nông dân không nhận được giáo dục phổ thông thì có "trường học cho người lao động" và "trường dạy nghề cấp cao người lao động", mặc dù đến cuối những năm 1990 những nhóm này không còn quan trọng nhưng vẫn tồn tại.<ref name="Nền giáo dục Triều tiên" /> | |||
Xã hội Triều Tiên nhìn chung là xã hội học tập và thăng tiến chủ yếu dựa trên tài năng và mức độ cống hiến. Khu chung cư cao cấp ở trung tâm Bình Nhưỡng được phân miễn phí cho các giáo sư Đại học Kim Nhật Thành, các vận động viên đạt thành tích cao, nhà khoa học, các văn nghệ sĩ, người lao động đạt thành tích xuất sắc... Tại Thư viện Kim Nhật Thành trong tòa nhà 11 tầng vào một ngày có khoảng 5-7000 sinh viên, cán bộ đến học tập, nghiên cứu. Tại trường chuyên phổ thông có đầy đủ tiện nghi của một trường tiên tiến với các giảng đường hiện đại và khu thể thao phức hợp dành cho học sinh xuất sắc để đào tạo các em trở thành những kỹ sư, nhà nghiên cứu chất lượng. | |||
Các [[bệnh truyền nhiễm]] như [[lao|bệnh lao]], [[sốt rét]] và [[viêm gan siêu vi B|viêm gan B]] được coi là bệnh [[đặc hữu]]<ref>{{Chú thích web|url=http://www.state.gov/p/eap/rls/rm/2003/21269.htm|tiêu đề=Life Inside North Korea|ngày truy cập=ngày 18 tháng 11 năm 2008|work=U.S. Department of State|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20080711165256/http://www.state.gov/p/eap/rls/rm/2003/21269.htm|ngày lưu trữ=2008-07-11|url-status=live}}</ref>. Tuổi thọ trung bình của người dân là 69,2 tuổi đứng hạng 151/221 trên thế giới năm 2009<ref name="Central Intelligence Agency">{{Chú thích web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html|tiêu đề=CIA - The World Factbook -- Country Comparison:: Life expectancy at birth|năm=2009|work=The World Factbook|nhà xuất bản=Central Intelligence Agency|ngày truy cập = ngày 4 tháng 7 năm 2009}}</ref>. | |||
Triều Tiên có tỷ lệ dân số biết chữ trung bình là trên 99%.<ref name="cia-kn" /> Dù kinh tế còn khó khăn nhưng Triều Tiên có rất nhiều thành tựu về khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự, họ có thể tự chế tạo từ điện thoại di động, máy tính bảng cho tới máy bay không người lái, xe tăng, tàu ngầm, tên lửa đạn đạo tầm xa, tự phóng vệ tinh lên vũ trụ... và thử thành công bom nguyên tử. | |||
Theo [[phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế|hội Chữ thập đỏ]] thì họ đang cố gắng viện trợ các thiết bị y tế cho 1.700 bệnh viện và phòng khám của Triều Tiên với 300.000 nhân viên tình nguyện và 510 trạm khám bệnh lưu động, than đá cũng được đưa đến để giúp cho các cơ sở y tế hoạt động hiệu quả trong những tháng mùa đông lạnh nhất<ref>{{Chú thích web |url=http://www.redcross.ca/article.asp?id=1927&tid=001 |ngày truy cập=2011-08-08 |tựa đề=Calgary Doctor Returns from North Korea- Canadian Red Cross<!-- Bot generated title --> |archive-date = ngày 21 tháng 12 năm 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111221210747/http://www.redcross.ca/article.asp?id=1927&tid=001 |url-status=dead }}</ref>. | |||
=== Y tế === | |||
Tại [[Bình Nhưỡng]], có hẳn một bệnh viện dành cho người nước ngoài nằm ở quận [[Taedonggang (khu vực)|Taedonggang-guyok]] (Đại Đồng Giang), nơi tập trung hầu hết đại sứ quán các nước. Bệnh viện không lớn, khá cũ kỹ nhưng sạch sẽ, đầy đủ thiết bị với dãy nhà hai tầng làm nơi khám bệnh và dãy ba tầng nội trú kế bên. Tất cả người nước ngoài đều buộc phải khám chữa bệnh ở bệnh viện này chứ không được phép vào bất cứ bệnh viện nào khác tại [[Bình Nhưỡng]]. Trước đây, bệnh viện này cũng miễn phí cho người nước ngoài. Những năm gần đây, chỉ tiền khám được miễn phí, còn tiền thuốc bệnh nhân phải chịu.<ref name=":0" /> | |||
[[Tập tin:North Korea-Pyongyang Maternity Hospital-02.jpg|228x228px|nhỏ|Bên trong bệnh viện tại Bình Nhưỡng|trái]] | |||
Mặc dù bị cấm vận, Triều Tiên có một dịch vụ y tế quốc gia và hệ thống bảo hiểm y tế khá tốt<ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/North_Korea.pdf Library of Congress country study], see p. 8 - Health</ref> bên cạnh những mặt hạn chế như thiếu thuốc men (bệnh viện có rất ít thuốc tây mà chủ yếu là đông dược), thiết bị y tế cũ kỹ, không có máy móc hiện đại và trình độ tay nghề bác sĩ không cao, không được tiếp cận với kỹ thuật y học hiện đại của thế giới.<ref name=":0">{{Chú thích web |tiêu đề=Y tế cũng miễn phí |url=http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20161025/trieu-tien-dat-nuoc-la-ky-giao-duc-khong-mat-tien/1194226.html}}</ref>[[Tập tin:North Korea-Pyongyang Maternity Hospital-04.jpg|thumb|236x236px|Phòng khám nha khoa ở Bình Nhưỡng]]Triều Tiên dành 3% tổng sản phẩm quốc nội về chăm sóc sức khỏe. Bắt đầu từ những năm 1950, Triều Tiên nhấn mạnh về chăm sóc y tế, và giữa năm 1955 và 1986, số lượng bệnh viện đã tăng từ 285 đến 2.401 và số lượng phòng khám từ 1.020 lên 5.644.<ref>[http://country-studies.com/north-korea/public-health.html North Korea Public Health], Country Studies</ref> Có các bệnh viện riêng cho các nhà máy và các mỏ. Từ năm 1953, Triều Tiên đã bắt đầu thi hành chính sách y tế miễn phí cho cán bộ công nhân viên và đến khoảng năm 1960, hệ thống y tế hoàn toàn miễn phí đối với mọi người dân.<ref name=":0" /> Kể từ năm 1979, y học truyền thống được nhấn mạnh nhấn mạnh và đưa vào việc chữa trị nhiều hơn. | |||
Thập niên 1960, Triều Tiên thành lập một đội quân bác sĩ gia đình, mỗi người phụ trách khám chữa một cụm dân cư đồng thời đẩy mạnh tiêm chủng và lối sống lành mạnh. Nhưng đến thập niên 1990, y tế Triều Tiên bị ảnh hưởng nặng nề bởi nền kinh tế trì trệ cùng lệnh cấm vận và cô lập từ phương Tây.<ref name="tienphong.vn">{{chú thích web |date=20 Tháng tư 2017 |title=Nền y tế Triều Tiên 'bí mật nhất thế giới' |url=https://tienphong.vn/post-947489.tpo |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=tienphong.vn}}</ref> | |||
Có nhiều thông tin trái ngược về tính hiệu quả của hệ thống y tế Triều Tiên. [[Ân xá Quốc tế|Tổ chức Ân xá Quốc tế]] cáo buộc Triều Tiên hiện nay đã thất bại trong việc đem đến cho người dân những nhu cầu chăm sóc sức khỏe cơ bản nhất, mỗi người dân chỉ được chi dưới 1 [[Đô la Mỹ|USD]] mỗi năm cho việc chăm sóc sức khỏe.<ref name="Tổ chức Ân xá Quốc tế" /> Cũng theo tổ chức này, các cuộc giải phẫu lớn tại Triều Tiên được diễn ra mà không có thuốc [[gây mê]],<ref name="Tổ chức Ân xá Quốc tế" /> chăn mền trong các bệnh viện không được giặt giũ thường xuyên, kim tiêm không được tiệt trùng, và người dân Triều Tiên sử dụng [[thuốc giảm đau]] như là thuốc chữa bách bệnh<ref name="Tổ chức Ân xá Quốc tế" />, và tỷ lệ cao người Triều Tiên bị [[suy dinh dưỡng]].<ref name="Tổ chức Ân xá Quốc tế">{{chú thích web|url=https://www.amnesty.org/en/search/?contentType=2561|title=Everything you need to know about human rights.|website=www.amnesty.org|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Tờ [[Huffington Post]] (Mỹ) thì đăng bài báo cho rằng các y bác sỹ ngoại quốc tình nguyện đến Triều Tiên đã mô tả hệ thống y tế tại đây đang bị xuống cấp. Các lon bia được dùng làm bình đựng nước biển hay truyền dịch và bệnh nhân bị gãy tay chân chỉ được nẹp với những cái que thay vì được bó bột. Giải phẫu cắt chi thì không có thuốc gây mê và kim khâu vết thương cũ được tái sử dụng nhiều lần. Các bác sĩ tình nguyện nước ngoài còn thuật lại rằng họ đã từng chứng kiến cảnh một ông chồng Triều Tiên cầm nến soi cho một bác sĩ cắt bỏ bào thai trong bụng một thai phụ đang bị xuất huyết. [[Tổ chức Y tế Thế giới]] (WHO) từng đánh giá nguồn ngân sách Bình Nhưỡng chi cho y tế thuộc hàng thấp nhất thế giới, chưa đến 1 USD/người, theo báo cáo của WHO hồi năm 2006<ref>{{chú thích web|url=http://www.thanhnien.com.vn/pages/20130701/la-lung-benh-vien-trieu-tien.aspx|title=Lạ lùng bệnh viện Triều Tiên|date=1 Tháng bảy 2013|website=Báo Thanh Niên|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>. Thống kê của CIA (Mỹ) cho rằng tỷ lệ trẻ sơ sinh tử vong của Triều Tiên là 24,5 trên 1.000, cao gấp 4 lần Mỹ và gấp 6 lần Hàn Quốc. Năm 2012, [[Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc]] (UNICEF) cho rằng 25% trẻ em Triều Tiên dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng mạn tính, một phần ba phụ nữ bị thiếu máu<ref name="tienphong.vn"/>. | |||
Hệ thống y tế của Triều Tiên đã bị suy giảm mạnh kể từ những năm 1990 do thiên tai, các vấn đề kinh tế, tình trạng thiếu lương thực và năng lượng. Nhiều bệnh viện và phòng khám ở Triều Tiên hiện nay không có thuốc thiết yếu, thiết bị, nước sinh hoạt và điện.<ref>{{chú thích báo |date=ngày 18 tháng 11 năm 2008 |title=N Korea healthcare 'near collapse' |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1666806.stm |work=BBC News}}</ref> | |||
Nhưng ngược lại, [[Tổ chức Y tế Thế giới]] (WHO) sau khi đến khảo sát đã mô tả hệ thống y tế Triều Tiên có những thành công ''"đáng ghen tị đối với các nước đang phát triển"''{{cần dẫn nguồn}}, dù vẫn còn những thách thức bao gồm cơ sở hạ tầng bị xuống cấp, thiếu trang thiết bị và thiếu thuốc men.<ref>{{chú thích web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-10665964|title=Aid agencies row over North Korea health care system|date=16 Tháng bảy 2010|publisher=|access-date=3 Tháng tư 2021|via=www.bbc.co.uk}}</ref>{{cần nguồn tốt hơn}} Tháng 4/2010, Giám đốc WHO [[Margaret Chan]] cũng khen ngợi hệ thống y tế Triều Tiên{{cần dẫn nguồn}}. [[Francis Markus]], phát ngôn viên Hội Chữ thập Đỏ và Tổ chức Trăng lưỡi liềm Đỏ khu vực Đông Á cho rằng việc đào tạo y bác sĩ ở Triều Tiên là phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, các y bác sĩ Triều Tiên là những chuyên gia tận tụy, giỏi chuyên môn, họ được tiếp cận với kiến thức, kỹ thuật mà Triều Tiên không sẵn có.<ref name="tienphong.vn"/> | |||
Các bệnh truyền nhiễm như bệnh lao, sốt rét và viêm gan B được coi là bệnh đặc hữu.<ref>{{Chú thích web |tiêu đề=Life Inside North Korea |url=http://www.state.gov/p/eap/rls/rm/2003/21269.htm |url-status=live |url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20080711165256/http://www.state.gov/p/eap/rls/rm/2003/21269.htm |ngày lưu trữ=2008-07-11 |ngày truy cập=ngày 18 tháng 11 năm 2008 |work=U.S. Department of State}}</ref> Tuổi thọ trung bình của người dân là 69,2 tuổi đứng hạng 151/221 trên thế giới năm 2009.<ref name="Central Intelligence Agency">{{Chú thích web |năm=2009 |tiêu đề=CIA - The World Factbook -- Country Comparison:: Life expectancy at birth |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226011822/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html%20 |archive-date=2018-12-26 |ngày truy cập=ngày 4 tháng 7 năm 2009 |work=The World Factbook |nhà xuất bản=Central Intelligence Agency}}</ref> | |||
=== Nạn đói === | |||
{{main|Nạn đói Bắc Triều Tiên}} | |||
Điều kiện tự nhiên của [[bán đảo Triều Tiên]] không thích hợp cho nông nghiệp: lượng mưa hàng năm thấp, [[mùa đông]] khắc nghiệt kéo dài trong khi đất canh tác ít, phần lớn diện tích là đồi núi. | |||
Theo hội Chữ thập đỏ thì họ đang cố gắng viện trợ các thiết bị y tế cho 1.700 bệnh viện và phòng khám của Triều Tiên với 300.000 nhân viên tình nguyện và 510 trạm khám bệnh lưu động, than đá cũng được đưa đến để giúp cho các cơ sở y tế hoạt động hiệu quả trong những tháng mùa đông lạnh nhất.<ref>{{Chú thích web |tựa đề=Calgary Doctor Returns from North Korea- Canadian Red Cross<!-- Bot generated title --> |url=http://www.redcross.ca/article.asp?id=1927&tid=001 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111221210747/http://www.redcross.ca/article.asp?id=1927&tid=001 |archive-date=ngày 21 tháng 12 năm 2011 |ngày truy cập=2011-08-08}}</ref> | |||
Thập niên 1990, Triều Tiên lâm vào [[nạn đói]] do thiên tai (một loạt các trận lũ lụt và hạn hán) làm mất mùa. Thêm vào đó là việc quản trị kinh tế kém cỏi và mất đi sự giúp đỡ của đồng minh [[Liên Xô]] làm cho việc sản xuất thực phẩm và nhập cảng giảm rất nhanh chóng. Chính quyền Triều Tiên đã quá cứng nhắc để có thể giảm thiểu thảm họa <ref name="iie.com">Noland, Marcus, Sherman Robinson and Tao Wang, [http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf Famine in North Korea: Causes and Cures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706214340/http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf |date = ngày 6 tháng 7 năm 2011}}, ''Institute for International Economics''.</ref><ref name="Spoorenberg, Thomas pp. 133–158">Spoorenberg, Thomas; Schwekendiek, Daniel. 2012. [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1728-4457.2012.00475.x/pdf "Demographic Changes in North Korea: 1993–2008"], ''Population and Development Review'', 38(1), pp. 133-158.</ref> Khi đó, [[Lý Quang Diệu]] đã từng nhận định: "''Triều Tiên là một trong những quốc gia được cai trị tệ nhất thế giới, thất bại với cả những nghĩa vụ cơ bản nhất, ví dụ như đảm bảo cho người dân được đủ ăn.''"<ref>Lee Kuan Yew (2013). "North Korea: A Grand Hoax", in L.K. Yew, One Man’s View of the World (Singapore: Straits Times Press), pp. 137]</ref> Ước tính nạn đói ở Triều Tiên đã làm [[chết]] khoảng 240.000 tới 3.500.000 người (dân số Triều Tiên khi ấy khoảng 22 triệu người) trong [[thập niên 1990]] với đỉnh cao là năm [[1997]] <ref name="iie.com"/><ref name="Spoorenberg, Thomas pp. 133–158"/>. Tới năm 1999, [[Cây lương thực|lương thực]] và cứu trợ nhân đạo đã làm ngưng số người chết vì nạn đói, nhưng việc Triều Tiên tiếp tục chương trình vũ khí hạt nhân dẫn tới giảm sút viện trợ quốc tế. | |||
[[Tập tin:Train stations in North Korea 04.JPG|nhỏ|270px|Một đứa trẻ ốm đói tại một ga đường sắt ở Bắc Triều Tiên.]] | |||
Mùa xuân năm 2005, Chương trình lương thực thế giới báo cáo rằng các điều kiện gây ra nạn đói là một mối nguy hiểm và đang quay trở lại Triều Tiên, và chính phủ đã thông báo tập hợp hàng triệu cư dân thành phố tới giúp đỡ những người nông dân<ref>{{Chú thích web| url = http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20810F6345D0C728CDDAF0894DD404482| tiêu đề = North Korea, Facing Food Shortages, Mobilizes Millions From the Cities to Help Rice Farmers| ngày truy cập = ngày 12 tháng 5 năm 2008}}</ref><ref>{{Chú thích web| url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4072280.stm | tiêu đề = North Korea's problem with food| ngày truy cập = ngày 24 tháng 12 năm 2009}}</ref>. Tuy nhiên sau đó, chính phủ Triều Tiên báo rằng sản lượng lương thực 2005 đạt tới 1,6 triệu tấn (tăng 0,1% so với năm 2001), bội thu nhất trong 9 năm. Vào khoảng tháng 9 năm 2005, Triều Tiên từ chối nhận những viện trợ lương thực từ bên ngoài vì tuyên bố đã có thể tự lập và phát hiện nhiều nhóm cứu trợ là điệp viên phá hoại nền nông nghiệp của Triều Tiên. Đây là nạn đói duy nhất trong lịch sử xảy ra ở một quốc gia đô thị hóa trong thời bình<ref>{{chú thích web|url=https://www.wsj.com/articles/how-north-korea-became-the-worlds-worst-economy-1451430114|title=How North Korea Became the World's Worst Economy|first=Nicholas|last=Eberstadt|date=29 Tháng mười hai 2015|publisher=|access-date=3 Tháng tư 2021|via=www.wsj.com}}</ref>. | |||
Tại Bình Nhưỡng, có hẳn một bệnh viện dành cho người nước ngoài nằm ở quận Taedonggang-guyok (Đại Đồng Giang), nơi tập trung hầu hết đại sứ quán các nước. Bệnh viện không lớn, khá cũ kỹ nhưng sạch sẽ, đầy đủ thiết bị với dãy nhà hai tầng làm nơi khám bệnh và dãy ba tầng nội trú kế bên. Tất cả người nước ngoài đều buộc phải khám chữa bệnh ở bệnh viện này chứ không được phép vào bất cứ bệnh viện nào khác tại Bình Nhưỡng. Trước đây, bệnh viện này cũng miễn phí cho người nước ngoài. Những năm gần đây, chỉ tiền khám được miễn phí, còn tiền thuốc bệnh nhân phải chịu.<ref name=":0" /> | |||
Theo [[Ân xá Quốc tế|Tổ chức Ân xá quốc tế]] cáo buộc thì người dân Triều Tiên phải ăn cả cỏ dại, vỏ và [[rễ|rễ cây]]<ref name="Đói3">{{chú thích web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1046878.stm|title=N Koreans eating twigs|date=29 Tháng mười một 2000|publisher=|access-date=3 Tháng tư 2021|via=news.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/JD30Dg01.html|title=atimes.com|website=www.atimes.com|access-date=3 Tháng tư 2021|archive-date = ngày 21 tháng 12 năm 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111221162458/http://www.atimes.com/atimes/Korea/JD30Dg01.html}}</ref> để sống qua ngày. Theo tổ chức này, trong khi chính phủ Triều Tiên không đủ khả năng nuôi sống dân chúng nhưng họ vẫn đang từ chối hợp tác toàn diện với cộng đồng quốc tế để nhận viện trợ lương thực.<ref name="Tổ chức Ân xá Quốc tế"/> Hãng tin [[ABC News]] của [[Úc]] chiếu 1 đoạn video mà họ cho là từ "một nhà báo giấu tên" ở Triều Tiên, trong video có những trẻ em Triều Tiên mà họ cho là mồ côi vì cha mẹ chết đói hoặc bị bắt vào [[học tập cải tạo|trại cải tạo]]. Đài này còn cho rằng hiện nay nạn đói đã lan đến [[quân đội]] của Triều Tiên, lực lượng thường được ưu tiên về lương thực. Đoạn [[video]] có một binh sĩ Triều Tiên cho biết trong 100 đồng chí của anh ta thì hết một nửa bị [[suy dinh dưỡng]]. Theo ABC News, những người dân thiếu đói đang phải lao động để hoàn tất một đường ray xe lửa dành riêng cho [[Kim Jong-un]], người khi ấy sắp kế vị cha mình. Cũng như những thông tin khác của phương Tây về Triều Tiên, tính xác thực của đoạn video không được kiểm chứng vì tính khép kín của đất nước này. | |||
Có nhiều thông tin trái ngược về tính hiệu quả của hệ thống y tế Triều Tiên. Tổ chức Ân xá Quốc tế cáo buộc Triều Tiên hiện nay đã thất bại trong việc đem đến cho người dân những nhu cầu chăm sóc sức khỏe cơ bản nhất, mỗi người dân chỉ được chi dưới 1 USD mỗi năm cho việc chăm sóc sức khỏe.<ref name="Tổ chức Ân xá Quốc tế">{{chú thích web |title=Everything you need to know about human rights. |url=https://www.amnesty.org/en/search/?contentType=2561 |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=www.amnesty.org}}</ref> Cũng theo tổ chức này, các cuộc giải phẫu lớn tại Triều Tiên được diễn ra mà không có thuốc gây mê,<ref name="Tổ chức Ân xá Quốc tế" /> chăn mền trong các bệnh viện không được giặt giũ thường xuyên, kim tiêm không được tiệt trùng, và người dân Triều Tiên sử dụng thuốc giảm đau như là thuốc chữa bách bệnh,<ref name="Tổ chức Ân xá Quốc tế" /> và tỷ lệ cao người Triều Tiên bị suy dinh dưỡng.<ref name="Tổ chức Ân xá Quốc tế" /> Tờ Huffington Post (Mỹ) thì đăng bài báo cho rằng các y bác sỹ ngoại quốc tình nguyện đến Triều Tiên đã mô tả hệ thống y tế tại đây đang bị xuống cấp. Các lon bia được dùng làm bình đựng nước biển hay truyền dịch và bệnh nhân bị gãy tay chân chỉ được nẹp với những cái que thay vì được bó bột. Giải phẫu cắt chi thì không có thuốc gây mê và kim khâu vết thương cũ được tái sử dụng nhiều lần. Các bác sĩ tình nguyện nước ngoài còn thuật lại rằng họ đã từng chứng kiến cảnh một ông chồng Triều Tiên cầm nến soi cho một bác sĩ cắt bỏ bào thai trong bụng một thai phụ đang bị xuất huyết. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từng đánh giá nguồn ngân sách Bình Nhưỡng chi cho y tế thuộc hàng thấp nhất thế giới, chưa đến 1 USD/người, theo báo cáo của WHO hồi năm 2006.<ref>{{chú thích web |date=1 Tháng bảy 2013 |title=Lạ lùng bệnh viện Triều Tiên |url=http://www.thanhnien.com.vn/pages/20130701/la-lung-benh-vien-trieu-tien.aspx |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=Báo Thanh Niên}}</ref> Thống kê của CIA (Mỹ) cho rằng tỷ lệ trẻ sơ sinh tử vong của Triều Tiên là 24,5 trên 1.000, cao gấp 4 lần Mỹ và gấp 6 lần Hàn Quốc. Năm 2012, Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) cho rằng 25% trẻ em Triều Tiên dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng mạn tính, một phần ba phụ nữ bị thiếu máu.<ref name="tienphong.vn" /> | |||
Tuy nhiên, [[Chương trình Lương thực Thế giới|Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc (FAO)]] đã báo cáo rằng: dù [[suy dinh dưỡng]] và thực phẩm thiếu thốn là khá phổ biến tại Triều Tiên, nhưng người dân ở đây không hề bị nạn đói đe dọa.<ref>http://www.wfp.org/countries/korea-democratic-peoples-republic-dprk/overview</ref> Theo con số của Chương trình Lương thực Thế giới, năm 2013 Triều Tiên đã nhập kho khoảng 5,93 triệu tấn lương thực và năm 2014 là 5,94 triệu tấn, đủ để cung ứng nhu cầu cơ bản của người dân. Nguyên nhân vụ thu hoạch kỷ lục xuất phát từ đường lối đúng đắn của ban lãnh đạo mới khi đề ra chủ trương thay đổi trong quản lý nông nghiệp từ năm 2012.<ref>{{chú thích web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/11422270/North-Korea-food-production-improves-slightly.html|title=North Korea food production improves slightly|website=The Telegraph|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Theo số liệu của FAO, năm 2012, Triều Tiên sản xuất được 2,7 triệu tấn gạo, 2 triệu tấn rau, 2 triệu tấn ngô và 1,8 triệu tấn khoai tây<ref>{{chú thích web|url=http://www.fao.org/faostat/en/|title=FAOSTAT|website=www.fao.org|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>, đủ cho nhu cầu của 25 triệu dân nước này. | |||
Nhưng ngược lại, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sau khi đến khảo sát đã mô tả hệ thống y tế Triều Tiên có những thành công "đáng ghen tị đối với các nước đang phát triển", dù vẫn còn những thách thức bao gồm cơ sở hạ tầng bị xuống cấp, thiếu trang thiết bị và thiếu thuốc men.<ref>{{chú thích web |date=16 Tháng bảy 2010 |title=Aid agencies row over North Korea health care system |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-10665964 |access-date=3 Tháng tư 2021 |via=www.bbc.co.uk}}</ref>{{cần nguồn tốt hơn}} Francis Markus, phát ngôn viên Hội Chữ thập Đỏ và Tổ chức Trăng lưỡi liềm Đỏ khu vực Đông Á cho rằng việc đào tạo y bác sĩ ở Triều Tiên là phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, các y bác sĩ Triều Tiên là những chuyên gia tận tụy, giỏi chuyên môn, họ được tiếp cận với kiến thức, kỹ thuật mà Triều Tiên không sẵn có.<ref name="tienphong.vn" /> | |||
[[Bilai Dersa Gaga]], Phó văn phòng đại diện [[Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc]] (FAO) tại Bình Nhưỡng đã khẳng định Triều Tiên không có nạn đói trong bài phỏng vấn với hãng thông tấn Itar-Tass. Ông nhấn mạnh: ''"Ở Triều Tiên có nơi gặp tình trạng thiếu hụt lương thực nhưng tuyệt đối không có dấu hiệu của nạn đói"''. Ông Bilai cho biết, [[truyền thông phương Tây]] thường sử dụng các "nguồn tin giấu tên" khi đề cập đến nạn đói ở Triều Tiên, những dữ liệu vốn không đáng tin cậy và nhiều khi là bịa đặt, đồng thời khẳng định nhân viên FAO khi khảo sát tình trạng nông thôn Triều Tiên đã không phát hiện ra dấu hiệu của nạn đói.<ref>{{chú thích web|url=https://vtc.vn/nan-doi-o-trieu-tien-chi-la-bia-dat-ar115979.html|title=Nạn đói ở Triều Tiên chỉ là bịa đặt|first=V. T. C.|last=News|date=15 Tháng năm 2013|website=Báo điện tử VTC News|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> | |||
==== Nạn đói ==== | |||
[[Sputnik (hãng thông tấn)|Báo trực tuyến Sputnik]] của [[Nga]] cho là trên báo chí thế giới vẫn xuất hiện những tin tức kiểu như "Triều Tiên đối mặt với hạn hán" hay "mỗi người dân đất nước chỉ được một chén cơm hàng ngày". Các chuyên gia lưu ý rằng: việc thiếu thông tin về đời sống tại Triều Tiên đã làm lan truyền những tin tức dựa trên dữ liệu đã cũ. Năm 2014, nhà Triều Tiên học người Nga, Tiến sĩ [[Konstantin Asmolov]] nhấn mạnh<ref>{{chú thích web|url=https://vn.sputniknews.com/asia/20151112865043/|title=Những huyền thoại về Bắc Triều Tiên|website=vn.sputniknews.com|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>: | |||
{{main|Nạn đói Bắc Triều Tiên}}[[Tập tin:Train stations in North Korea 04.JPG|nhỏ|245x245px|Một đứa trẻ ốm đói tại một ga đường sắt ở Bắc Triều Tiên|trái]]Thập niên 1990, Triều Tiên lâm vào nạn đói do thiên tai (một loạt các trận lũ lụt và hạn hán) làm mất mùa. Thêm vào đó là việc quản trị kinh tế kém cỏi và mất đi sự giúp đỡ của đồng minh Liên Xô làm cho việc sản xuất thực phẩm và nhập cảng giảm rất nhanh chóng. Chính quyền Triều Tiên đã quá cứng nhắc để có thể giảm thiểu thảm họa <ref name="iie.com">Noland, Marcus, Sherman Robinson and Tao Wang, [http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf Famine in North Korea: Causes and Cures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706214340/http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf|date=ngày 6 tháng 7 năm 2011}}, ''Institute for International Economics''.</ref><ref name="Spoorenberg, Thomas pp. 133–158">Spoorenberg, Thomas; Schwekendiek, Daniel. 2012. [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1728-4457.2012.00475.x/pdf "Demographic Changes in North Korea: 1993–2008"], ''Population and Development Review'', 38(1), pp. 133-158.</ref> Khi đó, Lý Quang Diệu đã từng nhận định: "Triều Tiên là một trong những quốc gia được cai trị tệ nhất thế giới, thất bại với cả những nghĩa vụ cơ bản nhất, ví dụ như đảm bảo cho người dân được đủ ăn."<ref>Lee Kuan Yew (2013). "North Korea: A Grand Hoax", in L.K. Yew, One Man's View of the World (Singapore: Straits Times Press), pp. 137]</ref> Ước tính nạn đói ở Triều Tiên đã làm chết khoảng 240.000 tới 3.500.000 người (dân số Triều Tiên khi ấy khoảng 22 triệu người) trong thập niên 1990 với đỉnh cao là năm 1997.<ref name="iie.com" /><ref name="Spoorenberg, Thomas pp. 133–158" /> Tới năm 1999, lương thực và cứu trợ nhân đạo đã làm ngưng số người chết vì nạn đói, nhưng việc Triều Tiên tiếp tục chương trình vũ khí hạt nhân dẫn tới giảm sút viện trợ quốc tế. | |||
:''Ở Triều Tiên, cảnh thiếu đói những năm 1990 đã không còn từ lâu. Quả là có một số vấn đề như thực phẩm tương đối đơn điệu, số lượng hạn chế, không phải lúc nào cũng đủ, nhưng đó không phải nạn đói. Hơn thế, nhờ loạt tổ hợp biện pháp mà năm ngoái Triều Tiên đã tự túc được thực phẩm. Họ ngày càng ít lệ thuộc vào viện trợ nhân đạo. Nhưng sự la lối rằng, người Triều Tiên đang chết vì đói, có động thái khiêu khích quân sự nhằm đòi viện trợ nhân đạo là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động tuyên truyền chống Bình Nhưỡng.'' | |||
Mùa xuân năm 2005, Chương trình lương thực thế giới báo cáo rằng các điều kiện gây ra nạn đói là một mối nguy hiểm và đang quay trở lại Triều Tiên, và chính phủ đã thông báo tập hợp hàng triệu cư dân thành phố tới giúp đỡ những người nông dân.<ref>{{Chú thích web |tiêu đề=North Korea, Facing Food Shortages, Mobilizes Millions From the Cities to Help Rice Farmers |url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20810F6345D0C728CDDAF0894DD404482 |ngày truy cập=ngày 12 tháng 5 năm 2008}}</ref><ref>{{Chú thích web |tiêu đề=North Korea's problem with food |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4072280.stm |ngày truy cập=ngày 24 tháng 12 năm 2009}}</ref> Tuy nhiên sau đó, chính phủ Triều Tiên báo rằng sản lượng lương thực 2005 đạt tới 1,6 triệu tấn (tăng 0,1% so với năm 2001), bội thu nhất trong 9 năm. Vào khoảng tháng 9 năm 2005, Triều Tiên từ chối nhận những viện trợ lương thực từ bên ngoài vì tuyên bố đã có thể tự lập và phát hiện nhiều nhóm cứu trợ là điệp viên phá hoại nền nông nghiệp của Triều Tiên. Đây là nạn đói duy nhất trong lịch sử xảy ra ở một quốc gia đô thị hóa trong thời bình.<ref>{{chú thích web |last=Eberstadt |first=Nicholas |date=29 Tháng mười hai 2015 |title=How North Korea Became the World's Worst Economy |url=https://www.wsj.com/articles/how-north-korea-became-the-worlds-worst-economy-1451430114 |access-date=3 Tháng tư 2021 |via=www.wsj.com}}</ref> | |||
Theo Tổ chức Ân xá quốc tế cáo buộc thì người dân Triều Tiên phải ăn cả cỏ dại, vỏ và rễ cây<ref name="Đói3">{{chú thích web |date=29 Tháng mười một 2000 |title=N Koreans eating twigs |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1046878.stm |access-date=3 Tháng tư 2021 |via=news.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{chú thích web |title=atimes.com |url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/JD30Dg01.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111221162458/http://www.atimes.com/atimes/Korea/JD30Dg01.html |archive-date=ngày 21 tháng 12 năm 2011 |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=www.atimes.com}}</ref> để sống qua ngày. Theo tổ chức này, trong khi chính phủ Triều Tiên không đủ khả năng nuôi sống dân chúng nhưng họ vẫn đang từ chối hợp tác toàn diện với cộng đồng quốc tế để nhận viện trợ lương thực.<ref name="Tổ chức Ân xá Quốc tế" /> Hãng tin ABC News của Úc chiếu 1 đoạn video mà họ cho là từ "một nhà báo giấu tên" ở Triều Tiên, trong video có những trẻ em Triều Tiên mà họ cho là mồ côi vì cha mẹ chết đói hoặc bị bắt vào trại cải tạo. Đài này còn cho rằng hiện nay nạn đói đã lan đến quân đội của Triều Tiên, lực lượng thường được ưu tiên về lương thực. Đoạn video có một binh sĩ Triều Tiên cho biết trong 100 đồng chí của anh ta thì hết một nửa bị suy dinh dưỡng. Theo ABC News, những người dân thiếu đói đang phải lao động để hoàn tất một đường ray xe lửa dành riêng cho Kim Jong-un, người khi ấy sắp kế vị cha mình. Cũng như những thông tin khác của phương Tây về Triều Tiên, tính xác thực của đoạn video không được kiểm chứng vì tính khép kín của đất nước này. | |||
== Quân sự == | |||
{{chính|Quân đội Nhân dân Triều Tiên}} | |||
Hoa Kỳ và các đồng minh [[châu Á]] coi Triều Tiên là mối đe dọa an ninh nghiêm trọng. Triều Tiên có một trong những lực lượng quân sự thông thường lớn nhất thế giới, kết hợp với các vụ thử tên lửa và hạt nhân đã gây ra mối lo ngại trên toàn thế giới. Nhưng các cường quốc thế giới đã không hiệu quả trong việc làm chậm con đường giành lấy vũ khí hạt nhân. | |||
Tuy nhiên, Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc (FAO) đã báo cáo rằng: dù suy dinh dưỡng và thực phẩm thiếu thốn là khá phổ biến tại Triều Tiên, nhưng người dân ở đây không hề bị nạn đói đe dọa.<ref>http://www.wfp.org/countries/korea-democratic-peoples-republic-dprk/overview</ref> Theo con số của Chương trình Lương thực Thế giới, năm 2013 Triều Tiên đã nhập kho khoảng 5,93 triệu tấn lương thực và năm 2014 là 5,94 triệu tấn, đủ để cung ứng nhu cầu cơ bản của người dân. Nguyên nhân vụ thu hoạch kỷ lục xuất phát từ đường lối đúng đắn của ban lãnh đạo mới khi đề ra chủ trương thay đổi trong quản lý nông nghiệp từ năm 2012.<ref>{{chú thích web |title=North Korea food production improves slightly |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/11422270/North-Korea-food-production-improves-slightly.html |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=The Telegraph}}</ref> Theo số liệu của FAO, năm 2012, Triều Tiên sản xuất được 2,7 triệu tấn gạo, 2 triệu tấn rau, 2 triệu tấn ngô và 1,8 triệu tấn khoai tây,<ref>{{chú thích web |title=FAOSTAT |url=http://www.fao.org/faostat/en/ |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=www.fao.org}}</ref> đủ cho nhu cầu của 25 triệu dân nước này. | |||
Trong khi vẫn nằm trong số các quốc gia nghèo nhất thế giới, Triều Tiên dành gần một phần tư [[tổng sản phẩm quốc nội]] (GDP) cho quân đội của mình, theo ước tính của [[Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ]]. Khả năng của nó sẽ tiếp tục thử nghiệm các quan hệ đối tác trong khu vực và quốc tế nhằm duy trì sự ổn định và an ninh. [[Hội nghị thượng đỉnh Triều Tiên-Hoa Kỳ Việt Nam 2019|Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều]] gần đây đã tăng cường ngoại giao trực tiếp. Nhưng các cuộc đàm phán cho đến nay cho thấy việc tháo dỡ kho vũ khí của Triều Tiên sẽ vẫn là một quá trình dài và đầy thách thức. | |||
Bilai Dersa Gaga, Phó văn phòng đại diện Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) tại Bình Nhưỡng đã khẳng định Triều Tiên không có nạn đói trong bài phỏng vấn với hãng thông tấn Itar-Tass. Ông nhấn mạnh: "Ở Triều Tiên có nơi gặp tình trạng thiếu hụt lương thực nhưng tuyệt đối không có dấu hiệu của nạn đói". Ông Bilai cho biết, truyền thông phương Tây thường sử dụng các "nguồn tin giấu tên" khi đề cập đến nạn đói ở Triều Tiên, những dữ liệu vốn không đáng tin cậy và nhiều khi là bịa đặt, đồng thời khẳng định nhân viên FAO khi khảo sát tình trạng nông thôn Triều Tiên đã không phát hiện ra dấu hiệu của nạn đói.<ref>{{chú thích web |last=News |first=V. T. C. |date=15 Tháng năm 2013 |title=Nạn đói ở Triều Tiên chỉ là bịa đặt |url=https://vtc.vn/nan-doi-o-trieu-tien-chi-la-bia-dat-ar115979.html |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=Báo điện tử VTC News}}</ref> | |||
=== Quốc phòng và quân đội === | |||
{{xem thêm|Ủy ban Quốc phòng Triều Tiên|Quân đội Nhân dân Triều Tiên|Tiên quân chính trị}} | |||
[[Tập tin:North Korean Unha-3 rocket at launch pad.jpg|thumb|230px|left|Bệ phóng tên lửa vũ trụ [[Unha-3]], nơi đã phóng vệ tinh vũ trụ đầu tiên do Triều Tiên tự chế tạo năm 2012.]] | |||
Với chính sách Sŏn'gun (선군정치, ''Sŏn'gun chŏngch'i, Tiên quân chính trị''), quân đội trở thành một lực lượng chính trị quan trọng tại Triều Tiên. Mục tiêu cao nhất của Triều Tiên là đánh đuổi quân Mỹ và loại bỏ chính phủ Hàn Quốc để "thống nhất dân tộc Triều Tiên", do đó quân đội được ưu tiên cao nhất trong việc phân phối nguồn lực của đất nước. Theo phương tiện truyền thông chính thức của Triều Tiên thì chi phí quân sự năm 2010 là 15,8% ngân sách nhà nước.{{cần dẫn nguồn}} | |||
Báo trực tuyến Sputnik của Nga cho là trên báo chí thế giới vẫn xuất hiện những tin tức kiểu như "Triều Tiên đối mặt với hạn hán" hay "mỗi người dân đất nước chỉ được một chén cơm hàng ngày". Các chuyên gia lưu ý rằng: việc thiếu thông tin về đời sống tại Triều Tiên đã làm lan truyền những tin tức dựa trên dữ liệu đã cũ. Năm 2014, nhà Triều Tiên học người Nga, Tiến sĩ Konstantin Asmolov nhấn mạnh:<ref>{{chú thích web |title=Những huyền thoại về Bắc Triều Tiên |url=https://vn.sputniknews.com/asia/20151112865043/ |access-date=3 Tháng tư 2021 |website=vn.sputniknews.com}}</ref> | |||
Từ sau [[Đại hội Đảng Lao động Triều Tiên#Đại hội Đảng lần thứ 7|Đại hội Đảng Lao động Triều Tiên lần thứ 7 năm 2016]], cơ quan cao nhất chịu trách nhiệm tối cao trực tiếp tất cả các vấn đề của Triều Tiên là [[Ủy ban Quốc vụ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|Ủy ban Quốc vụ]] trực thuộc [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]], thành lập dựa trên cơ sở của [[Ủy ban Quốc phòng Triều Tiên|Ủy ban Quốc phòng]]. Trước năm 2016, cơ quan cao nhất, thống lĩnh về mặt quân sự của [[Triều Tiên]] là một Quốc phòng Ủy viên hội (국방위원회, ''Kukpang Wiwŏnhoe''), tức [[Ủy ban Quốc phòng Triều Tiên|Ủy ban Quốc phòng]], chịu trách nhiệm quản lý một lực lượng [[quân đội]] lớn thứ tư trên thế giới về quân số thường trực, với khoảng 1,21 triệu người trong lực lượng chính quy<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm " Background Note: North Korea"], US Department of State, October, 2006.</ref>, và một lực lượng dự bị khoảng 4.700.000 người.{{cần dẫn nguồn}} | |||
:''"Ở Triều Tiên, cảnh thiếu đói những năm 1990 đã không còn từ lâu. Quả là có một số vấn đề như thực phẩm tương đối đơn điệu, số lượng hạn chế, không phải lúc nào cũng đủ, nhưng đó không phải nạn đói. Hơn thế, nhờ loạt tổ hợp biện pháp mà năm ngoái Triều Tiên đã tự túc được thực phẩm. Họ ngày càng ít lệ thuộc vào viện trợ nhân đạo. Nhưng sự la lối rằng, người Triều Tiên đang chết vì đói, có động thái khiêu khích quân sự nhằm đòi viện trợ nhân đạo là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động tuyên truyền chống Bình Nhưỡng."'' | |||
==== Viện trợ nhân đạo ==== | |||
[[Tập tin:SPG M-1978 KOKSAN.JPG|nhỏ|220px|[[Koksan (pháo)|Pháo tự hành Koksan]] cỡ nòng 170mm, tầm bắn xa 50km do Triều Tiên tự chế tạo.|thế=]] | |||
Để đối phó với nạn đói ở Triều Tiên vào giữa những năm 1990, Nga đã viện trợ nhân đạo hai lần vào năm 1997: lương thực và thuốc trị giá 4,5 tỷ rúp cũ vào mùa thu và 370 tấn đường, thịt hộp, cá và sữa trị giá 3,5 tỷ rúp vào tháng 12<ref>ITAR-TASS, ngày 7 tháng 3 năm 1998</ref> Vào năm 2011, Nga đã cung cấp cho Triều Tiên 50.000 tấn ngũ cốc cũng như bột mì, trị giá 5 triệu đôla trong Chương trình Lương thực Thế giới. Ngoài ra, 10.000 tấn ngũ cốc đã được Gazprom gửi đến Bắc Triều Tiên.<ref>"Russian ambassador to North Korea upbeat on cooperation prospects", Interfax, ngày 7 tháng 2 năm 2012</ref> | |||
Như nhiều [[quốc gia]] khác, ở Triều Tiên, công dân đủ 18 tuổi trở lên phải thực hiện [[nghĩa vụ quân sự]], trừ một số trường hợp đặc biệt. Tuy nhiên, thời hạn nghĩa vụ ở Triều Tiên là từ 3 đến 10 năm kể từ ngày nhập ngũ. Bên cạnh đó, với chính sách quốc phòng thường trực và ưu tiên cho [[quân đội]], Triều Tiên cũng là nước có tỉ lệ nhân dân sẵn sàng nhập ngũ khi có [[chiến tranh]] cao nhất thế giới.{{cần dẫn nguồn}} | |||
Trung Quốc là một trong các nước có viện trợ chính cho Triều Tiên. Trung Quốc thường viện trợ gạo và phân bón miễn phí cho Triều Tiên. Trung Quốc đã viện trợ một lượng lớn phân u rê cho Triều Tiên, tương đương với tổng lượng phân u rê mà miền Bắc đã nhập khẩu trong năm 2016. Trước đó, vào năm 2013, Bắc Kinh cũng từng viện trợ 200.000 tấn phân u-rê<ref>{{chú thích web|url=http://world.kbs.co.kr/service/contents_view.htm?lang=v&board_seq=363713|title=Chiến lược của Bắc Triều Tiên để nhận viện trợ từ Trung Quốc|website=world.kbs.co.kr|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Trong năm 2018, Trung Quốc viện trợ 56 triệu USD hàng hóa, và trong 8 tháng đầu năm 2019, Trung Quốc đã viện trợ 35,14 triệu USD hàng hóa cho Triều Tiên, chưa kể giá trị viện trợ về xăng dầu và gạo<ref>{{chú thích web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20191029000590|title=China's aid to NK this year tops W41b until Aug.|first=The Korea|last=Herald|date=29 Tháng mười 2019|website=www.koreaherald.com|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Một báo cáo trước Quốc hội Hoa Kỳ năm 2014 cho biết Trung Quốc hiện được cho là nguồn viện trợ lương thực lớn nhất của Triều Tiên, dù không có hệ thống giám sát nào được biết đến.<ref name="North Korea: Who is sending aid" /> | |||
Trong [[Hiến pháp Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên#Hiến pháp Kim Il-Sung 1998|Hiến pháp Triều Tiên 1998]], Ủy ban Quốc phòng là cơ quan thường trực được xếp đứng trên cả Ủy ban Thường vụ của Hội đồng Nhân dân tối cao. Đứng đầu Hội đồng này là [[Kim Jong-un]] với chức vụ Ủy viên trưởng, một chức vụ có toàn quyền với quân đội trên thực tế, kể cả quyền thăng phong quân hàm cao cấp. Cộng với sự lãnh đạo tối cao của Đảng Lao động Triều Tiên, Kim Jong-un là nhà lãnh đạo có thực quyền lớn nhất của chính quyền Triều Tiên. | |||
Dữ liệu của Chính phủ Mỹ cho thấy, kể từ năm 1995 tới năm 2018, nước này đã gửi hơn 1 tỷ USD viện trợ không điều kiện cho Bắc Triều Tiên. Khoảng 60% số viện trợ này là lương thực-thực phẩm, phần còn lại là viện trợ nhiên liệu.<ref>https://fas.org/sgp/crs/row/RS21834.pdf</ref> Thống kê cũng cho thấy Mỹ đã cung cấp hơn một nửa số lương thực viện trợ nước ngoài cho Triều Tiên kể từ năm 1995 đến năm 2008. Sau đó, viện trợ của Mỹ được chuyển một cách rời rạc, rồi bị chấm dứt bởi các vụ thử hạt nhân và kế hoạch phóng tên lửa của Triều Tiên.<ref name="North Korea: Who is sending aid">[https://www.bbc.com/news/world-asia-48637518 North Korea: Who is sending aid?]- ''BBC News''</ref> | |||
Chiến lược quân sự chính của Triều Tiên là cử các đặc nhiệm phá hoại và tấn công "kẻ thù" từ phía sau chiến tuyến<ref>{{Chú thích web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm |tiêu đề=Background Note: North Korea |ngày truy cập = ngày 1 tháng 8 năm 2007 |tác giả 1=Bureau of East Asian and Pacific Affairs |tháng=April | năm=2007 |work=[[United States Department of State]] |lk tác giả 1=Bureau of East Asian and Pacific Affairs }}</ref>. Vì [[Hàn Quốc]] đã lập một phòng tuyến mạnh sau [[khu phi quân sự|vùng phi quân sự]]. [[Quân đội Nhân dân Triều Tiên|Quân đội Triều Tiên]] được trang bị với một lượng [[vũ khí]] rất lớn với 4.060 [[xe tăng]], 2.500 [[xe bọc thép chở quân]], 17.900 [[pháo]], 11.000 súng phòng không và 10.000 tên lửa phòng không và tên lửa chống tăng vác vai cho lực lượng bộ binh<ref>[http://www.soldiering.ru/country/guide2003/army-09.php Армии стран мира: К], soldiering.ru</ref>; khoảng 915 [[tàu chiến]] cho lực lượng hải quân, 1.748 [[máy bay]] cho lực lượng không quân<ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/North_Korea.pdf Library of Congress country study], see p. 19 - Major Military Equipment</ref>, được biết có khoảng 480 [[Máy bay tiêm kích|tiêm kích]] và 180 [[máy bay ném bom]]<ref>[http://www.milaviapress.com/orbat/northkorea/index.php Order of Battle - North Korea], MilAviaPress</ref>. Ngoài ra Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên còn có lực lượng đặc nhiệm thuộc hàng đông nhất thế giới cùng hạm đội tàu ngầm nhiều nhất<ref>[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pdf/CS_North-Korea.pdf North Korea Country Study (2009)], Library of Congress, pp.288-293 (on PDF reader)</ref>{{cần nguồn tốt hơn}}. Các loại vũ khí này sản xuất từ [[Chiến tranh thế giới thứ hai]] cho đến [[Chiến tranh Lạnh]] cùng các vũ khí hiện đại sản xuất trong nước theo công nghệ của [[Liên Xô]]/[[Nga]]. | |||
Hàn Quốc là nước viện trợ nhân đạo nhiều nhất cho Triều Tiên. Riêng Hàn Quốc đã chính thức viện trợ cho Triều Tiên 7 tỷ USD trong thời gian từ 1998-2007, dưới dạng tiền mặt, thực phẩm, phân bón, thuốc men,...<ref name="vneconomy.vn" /> Đỉnh điểm là vào năm 2007, Hàn Quốc đã cung cấp khoản viện trợ nhân đạo khổng lồ lên tới 439.7 tỉ won (hơn 350 triệu USD) cho Triều Tiên.<ref>{{chú thích web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20170526000702|title=South Korea OKs first aid to North Korea since Moon took office|first=The Korea|last=Herald|date=26 Tháng năm 2017|website=www.koreaherald.com|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Tuy vậy viện trợ đã giảm hẳn từ 2008 đến nay do căng thẳng gia tăng trong quan hệ hai nước. Hệ quả là tỷ lệ suy dinh dưỡng ở Triều Tiên đã tằng mạnh từ 32% năm 2006<ref>http://www.fao.org/3/i0876e/i0876e.pdf</ref> lên 42% năm 2010,<ref>http://www.fao.org/3/a-i4646e.pdf</ref> theo số liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc. | |||
Do phải chuẩn bị tác chiến với một đối thủ mạnh hơn rất nhiều về trang bị là [[quân đội Mỹ]], Triều Tiên đặc biệt quan tâm phát triển lực lượng đặc nhiệm, nhằm sử dụng ưu thế huấn luyện và kỹ năng tác chiến để bù đắp cho sự yếu thế hơn về trang bị. Năm 2015, lực lượng đặc công Triều Tiên có hơn 25 lữ đoàn, với hơn 180.000 binh sĩ{{cần dẫn nguồn}}, chủ yếu bố trí ở gần khu vực phi quân sự dọc vĩ tuyến 38. | |||
Năm 2007, một trận lũ nghiêm trọng xảy ra ở Triều Tiên làm 600 người chết, Hàn Quốc đã cung cấp khoản tiền viện trợ 39,8 triệu USD để giúp đỡ Triều Tiên khắc phục hậu quả thiên tai. Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-il phát biểu cảm ơn 11 quốc gia đã viện trợ cho Triều Tiên, song lại không hề nhắc tới Hàn Quốc.<ref>{{chú thích web |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5iKrP8F3nbt5ZT9w7gREn1p5NWPPw |title=NKorea's Kim says thanks for flood aid, but not to SKorea |publisher=Afp.google.com |date = ngày 10 tháng 9 năm 2007 |access-date = ngày 29 tháng 5 năm 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207175838/http://afp.google.com/article/ALeqM5iKrP8F3nbt5ZT9w7gREn1p5NWPPw |archive-date = ngày 7 tháng 2 năm 2012 |url-status=dead }}</ref> | |||
[[Tập tin:BM-21.JPG|nhỏ|Pháo phản lực 40 nòng 122 ly [[BM-21]], Triều Tiên đã tự sản xuất dựa trên [[công nghệ]] của [[Nga]].|thế=]] | |||
Hỏa lực đáng gờm nhất của Triều Tiên nằm ở các hệ thống [[pháo phản lực bắn loạt]] (MLRS). Lực lượng này có khả năng phóng nhiều quả đạn trong thời gian rất ngắn, trong khi khả năng cơ động rất cao (ví dụ như loại [[BM-21]], mỗi hệ thống với 6 xe phóng có thể phóng tới 240 quả đạn trong 20 giây, sau đó nhanh chóng di chuyển sang nơi khác trong chưa đầy 3 phút để tránh bị đối phương bắn trả). Triều Tiên đã tự phát triển nhiều pháo phản lực phóng loạt với cỡ nòng từ 107mm đến 300mm, tầm bắn xa và sức công phá mạnh hơn pháo xe kéo thông thường. Theo ước tính, Triều Tiên có khoảng gần 5.000 bệ phóng [[pháo phản lực bắn loạt]], khoảng 2/3 số đó bố trí sát biên giới, có thể nã khoảng 100.000 quả đạn lên lãnh thổ Hàn Quốc trong chưa đầy 1 phút.{{cần dẫn nguồn}} Tuy không có độ chính xác cao như pháo thông thường nhưng với tốc độ bắn cực nhanh kiểu ''"rải trấu"'', pháo phản lực phóng loạt rất lợi hại khi tấn công mục tiêu trên diện rộng như đô thị hoặc doanh trại, gây sốc và tàn phá diện rộng cho đối phương. Đây được đánh giá là vũ khí được triển khai đầu tiên nếu có chiến tranh nổ ra trên bán đảo Triều Tiên. | |||
Năm 2017, bất chấp tình trạng căng thẳng gia tăng trong mối quan hệ giữa hai miền, Hàn Quốc vẫn thông qua kế hoạch viện trợ nhân đạo 8 triệu USD cho Triều Tiên.<ref>{{chú thích web|url=https://tuoitre.vn/news-20170921102647345.htm|title=Hàn Quốc vẫn viện trợ 8 triệu USD cho Triều Tiên|first=TUOI TRE|last=ONLINE|date=21 Tháng chín 2017|website=Tuổi Trẻ Online|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Hàn Quốc là nước viện trợ lớn nhất cho Triều Tiên trong năm 2019 với tổng số tiền viện trợ 9 triệu USD.<ref>{{Chú thích web |url=https://vnanet.vn/vi/anh/anh-thoi-su-quoc-te-1049/ocha-han-quoc-la-nuoc-vien-tro-lon-nhat-cho-trieu-tien-trong-nam-2019-4140985.html |ngày truy cập=2020-06-21 |tựa đề=Hàn Quốc là nước viện trợ nhiều nhất cho Triều Tiên năm 2019 |archive-date = ngày 22 tháng 6 năm 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622195032/https://vnanet.vn/vi/anh/anh-thoi-su-quoc-te-1049/ocha-han-quoc-la-nuoc-vien-tro-lon-nhat-cho-trieu-tien-trong-nam-2019-4140985.html |url-status=dead }}</ref> Liên Hợp Quốc cho biết vào tháng 2 năm 2019, Triều Tiên đã phải lên tiếng về tình trạng thiếu lương thực, đồng thời đề nghị sự hỗ trợ của quốc tế.<ref>{{chú thích web|url=http://tuyengiao.vn/the-gioi/lien-hop-quoc-keu-goi-vien-tro-luong-thuc-cho-trieu-tien-120332|title=Liên hợp quốc kêu gọi viện trợ lương thực cho Triều Tiên - Tạp chí Tuyên giáo|first=Copyright(c) 2019|last=Acomm(http://www.acomm.com.vn)|website=tuyengiao.vn|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> Đáp lại, Hàn Quốc đã phê duyệt kế hoạch viện trợ cho Triều Tiên 8 triệu USD do lo ngại về tình trạng thiếu lương thực đang ngày càng tồi tệ tại nước này.<ref>{{chú thích web|url=https://vnexpress.net/han-quoc-thong-qua-goi-vien-tro-8-trieu-usd-cho-trieu-tien-3934335.html|title=Hàn Quốc thông qua gói viện trợ 8 triệu USD cho Triều Tiên|last=VnExpress|website=Báo điện tử VnExpress|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> | |||
Khả năng tác chiến của [[pháo phản lực bắn loạt]] Triều Tiên đã được kiểm nghiệm trong [[Trận pháo kích Yeonpyeong|trận đấu pháo ở đảo Yeonpyeong năm 2010]]. Trong một thời gian ngắn chưa đầy 1 phút{{cần dẫn nguồn}}, [[pháo phản lực bắn loạt]] của Triều Tiên đã bắn khoảng 108 quả đạn, đánh trúng chính xác các mục tiêu của [[Hàn Quốc]] trên [[Đảo|hòn đảo]], khiến 2 khẩu [[pháo tự hành]] loại hiện đại là K-9 Thunder cỡ 155mm của [[Hàn Quốc]] bị hư hại, 2 lính chết và 16 bị thương. Choáng váng vì đòn pháo kích của Triều Tiên{{cần dẫn nguồn}}, 3 khẩu pháo K-9 khác của [[Hàn Quốc]] đã phải mất 13 phút để khởi động radar điều khiển nhằm bắn trả lại{{cần dẫn nguồn}}, nhưng tất cả đạn pháo đều trượt mục tiêu do pháo binh của Triều Tiên đã nhanh chóng cơ động sang một trận địa khác.{{cần dẫn nguồn}} | |||
[[Tập tin:North Korean missile range.svg|nhỏ|Tầm bắn của các loại [[tên lửa đạn đạo]] do Triều Tiên tự [[sản xuất]].|thế=]] | |||
Ngoài ra, để đáp ứng với chiến lược [[chiến tranh phi đối xứng]] và chống trả các cuộc tấn công bằng vũ khí công nghệ cao của [[Hoa Kỳ|Mỹ]], Triều Tiên đã phát triển các kỹ thuật tinh vi để khắc chế như thiết bị [[đánh lạc hướng điện tử]], máy làm nhiễu [[Hệ thống định vị toàn cầu|GPS]]<ref>[http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/dprk/2010/dprk-101007-voa01.htm North Korea Appears Capable of Jamming GPS Receivers], globalsecurity.org, ngày 7 tháng 10 năm 2010</ref>, [[sơn tàng hình]]<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/7960218/North-Korea-develops-stealth-paint-to-camouflage-fighter-jets.html North Korea 'develops stealth paint to camouflage fighter jets'], The Daily Telegraph, ngày 23 tháng 8 năm 2010</ref>, các loại [[tàu ngầm loại nhỏ]], ngư lôi có người lái<ref>[http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk02500&num=6463 North Korea's Human Torpedoes], DailyNK, 06-05-2010</ref>, một lượng lớn các loại vũ khí sinh học và hóa học<ref>{{Chú thích web| url = http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/04/29/2010042901362.html | tiêu đề = New Threat from N.Korea's 'Asymmetrical' Warfare | nhà xuất bản = The Chosun Ilbo (English Edition) | work = English.chosun.com | ngày = ngày 29 tháng 4 năm 2010 | ngày truy cập = ngày 13 tháng 12 năm 2010}}</ref> cùng [[hệ thống laser chống người]]<ref>[http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/11/24/north.korea.capability/index.html North Korea's military aging but sizable], CNN, ngày 25 tháng 11 năm 2010</ref>, [[máy bay không người lái]], [[tên lửa chống hạm]] kiểu mới, [[tên lửa đạn đạo]] phóng từ [[tàu ngầm]] và cả các tin tặc của các "đơn vị tự động hóa', nơi có nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo về [[Chiến thuật quân sự|chiến thuật]] và tấn công hệ thống [[công nghệ thông tin]] của các nước đối thủ như [[Hoa Kỳ|Mỹ]] hay [[Hàn Quốc]] khi cần. | |||
Đối thủ tác chiến dự tính của Triều Tiên là [[Hoa Kỳ|Mỹ]] và [[Hàn Quốc]], vốn có ưu thế gần như tuyệt đối về [[không quân]]. Với chiến lược [[chiến tranh phi đối xứng]], để phòng tránh việc bị [[tên lửa hành trình]] hoặc [[máy bay ném bom]] của [[Hoa Kỳ|Mỹ]] và [[Hàn Quốc]] tấn công, Triều Tiên đã phát triển một mạng lưới hầm ngầm khổng lồ và cực kỳ kiên cố. Tất cả các hệ thống [[pháo binh]], thiết giáp, [[không quân]], các căn cứ, kho đạn của Tiều Tiên đều được ngụy trang và giấu kín trong những hầm ngầm kiên cố, rất khó bị đối phương phát hiện và luôn trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu tốt. Kể cả khi bị phát hiện thì với độ sâu vài chục mét, thậm chí hàng trăm mét dưới lòng đất, việc tiêu diệt hầm ngầm của Triều Tiên bằng [[tên lửa hành trình]] hoặc [[máy bay ném bom]] cũng là điều bất khả thi ngay cả với [[Hoa Kỳ|Mỹ]].{{cần dẫn nguồn}} Ngay cả các công trình dân sự cũng có thể được chuyển đổi thành kho tàng và hệ thống tiếp vận quân sự. | |||
Triều Tiên cũng đã thử nghiệm một loạt các tên lửa khác nhau, bao gồm các tên lửa đạn đạo phóng từ tầm ngắn, trung bình, trung bình và liên lục địa và phóng từ [[tàu ngầm]]. | |||
=== Khả năng vũ khí hạt nhân === | |||
{{chính|Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và vũ khí hủy diệt hàng loạt}} | |||
Trên hết, thứ vũ khí nguy hiểm nhất mà Triều Tiên có thể dùng để chiến đấu chính là [[vũ khí hạt nhân]]. Nước này đã thử thành công [[bom nguyên tử]], [[bom H]] và sắp tới có thể chế tạo thành công đầu đạn hạt nhân gắn lên [[tên lửa đạn đạo liên lục địa]]. Trong trường hợp bị [[Hoa Kỳ|Mỹ]] tấn công, Triều Tiên có thể phóng tên lửa mang vũ khí hạt nhân để đáp trả. Hàn Quốc ước tính chi phí cho chương trình hạt nhân của Triều Tiên dao động từ 1-3 tỷ USD mỗi năm, chi phí này khá lớn so với nền [[Kinh tế Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên|kinh tế Triều Tiên]] nhưng thực ra lại rất rẻ so với hiệu quả răn đe mà tên lửa hạt nhân mang lại cho Triều Tiên<ref>[http://vneconomy.vn/the-gioi/chuong-trinh-hat-nhan-cua-trieu-tien-ngon-bao-nhieu-tien-2017072004315916.htm Chương trình hạt nhân của Triều Tiên "ngốn" bao nhiêu tiền?], VnEconomy, 21/07/2017</ref>. Chi phí này khá thấp so với chi phí cần để hiện đại hóa quân đội Triều Tiên nhằm nâng cao năng lực quốc phòng. Vì lý do này, Triều Tiên ra sức phát triển [[tên lửa đạn đạo liên lục địa]] bất chấp các lệnh trừng phạt do [[Hoa Kỳ|Mỹ]] và phương Tây đưa ra, bởi [[vũ khí hạt nhân]] được coi là "kim bài miễn tử" chắc chắn nhất của Triều Tiên để bảo vệ đất nước mình. Hơn nữa, Triều Tiên còn muốn dùng chương trình hạt nhân để ép Mỹ ký hiệp định hòa bình và rút quân khỏi Hàn Quốc từ đó tiến đến "thống nhất hai miền Triều Tiên"<ref>[http://www.bbc.com/vietnamese/forum-42396839 Bắc Hàn và giấc mơ nguyên tử đã ba đời], Nguyễn Tiến Hưng, BBC Vietnam</ref>. Triều Tiên chỉ đồng ý từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân nếu Mỹ ký hiệp đình hòa bình trước, ngược lại Mỹ đòi hỏi Triều Tiên từ bỏ vũ khí hạt nhân trước khi Mỹ ký hiệp định hòa bình<ref>[https://news.zing.vn/chiec-hop-pandora-da-mo-ra-khi-tt-moon-gap-lanh-dao-kim-lan-thu-3-post878085.html 'Chiếc hộp Pandora' đã mở ra khi TT Moon gặp lãnh đạo Kim lần thứ 3], 19/09/2018, news.zing.vn</ref>. | |||
Theo [[Tổng thống Nga]], [[Vladimir Putin]] nhận định thì việc các nước như [[Iraq]] và [[Libya]] bị tấn công đã khiến Triều Tiên thấy rằng chỉ có [[vũ khí hạt nhân]] mới là cách duy nhất để bảo vệ đất nước khỏi sự đe dọa của [[Hoa Kỳ]]. Triều Tiên thấy rõ số phận của nhà lãnh đạo Iraq là [[Saddam Hussein]], người đã bị hành quyết sau khi [[Chiến tranh Iraq|Mỹ tấn công Iraq]] với lý do giả mạo là nước này tàng trữ vũ khí hủy diệt hàng loạt. Ông Putin nói: | |||
::''"Saddam Hussein đã từ chối sản xuất vũ khí hủy diệt hàng loạt, nhưng ngay cả với điều đó, ông đã bị lật đổ và các thành viên trong gia đình ông đã bị giết chết. Đất nước của ông đã bị phá hủy và Saddam Hussein bị treo cổ. Mọi người đều biết điều đó, và mọi người ở Triều Tiên cũng biết điều đó.'' | |||
::''Người dân Triều Tiên sẽ chấp nhận ăn cỏ chứ sẽ không từ bỏ chương trình phát triển vũ khí hạt nhân nếu họ không cảm thấy an toàn"''<ref>[http://edition.cnn.com/2017/09/05/asia/north-korea-putin/index.html Vladimir Putin warns world faces 'global catastrophe' over North Korea], CNN, ngày 5 tháng 9 năm 2017</ref> | |||
Chính phủ Triều Tiên đã có một chương trình hạt nhân mà theo họ là đủ khả năng tạo ra [[Vũ khí hạt nhân|bom hạt nhân]], và họ đã 6 lần thử [[vũ khí hạt nhân|bom hạt nhân]] dưới lòng đất. Chương trình hạt nhân này thường gây ra tranh cãi trên bình diện quốc tế. Ước tính kho dự trữ hạt nhân của đất nước khác nhau: một số chuyên gia tin rằng Bình Nhưỡng có từ mười đến ba mươi vũ khí hạt nhân, trong khi các quan chức tình báo Mỹ ước tính con số này nằm trong khoảng từ ba mươi đến sáu mươi. Chế độ đã thử thành công [[Tên lửa xuyên lục địa|tên lửa đạn đạo xuyên lục địa]] (ICBM), mỗi tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân lớn, vào tháng 7 và tháng 11 năm 2017. [[Bình Nhưỡng]] cho biết, trong cuộc thử nghiệm tháng 11 của [[Hwasong-15]] ICBM mới, tên lửa đã đạt độ cao 4.485 km (2.780 sq mi), đến nay trên Trạm vũ trụ quốc tế, và bay khoảng 1.000 km (590 sq mi) trước khi hạ cánh trên biển ngoài khơi bờ biển của Nhật Bản. Các nhà phân tích ước tính Hwasong-15 có phạm vi tiềm năng 13.000 km (8.100 sq mi), và nếu bắn vào một quỹ đạo phẳng hơn, có thể lên đến bất cứ nơi nào trên đất liền của Hoa Kỳ.{{cần dẫn nguồn}} | |||
== Văn hóa == | == Văn hóa == | ||
{{chính|Văn hóa Triều Tiên}} | {{chính|Văn hóa Bắc Triều Tiên}} | ||
[[Tập tin:Mansudae-Monument-Bow-2014.jpg| | [[Tập tin:Mansudae-Monument-Bow-2014.jpg|184x184px|thumb|Người dân Triều Tiên viếng tượng Kim Nhật Thành (trái) và Kim Jong-il ở Đài tưởng niệm Mansu Hill Grand, Bình Nhưỡng|trái]] | ||
Có một sự | Có một sự sùng bái cá nhân rộng rãi đối với Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật, và đa số văn học, âm nhạc đại chúng, nhà hát, phim ảnh ở Triều Tiên đều là để ca ngợi hai lãnh đạo, mặt khác nhiều tác phẩm cũng ca ngợi sự đi lên của xã hội mới, tình yêu thương giữa nhân dân và lãnh đạo... Ở Triều Tiên, mọi người đều xem hai vị lãnh tụ Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật còn sống nên chỉ được phép viếng lãnh tụ bằng bó hoa và lẵng hoa. Tuyệt đối cấm viếng bằng vòng hoa vì họ quan niệm vật này chỉ có thể dành cho người đã chết. An ninh trong chuyện này cũng rất gắt gao, các cơ quan ngoại giao cũng không được phép mua và trực tiếp mang hoa đến viếng, mà chỉ có thể đặt tiền trước cho một cơ quan phục vụ chuyên trách. Hình ảnh và dấu ấn hai vị lãnh tụ Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật hiện diện khắp nơi trên đất nước. Ở nhiều địa danh hay những thiết chế lớn đều có bia biển rất lớn bằng bêtông ghi lại ngày tháng lãnh tụ từng ghé thăm. Đặc biệt là ở các quảng trường, ảnh lãnh tụ được treo ở vị trí trang trọng nhất giữa các kiến trúc chính. Để tạo nhiều điểm nhấn cho cả khu vực đô thị, người ta đắp cả ngọn đồi, xây bức tường lớn làm tranh hoành tráng về lãnh tụ.<ref>{{Chú thích web|url=http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20161020/trieu-tien-dat-nuoc-la-ky-ky-2-lanh-tu-bat-tu/1191439.html|tiêu đề=Triều Tiên, đất nước lạ kỳ - Kỳ 2: Lãnh tụ bất tử}}</ref> Mức độ sùng bái cá nhân xung quanh Kim Chính Nhật và Kim Nhật Thành đã được minh họa vào ngày 11 tháng 6 năm 2012 khi một nữ sinh 14 tuổi ở Bắc Triều Tiên bị chết đuối khi cố gắng giải cứu chân dung của hai người trong một trận lụt. | ||
Một sự kiện đại chúng ở | Một sự kiện đại chúng ở Triều Tiên là thể dục đồng diễn. Màn đồng diễn lớn nhất gần đây được gọi là "Arirang". Nó được trình diễn sáu tối một tuần trong hai tháng và có hơn 100.000 người tham gia. Màn đồng diễn gồm nhảy múa, thể dục và múa kiểu ba lê để kỷ niệm lịch sử Triều Tiên và Đảng Lao động. Màn đồng diễn được tổ chức ở Bình Nhưỡng tại nhiều địa điểm (tuỳ theo tầm vóc của lễ hội theo từng năm) kể cả ở Nhà hát Lớn Mùng 1 Tháng 5. Lễ hội Arirang được tổ chức như để biểu dương sức mạnh của sự đồng lòng chung sức của người dân Triều Tiên. Đó cũng là lời nhắn nhủ rằng "đừng đi" trước tình trạng người dân rời miền Bắc chạy vào miền Nam kể từ ngày đất nước chia cắt.<ref>{{Chú thích web|url=http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/phong-su-ky-su/20161029/trieu-tien-dat-nuoc-la-ky-ky-cuoi-uoc-nguyen-thong-nhat/1209574.html|tiêu đề=Triều Tiên - Đất nước lạ kỳ - Kỳ cuối: Ước nguyện thống nhất}}</ref> | ||
=== Du lịch === | === Du lịch === | ||
{{Bài chi tiết|Du lịch Bắc Triều Tiên}} | {{Bài chi tiết|Du lịch Bắc Triều Tiên}} | ||
[[Tập tin:Lake samilpo at Kumgangsan 20020720.jpg| | [[Tập tin:Lake samilpo at Kumgangsan 20020720.jpg|180x180px|nhỏ|Vùng Kŭmgangsan|thế=|trái]] | ||
Theo nguyên tắc, bất kỳ ai cũng được phép du lịch tới Triều Tiên, và những ai có thể hoàn thành quá trình làm thủ tục thì đều không bị Triều Tiên từ chối cho nhập cảnh. Khách du lịch không được đi thăm thú bên ngoài vùng đã được cho phép trước mà không được hướng dẫn viên người Triều Tiên cho phép nhằm tránh các điệp viên nằm vùng. Các điểm du lịch nổi tiếng ở Triều Tiên là thủ đô Bình Nhưỡng, thành phố Kaesong và vùng núi Trường Bạch. | |||
[[Tập tin:Pyohunsa Temple - Mount Kumgang North Korea (10449400303).jpg|thumb|Chùa Phật giáo Pyohunsa, một [[quốc bảo Triều Tiên]].]] | |||
[[Tập tin:North Korean coast near Hamhung (14876597009).jpg|thumb|Một bãi biển ở thành phố [[Hamhung]]]] | |||
Theo nguyên tắc, bất kỳ ai cũng được phép [[du lịch]] tới Triều Tiên, và những ai có thể hoàn thành quá trình làm thủ tục thì đều không bị Triều Tiên từ chối cho nhập cảnh. Khách du lịch không được đi thăm thú bên ngoài vùng đã được cho phép trước mà không được hướng dẫn viên người Triều Tiên cho phép nhằm tránh các điệp viên nằm vùng. Các điểm du lịch nổi tiếng ở Triều Tiên là thủ đô Bình Nhưỡng, thành phố Kaesong và vùng núi Trường Bạch. | |||
Thủ đô | Thủ đô Bình Nhưỡng là nơi không thể bỏ qua ở Triều Tiên. Nơi đây gây ấn tượng bởi nhiều tượng đài lớn, những tòa nhà cao tầng và đường phố khang trang. Khác với hình dung của du khách, Bình Nhưỡng cũng có những nhà hàng phục vụ đồ ăn, thức uống theo phong cách phương Tây.<ref>{{chú thích web|url=https://vnexpress.net/9-vung-du-lich-noi-tieng-o-trieu-tien-3888199.html|title=9 vùng du lịch nổi tiếng ở Triều Tiên|last=VnExpress|website=Báo điện tử VnExpress|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref>[[Tập tin:Pyohunsa Temple - Mount Kumgang North Korea (10449400303).jpg|thumb|Chùa Phật giáo Pyohunsa, một [[quốc bảo Triều Tiên]]|193x193px]]Kaesong từng là kinh đô của Vương quốc Cao Câu Ly cách đây hơn 600 năm trước, nơi đây nổi tiếng với các lăng tẩm của các vua Cao Ly và bảo tàng Cao Câu Ly lưu giữ nhiều hiện vật có niên đại từ thế kỷ thứ 11. | ||
Vùng núi Trường Bạch được cho là nơi các lãnh đạo Triều Tiên chào đời. Đây là đỉnh núi cao nhất bán đảo Triều Tiên với 2.744 m so với mực nước biển. Ngọn núi này cũng xuất hiện trong bức khảm phía sau tượng hai cố lãnh đạo của Triều Tiên. Nhiều người Hàn Quốc cũng thường xuyên lên núi Trường Bạch, nhưng từ phía địa phận Trung Quốc. Moon Jae-in là tổng thống Hàn Quốc tại nhiệm đầu tiên tới thăm núi Trường Bạch trên lãnh thổ Triều Tiên trong hội nghị liên Triều lần thứ ba.[[Tập tin:North Korean coast near Hamhung (14876597009).jpg|thumb|Một bãi biển ở thành phố Hamhung|217x217px|trái]]Wonsan là thành phố duyên hải nằm trên cung đường tới núi Kim Cương, nổi tiếng với ngọn thác Ullim. Ngoài ra, ở đây còn có thác Kuryong với 9 dòng đổ xuống chân núi. Dưới sức chảy liên tục của dòng thác, phía chân núi hình thành nên một đầm sâu. Tương truyền chín con rồng đã trú ngụ tại đây nên người ta gọi là đầm Cửu Long | |||
[[Kaesong]] từng là kinh đô của Vương quốc [[Cao Câu Ly]] cách đây hơn 600 năm trước, nơi đây nổi tiếng với các [[lăng]] tẩm của các vua [[Cao Ly]] và bảo tàng Cao Câu Ly lưu giữ nhiều hiện vật có niên đại từ thế kỷ thứ 11. | |||
Tháng 7 năm 2004, Quần thể kinh thành và lăng mộ Cao Câu Ly là địa điểm đầu tiên ở Triều Tiên được đưa vào danh sách Các di sản văn hoá thế giới của UNESCO. | |||
Vùng [[núi Trường Bạch]] được cho là nơi các lãnh đạo Triều Tiên chào đời. Đây là đỉnh núi cao nhất bán đảo Triều Tiên với 2.744 m so với mực nước biển. Ngọn núi này cũng xuất hiện trong bức khảm phía sau tượng hai cố lãnh đạo của Triều Tiên. Nhiều [[người Hàn Quốc]] cũng thường xuyên lên núi Trường Bạch, nhưng từ phía địa phận Trung Quốc. [[Moon Jae-in]] là tổng thống Hàn Quốc tại nhiệm đầu tiên tới thăm núi Trường Bạch trên lãnh thổ Triều Tiên trong hội nghị liên Triều lần thứ ba. | |||
Vì lí do chính trị, những khách du lịch có hộ chiếu Hoa Kỳ nói chung đều không được cấp visa, dù vẫn có một số ngoại lệ từng xảy ra vào năm 1995, 2002 và 2005. Triều Tiên đã thông báo cho những nhà tổ chức du lịch rằng họ sẽ cấp visa cho những người mang hộ chiếu Hoa Kỳ vào năm 2006. Các công dân Hàn Quốc cần có giấy phép đặc biệt của cả hai chính phủ mới được vào Triều Tiên. Năm 2002, vùng xung quanh Kŭmgangsan (núi Kim Cương), một ngọn núi đẹp gần biên giới Hàn Quốc, đã được chỉ định làm một địa điểm du lịch đặc biệt Khu du lịch Kŭmgangsan, nơi các công dân Hàn Quốc không cần giấy phép đặc biệt. Các tour du lịch do các công ty tư nhân điều hành đã đưa hàng nghìn người dân ở miền Nam bán đảo Triều Tiên tới núi Kim Cương hàng năm. Núi Kim Cương được xem là dãy núi đẹp nhất Triều Tiên. Khu nghỉ dưỡng ở đây là nơi diễn ra những cuộc đoàn tụ của người dân hai miền Triều Tiên. Núi cao 1.638 m, được hình thành từ những khối đá hoa cương lớn rắn chắc. | |||
[[Wonsan]] là thành phố duyên hải nằm trên cung đường tới núi Kim Cương, nổi tiếng với ngọn thác Ullim. Ngoài ra, ở đây còn có thác Kuryong với 9 dòng đổ xuống chân núi. Dưới sức chảy liên tục của dòng thác, phía chân núi hình thành nên một đầm sâu. Tương truyền chín con rồng đã trú ngụ tại đây nên người ta gọi là đầm Cửu Long | |||
Tháng 7 năm 2005 công ty Hyundai của Hàn Quốc đã đạt được một thoả thuận với Chính phủ Triều Tiên về việc mở cửa thêm nhiều khu du lịch, gồm cả núi núi Paektu (Bạch Đầu) và Kaesŏng (Khai Thành). | |||
Tháng 7 năm 2004, [[Kinh thành và lăng mộ Cao Câu Ly|Quần thể kinh thành và lăng mộ Cao Câu Ly]] là địa điểm đầu tiên ở Triều Tiên được đưa vào danh sách [[Di sản văn hoá thế giới|Các di sản văn hoá thế giới]] của [[Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc|UNESCO]]. | |||
Ngày 11 tháng 7 năm 2008, một nữ du khách Hàn Quốc bị 1 lính Triều Tiên bắn chết tại khu nghỉ mát núi Kŭmgang của Triều Tiên. Chính quyền Seoul đã ngưng lại chương trình du lịch núi Kŭmgang và đưa ra yêu cầu điều tra vụ việc trước khi cho phép dự án được khởi động trở lại, nhưng Triều Tiên cho đến nay vẫn từ chối đáp ứng.<ref>{{Chú thích web |url=http://world.kbs.co.kr/vietnamese/news/news_issue_detail.htm?No=22107 |ngày truy cập=2011-08-06 |tựa đề=KBS World: Kỷ niệm 3 năm ngày du khách Hàn bị bắn chết tại núi Geumgang của Triều Tiên |archive-date = ngày 17 tháng 1 năm 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117161956/http://world.kbs.co.kr/vietnamese/news/news_issue_detail.htm?No=22107 |url-status=dead }}</ref> | |||
Vì lí do chính trị, những khách du lịch có [[hộ chiếu Hoa Kỳ]] nói chung đều không được cấp visa, dù vẫn có một số ngoại lệ từng xảy ra vào năm [[1995]], [[2002]] và [[2005]]. Triều Tiên đã thông báo cho những nhà tổ chức du lịch rằng họ sẽ cấp visa cho những người mang [[hộ chiếu Hoa Kỳ]] vào năm [[2006]]. Các công dân [[Hàn Quốc]] cần có giấy phép đặc biệt của cả hai chính phủ mới được vào Triều Tiên. Năm [[2002]], vùng xung quanh Kŭmgangsan ([[kŭmgangsan|núi Kim Cương]]), một ngọn núi đẹp gần biên giới Hàn Quốc, đã được chỉ định làm một địa điểm du lịch đặc biệt [[Vùng du lịch Kumgangsan|Khu du lịch Kŭmgangsan]], nơi các công dân Hàn Quốc không cần giấy phép đặc biệt. Các tour du lịch do các công ty tư nhân điều hành đã đưa hàng nghìn người dân ở miền Nam bán đảo Triều Tiên tới núi Kim Cương hàng năm. Núi Kim Cương được xem là dãy núi đẹp nhất Triều Tiên. Khu nghỉ dưỡng ở đây là nơi diễn ra những cuộc đoàn tụ của người dân hai miền Triều Tiên. Núi cao 1.638 m, được hình thành từ những khối đá hoa cương lớn rắn chắc. | |||
Tháng 7 năm 2005 công ty [[Hyundai]] của Hàn Quốc đã đạt được một thoả thuận với Chính phủ Triều Tiên về việc mở cửa thêm nhiều khu du lịch, gồm cả núi [[núi Trường Bạch|núi Paektu]] (Bạch Đầu) và [[Kaesong|Kaesŏng]] (Khai Thành). | |||
Ngày 11 tháng 7 năm 2008, một nữ du khách [[Hàn Quốc]] bị 1 lính Triều Tiên bắn chết tại khu nghỉ mát [[kŭmgangsan|núi Kŭmgang]] của Triều Tiên. Chính quyền [[Seoul]] đã ngưng lại chương trình du lịch [[Núi Kim Cương|núi Kŭmgang]] và đưa ra yêu cầu điều tra vụ việc trước khi cho phép dự án được khởi động trở lại, nhưng Triều Tiên cho đến nay vẫn từ chối đáp ứng.<ref>{{Chú thích web |url=http://world.kbs.co.kr/vietnamese/news/news_issue_detail.htm?No=22107 |ngày truy cập=2011-08-06 |tựa đề=KBS World: Kỷ niệm 3 năm ngày du khách Hàn bị bắn chết tại núi Geumgang của Triều Tiên |archive-date = ngày 17 tháng 1 năm 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117161956/http://world.kbs.co.kr/vietnamese/news/news_issue_detail.htm?No=22107 |url-status=dead }}</ref> | |||
===Ẩm thực=== | ===Ẩm thực=== | ||
{{xem thêm|Ẩm thực Triều Tiên}} | {{xem thêm|Ẩm thực Triều Tiên}} | ||
[[Tập tin:North Korean Bibimbap 비빔밥 (12330376074).jpg|thumb| | [[Tập tin:North Korean Bibimbap 비빔밥 (12330376074).jpg|thumb|[[Bibimbap]] ở Bắc Triều Tiên|209x209px|trái]] | ||
Ẩm thực Triều Tiên đã phát triển qua nhiều thế kỷ thay đổi chính trị xã hội. Bắt nguồn từ truyền thống nông nghiệp và du mục cổ xưa ở miền nam Mãn Châu và Bán đảo Triều Tiên, nó đã trải qua một sự tương tác phức tạp của môi trường tự nhiên và các xu hướng văn hóa khác nhau. Các món cơm và kim chi là món ăn chính của người Triều Tiên. Trong một bữa ăn truyền thống, họ đi kèm cả hai món ăn phụ (banchan) và các món chính như cháo, bulgogi hoặc mì sợi. Rượu soju là thức uống tinh thần truyền thống nổi tiếng nhất của Triều Tiên. | |||
Nhà hàng nổi tiếng nhất của Bắc Triều Tiên, | Nhà hàng nổi tiếng nhất của Bắc Triều Tiên, Okryu-gwan, nằm ở Bình Nhưỡng, được biết đến với món mì lạnh Naengmyeon. Các món ăn khác được phục vụ ở đó bao gồm súp cá đối xám với cơm, súp sườn bò, bánh kếp đậu xanh, sinseollo và các món ăn được làm từ rùa Terrapin. Okryu-gwan gửi các nhóm nghiên cứu về nông thôn để thu thập dữ liệu về ẩm thực Triều Tiên và giới thiệu các công thức nấu ăn mới. Một số thành phố châu Á tổ chức các chi nhánh của chuỗi nhà hàng Bình Nhưỡng nơi các nữ tiếp viên biểu diễn âm nhạc và khiêu vũ. | ||
Năm | Năm 2015, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) quyết định đưa món kim chi đỏ (khác với món kim chi ở Hàn Quốc đã được công nhận vào năm 2013) vào danh sách danh sách đề cử chính thức di sản văn hóa phi vật thể thế giới.<ref>{{Chú thích web|url=http://dulich.tuoitre.vn/tin/am-thuc/20151127/kim-chi-do-cua-trieu-tien-duoc-vinh-danh/1010368.html|tiêu đề=Kim chi đỏ của Triều Tiên được vinh danh}}</ref> | ||
===Âm nhạc=== | ===Âm nhạc=== | ||
{{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | {{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | ||
Chính phủ nhấn mạnh những giai điệu dựa trên dân gian lạc quan và | Chính phủ nhấn mạnh những giai điệu dựa trên dân gian lạc quan và nhạc cách mạng trong suốt hầu hết thế kỷ 20. Thông điệp về ý thức hệ được truyền tải qua các bản nhạc lớn như "Năm cuộc cách mạng vĩ đại" dựa trên ch'angguk truyền thống của Triều Tiên. Những vở opera cách mạng khác với các đồng nghiệp phương Tây của họ bằng cách thêm các nhạc cụ truyền thống vào dàn nhạc và tránh các phân đoạn ngâm thơ. Bể máu là tác phẩm được trình diễn rộng rãi nhất trong Năm Đại nhạc hội: kể từ khi ra mắt năm 1971, nó đã được phát hơn 1.500 lần, và chuyến lưu diễn năm 2010 tại Trung Quốc là một thành công lớn. Âm nhạc cổ điển phương Tây của Brahms, Tchaikovsky, Stravinsky và các nhà soạn nhạc khác được trình diễn bởi cả Dàn nhạc Giao hưởng Nhà nước và dàn nhạc sinh viên. | ||
Nhạc pop xuất hiện vào những năm 1980 với Dàn nhạc điện tử Pholbo và Ban nhạc nhẹ Wangjaesan. Cải thiện quan hệ với Hàn Quốc sau hội nghị thượng đỉnh liên Triều năm 2000 đã gây ra sự suy giảm các thông điệp ý thức hệ trực tiếp trong các bài hát pop, nhưng các chủ đề như tình đồng chí, nỗi nhớ và xây dựng một đất nước hùng mạnh vẫn còn. Vào năm 2014, ban nhạc ban nhạc Moranbong toàn nữ được mô tả là nhóm nhạc nổi tiếng nhất trong cả nước. Người Bắc Triều Tiên cũng thích nghe nhạc K-Pop của Hàn Quốc vốn lan rộng qua các thị trường bất hợp pháp. | |||
===Văn học=== | ===Văn học=== | ||
{{Đoạn thiếu nguồn gốc}}[[Tập tin:North Korea (5015250703).jpg|thumb|Một hiệu sách ở Triều Tiên bày bán những tác phẩm văn học của Kim Il-sung và Kim Jong-il|214x214px|trái]] | |||
{{Message box | |||
Tất cả các nhà xuất bản đều thuộc sở hữu của chính phủ hoặc Đảng Lao động Triều Tiên vì chúng được coi là một công cụ quan trọng để tuyên truyền. Nhà xuất bản Đảng Lao động Triều Tiên là nhà xuất bản có thẩm quyền nhất trong số đó và xuất bản tất cả các tác phẩm của Kim Il-sung, tài liệu giáo dục tư tưởng và tài liệu chính sách của đảng. Văn học nước ngoài được xuất bản hạn chế, chẳng hạn như các ấn bản truyện cổ tích Ấn Độ, Đức, Trung Quốc và Nga, kịch Shakespeare và một số tác phẩm của Bertolt Brecht và Erich Kästner. | |||
| id = inclusion | |||
| backgroundcolor = AntiqueWhite | |||
| image = Note icon.svg | |||
| heading = Văn phong của phần dịch thuật trong bài hay trong đoạn dưới đây chưa tốt. | |||
| message = Người dịch xin lưu ý về văn phong tiếng Việt. Nếu bạn có khả năng, mời bạn tham gia hiệu đính bài. | |||
}} | |||
[[Tập tin:North Korea (5015250703).jpg|thumb|left|Một hiệu sách ở Triều Tiên bày bán những tác phẩm văn học của [[Kim Il-sung]] và [[Kim Jong-il]].]] | |||
Tất cả các nhà xuất bản đều thuộc sở hữu của chính phủ hoặc WPK vì chúng được coi là một công cụ quan trọng để tuyên truyền và kích động. Nhà xuất bản [[Đảng Lao động Triều Tiên]] là nhà xuất bản có thẩm quyền nhất trong số đó và xuất bản tất cả các tác phẩm của Kim Il-sung, tài liệu giáo dục tư tưởng và tài liệu chính sách của đảng. Sự sẵn có của văn học nước ngoài là hạn chế, chẳng hạn như các ấn bản truyện cổ tích Ấn Độ, Đức, Trung Quốc và Nga, kịch Shakespeare và một số tác phẩm của [[Bertolt Brecht]] và [[Erich Kästner]]. | |||
Các tác phẩm cá nhân của Kim Il-sung được coi là "kiệt tác cổ điển" trong khi những tác phẩm được tạo ra theo chỉ dẫn của ông được gắn nhãn "mô hình của văn học Juche". Chúng bao gồm | Các tác phẩm cá nhân của Kim Il-sung được coi là "kiệt tác cổ điển" trong khi những tác phẩm được tạo ra theo chỉ dẫn của ông được gắn nhãn "mô hình của văn học Juche". Chúng bao gồm Số phận của một người đàn ông quân đoàn tự vệ, Bài ca của Triều Tiên và Lịch sử bất tử, một loạt tiểu thuyết lịch sử miêu tả sự đau khổ của người Triều Tiên dưới sự chiếm đóng của Nhật Bản. Hơn bốn triệu tác phẩm văn học đã được xuất bản từ những năm 1980 đến đầu những năm 2000, nhưng hầu hết tất cả chúng thuộc về một loạt các thể loại chính trị hẹp như "văn học cách mạng đầu tiên của quân đội". | ||
Khoa học viễn tưởng được coi là một thể loại thứ cấp vì nó phần nào rời xa các tiêu chuẩn truyền thống | Khoa học viễn tưởng được coi là một thể loại thứ cấp vì nó phần nào rời xa các tiêu chuẩn truyền thống. Bối cảnh kỳ lạ của các câu chuyện giúp các tác giả có nhiều tự do hơn để mô tả chiến tranh mạng, bạo lực, lạm dụng tình dục và tội phạm, vốn không có ở các thể loại khác. Các tác phẩm khoa học viễn tưởng tôn vinh công nghệ và thúc đẩy khái niệm Juche về sự tồn tại của con người thông qua các mô tả về robot, thám hiểm không gian và sự bất tử. | ||
=== Điện ảnh === | === Điện ảnh === | ||
Hãng phim lớn nhất của Triều Tiên là Xưởng phim truyện Triều Tiên với một trường quay rộng khoảng 930.000 m² ở ngoại ô Bình Nhưỡng. Các hãng phim lớn khác ở Triều Tiên có thể kể tới Xưởng phim tài liệu Triều Tiên, Xưởng phim mùng 8 tháng 2 và | Hãng phim lớn nhất của Triều Tiên là Xưởng phim truyện Triều Tiên với một trường quay rộng khoảng 930.000 m² ở ngoại ô Bình Nhưỡng. Các hãng phim lớn khác ở Triều Tiên có thể kể tới Xưởng phim tài liệu Triều Tiên, Xưởng phim mùng 8 tháng 2 và Xưởng phim Khoa học - Giáo dục Triều Tiên (SEK Studio). Hãng SEK đã thực hiện các công đoạn sản xuất cho sê-ri phim hoạt hình của Mondo TV như King Lion Simba và Pocahontas. Năm 2005, SEK cũng là hãng phim Triều Tiên thực hiện dự án điện ảnh hợp tác đầu tiên của hai miền, đó là bộ phim hoạt hình Thẩm Thanh Vương hậu (왕후 심청, Wanghu Simcheong). | ||
Do tính chất cô lập cao độ của chính quyền Triều Tiên nên thông tin về sự phát triển và các tác phẩm của nền | Do tính chất cô lập cao độ của chính quyền Triều Tiên nên thông tin về sự phát triển và các tác phẩm của nền điện ảnh nước này rất ít được thế giới biết tới. Trái lại, phim truyền hình của Hàn Quốc, đối thủ của Triều Tiên, được biết đến ở nhiều nước, đặc biệt ở các nước châu Á, và các diễn viên Hàn Quốc rất được yêu thích. | ||
Ở Triều Tiên, xem | Ở Triều Tiên, xem phim Hàn Quốc là một tội nghiêm trọng. Tờ JoongAng Ilbo của Hàn Quốc còn loan tin rằng 10.000 người đã được triệu tập tới một sân vận động ở Wonsan để chứng kiến việc xử tử 8 phạm nhân bị kết tội xem các bộ phim truyền hình Hàn Quốc trái phép. Tuy nhiên, trang web tin tức Daily NK, trang chuyên về tin tức Triều Tiên lại cho biết họ không nhận được thông tin nào về vụ tử hình này.<ref>{{chú thích web|url=https://nld.com.vn/c1006n2013111104022256.htm|title=Triều Tiên xử tử 80 người vì xem phim Hàn|last=NLD.COM.VN|date=11 Tháng mười một 2013|website=https://nld.com.vn|access-date=3 Tháng tư 2021|archive-date=2023-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418103124/https://nld.com.vn/c1006n2013111104022256.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{chú thích web|url=http://www.tienphong.vn/the-gioi/656077/Trieu-Tien-tu-hinh-80-nguoi-vi-xem-phim-Han-Quoc-tpod.html|title=Triều Tiên tử hình 80 người vì xem phim Hàn Quốc|access-date=3 Tháng tư 2021}}</ref> | ||
===Truyền thông=== | ===Truyền thông=== | ||
{{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | {{Đoạn thiếu nguồn gốc}}[[Tập tin:Pyongyang TV Tower 01.JPG|thumb|Tháp truyền hình ở Bình Nhưỡng|213x213px|trái]] | ||
Các chính sách của chính phủ đối với phim ảnh không khác gì những chính sách được áp dụng cho các bộ phim chuyển động nghệ thuật khác phục vụ để hoàn thành các mục tiêu của "giáo dục xã hội". Một số bộ phim có ảnh hưởng nhất dựa trên các sự kiện lịch sử (An Jung-geun bắn Itō Hirobumi) hoặc truyện dân gian (Hong Gildong). Hầu hết các bộ phim đều có những câu chuyện tuyên truyền có thể dự đoán được, khiến điện ảnh trở thành một trò giải trí không phổ biến; khán giả chỉ xem những bộ phim có các diễn viên yêu thích của họ. Các tác phẩm phương Tây chỉ có sẵn trong các buổi chiếu riêng tư cho các đảng viên cấp cao, mặc dù bộ phim Titanic năm 1997 thường được chiếu cho sinh viên đại học như một ví dụ về văn hóa phương Tây. Truy cập vào các sản phẩm truyền thông nước ngoài có sẵn thông qua DVD nhập lậu và truyền hình hoặc đài phát thanh ở khu vực biên giới. Những bộ phim phương Tây như The Interview, Titanic và Charlie Angels chỉ là một vài bộ phim bị buôn lậu qua biên giới Bắc Triều Tiên, cho phép tiếp cận công dân Bắc Triều Tiên. | |||
[[Tập tin:Pyongyang TV Tower 01.JPG|thumb|Tháp truyền hình ở Bình Nhưỡng]] | |||
Các chính sách của chính phủ đối với phim ảnh không khác gì những chính sách được áp dụng cho các bộ phim chuyển động nghệ thuật khác phục vụ để hoàn thành các mục tiêu của "giáo dục xã hội". Một số bộ phim có ảnh hưởng nhất dựa trên các sự kiện lịch sử (''An Jung-geun bắn Itō Hirobumi'') hoặc truyện dân gian (''Hong Gildong''). Hầu hết các bộ phim đều có những câu chuyện tuyên truyền có thể dự đoán được, khiến điện ảnh trở thành một trò giải trí không phổ biến; khán giả chỉ xem những bộ phim có các diễn viên yêu thích của họ. Các tác phẩm phương Tây chỉ có sẵn trong các buổi chiếu riêng tư cho các đảng viên cấp cao, mặc dù bộ phim Titanic năm 1997 thường được chiếu cho sinh viên đại học như một ví dụ về văn hóa phương Tây. Truy cập vào các sản phẩm truyền thông nước ngoài có sẵn thông qua DVD nhập lậu và truyền hình hoặc đài phát thanh ở khu vực biên giới. Những bộ phim phương Tây như The Interview, Titanic và Charlie Angels chỉ là một vài bộ phim bị buôn lậu qua biên giới Bắc Triều Tiên, cho phép tiếp cận công dân Bắc Triều Tiên. | |||
Truyền thông ở Bắc Triều Tiên nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ nhất trong các chính phủ trên thế giới. Việc kiểm duyệt ở Bắc Triều Tiên bao gồm tất cả các thông tin do truyền thông tạo ra. Được giám sát chặt chẽ bởi các quan chức chính phủ, các phương tiện truyền thông được sử dụng nghiêm ngặt để củng cố lý tưởng được chính phủ phê duyệt. Không có tự do báo chí ở Bắc Triều Tiên vì tất cả các phương tiện truyền thông được kiểm soát và lọc qua kiểm duyệt của chính phủ. Mức độ tự do báo chí năm 2017 ở Triều Tiên là hạng thứ 180 (cuối cùng) trong số 180 quốc gia trong Chỉ số Tự do Báo chí hàng năm của Phóng viên Không Biên giới. Theo Freedom House, tất cả các cơ quan truyền thông đóng vai trò là cơ quan ngôn luận của chính phủ, tất cả các nhà báo đều là đảng viên và nếu nghe các chương trình phát thanh nước ngoài có thể bị tử hình. Nhà cung cấp tin tức chính là | Truyền thông ở Bắc Triều Tiên nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ nhất trong các chính phủ trên thế giới. Việc kiểm duyệt ở Bắc Triều Tiên bao gồm tất cả các thông tin do truyền thông tạo ra. Được giám sát chặt chẽ bởi các quan chức chính phủ, các phương tiện truyền thông được sử dụng nghiêm ngặt để củng cố lý tưởng được chính phủ phê duyệt. Không có tự do báo chí ở Bắc Triều Tiên vì tất cả các phương tiện truyền thông được kiểm soát và lọc qua kiểm duyệt của chính phủ. Mức độ tự do báo chí năm 2017 ở Triều Tiên là hạng thứ 180 (cuối cùng) trong số 180 quốc gia trong Chỉ số Tự do Báo chí hàng năm của Phóng viên Không Biên giới. Theo Freedom House, tất cả các cơ quan truyền thông đóng vai trò là cơ quan ngôn luận của chính phủ, tất cả các nhà báo đều là đảng viên và nếu nghe các chương trình phát thanh nước ngoài có thể bị tử hình. Nhà cung cấp tin tức chính là Thông tấn xã Trung ương Triều Tiên (KCNA). Tất cả 12 tờ báo lớn và 20 tạp chí định kỳ, bao gồm Rodong Sinmun, được xuất bản tại thủ đô. | ||
Có ba đài truyền hình nhà nước. Hai trong số họ chỉ phát sóng vào cuối tuần và [[Đài Truyền hình Trung ương Triều Tiên]] được phát sóng mỗi ngày vào buổi tối. Trang web | Có ba đài truyền hình nhà nước. Hai trong số họ chỉ phát sóng vào cuối tuần và [[Đài Truyền hình Trung ương Triều Tiên]] được phát sóng mỗi ngày vào buổi tối. Trang web Uriminzokkiri và các tài khoản YouTube và Twitter có liên quan với nó phân phối hình ảnh, tin tức và video do phương tiện truyền thông chính phủ phát hành. Associated Press đã mở văn phòng toàn thời gian kiểu phương Tây đầu tiên ở Bình Nhưỡng vào năm 2012. | ||
===Các ngày lễ chính=== | ===Các ngày lễ chính=== | ||
| Dòng 780: | Dòng 625: | ||
===Thể thao=== | ===Thể thao=== | ||
{{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | {{Đoạn thiếu nguồn gốc}} | ||
[[Tập tin: | [[Tập tin:Laika ac Arirang Mass Games (7934639696).jpg|thumb|Một cảnh của lễ hội Arirang|225x225px|trái]] | ||
Hầu hết các trường học ở Triều Tiên đều cung cấp các buổi tập thể thao hàng ngày cho học sinh, sinh viên trong các hiệp hội bóng đá, bóng rổ, bóng bàn, thể dục dụng cụ, taekwondo, quyền anh và những môn khác. Bóng đá Triều Tiên từng được xem là một nền bóng đá chất lượng ở châu Á. Giải bóng đá Ngoại hạng Triều Tiên rất phổ biến trong nước và các trận đấu của giải thường được truyền hình trực tiếp. Đội tuyển bóng đá quốc gia Bắc Triều Tiên thậm chí đã 2 lần dự World Cup, với lần gần nhất tại World Cup 2010, khi thua cả ba trận đấu với Brasil, Bồ Đào Nha và Bờ Biển Ngà. Sự xuất hiện của đội ở giải năm 1966 thành công hơn nhiều, chứng kiến chiến thắng bất ngờ 1-0 trước Ý và trận thua tứ kết trước Bồ Đào Nha với tỷ số 3-5. Một đội tuyển bóng rổ quốc gia cũng tham gia các cuộc thi bóng rổ quốc tế. Vào tháng 12 năm 2013, cựu cầu thủ bóng rổ người Mỹ Dennis Rodman đã đến thăm Triều Tiên để giúp đào tạo và phát triển đội tuyển bóng rổ quốc gia sau khi anh phát triển tình bạn với Kim Jong-un.[[Tập tin:FIFA World Cup 2010 Brazil North Korea 7.jpg|thumb|Triều Tiên (áo đỏ) trong trận đấu với Brasil ở FIFA World Cup 2010|225x225px]]Sự xuất hiện đầu tiên của Bắc Triều Tiên ở Thế vận hội Mùa hè đến vào năm 1964. Thế vận hội Mùa hè 1972 chứng kiến các vận động viên Triều Tiên thi đấu lần đầu tiên và có năm huy chương, trong đó có một huy chương vàng. Ngoại trừ Thế vận hội Los Angeles và Seoul bị tẩy chay, các vận động viên Bắc Triều Tiên đã giành được huy chương trong tất cả các kỳ Olympic kể từ đó. Cử tạ Kim Un-guk đã phá kỷ lục thế giới ở hạng cân 62 kg nam tại Thế vận hội Mùa hè 2012 tại Luân Đôn. Những vận động viên thành công ở Olympic đều nhận được căn hộ cao cấp từ nhà nước như một sự công nhận thành tích của họ. | |||
[[Tập tin:Laika ac Arirang Mass Games (7934639696).jpg|thumb|left|Một cảnh của lễ hội Arirang]] | |||
Hầu hết các trường học ở Triều Tiên đều cung cấp các buổi tập thể thao hàng ngày cho học sinh, sinh viên trong các hiệp hội bóng đá, [[bóng rổ]], [[bóng bàn]], [[thể dục dụng cụ]], [[taekwondo]], [[quyền anh]] và những môn khác. [[Bóng đá]] Triều Tiên từng được xem là một nền bóng đá chất lượng ở [[châu Á]]. Giải bóng đá Ngoại hạng Triều Tiên rất phổ biến trong nước và các trận đấu của giải thường được truyền hình trực tiếp. [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Bắc Triều Tiên]] thậm chí đã 2 lần dự [[World Cup]], với lần gần nhất tại [[World Cup 2010]], khi thua cả ba trận đấu với [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Brasil|Brasil]], [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Bồ Đào Nha|Bồ Đào Nha]] và [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Bờ Biển Ngà|Bờ Biển Ngà]]. Sự xuất hiện của đội ở [[World Cup 1966|giải năm 1966]] thành công hơn nhiều, chứng kiến chiến thắng bất ngờ 1-0 trước [[Đội tuyển bóng đá quốc gia Ý|Ý]] và trận thua tứ kết trước Bồ Đào Nha với tỷ số 3-5. Một đội tuyển bóng rổ quốc gia cũng tham gia các cuộc thi bóng rổ quốc tế. Vào tháng 12 năm 2013, cựu cầu thủ bóng rổ người Mỹ [[Dennis Rodman]] đã đến thăm Triều Tiên để giúp đào tạo và phát triển đội tuyển bóng rổ quốc gia sau khi anh phát triển tình bạn với Kim Jong-un. | |||
Lễ hội Arirang đã được Kỷ lục Guinness thế giới công nhận là sự kiện vũ đạo lớn nhất thế giới. Khoảng 100.000 vận động viên thực hiện các bài thể dục nhịp điệu và các điệu nhảy trong khi 40.000 người tham gia khác tạo ra một màn hình hoạt hình rộng lớn ở phía sau. Sự kiện này là một đại diện nghệ thuật của lịch sử đất nước và bày tỏ lòng tôn kính đối với Kim Il-sung và Kim Jong-il. Sân vận động mùng 1 tháng 5 Rungrado, sân vận động lớn nhất thế giới với sức chứa 150.000 người, tổ chức lễ hội này. Marathon Bình Nhưỡng là một sự kiện thể thao đáng chú ý khác. Đó là Cuộc đua Nhãn Đồng của IAAF nơi các vận động viên nghiệp dư từ khắp nơi trên thế giới có thể tham gia. | |||
Sự xuất hiện đầu tiên của Bắc Triều Tiên ở [[Thế vận hội Mùa hè]] đến vào năm 1964. [[Thế vận hội Mùa hè 1972]] chứng kiến các vận động viên Triều Tiên thi đấu lần đầu tiên và có năm huy chương, trong đó có một huy chương vàng. Ngoại trừ Thế vận hội Los Angeles và Seoul bị tẩy chay, các vận động viên Bắc Triều Tiên đã giành được huy chương trong tất cả các kỳ Olympic kể từ đó. Cử tạ Kim Un-guk đã phá kỷ lục thế giới ở hạng cân 62 kg nam tại [[Thế vận hội Mùa hè 2012]] tại [[Luân Đôn]]. Những vận động viên thành công ở Olympic đều nhận được căn hộ cao cấp từ nhà nước như một sự công nhận thành tích của họ. | |||
Lễ hội Arirang đã được Kỷ lục Guinness thế giới công nhận là sự kiện vũ đạo lớn nhất thế giới. Khoảng 100.000 vận động viên thực hiện các bài thể dục nhịp điệu và các điệu nhảy trong khi 40.000 người tham gia khác tạo ra một màn hình hoạt hình rộng lớn ở phía sau. Sự kiện này là một đại diện nghệ thuật của lịch sử đất nước và bày tỏ lòng tôn kính đối với Kim Il-sung và Kim Jong-il. [[Sân vận động mùng 1 tháng 5 Rungrado]], sân vận động lớn nhất thế giới với sức chứa 150.000 người, tổ chức lễ hội này. Marathon Bình Nhưỡng là một sự kiện thể thao đáng chú ý khác. Đó là Cuộc đua Nhãn Đồng của IAAF nơi các vận động viên nghiệp dư từ khắp nơi trên thế giới có thể tham gia. | |||
Từ năm 2010 đến 2019, Triều Tiên đã nhập khẩu 138 con ngựa thuần chủng từ Nga với giá hơn 584.000 USD. | |||
== Xem thêm == | == Xem thêm == | ||
* [[Chongryon|Tổng hội người Triều Tiên tại Nhật Bản]] | * [[Chongryon|Tổng hội người Triều Tiên tại Nhật Bản]] | ||
* [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] | * [[Hội đồng Nhân dân Tối cao]] | ||
* [[Lãnh đạo tối cao Đảng Lao động Triều Tiên]] | * [[Lãnh đạo tối cao Đảng Lao động Triều Tiên]] | ||
| Dòng 805: | Dòng 645: | ||
* {{chú thích sách|author=Gordon Cucullu|title=Separated At Birth: How North Korea Became The Evil Twin|publisher=Globe Pequot Press, hardcover|pages=307|id=ISBN 1-59228-591-0|year=2004}} | * {{chú thích sách|author=Gordon Cucullu|title=Separated At Birth: How North Korea Became The Evil Twin|publisher=Globe Pequot Press, hardcover|pages=307|id=ISBN 1-59228-591-0|year=2004}} | ||
* {{chú thích sách|Bruce Cumings|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History, paperback|author=[[W.W. Norton & Company]]|year=1998|pages=527|id=ISBN 0-393-31681-5}} | * {{chú thích sách|Bruce Cumings|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History, paperback|author=[[W.W. Norton & Company]]|year=1998|pages=527|id=ISBN 0-393-31681-5}} | ||
* {{chú thích sách|author=Bruce Cumings|title=Origins of the Korean War: Liberation and the Emergence of Separate Regimes, paperback|publisher=[[Princeton University Press]]|year=1981|id=ISBN 0-691-10113-2}} | * {{chú thích sách|author=Bruce Cumings|title=Origins of the Korean War: Liberation and the Emergence of Separate Regimes, paperback|url=https://archive.org/details/originsofkoreanw0000cumi|publisher=[[Princeton University Press]]|year=1981|id=ISBN 0-691-10113-2}} | ||
* {{chú thích sách|author=Nick Eberstadt, còn gọi là Nicholas Eberstadt|title=The End of North Korea, hardcover|publisher=American Enterprise Institute Press|year1999|pages=191|id=ISBN 0-8447-4087-X}} | * {{chú thích sách|author=Nick Eberstadt, còn gọi là Nicholas Eberstadt|title=The End of North Korea, hardcover|publisher=American Enterprise Institute Press|year1999|pages=191|id=ISBN 0-8447-4087-X}} | ||
* {{chú thích sách|author=John Feffer|title=North Korea South Korea: U.S. Policy at a Time of Crisis, paperback|url=https://archive.org/details/northkoreasouthk00john|publisher=[[Seven Stories Press]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/northkoreasouthk00john/page/197 197]|id=ISBN 1-58322-603-6}} | * {{chú thích sách|author=John Feffer|title=North Korea South Korea: U.S. Policy at a Time of Crisis, paperback|url=https://archive.org/details/northkoreasouthk00john|publisher=[[Seven Stories Press]]|year=2003|pages=[https://archive.org/details/northkoreasouthk00john/page/197 197]|id=ISBN 1-58322-603-6}} | ||
* {{chú thích sách|author=Kang, Chol-Hwan|title=[[The Aquariums of Pyongyang]]|publisher=Basic Books, 2001|year=2001|id=ISBN 0-465-01102-0}} | * {{chú thích sách|author=Kang, Chol-Hwan|title=[[The Aquariums of Pyongyang]]|publisher=Basic Books, 2001|year=2001|id=ISBN 0-465-01102-0}} | ||
* {{chú thích sách|author=Mitchell B. Lerner|title=The Pueblo Incident: A Spy Ship and the Failure of American Foreign Policy, hardcover|url=https://archive.org/details/puebloincidentsp0000lern|publisher=[[University Press of Kansas]]|year=2002|pages=408|id=ISBN 0-7006-1171-1}} | * {{chú thích sách|author=Mitchell B. Lerner|title=The Pueblo Incident: A Spy Ship and the Failure of American Foreign Policy, hardcover|url=https://archive.org/details/puebloincidentsp0000lern|publisher=[[University Press of Kansas]]|year=2002|pages=408|id=ISBN 0-7006-1171-1}} | ||
* {{chú thích sách|author=Bradley Martin|title=Under The Loving Care Of The Fatherly Leader: North Korea And The Kim Dynasty'', hardcover|publisher=St. Martins|year=October, 2004|pages=868|id=ISBN 0-312-32221-6}} | * {{chú thích sách|author=Bradley Martin|title=Under The Loving Care Of The Fatherly Leader: North Korea And The Kim Dynasty'', hardcover|publisher=St. Martins|year=October, 2004|pages=868|id=ISBN 0-312-32221-6}} | ||
| Dòng 817: | Dòng 657: | ||
* {{chú thích sách|author=Vladimir|title=Cyber North Korea, paperback|publisher=[[Byakuya Shobo]]|year=2003|pages=223|id=ISBN 4-89367-881-7}} | * {{chú thích sách|author=Vladimir|title=Cyber North Korea, paperback|publisher=[[Byakuya Shobo]]|year=2003|pages=223|id=ISBN 4-89367-881-7}} | ||
* {{chú thích sách|author=Norbert Vollertsen|title=Inside North Korea: Diary of a Mad Place, hardcover|publisher=[[Encounter Books]]|year=2003|pages=280|id=ISBN 1-893554-87-2}} | * {{chú thích sách|author=Norbert Vollertsen|title=Inside North Korea: Diary of a Mad Place, hardcover|publisher=[[Encounter Books]]|year=2003|pages=280|id=ISBN 1-893554-87-2}} | ||
* {{chú thích sách|author=Michael Harrold|title=Comrades and Strangers: Behind the Closed Doors of North Korea, paperback|publisher=Wiley Publishing|year=2004|pages=432|id=ISBN 0-470-86976-3}} | * {{chú thích sách|author=Michael Harrold|title=Comrades and Strangers: Behind the Closed Doors of North Korea, paperback|url=https://archive.org/details/comradesstranger0000harr|publisher=Wiley Publishing|year=2004|pages=432|id=ISBN 0-470-86976-3}} | ||
{{Refend}} | {{Refend}} | ||
| Dòng 824: | Dòng 664: | ||
* [http://vnexpress.net/GL/The-gioi/Tu-lieu/2003/09/3B9CB918/?q=1 Những công trình đồ sộ ở CHDCND Triều Tiên] | * [http://vnexpress.net/GL/The-gioi/Tu-lieu/2003/09/3B9CB918/?q=1 Những công trình đồ sộ ở CHDCND Triều Tiên] | ||
{{wikivoyage|North Korea}} | {{wikivoyage|North Korea}} | ||
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-k/korea-north-nde.html Danh sách các lãnh đạo Triều Tiên trên website của CIA] | * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-k/korea-north-nde.html Danh sách các lãnh đạo Triều Tiên trên website của CIA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309181149/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-k/korea-north-nde.html |date=2013-03-09 }} | ||
* [http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=19 "Think Again: The Korea Crisis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010418/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=19 |date = ngày 8 tháng 11 năm 2005}} from Foreign Policy Magazine | * [http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=19 "Think Again: The Korea Crisis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010418/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=19 |date = ngày 8 tháng 11 năm 2005}} from Foreign Policy Magazine | ||
* [http://www.opendemocracy.net/globalization-institutions_government/north_korea_2686.jsp A gulag with nukes: inside North Korea] by Jasper Becker | * [http://www.opendemocracy.net/globalization-institutions_government/north_korea_2686.jsp A gulag with nukes: inside North Korea] by Jasper Becker | ||
| Dòng 830: | Dòng 670: | ||
* [http://www.latimes.com/news/printedition/la-fg-extreme11nov11,0,899396.story?track=hpmostemailedlink Bizarre Trip of a Lifetime] from the [[Los Angeles Times]], about a group of American "extreme travelers" who visited North Korea in the fall of 2005 | * [http://www.latimes.com/news/printedition/la-fg-extreme11nov11,0,899396.story?track=hpmostemailedlink Bizarre Trip of a Lifetime] from the [[Los Angeles Times]], about a group of American "extreme travelers" who visited North Korea in the fall of 2005 | ||
* [http://www.atimes.com/atimes/others/pongyang.html Pyongyang Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424045141/http://www.atimes.com/atimes/others/pongyang.html |date = ngày 24 tháng 4 năm 2006}}, an archive of Aidan Foster-Carter's coverage of North Korea for the Asia Times. | * [http://www.atimes.com/atimes/others/pongyang.html Pyongyang Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424045141/http://www.atimes.com/atimes/others/pongyang.html |date = ngày 24 tháng 4 năm 2006}}, an archive of Aidan Foster-Carter's coverage of North Korea for the Asia Times. | ||
* [http://www.thebulletin.org/article.php?art_ofn=jf06hayes Peter Hayes, David von Hippel, Jungmin Kang, Tatsujiro Suzuki, Richard Tanter, and Scott Bruce, "Grid-locked," | * [http://www.thebulletin.org/article.php?art_ofn=jf06hayes Peter Hayes, David von Hippel, Jungmin Kang, Tatsujiro Suzuki, Richard Tanter, and Scott Bruce, "Grid-locked," Bulletin of the Atomic Scientists, January/tháng 2 năm 2006.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928052136/http://www.thebulletin.org/article.php?art_ofn=jf06hayes |date=2006-09-28 }} On North Korea's energy crisis. | ||
* [http://www.aidanfc.net/a_year_in_Pyongyang_p.html "A Year in Pyongyang"], by Andrew Holloway, 1988. | * [http://www.aidanfc.net/a_year_in_Pyongyang_p.html "A Year in Pyongyang"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616035527/http://www.aidanfc.net/a_year_in_pyongyang_p.html |date=2007-06-16 }}, by Andrew Holloway, 1988. | ||
* [http://www.tripadvisor.ru/fotos/cat8.htm 201 photos DPRK-2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060423220613/http://www.tripadvisor.ru/fotos/cat8.htm |date = ngày 23 tháng 4 năm 2006}} | * [http://www.tripadvisor.ru/fotos/cat8.htm 201 photos DPRK-2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060423220613/http://www.tripadvisor.ru/fotos/cat8.htm |date = ngày 23 tháng 4 năm 2006}} | ||
* [http://vnexpress.net/GL/The-gioi/2010/11/3BA23592/ Triều Tiên tố Hàn Quốc nã đạn trước] | * [http://vnexpress.net/GL/The-gioi/2010/11/3BA23592/ Triều Tiên tố Hàn Quốc nã đạn trước] | ||
| Dòng 840: | Dòng 680: | ||
* [http://www.korea-dpr.com/ korea-dpr.com] - Website officially associated with North Korea. (Maintained from a [[European]] server by the [[Korean Friendship Association]].) | * [http://www.korea-dpr.com/ korea-dpr.com] - Website officially associated with North Korea. (Maintained from a [[European]] server by the [[Korean Friendship Association]].) | ||
* [http://www.kcckp.net/en/ Naenara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513210839/http://www.kcckp.net/en/ |date = ngày 13 tháng 5 năm 2006}} ("My country," in Korean) DPRK's Official Web Portal run by Korea Computer Company | * [http://www.kcckp.net/en/ Naenara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513210839/http://www.kcckp.net/en/ |date = ngày 13 tháng 5 năm 2006}} ("My country," in Korean) DPRK's Official Web Portal run by Korea Computer Company | ||
* [http://www.kcna.co.jp The Korean Central News Agency, The DPRK's news service.] - Hosted on a Nhật Bảnese webserver. | * [http://www.kcna.co.jp The Korean Central News Agency, The DPRK's news service.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041006163736/http://www.kcna.co.jp/ |date=2004-10-06 }} - Hosted on a Nhật Bảnese webserver. | ||
* [http://www.uriminzokkiri.com www.uriminzokkiri.com] | * [http://www.uriminzokkiri.com www.uriminzokkiri.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307233123/http://www.uriminzokkiri.com/ |date=2016-03-07 }} | ||
=== Các website về Triều Tiên === | === Các website về Triều Tiên === | ||
* [http://www.unikorea.go.kr/en/index.jsp Ministry of unification (South Korea)] | * [http://www.unikorea.go.kr/en/index.jsp Ministry of unification (South Korea)] | ||
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1131421.stm BBC News - | * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1131421.stm BBC News - Country Profile: North Korea] | ||
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/kn.html CIA World Factbook - | * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/kn.html CIA World Factbook - North Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509153228/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/geos/kn.html |date=2007-05-09 }} | ||
* [http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/picture_gallery/05/asia_pac_unseen_north_korea/html/1.stm BBC News - | * [http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/picture_gallery/05/asia_pac_unseen_north_korea/html/1.stm BBC News - In pictures: Unseen North Korea] | ||
* [http://www.guardian.co.uk/korea/0,2759,331519,00.html Guardian Unlimited - | * [http://www.guardian.co.uk/korea/0,2759,331519,00.html Guardian Unlimited - Special Report: North and South Korea] | ||
* [http://www.simonbone.com/myohyang.html Happy Birthday, North Korea] - detailed account of travel to 3 sanctioned areas | * [http://www.simonbone.com/myohyang.html Happy Birthday, North Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060510135601/http://www.simonbone.com/myohyang.html |date=2006-05-10 }} - detailed account of travel to 3 sanctioned areas | ||
* [https://web.archive.org/web/20040603123639/http://uk.geocities.com/hkgalbert/kpmap.htm Korean Tourist Map] | * [https://web.archive.org/web/20040603123639/http://uk.geocities.com/hkgalbert/kpmap.htm Korean Tourist Map] | ||
* [http://www.nkzone.org/nkzone NKzone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503093245/http://www.nkzone.org/nkzone/ |date = ngày 3 tháng 5 năm 2006}} blog about North Korea news | * [http://www.nkzone.org/nkzone NKzone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503093245/http://www.nkzone.org/nkzone/ |date = ngày 3 tháng 5 năm 2006}} blog about North Korea news | ||
* [http://mapage.noos.fr/jeejee/north_korea.html North Korea Resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018112348/http://mapage.noos.fr/jeejee/north_korea.html |date = ngày 18 tháng 10 năm 2005}} - background news and analysis of North Korea | * [http://mapage.noos.fr/jeejee/north_korea.html North Korea Resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051018112348/http://mapage.noos.fr/jeejee/north_korea.html |date = ngày 18 tháng 10 năm 2005}} - background news and analysis of North Korea | ||
* [http://dmoz.org/Regional/Asia/North_Korea/ Open Directory Project - | * [http://dmoz.org/Regional/Asia/North_Korea/ Open Directory Project - North Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060421223848/http://www.dmoz.org/Regional/Asia/North_Korea/ |date = ngày 21 tháng 4 năm 2006}} directory category | ||
* [http://www.Pyongyang-metro.com/ Pyongyang Metro System Unofficial Web Site - 1] | * [http://www.Pyongyang-metro.com/ Pyongyang Metro System Unofficial Web Site - 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190414230105/http://www.pyongyang-metro.com/ |date=2019-04-14 }} | ||
* [http://www.koryogroup.com Tours / Du lịch page of North Korea, with links to other North Korea related sites] | * [http://www.koryogroup.com Tours / Du lịch page of North Korea, with links to other North Korea related sites] | ||
* [http://www.latimes.com/news/printedition/la-fg-chongjin4jul04,1,1445590.story?ctrack=1&cset=true Trading Ideals for Sustenance] Second part of Los Angeles Times expose on changing North Korean life (4 tháng 7 năm 2005) | * [http://www.latimes.com/news/printedition/la-fg-chongjin4jul04,1,1445590.story?ctrack=1&cset=true Trading Ideals for Sustenance] Second part of Los Angeles Times expose on changing North Korean life (4 tháng 7 năm 2005) | ||
* [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/kptoc.html US Library of Congress - | * [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/kptoc.html US Library of Congress - Country Studies: North Korea] - data vào tháng 6 năm 1993 | ||
* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=north+korea&search_crit=fulltext&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form Congressional Research Service (CRS) Reports regarding North Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012211557/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=north+korea&search_crit=fulltext&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form |date = ngày 12 tháng 10 năm 2007}} | * [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=north+korea&search_crit=fulltext&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form Congressional Research Service (CRS) Reports regarding North Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012211557/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=north+korea&search_crit=fulltext&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form |date = ngày 12 tháng 10 năm 2007}} | ||
* [http://times.discovery.com/convergence/insidenorthkorea/video/video.html | * [http://times.discovery.com/convergence/insidenorthkorea/video/video.html Children of a Secret State] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060428164520/http://times.discovery.com/convergence/insidenorthkorea/video/video.html |date=2006-04-28 }}: Nhân quyền of children in North Korea ([[Discovery Channel]]) | ||
* [http://www.voanews.com/english/north_korea_reporters_notebook.cfm | * [http://www.voanews.com/english/north_korea_reporters_notebook.cfm North Korea: A Reporter's Notebook] — Luis Ramirez ([[VOA|Voice of America]]) | ||
* [http://www.seoultrain.com | * [http://www.seoultrain.com Seoul Train] PBS documentary on North Korean refugees, filmed in 2003 ([[Incite Productions]]) | ||
* [http://www.Pyongyangsquare.com/ Pyongyang Square] | * [http://www.Pyongyangsquare.com/ Pyongyang Square] | ||
=== Các trang web chỉ trích Triều Tiên === | === Các trang web chỉ trích Triều Tiên === | ||
* [http://www.korealiberator.org/ The Korea Liberator] - Blog tập trung vào các điều kiện nhân quyền tại Bắc Triều Tiên | * [http://www.korealiberator.org/ The Korea Liberator] - Blog tập trung vào các điều kiện nhân quyền tại Bắc Triều Tiên | ||
* [http://times.hankooki.com/special/special_edition1_list.htm Another Korea] - Những câu chuyện về Bắc Triều Tiên | * [http://times.hankooki.com/special/special_edition1_list.htm Another Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070327131049/http://times.hankooki.com/special/special_edition1_list.htm |date=2007-03-27 }} - Những câu chuyện về Bắc Triều Tiên | ||
* [http://www.soonoklee.org/freenk.cgi Soon Ok Lee project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519161742/http://www.soonoklee.org/freenk.cgi |date = ngày 19 tháng 5 năm 2006}} - website kêu gọi sự đoàn kết của [[ | * [http://www.soonoklee.org/freenk.cgi Soon Ok Lee project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060519161742/http://www.soonoklee.org/freenk.cgi |date = ngày 19 tháng 5 năm 2006}} - website kêu gọi sự đoàn kết của [[Thiên chúa giáo]] với những người tị nạn Bắc Triều Tiên. | ||
* [http://www.dailynk.com/english/index.php Daily NK] - Báo điện tử về các vấn đề thường nhật tại Bắc Triều Tiên | * [http://www.dailynk.com/english/index.php Daily NK] - Báo điện tử về các vấn đề thường nhật tại Bắc Triều Tiên | ||
* [http://www.chosunjournal.com/ ChosunJournal] - website tập trung vào nhân quyền tại Bắc Triều Tiên | * [http://www.chosunjournal.com/ ChosunJournal] - website tập trung vào nhân quyền tại Bắc Triều Tiên | ||
| Dòng 874: | Dòng 714: | ||
=== Các tài liệu về Triều Tiên === | === Các tài liệu về Triều Tiên === | ||
* [http://www.seoultrain.com/ Seoul Train] Phim tài liệu về những người Bắc Triều Tiên tìm cách trốn chạy qua Trung Quốc 2004 | * [http://www.seoultrain.com/ Seoul Train] Phim tài liệu về những người Bắc Triều Tiên tìm cách trốn chạy qua Trung Quốc 2004 | ||
* [http://www.taytv.com/2006/01/dan-rather-visits-north-korea.html The Hermit Kingdom] Dan Rather 60 Minutes 02/06 | * [http://www.taytv.com/2006/01/dan-rather-visits-north-korea.html The Hermit Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060421124215/http://www.taytv.com/2006/01/dan-rather-visits-north-korea.html |date=2006-04-21 }} Dan Rather 60 Minutes 02/06 | ||
* [http://video.google.com/videoplay?docid=-6951629397402742053&q=North+Korea "Trẻ em của Đất nước bí mật"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060406014252/http://video.google.com/videoplay?docid=-6951629397402742053&q=north+korea |date = ngày 6 tháng 4 năm 2006}} | * [http://video.google.com/videoplay?docid=-6951629397402742053&q=North+Korea "Trẻ em của Đất nước bí mật"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060406014252/http://video.google.com/videoplay?docid=-6951629397402742053&q=north+korea |date = ngày 6 tháng 4 năm 2006}} | ||
* [http://www.astateofmind.co.uk/ "a state of mind"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401053050/http://www.astateofmind.co.uk/ |date = ngày 1 tháng 4 năm 2010}} Một phim tài liệu của BBC về hai vận động viên thể dục trẻ Bắc Triều Tiên tập luyện cho [[mass games]]. | * [http://www.astateofmind.co.uk/ "a state of mind"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401053050/http://www.astateofmind.co.uk/ |date = ngày 1 tháng 4 năm 2010}} Một phim tài liệu của BBC về hai vận động viên thể dục trẻ Bắc Triều Tiên tập luyện cho [[mass games]]. | ||
| Dòng 883: | Dòng 723: | ||
{{các chủ đề|lịch sử|CHDCND Triều Tiên}} | {{các chủ đề|lịch sử|CHDCND Triều Tiên}} | ||
{{DEFAULTSORT: | {{DEFAULTSORT:Trieu Tien, Cong hoa Dan chu Nhan dan}} | ||
[[Thể loại:Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên| ]] | [[Thể loại:Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên| ]] | ||
[[Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Triều Tiên]] | [[Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Triều Tiên]] | ||
| Dòng 889: | Dòng 729: | ||
[[Thể loại:Quốc gia Đông Bắc Á]] | [[Thể loại:Quốc gia Đông Bắc Á]] | ||
[[Thể loại:Nhà nước toàn trị]] | [[Thể loại:Nhà nước toàn trị]] | ||
[[Thể loại:Độc tài quân sự]] | |||
[[Thể loại:Độc tài]] | |||
[[Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc]] | [[Thể loại:Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc]] | ||
[[Thể loại:Quốc gia cộng sản]] | |||
[[Thể loại:Quốc gia Đông Á]] | [[Thể loại:Quốc gia Đông Á]] | ||
[[Thể loại:Quốc gia châu Á]] | [[Thể loại:Quốc gia châu Á]] | ||
[[Thể loại:Khởi đầu năm 1948 ở Châu Á]] | [[Thể loại:Khởi đầu năm 1948 ở Châu Á]] | ||
[[Thể loại:Cựu thuộc địa Nhật Bản]] | [[Thể loại:Cựu thuộc địa Nhật Bản]] | ||
[[Thể loại:Khởi đầu năm 1948 ở Bắc Triều Tiên]] | |||
[[Thể loại:Nhà nước vô thần]] | |||
[[Thể loại:Quốc gia cộng sản]] | |||
[[Thể loại:Nhà nước đơn đảng]] | |||
[[Thể loại:Cộng hòa]] | |||
[[Thể loại:Quốc gia được công nhận hạn chế]] | |||
Bản mới nhất lúc 13:57, ngày 18 tháng 1 năm 2026
Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên | |
|---|---|
Tên bản ngữ
| |
Vị trí của Bắc Triều Tiên trên thế giới (xanh) Tuyên bố chủ quyền và kiểm soát thực tế Tuyên bố chủ quyền nhưng không kiểm soát | |
| Tổng quan | |
| Thủ đô và thành phố lớn nhất | Bình Nhưỡng 39°2′B 125°45′Đ / 39,033°B 125,75°Đ |
| Ngôn ngữ chính thức | Tiếng Triều Tiên |
| Văn tự chính thức | Chosŏn'gŭl[1] |
| Tên dân cư | Người Triều Tiên |
| Chính trị | |
| Chính phủ | Cộng hoà xã hội chủ nghĩa độc đảng đơn nhất dưới chế độ độc tài gia đình trị |
| Kim Jong-un | |
| Pak Thae-song | |
• Ủy viên trưởng Ủy ban Thường vụ Hội đồng Nhân dân Tối cao | Choe Ryong Hae |
• Nghị trưởng Hội đồng Nhân dân Tối cao | Pak In-chol |
| Lập pháp | Hội đồng Nhân dân Tối cao |
| Lịch sử | |
| Lịch sử CHDCND Triều Tiên | |
| 1910–1945 | |
| 3 tháng 10 năm 1945 | |
• Nhà nước hiện hành | 9 tháng 9 năm 1948 |
| Địa lý | |
| Diện tích | |
• Tổng cộng | 120.540 km2 (hạng 98) 46.541 mi2 |
• Mặt nước (%) | 4,87 |
| Dân số | |
• Ước lượng 2018 | 25.549.604 (hạng 52) |
• Điều tra | 24.052.231[2] (hạng 54) |
• Mật độ | 212/km2 (hạng 65) 549,1/mi2 |
| Kinh tế | |
| GDP (PPP) | Ước lượng 2015 |
• Tổng số | ~40 tỷ USD (CIA ước tính)[3] (hạng - không xếp hạng) |
| ~1,800 USD (CIA ước tính)[6] (hạng - không xếp hạng) | |
| GDP (danh nghĩa) | Ước lượng 2017 |
• Tổng số | ~30 tỷ USD[4][5] (hạng - không xếp hạng) |
• Bình quân đầu người | ~1,300 USD[5] (hạng - không xếp hạng) |
| Đơn vị tiền tệ | Won Triều Tiên (₩n) (KPW) |
| Thông tin khác | |
| Múi giờ | UTC+9 (2015-2018: +8:30) (Giờ chuẩn Bình Nhưỡng) |
| Cách ghi ngày tháng |
|
| Giao thông bên | phải |
| Mã điện thoại | +850 |
| Mã ISO 3166 | KP |
| Tên miền Internet | .kp |
Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (tiếng Hàn: 조선민주주의인민공화국 (Triều Tiên Dân chủ chủ nghĩa Nhân dân Cộng hòa quốc)/ Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk), gọi ngắn là Triều Tiên (조선, MR: Chosŏn)[a] hay Bắc Triều Tiên (북조선, MR: Puk-chosŏn)[b][c] là một quốc gia ở Đông Á, tạo thành nửa phía bắc của bán đảo Triều Tiên và giáp Trung Quốc với Nga ở phía bắc tại sông Áp Lục và Đồ Môn cùng Hàn Quốc ở phía nam tại Khu phi quân sự Triều Tiên. Biên giới phía tây của đất nước được hình thành bởi Hoàng Hải, trong khi biên giới phía đông của được xác định bởi biển Nhật Bản.
Bán đảo Triều Tiên xuất hiện con người sinh sống từ thời kỳ đồ đá cũ. Nhà nước Cổ Triều Tiên được ghi nhận trong các ghi chép của Trung Quốc cổ đại vào đầu thế kỷ thứ 7 trước Công nguyên. Sau sự thống nhất của Tam Quốc thành Tân La và Bột Hải vào cuối thế kỷ thứ 7, bán đảo được cai trị bởi các triều đại Cao Ly, Joseon và Đế quốc Đại Hàn. Năm 1910, Đế quốc Nhật Bản sáp nhập bán đảo. Sự chiếm đóng của Nhật kết thúc sau khi đầu hàng Đồng Minh trong Thế chiến II, bán đảo sau đó bị chia cắt thành hai khu vực; phía bắc do Liên Xô chiếm đóng và phía nam do Hoa Kỳ chiếm đóng. Sau khi các cuộc đàm phán về tái thống nhất thất bại, khu vực phía nam trở thành nhà nước Đại Hàn Dân Quốc vào tháng 8 năm 1948 trong khi khu vực phía bắc trở thành nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên vào tháng sau đó. Năm 1950, với sự hậu thuẫn của Liên Xô, Bắc Triều Tiên phát động chiến tranh xâm lược Hàn Quốc. Liên Hợp Quốc, lãnh đạo bởi Hoa Kỳ, đã can thiệp để hỗ trợ Hàn Quốc, trong khi Trung Quốc tham chiến hỗ trợ cho Bắc Triều Tiên. Năm 1953, Hiệp định đình chiến Triều Tiên đưa ra lệnh ngừng bắn và thiết lập khu phi quân sự, nhưng chưa có hiệp ước hòa bình chính thức nào được ký kết.
Bắc Triều Tiên là một quốc gia độc tài toàn trị với sự sùng bái cá nhân toàn diện xung quanh gia tộc Kim Nhật Thành. Bắc Triều Tiên thực hiện Songun, chính sách "quân sự trên hết" ưu tiên Quân đội Nhân dân Triều Tiên trong các công việc nhà nước và phân bổ nguồn lực. Bắc Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân. Số lượng quân tại ngũ của nước này thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Bắc Triều Tiên là thành viên của Liên Hợp Quốc, Phong trào Không liên kết và G77.
Tên gọi
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |
Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên có hai tên gọi ngắn để phân biệt là Bắc Triều Tiên (tiếng Hàn: 북조선; Hancha: 北朝鮮; Romaja: Buk-Joseon; MR: Puk-Chosŏn) hay Bắc Hàn (tiếng Hàn: 북한; Hanja: 北韓; Romaja: Bukhan; MR: Pukhan). Sau khi bị chia cắt đất nước thành 2 miền, hai bên đã sử dụng các thuật ngữ khác nhau để chỉ Triều Tiên: Chosŏn hay Joseon (조선) tại Triều Tiên và Hanguk (한국) tại Hàn Quốc. Năm 1948, chính phủ Triều Tiên chính thức lấy tên Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (tiếng Hàn Quốc: 조선민주주의인민공화국, Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk; ⓘ) đó là các tên gọi của các nước quốc tế, nhưng nếu theo tên đầy đủ của tiếng Triều Tiên thì phải là nước Cộng hòa Chủ nghĩa dân chủ Nhân dân Triều Tiên, tên gọi này tựa theo nghĩa của từ Hán-Việt là Triều Tiên Dân chủ chủ nghĩa Nhân dân Cộng hòa quốc (朝鮮民主主義人民共和國) vì trong tiếng Anh từ chủ nghĩa phải thêm đuôi ism hoặc ist nên rất khó nhận dạng vì vậy họ phải cắt từ ist đi.
Trên thế giới, vì chính phủ này kiểm soát phần phía bắc của bán đảo Triều Tiên, người ta thường gọi là "Bắc Triều Tiên" (North Korea) để phân biệt với "Nam Triều Tiên" (South Korea), nơi được gọi chính thức là Đại Hàn Dân Quốc. Phía Hàn Quốc thì gọi phía Bắc Triều Tiên là Bắc Hàn. Cả hai chính phủ này đều là thành viên của Liên Hợp Quốc, và đều coi mình là chính phủ hợp pháp duy nhất trên toàn bộ Bán đảo Triều Tiên. Do cả hai chính phủ này muốn phân biệt với nhau nên họ thường gọi dân tộc họ là một thứ tên khác nhau để phân biệt mặc dù dân tộc này thường được gộp chung là người Triều Tiên. Tại Hàn Quốc người ta gọi là Hanguk-in (한국인, 韓國人), còn tại Bắc Triều Tiên người ta gọi là Chosŏn-in hay Joseon-in (조선인, 朝鮮人). Kể cả trong ngôn ngữ, Hàn Quốc gọi là Hanguk-eo (한국어, 韓國語) còn Triều Tiên thì là Chosŏnmal (조선말, 朝鮮말). Họ sử dụng hai thuật ngữ khác nhau để phân biệt nhau. Tuy vậy, các bản đồ chính thức ở cả Triều Tiên và Hàn Quốc đều không vẽ giới tuyến phi quân sự mà gộp chung lãnh thổ hai bên vào làm một, nhằm thể hiện rằng Triều Tiên và Hàn Quốc về bản chất vẫn là một dân tộc và lãnh thổ đó là của chung.
Lịch sử
Thành lập
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |
Thời kỳ Nhật Bản thống trị Triều Tiên (1905–1945) chấm dứt cùng với Chiến tranh thế giới thứ hai, Bắc Triều Tiên được Liên bang Xô Viết ủng hộ thành lập chính quyền xã hội chủ nghĩa miền Bắc từ vĩ tuyến 38 và Hoa Kỳ giúp đỡ thành lập chính quyền tư bản ở miền Nam vĩ tuyến 38, nhưng Hoa Kỳ và Xô Viết không thể đồng thuận về việc áp dụng Đồng ủy trị ở Triều Tiên và chính quyền miền bắc từ chối không tiến hành cuộc tổng tuyển cử thống nhất trong cả nước (do đó tổng tuyển cử chỉ có thể được tổ chức ở miền nam). Điều này dẫn tới việc thành lập các chính phủ riêng biệt ở miền bắc và miền nam, mỗi bên đều tuyên bố mình là chính phủ hợp pháp của toàn bộ lãnh thổ bán đảo Triều Tiên.
Chiến tranh Triều Tiên
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |
Căng thẳng tăng lên giữa hai chính phủ ở miền Bắc và miền Nam cuối cùng dẫn tới Chiến tranh Triều Tiên, khi ngày 25 tháng 6 năm 1950 Triều Tiên cáo buộc Hàn Quốc cho các nhóm vũ trang vượt vĩ tuyến 38 phá hoại các đường vận tải và Triều Tiên đã phát động cuộc chiến. Cuộc chiến kéo dài tới 27 tháng 7 năm 1953, khi lực lượng Liên Hợp Quốc và Quân đội Nhân dân Triều Tiên cùng Chí nguyện quân Trung Quốc ký kết Thỏa thuận đình chiến Chiến tranh Triều Tiên. Khu phi quân sự Triều Tiên phân chia hai nước tại 2 miền.
Thời kỳ Kim Nhật Thành
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |
Triều Tiên do Kim Nhật Thành lãnh đạo trong vai trò Bí thư thứ nhất Đảng Lao động Triều Tiên và Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Triều Tiên từ năm 1948 tới khi ông chết ngày 8 tháng 7 năm 1994. Trên thực tế, Kim được thừa nhận như là người giữ vị trí cao nhất của quốc gia. Kế nhiệm ông là con trai ông Kim Jong-il và sau đó là Kim Jong-un. Các quan hệ quốc tế của nước này về sau nói chung đã được cải thiện đáng kể và đã có một cuộc gặp thượng đỉnh lịch sử Nam-Bắc vào tháng 6 năm 2000. Tuy nhiên, căng thẳng với Hoa Kỳ gần đây đã tăng lên khi Triều Tiên tiếp tục Chương trình vũ khí hạt nhân của họ. Bên cạnh đó, Triều Tiên cáo buộc Hoa Kỳ và Đại Hàn Dân quốc không thực tâm trong việc tái thống nhất hai miền Triều Tiên. Triều Tiên đã đưa ra đề xuất thành lập Liên Bang Koryo (Cao Ly) nhưng phía Đại Hàn Dân Quốc luôn bác bỏ đề xuất này. Theo đề xuất của Triều Tiên, 2 miền sẽ thống nhất về chính trị khi thành lập Hội đồng Liên bang trước khi thống nhất về kinh tế, nhưng phía Chính phủ Đại Hàn Dân Quốc bác bỏ vì họ cho rằng là Chính phủ Đại Hàn Dân Quốc mới là chính phủ hợp pháp của toàn bộ đất nước. Trong Đàm phán 6 bên về vấn đề hạt nhân của Triều Tiên, Triều Tiên luôn đưa ra đề nghị sẽ ngừng những chương trình tên lửa - hạt nhân khi và chỉ khi Hoa Kỳ, Hàn Quốc và các đồng minh chấm dứt việc "đe dọa an ninh" của nước này, đặc biệt rằng không được tập trận ở trên bán đảo Triều Tiên.
Phương tiện sản xuất tại Triều Tiên thuộc sở hữu của nhà nước thông qua các doanh nghiệp nhà nước và các hợp tác xã, và hầu hết các dịch vụ như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, nhà ở và sản xuất lương thực được nhà nước tài trợ hoặc trợ cấp.
Thống kê cho thấy, trong 10 năm sau khi Chiến tranh Triều Tiên kết thúc, tốc độ tăng trưởng trung bình của kinh tế Triều Tiên lên tới 25%/năm. Cuối thập niên 1960, toàn bộ nông thôn Triều Tiên có đường điện. Đầu thập niên 1980, 70% diện tích đất canh tác của quốc gia này được tưới tiêu, 95% hoạt động gieo cấy và 70% hoạt động thu hoạch được cơ khí hóa. Năm 1984, lần đầu tiên tổng sản lượng lương thực của Triều Tiên đạt 10 triệu tấn, đáp ứng đủ nhu cầu lương thực trong nước và xuất khẩu một phần. Nền công nghiệp của Triều Tiên thời điểm đó cũng phát triển với tốc độ nhanh chóng.

Đến năm 1979, Triều Tiên được coi là một quốc gia đã cơ bản hoàn thành xong sự nghiệp công nghiệp hóa. Sự phát triển về kinh tế khiến GDP bình quân đầu người, tuổi thọ, tỷ lệ người biết chữ của Triều Tiên tăng lên nhanh chóng. Chế độ phúc lợi xã hội của Triều Tiên thời kỳ đó cũng khá cao, năm 1979 đã thực hiện toàn diện chế độ giáo dục và y tế công cộng miễn phí, nhà nước cung cấp đồ dùng cần thiết gồm áo khoác, áo may ô và giày cho các đối tượng từ trẻ em mầm non, học sinh tiểu học đến sinh viên đại học. Và việc phân bố nguồn của cải xã hội ở Triều Tiên cũng khá đồng đều. Khách sạn Ryugyŏng, một tòa nhà cao 330 mét ở Bình Nhưỡng được dự định là khách sạn cao nhất thế giới khi bắt đầu khởi công năm 1987 cũng là trong thời kỳ hoàng kim này. Tuy vậy việc thi công tòa nhà này bị trì hoãn rất nhiều lần, đến năm 2019, tòa nhà này vẫn chưa được đưa vào sử dụng. Hệ thống tàu điện ngầm Bình Nhưỡng cũng được khánh thành (vào thời điểm đó, không nhiều thành phố trên thế giới có hệ thống này).
Nhìn chung, trong thời kỳ này, nhờ sự trợ giúp của khối Xã hội chủ nghĩa và sự tự lực trong nước, kinh tế Triều Tiên phát triển vượt bậc. Giá trị sản xuất công nghiệp tăng 431 lần, sản xuất lương thực tăng 5,6 lần so với năm 1946. Thu nhập bình quân của người dân tăng 65 lần, năm 1986 đã đạt 2.400 USD (tương đương 5.500 USD theo thời giá năm 2017).
Sau chiến tranh Lạnh
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |
Tuy nhiên, đến đầu thập niên 1990 thì Triều Tiên bắt đầu lâm vào khủng hoảng. Nguyên nhân chủ yếu là do tình hình quốc tế biến động mạnh, đặc biệt là sự tan rã của Liên Xô và khối Đông Âu khiến ngành ngoại thương của Triều Tiên bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Do bị mất những bạn hàng lớn thuộc khối xã hội chủ nghĩa, kim ngạch xuất khẩu bị sụt giảm 90%, thu nhập bình quân bị giảm 2/3. Các máy móc nông nghiệp của Triều Tiên chủ yếu nhập từ Liên Xô, nay không còn nguồn cung. Phân lân và phân kali cũng không còn nguồn nhập khẩu, dẫn tới sản xuất nông nghiệp tụt dốc. Trong những năm 1990, Triều Tiên phải chịu một nạn đói và tiếp tục gặp khó khăn trong việc sản xuất lương thực. Trước tình hình chính trị thế giới thay đổi đột biến, Triều Tiên vẫn giữ mô hình kinh tế – chính trị cũ và không thay đổi chính sách ngoại giao và trở nên tách biệt so với phần còn lại của thế giới. Hơn nữa, họ cũng không có ý định cải thiện mối quan hệ với phương Tây chừng nào vấn đề hiệp định hòa bình với Mỹ chưa được giải quyết (Triều Tiên và liên minh Mỹ - Hàn Quốc vẫn đang trong tình trạng chiến tranh). Có thể nói Triều Tiên đang bị mắc kẹt trong tư duy kinh tế – chính trị và những mâu thuẫn chính trị quốc tế có từ thời Chiến tranh Lạnh. Sự chậm thay đổi trong tư duy kinh tế – chính trị của Triều Tiên có thể vì Triều Tiên từng đạt nhiều thành tựu trong quá khứ với mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung (trong khi Việt Nam hoàn toàn thất bại với mô hình này nên phải nhanh chóng thay đổi), hơn nữa họ đang trong tình trạng chiến tranh với Hàn Quốc và Mỹ. Do sự phong tỏa và cấm vận về kinh tế của Liên hiệp quốc, Triều Tiên bị cô lập khỏi cộng đồng quốc tế, không gian hợp tác chính trị quốc tế của Triều Tiên bị thu hẹp khiến cho kinh tế Triều Tiên bị đình trệ. Triều Tiên từ một quốc gia có thu nhập trung bình cao tụt xuống mức thu nhập trung bình thấp.
Thế kỷ 21–hiện nay

Trong thập niên 2000, nền kinh tế Triều Tiên bắt đầu khởi sắc hơn. Nạn đói được đẩy lùi, các cơ sở công nghiệp mới được xây dựng. Nhiều công trình xây dựng hiện đại được xây dựng, như khu phố Bình Minh ở Bình Nhưỡng mới đưa vào sử dụng năm 2016. Các khu vui chơi, trường học, trung tâm chăm sóc trẻ mồ côi, chợ búa mọc lên ngày càng nhiều.[7] Tuy vậy, vấn nạn thiếu lương thực - thực phẩm vẫn tiếp tục tiếp diễn,[8] do điều kiện tự nhiên bất lợi nên việc sản xuất lương thực của nước này gặp nhiều khó khăn. Theo thống kê của Liên Hợp Quốc vào tháng 3 năm 2017 thì 41% dân số Bắc Triều Tiên bị suy dinh dưỡng vì thiếu lương thực. Gần 18 triệu người dân Bắc Triều Tiên, chiếm 70% dân số phục thuộc vào việc phân phối khẩu phần ăn hàng ngày, bao gồm ngũ cốc và khoai tây.[9]
Dù quy mô nền kinh tế khá nhỏ và dân số khá ít, Triều Tiên vẫn duy trì được một nền khoa học ở trình độ cao và là quốc gia có trình độ giáo dục cao với tỷ lệ dân số biết chữ đạt trung bình 99%.[10] Triều Tiên cũng có rất nhiều thành tựu về khoa học kỹ thuật, không chỉ về công nghệ quân sự mà còn về công nghệ dân sự. Triều Tiên có thể tự chế tạo nhiều mặt hàng có hàm lượng kỹ thuật cao, từ các mặt hàng dân dụng như điện thoại di động, máy tính bảng, ô tô, pin năng lượng mặt trời,... cho tới các sản phẩm quân sự như máy bay không người lái, xe tăng, tàu ngầm,...
Năm 2014, Triều Tiên bắt đầu tiến hành phổ cập pin năng lượng mặt trời cho hàng trăm ngàn hộ dân và xây dựng cả một khu đô thị sử dụng năng lượng tái tạo ở thủ đô. Năm 2015, Triều Tiên bắt đầu tự sản xuất máy bay hạng nhẹ dựa theo thiết kế của chiếc An-2 của hãng Antonov (Nga) và loại phi cơ Mỹ Cessna 172 Skyhawk.[11]
Năm 2017, Triều Tiên tuyên bố chế tạo được bom nguyên tử và tên lửa đạn đạo liên lục địa. Họ cũng tuyên bố là đã chế tạo được bom H. Đặc biệt, tháng 12 năm 2012, Triều Tiên đã phóng thành công tên lửa mang vệ tinh do nước này tự chế tạo lên vũ trụ, trở thành một trong số ít các quốc gia làm chủ được công nghệ vũ trụ.[12]
Giai đoạn 2018–2019, Triều Tiên liên tiếp có những cuộc gặp thượng đỉnh với cả Hàn Quốc và Hoa Kỳ. Nhờ đó mà căng thẳng giữa Triều Tiên và 2 nước này đã giảm đáng kể từ đó và một mối quan hệ nồng ấm hơn đang dần phát triển.
Năm 2020, do đại dịch COVID-19, Triều Tiên quyết định đóng cửa biên giới với Trung Quốc khiến cho thương mại với Trung Quốc giảm đến 80%. Triều Tiên đã hạn chế nhập khẩu các loại thực phẩm chủ yếu từ Trung Quốc vào tháng 8 năm 2020 và đến tháng 10 năm 2020 chấm dứt gần như tất cả các hoạt động thương mại, bao gồm cả việc mua bán thực phẩm và thuốc men. Triều Tiên cũng từ chối các đề nghị viện trợ từ bên ngoài và hầu như tất cả các nhà ngoại giao và nhân viên cứu trợ, bao gồm cả nhân viên của Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc đã đồng loạt rời khỏi nước này. Hai cơn bão lớn vào mùa hè năm 2020 gây ra lũ lụt làm hư hại mùa màng, làm trầm trọng thêm việc thiếu lương thực. Tổng Bí thư Đảng Lao động Triều Tiên Kim Jong-un khuyên người dân chuẩn bị cho thời kỳ khó khăn sắp tới.[13][14]
Địa lý
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên chiếm phần phía bắc của Bán đảo Triều Tiên, trải dài 1.100 kilômét (685 dặm), nằm giữa vĩ độ 37 ° và 43 ° B, và kinh độ 124 ° và 131 ° Đ. Quốc gia có diện tích 120.540 km2 (46.541 dặm vuông). Triều Tiên có biên giới phía bắc với Trung Quốc và Nga dọc theo sông Áp Lục và sông Đồ Môn và giáp Hàn Quốc ở phía nam dọc theo khu phi quân sự Triều Tiên. Phía tây của Triều Tiên giáp biển Hoàng Hải và Vịnh Triều Tiên, còn về phía đông là Biển Nhật Bản (Biển Đông Triều Tiên).
Những vị khách châu Âu đầu tiên đến Triều Tiên nhận xét rằng đất nước này giống như "một vùng biển trong một trận gió mạnh" vì có nhiều dãy núi nối tiếp nhau chạy dọc bán đảo. Khoảng 80 phần trăm địa hình của Bắc Triều Tiên bao gồm các ngọn núi và vùng cao, cách nhau bởi các thung lũng sâu và hẹp. Tất cả các ngọn núi của bán đảo Triều Tiên có độ cao từ 2.000 mét (6.600 ft) trở lên đều nằm ở Bắc Triều Tiên. Điểm cao nhất ở Bắc Triều Tiên là đỉnh núi Trường Bạch, một ngọn núi lửa có độ cao 2.744 mét (9,003 ft) so với mực nước biển, nằm ở biên giới Trung-Triều. Được coi là một nơi linh thiêng của dân tộc Triều Tiên, núi Trường Bạch có ý nghĩa quan trọng trong văn hóa Triều Tiên, đã được đưa vào văn hóa dân gian và dùng để sùng bái chính quyền họ Kim. Ví dụ, bài hát "Chúng ta sẽ lên núi Trường Bạch" hát ca ngợi Kim Jong-un và mô tả một chuyến đi bộ mang tính biểu tượng lên núi. Các dãy núi nổi bật khác là dãy Hamgyong ở cực đông bắc và dãy núi Rangrim, nằm ở phía bắc trung bộ của Bắc Triều Tiên. Núi Kumgang thuộc dãy núi Taebaek, kéo dài vào lãnh thổ Hàn Quốc, nổi tiếng với nhiều cảnh đẹp.
Các đồng bằng ven biển rộng ở phía tây và không liên tục ở phía đông. Phần lớn dân số sống ở vùng đồng bằng và vùng thấp. Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc năm 2003, rừng bao phủ hơn 70% đất nước, chủ yếu là ở sườn dốc. Con sông dài nhất là sông Áp Lục, dài 790 km (491 mi).
Khí hậu
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |

Bắc Triều Tiên trải qua sự kết hợp của khí hậu lục địa và khí hậu đại dương, nhưng hầu hết lãnh thổ đất nước này đều có khí hậu lục địa ẩm ướt trong sơ đồ phân loại khí hậu Köppen. Mùa đông thường có thời tiết rất lạnh, xen kẽ với những cơn bão tuyết do gió bắc và tây bắc thổi từ Siberia. Mùa hè có xu hướng là thời điểm nóng nhất, ẩm nhất và mưa nhiều nhất trong năm do gió mùa nam và đông nam mang theo không khí ẩm từ Thái Bình Dương. Khoảng 60% lượng mưa đến từ tháng 6 đến tháng 9. Mùa xuân và mùa thu là mùa chuyển tiếp giữa mùa hè và mùa đông. Nhiệt độ cao và thấp trung bình hàng ngày của thủ đô Bình Nhưỡng là −3 và −13 °C (27 và 9 °F) vào tháng 1 và 29 và 20 °C (84 và 68 °F) vào tháng 8.
Múi giờ
Trước khi bị Đế quốc Nhật Bản chiếm, Triều Tiên đã áp dụng múi giờ UTC+08:30 nhưng vào năm 1912, Đế quốc Nhật Bản đã cho thay đổi theo giờ chuẩn của nước này là UTC+09:00.
Để đánh dấu 70 năm bán đảo Triều Tiên thoát khỏi ách thống trị của Đế quốc Nhật Bản (1910–1945). Hội đồng Nhân dân tối cao Triều Tiên thông qua việc đổi múi giờ UTC+09:00 lùi lại 30 phút thành múi giờ UTC+08:30. Ngày 15 tháng 8 năm 2015 Triều Tiên đã đánh dấu sự kiện này bằng cách đánh chuông tại Đài Thiên văn Bình Nhưỡng vào lúc nửa đêm. Cùng lúc đó, tất cả cơ sở công nghiệp, xe lửa và tàu thuyền trên cả nước cũng hú còi, quân nhân phục vụ trong Quân đội Nhân dân Triều Tiên, các nhà khoa học và tất cả mọi người dân đều chỉnh lại đồng hồ theo giờ Bình Nhưỡng.
Ngày 5 tháng 5 năm 2018, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên chỉnh lại múi giờ thành UTC+09:00 để cùng thống nhất với Giờ chuẩn Hàn Quốc, theo đó bán đảo Triều Tiên sẽ chỉ còn một múi giờ nhằm thể hiện sự hòa giải sau Hội nghị thượng đỉnh liên Triều 2018 giữa lãnh đạo hai quốc gia.[15][16]
Chính trị
Chủ tịch Ủy ban thường vụ Hội đồng Nhân dân Tối cao và Phó Chủ tịch thứ nhất Ủy ban Quốc vụ
Triều Tiên là một nhà nước độc tài toàn trị một đảng.[17][18][19][20] Hiến pháp Triều Tiên xác định Triều Tiên là một nhà nước cách mạng xã hội chủ nghĩa theo chủ nghĩa Kim Nhật Thành – Kim Jong-il.[21] Ngoài ra, Triều Tiên theo Mười nguyên tắc xác lập hệ thống tư tưởng duy nhất của Đảng, là bộ tiêu chuẩn quản lý nhà nước, hành vi của công dân Triều Tiên.[22] Đảng Lao động Triều Tiên là đảng cầm quyền do gia tộc Kim Nhật Thành lãnh đạo[23][24] với ước tính 6,5 triệu đảng viên.[25] Hai đảng vệ tinh được phép hoạt động là Đảng Dân chủ Xã hội Triều Tiên và Đảng Thanh hữu Thiên Đạo.[26]
Gia tộc Kim Nhật Thành
Chính quyền
Ủy ban Quốc vụ là "cơ quan lãnh đạo định hướng chính sách cao nhất của quyền lực Nhà nước ".[27][28][nguồn không đáng tin?] Ủy ban Quốc vụ có nhiệm vụ thảo luận và quyết định các chính sách quan trọng của Nhà nước, giám sát việc thực hiện mệnh lệnh của chủ tịch Ủy ban Quốc[29] và trực tiếp chỉ đạo Bộ Quốc phòng, Bộ An ninh Nhà nước và Bộ An ninh Xã hội.[29]
Hội đồng Nhân dân Tối cao là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và thực hiện quyền lập pháp.[30] Hội đồng Nhân dân Tối cao gồm 687 đại biểu được bầu theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu. Nhiệm kỳ của mỗi khóa Hội đồng Nhân dân Tối cao là năm năm.[31] Hội đồng Nhân dân Tối cao có quyền làm luật, thiết lập các nguyên tắc cơ bản của các chính sách đối nội, đối ngoại của Nhà nước, bổ nhiệm các thành viên Nội các và phê duyệt kế hoạch kinh tế của Nhà nước.[32] Ủy ban thường vụ triệu tập kỳ họp của Hội đồng Nhân dân Tối cao và ủy viên trưởng Ủy ban thường vụ là chức danh cao thứ ba tại Triều Tiên.[33] Ủy viên trưởng, phó ủy viên trưởng và các ủy viên Ủy ban thường vụ do Hội đồng Nhân dân Tối cao bầu ra trong số đại biểu.
Nội các là cơ quan hành chính cao nhất và thực hiện quyền hành pháp. Nội các gồm tổng lý, hai phó tổng lý, 30 bộ trưởng, hai chủ nhiệm ủy ban của Nội các, chánh văn phòng Nội các, thống đốc Ngân hàng Trung ương, cục trưởng Cục Thống kê Trung ương và viện trưởng Viện Hàn lâm Khoa học.[34] Tổng lý là người đứng đầu Nội các và là chức danh cao thứ hai tại Triều Tiên.[33]
Ứng cử viên đại biểu Hội đồng Nhân dân Tối cao phải được Đảng Lao động Triều Tiên phê duyệt.[35] Bầu cử tại Triều Tiên được giới quan sát nước ngoài mô tả là giống với bầu cử tại Liên Xô.[36][37] Ngoài ra, bầu cử tại Triều Tiên cũng được coi là một hình thức điều tra dư luận của chính phủ vì tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu gần 100%.[38][39] Viện V-Dem đánh giá Triều Tiên là một nhà nước chuyên chế khép kín.[40]
Luật pháp
Hệ thống pháp luật của Triều Tiên theo dân luật dựa trên pháp chế của Phổ và chịu ảnh hưởng của luật pháp Nhật Bản cùng với lý luận pháp lý cộng sản.[41] Hệ thống tư pháp gồm Tòa án trung ương, tòa án cấp tỉnh, tòa án nhân dân và tòa án đặc biệt. Tòa án trung ương là cơ quan xét xử cao nhất của Triều Tiên. Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử sơ thẩm tại các thành phố, huyện và quận, trong khi tòa án đặc biệt chuyên xét xử các vụ việc liên quan đến quân sự, đường sắt hoặc hàng hải.[42]
Ngành Kiểm sát chịu trách nhiệm giám sát việc thi hành pháp luật của các cơ quan, xí nghiệp và các công dân trên lãnh thổ Triều Tiên; thực thi Hiến pháp và Pháp luật, các Quyết định do các cơ quan Hội đồng Nhân dân tối cao, Ủy ban Quốc phòng, Ủy ban Thường vụ Hội đồng Nhân dân tối cao, Nội các ban hành; giữ quyền công tố tại các phiên tòa xét xử.
Ngành Tòa án chịu trách nhiệm giám đốc thi hành pháp luật của các cơ quan, xí nghiệp và các công dân trên lãnh thổ Triều Tiên; thực thi Hiến pháp và Pháp luật, các Quyết định do các cơ quan Hội đồng Nhân dân tối cao, Ủy ban Quốc phòng, Ủy ban Thường vụ Hội đồng Nhân dân tối cao, Nội các ban hành; giữ quyền phán quyết tại các phiên tòa xét xử.
Ý thức hệ
Chủ nghĩa Kim Nhật Thành – Kim Jong-il là hệ tư tưởng chính thức của Đảng Lao động Triều Tiên và cơ sở của công tác đảng, quản lý nhà nước.[21] Tư tưởng Chủ thể và Tiên quân chính trị[43] được Nhà nước Triều Tiên coi là kết tinh của trí tuệ, sự lãnh đạo của Kim Nhật Thành và là "đáp án đầy đủ của bất cứ vấn đề nào trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc".[44] Tư tưởng Chủ thể được đề xướng vào tháng 12 năm 1955 trong bài diễn văn Về việc loại bỏ chủ nghĩa giáo điều, chủ nghĩa hình thức và thiết lập chủ thể trong công tác tư tưởng của Kim Nhật Thành.[44] Nguyên lý cốt lõi của Tư tưởng Chủ thể là tự chủ kinh tế, tự chủ quân sự và tự chủ đối ngoại. Tư tưởng Chủ thể hình thành từ uy tín của Kim Nhật Thành, xung đột với phe thân Liên Xô, phe thân Trung Quốc và thực tiễn đầu tranh giành độc lập của Triều Tiên.[45] Tư tưởng Chủ thể được đưa vào hiến pháp vào năm 1972.[46][47]
Nhân quyền
Tổ chức Ân xá Quốc tế và các tổ chức nhân quyền khác buộc tội Triều Tiên có hồ sơ nhân quyền tồi tệ nhất trong số tất cả các nước. Quốc gia này hạn chế nghiêm khắc đa số các quyền tự do, gồm tự do ngôn luận và tự do di chuyển, cả trong và ngoài nước. Những người tị nạn đã loan tin sự hiện diện của những trại lao động với ước tính khoảng 150.000 đến 200.000 người, các tù nhân đa phần đều bị thiếu ăn cho dù một phần lương thực xã hội đã được cắt ra, và phải lao động công ích.[49] Một kênh truyền hình Nhật Bản đã phát sóng cảnh phim mà họ cho là một trại tù ở nước này.[50] Dựa trên hình ảnh vệ tinh và lời khai của những kẻ đào ngũ, Tổ chức Ân xá Quốc tế ước tính rằng khoảng 200.000 tù nhân bị giam giữ trong sáu trại tù chính trị lớn. Trong một số trại, những người đào tẩu tuyên bố rằng rằng tỷ lệ chết hằng năm của các tù nhân lên tới 25%.[50] Một cựu cai tù và là sĩ quan tình báo quân đội đào tẩu tuyên bố rằng trong một trại, các loại vũ khí hoá học đã được đem ra thử nghiệm trên tù nhân trong một phòng hơi độc.[51]
Các tổ chức nhân quyền phương Tây cũng đưa ra nhiều cáo buộc rằng các nhà tù của Triều Tiên rất tồi tệ và nguy hiểm:[52] Theo các tổ chức này, tù nhân có thể bị tra tấn dã man.[53], có cả hành quyết tù nhân công khai hoặc bí mật, nhất là trong trường hợp họ vượt ngục và với cả trẻ em;[54] Cưỡng bức phá thai cũng khá phổ biến.[55] Các tổ chức này cũng cho rằng hình phạt bỏ đói của nhà tù cũng là nguyên nhân khiến tỷ lệ tù nhân chết tăng cao,[56] ngoài ra còn do bệnh tật,[57] tai nạn lao động hay bị tra tấn. Các tổ chức nhân quyền phương Tây cũng ước tính có khoảng 15-20 trại cải tạo trên khắp Triều Tiên.[58] Những người trước đây ủng hộ chính quyền nhưng bị lung lạc tư tưởng về đường lối của chính phủ cũng có thể bị đưa vào các trại cải tạo, dù nếu họ được coi là đã phục hồi về tư tưởng chính trị có thể được tái bổ nhiệm vào các vị trí chính phủ có trách nhiệm về việc thả họ. Các trại cải tạo là những khu phức hợp được bao quanh bởi tường cao và bảo vệ chặt chẽ, tương tự như các nhà tù chính trị. Các tổ chức này cũng cáo buộc rằng tù nhân phải lao động như nô lệ trong các nhà máy, nếu không hoàn thành chỉ tiêu công việc sẽ bị tra tấn và cách ly vào các phòng giam đặc biệt, quá nhỏ đến mức không đủ chỗ để đứng hoặc nằm.[59] Sau những giờ lao động vất vả, tù nhân còn phải học thuộc lòng các lời dạy của Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật.
Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc chỉ trích về những điều mà họ cho là vi phạm nhân quyền trên diện rộng tại Triều Tiên. Đoạn trích từ Nghị quyết Nhân quyền 2005/11 của Liên Hợp Quốc đã chỉ trích mạnh mẽ Triều Tiên, cho rằng chính quyền của họ đã: "tra tấn và trừng phạt theo các hình thức tàn ác và vô nhân tính, hành quyết công cộng, giam giữ tùy tiện, thiếu thủ tục tố tụng hợp lý, và các quy định của pháp luật, tử hình vì động cơ chính trị, tồn tại một số lượng lớn nhà tù và lạm dụng hình thức lao động cưỡng bức; trừng phạt những người hồi hương từ nước ngoài bằng các hình thức quy tội phản quốc, rồi giam giữ, tra tấn vô nhân đạo, hoặc tử hình; Hạn chế nghiêm trọng các quyền tự do tư tưởng, tự do lương tâm, tự do tôn giáo, tự do biểu đạt chính kiến, hội họp hòa bình, tự do lập hội, những người bị coi là thù địch với chính phủ, chẳng hạn như Kitô hữu hay chỉ trích lãnh đạo, đều bị đày đến các trại lao động mà không cần phải xét xử trước, thường là với cả gia đình của họ và hầu như không có cơ hội được thả ra; hạn chế nghiêm trọng quyền tiếp cận thông tin và tự do di chuyển trong nước và ra nước ngoài của người dân; liên tục vi phạm các quyền con người cơ bản và các quyền tự do của phụ nữ, đặc biệt tệ nạn buôn phụ nữ vì mục đích mại dâm hoặc hôn nhân cưỡng ép; khuyến khích phá thai cưỡng bức thông qua lao động nặng nhọc; giết hại con cái của những người hồi hương, trong các trại tù chính trị và trại cải tạo."[60] Vào tháng 2 năm 2014, Ban hội thẩm Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (OHCHR) tiếp tục ra báo cáo chỉ trích về những điều mà họ cho là vi phạm nhân quyền ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.[61]
Các tổ chức nhân quyền phương Tây còn cáo buộc người dân Bắc Triều Tiên không được phép tự do di chuyển trong nước hoặc ra nước ngoài. Chỉ có các quan chức mới được phép sở hữu hoặc thuê mượn ô tô. Chính quyền phân phối hạn chế xăng dầu và các phương tiện di chuyển khác do thường xuyên thiếu nhiên liệu. Các bức ảnh chụp vệ tinh cho thấy ngay cả đường sá ở các thành phố cũng vắng bóng hoặc thưa thớt các phương tiện đi lại. Việc cưỡng bức di chuyển vì động cơ chính trị là khá phổ biến.[62] Báo chí phương Tây cho rằng những người tỵ nạn Triều Tiên khi đào tẩu sang Trung Quốc thường bị chính quyền Trung Quốc bắt phải hồi hương, sau đó bị đưa vào các trại cải tạo và bị đánh đập thường xuyên,[63] bị xem là những kẻ đào tẩu hoặc thậm chí phản quốc.[63]
Mặc dù Hiến pháp đảm bảo quyền tự do báo chí nhưng thực tế thì tất cả các phương tiện truyền thông đều được nhà nước kiểm soát chặt chẽ. Truyền thông nhà nước hầu như dành toàn bộ thời lượng để tuyên truyền chính trị và cổ vũ tinh thần sùng bái Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật.[64] và hiện tại là Kim Jong-un. Các chương trình nhấn mạnh vào nỗi thống khổ do quân đội Hoa Kỳ và Đế quốc Nhật Bản đã gây ra mà nhân dân Triều Tiên chịu đựng. Mặc dù giới học giả phương Tây cho rằng chính Triều Tiên đã gây chiến trước nhưng sách lịch sử của Triều Tiên lại cho rằng Triều Tiên là nạn nhân của Chiến tranh Triều Tiên.[65]
Về phần mình, Chính phủ Triều Tiên liên tục bác bỏ những cáo buộc rằng họ vi phạm nhân quyền và coi đó là "một chiến dịch bôi nhọ" nhằm dùng chiêu bài nhân quyền nhằm lật đổ chế độ chính trị của họ.[66]
Nhiều quốc gia đã phê phán những cáo buộc về nhân quyền của phương Tây chống lại Triều Tiên. Phái đoàn của Trung Quốc ở Liên Hợp Quốc nói rằng Triều Tiên đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc bảo vệ nhân quyền. Sudan cho rằng thay vì chỉ trích, cần có sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế trong nỗ lực bảo vệ nhân quyền của Chính phủ Triều Tiên. Phái đoàn của Venezuela tại Liên Hợp Quốc đã khẳng định rằng các cáo buộc của các nhà quan sát Liên Hợp Quốc chống lại Triều Tiên đã dựa trên các tiêu chí thiếu sót và không đáng tin cậy.[67] Phái đoàn của Cuba tại Liên Hợp Quốc tuyên bố rằng những phê phán của Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc với Triều Tiên là có động cơ chính trị ngầm, những chỉ trích đó là sự áp đặt nhằm tạo áp lực cô lập một đất nước, điều này vi phạm các nguyên tắc của chính Hội đồng Nhân quyền.[68]
Quan hệ đối ngoại

Triều Tiên gia nhập Liên Hợp Quốc vào năm 1991 cùng với Hàn Quốc. Triều Tiên cũng là một thành viên Phong trào không liên kết, G77 và Diễn đàn Khu vực ASEAN.[69] Tính đến năm 2015[cập nhật], Triều Tiên có quan hệ ngoại giao với 166 quốc gia và đại sứ quán tại 47 quốc gia.[70] Triều Tiên không có quan hệ ngoại giao với Argentina, Botswana,[71] Estonia, Pháp,[72] Iraq, Israel, Nhật Bản, Đài Loan,[73] Hoa Kỳ[d] và Ukraina.[74][75][76] Đức thuộc số ít quốc gia có đại sứ quán tại Triều Tiên. Đại sứ Đức tại Triều Tiên Friedrich Lohr cho biết nhiệm vụ của ông chủ yếu là tạo điều kiện thuận lợi cho việc cung cấp viện trợ nhân đạo và hỗ trợ nông nghiệp cho Triều Tiên.[77]
Trung Quốc được coi là đồng minh thân cận nhất của Triều Tiên.[78][79] Quan hệ giữa hai nước xấu đi vào năm 2006 do lo ngại của Trung Quốc về chương trình vũ khí hạt nhân của Triều Tiên,[80] nhưng cải thiện sau khi Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình thăm Triều TIên vào tháng 6 năm 2019.[81] Triều Tiên có quan hệ tốt với một vài nước Đông Nam Á như Việt Nam, Lào, Campuchia[82] và Indonesia. Quan hệ giữa Triều TIên và Malaysia xuống cấp vào năm 2017 do vụ ám sát Kim Jong-nam. Triều Tiên có quan hệ gần gũi với Nga và đã công khai ủng hộ Nga xâm lược Ukraina.[83][84]
Quan hệ với Hàn Quốc

Khu phi quân sự Triều Tiên là biên giới được củng cố nghiêm ngặt nhất trên thế giới.[85][86] Quan hệ liên Triều là trung tâm của chính sách đối ngoại Triều Tiên và đã thay đổi nhiều lần trong những thập kỷ qua. Lập trường của Triều Tiên là thống nhất Triều Tiên thành một nhà nước liên bang, mỗi bên duy trì hệ thống chính trị riêng. Năm 1972, Triều Tiên và Hàn Quốc đồng ý trên nguyên tắc về việc thực hiện thống nhất hòa bình mà không có sự can thiệp của nước ngoài.[87] Ngày 10 tháng 10 năm 1980, Kim Nhật Thành đề xuất Triều Tiên và Hàn Quốc hợp nhất thành Cộng hòa Dân chủ Liên bang Triều Tiên và mỗi bên tiếp tục duy trì hệ thống chính trị riêng.[88] Quan hệ liên Triều tiếp tục lạnh nhạt cho đến đầu thập niên 1990, ngoại trừ một khoàng thời gian ngắn vào đầu thập niên 1980 khi Triều Tiên đề nghị cứu trợ lũ lụt Hàn Quốc.[89] Tuy nhiên, việc cứu trợ không được thực hiện do đàm phán về cách vận chuyển hàng cứu trợ không đạt kết quả.[90] Triều Tiên và Hàn Quốc cũng phối hợp tổ chức đoàn tụ 92 gia đình bị chia cắt.[91]
Lời đe dọa của Triều Tiên là có cơ sở khi phía Hàn Quốc từng tính toán rằng với số lượng pháo Koksan (tầm bắn 60 km với đạn tăng tầm) và pháo phản lực 240mm mà Triều Tiên có, trong một phút nước này có thể bắn 10.000 quả đạn xuống thành phố Seoul và vùng phụ cận.[92] Vì theo Bình Nhưỡng, khả năng tấn công phủ đầu của họ là "ngoài sức tưởng tượng và sức tàn phá còn mạnh hơn vũ khí nguyên tử".[93]
Triều Tiên từng gọi Hàn Quốc là "con rối", "chính phủ bù nhìn",[94] và đe dọa rằng sẽ biến Seoul thành "tro bụi"[95] hoặc dìm Hàn Quốc "trong biển lửa",[96] nhưng mặt khác họ vẫn nhận viện trợ của nước này, bao gồm thuốc men, chăn mền, mì gói, quần áo. Triều Tiên cũng yêu cầu miền Nam gửi bột mì,[97] gạo và xi măng, nhưng kể từ sau vụ pháo kích ở Yeonpyeong, Hàn Quốc không muốn viện trợ các mặt hàng đó do lo sợ Triều Tiên sẽ dùng để cung cấp cho quân đội thay vì cứu đói cho dân thường.[97][98] Tuy vậy, vẫn có những sự tốt đẹp nhất định. Khi Tổng thống Hàn Quốc Kim Dae-jung thực hiện Chính sách Ánh dương vào đầu những năm 2000, quan hệ đã có chút nồng ấm, và đặc biệt là khu công nghiệp chung Kaesong được thành lập năm 2003 là thành quả của chính sách Ánh dương đem lại.
Triều Tiên có chủ trương thống nhất bán đảo Triều Tiên thông qua đàm phán hòa bình. Phía Triều Tiên đã đề xuất phương án Liên bang Koryo (Cao Ly) nhưng phía Hàn Quốc không chấp nhận. Tuy nhiên, với sự nghị kỵ sâu sắc của các bên, biện pháp đe dọa vũ lực bằng các cuộc tập trận của liên quân Mỹ – Hàn và phát triển các loại vũ khí hạt nhân của Triều Tiên vẫn được coi là biện pháp hiệu quả nhất để giữ vững lệnh ngừng bắn từ Chiến tranh Triều Tiên.
Tuy nhiên, mối quan hệ hai nước trở nên tồi tệ hơn khi Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung-bak áp dụng cách tiếp cận cứng rắn hơn và đình chỉ giao hàng viện trợ trong khi chờ Triều Tiên phi hạt nhân hóa. Năm 2009, Triều Tiên đã đáp trả bằng cách chấm dứt tất cả các thỏa thuận trước đó với miền Nam. Bình Nhưỡng đã triển khai thêm tên lửa đạn đạo và đặt quân đội trong tình trạng báo động chiến đấu đầy đủ sau khi Hàn Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ đe dọa đánh chặn một phương tiện phóng không gian Unha-2. Vài năm sau đó chứng kiến một loạt các sự thù địch, bao gồm cả sự liên quan của Triều Tiên trong sự cố đắm tàu Cheonan của Hàn Quốc, dẫn đến kết thúc quan hệ ngoại giao thân thiện, và mối quan tâm quốc tế ngày càng tăng đối với chương trình hạt nhân của Triều Tiên.
Ngày 23 tháng 11 năm 2010, Triều Tiên và Hàn Quốc xảy ra xung đột quân sự với trận pháo kích Yeonpyeong làm chết 2 lính thủy, 16 lính khác và hơn 10 thường dân Hàn Quốc bị thương. Tuy nhiên, 2 bên đổ lỗi cho nhau là kẻ khiêu khích trước.[99][100][101][102]
Vào tháng 5 năm 2017, Moon Jae-in đã được bầu làm Tổng thống Hàn Quốc với lời hứa sẽ quay trở lại Chính sách Ánh dương với miền Bắc. Vào tháng 2 năm 2018, các vận động viên của cả hai miền đã dùng chung cờ Thống nhất để diễu hành trong lễ khai mạc Thế vận hội Mùa đông 2018 được tổ chức tại Hàn Quốc.[103] Đến tháng 4, lãnh đạo hai miền bán đảo Triều Tiên đã có cuộc gặp lịch sử tại Hội nghị thượng đỉnh Liên Triều 2018 ở khu phi quân sự Triều Tiên để bàn về việc ký kết hiệp định hòa bình, giải trừ hạt nhân, kết thúc chiến tranh để tiến tới thống nhất bán đảo Triều Tiên, đi đến tuyên bố Bàn Môn Điếm.[104] Vào tháng 9, tại một cuộc gặp thượng đỉnh ở Bình Nhưỡng, Moon và Kim đã đồng ý biến Bán đảo Triều Tiên thành một "vùng đất hòa bình không có vũ khí hạt nhân và các mối đe dọa hạt nhân."
Tháng 1 năm 2024, Kim Jong-un chính thức tuyên bố rằng Triều Tiên không còn theo đuổi mục tiêu thống nhất Triều Tiên và kêu gọi "chiếm đóng, chinh phục và thu hồi hoàn toàn" Hàn Quốc trong trường hợp chiến tranh.[105] Kim Jong-un cũng tuyên bố sẽ sửa đổi hiến pháp nhằm xác định Hàn Quốc là kẻ thù chính của Triều Tiên.[106] Ngoài ra, những cơ quan nhà nước phụ trách thúc đẩy thống nhất Triều Tiên bị giải thể.[107]
Quan hệ với Hoa Kỳ

Quan hệ giữa Triều Tiên và Hoa Kỳ nói chung là rất xấu, và chưa có quan hệ ngoại giao chính thức, ngoại trừ kênh New York. Triều Tiên luôn coi Hoa Kỳ là cái nôi của "chủ nghĩa tồi tệ nhất thế giới" và gọi Hoa Kỳ là "phi dân chủ" trong khi Hoa Kỳ cáo buộc Triều Tiên là nơi "đáng sợ nhất thế giới" và coi Triều Tiên là "địa ngục trần gian", song có thời gian Triều Tiên đã nhận viện trợ lương thực từ Hoa Kỳ. Sau vụ phóng tên lửa Unha-3 năm 2012, Hoa Kỳ đã cắt viện trợ lương thực cho Triều Tiên và cáo buộc nước này "vi phạm luật pháp quốc tế" về thử nghiệm tên lửa đạn đạo. Reuters dẫn tin của Thông tấn xã Trung ương Triều Tiên (KCNA) vào ngày 16 tháng 1 năm 2016, Triều Tiên đã kêu gọi ký kết một thỏa thuận hòa bình với Mỹ, cùng với đó là việc Washington ngừng các hoạt động tập trận với Hàn Quốc, coi đây là những điều kiện để Bình Nhưỡng chấm dứt các vụ thử hạt nhân.[108]
Năm 2004, Tổng thống Hoa Kỳ George W. Bush đã xếp Triều Tiên cùng với Iran vào "trục ma quỷ" do Triều Tiên đã giấu giếm việc thử nghiệm bom hạt nhân. Nhà lãnh đạo Triều Tiên khi đó là Kim Chính Nhật lấy lý do là sự hiện diện của quân đội Hoa Kỳ tại Hàn Quốc. Sau vụ phóng vệ tinh 2 lần vào năm 2012 mà Hoa Kỳ và phương Tây cáo buộc là thử nghiệm tên lửa đạn đạo, quan hệ giữa hai nước trở nên căng thẳng hơn khi Hoa Kỳ cùng Liên Hợp Quốc tăng trừng phạt nước này. Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un cáo buộc Liên Hợp Quốc là "con rối" do Hoa Kỳ cầm đầu, và sau đó, khi Hàn Quốc và Hoa Kỳ tiến hành tập trận chung vào năm 2013, Triều Tiên đã di chuyển các tên lửa tầm trung Musudan tới các căn cứ quân sự ở Đông Nam Triều Tiên, gây lo ngại cho quốc tế về nguy cơ Chiến tranh Triều Tiên tái diễn.
Dữ liệu của Chính phủ Mỹ cho thấy, từ năm 1995-2008, nước này đã gửi 1,3 tỷ viện trợ không điều kiện cho Triều Tiên. Khoảng 60% số viện trợ này là lương thực-thực phẩm, phần còn lại là viện trợ nhiên liệu.[109]
Ngày 12 tháng 6 năm 2018, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un đã ký kết một tuyên bố chung tại Hội nghị thượng đỉnh Triều Tiên – Hoa Kỳ có nội dung Hoa Kỳ và Triều Tiên sẽ cùng nhau nỗ lực thiết lập các quan hệ Mỹ – Triều mới phù hợp với nguyện vọng của nhân dân hai nước về hòa bình và thịnh vượng; Mỹ và Triều Tiên sẽ cùng nhau nỗ lực xây dựng một cơ chế hòa bình ổn định và dài lâu trên bán đảo Triều Tiên; Triều Tiên cam kết sẽ xúc tiến việc hoàn tất quá trình phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên; Mỹ và Triều Tiên cam kết sẽ tìm kiếm hài cốt của các tù nhân chiến tranh, bao gồm cả việc hồi hương ngay lập tức những trường hợp đã nhận diện được.[110] Họ gặp nhau một lần nữa tại Hà Nội từ ngày 27 đến 28 tháng 2 năm 2019, nhưng không đạt được thỏa thuận. Vào ngày 30 tháng 6 năm 2019, Trump đã gặp Kim cùng với Moon Jae-in tại khu phi quân sự Triều Tiên.
Mô tả của truyền thông phương Tây
Theo tờ Telegraph (Anh) thì đời sống tại Triều Tiên và đặc biệt là các thông tin về nhà lãnh đạo Triều Tiên là chủ đề của nhiều tin đồn được lan truyền trên báo chí thế giới, chủ yếu là tin tiêu cực (nhất là khi tờ báo đăng tin là của Hàn Quốc). Báo chí trên thế giới đua nhau dựng chuyện "Kim Jong-un bị ám sát", hay việc HLV đội tuyển bóng đá Triều Tiên "đào tẩu tại World Cup 2010",... Những câu chuyện này sau đó được chứng minh là hoang đường, nhưng trước đó chúng đã được báo chí nước ngoài đăng tải, sau đó được lan tỏa nhanh chóng khắp thế giới (tờ báo này dịch lại, trích dẫn từ tờ báo kia mà chẳng hề biết kiểm chứng thông tin). Vì mục đích tuyên truyền chính trị hoặc câu khách, dường như báo chí nước ngoài đã quên mất những chuẩn mực tối thiểu của nghề làm báo khi đưa tin về Triều Tiên, tất cả chỉ biết vẽ ra những ấn tượng u ám cho người đọc về đất nước Triều Tiên.[111]
Năm 1986, tờ báo Chosun Ilbo của Hàn Quốc đưa tin "Kim Nhật Thành bị bắn chết". Quân đội Hàn Quốc khi đó cũng khẳng định thông tin, cho biết Triều Tiên đã phát tin này trên loa phóng thanh ở biên giới. Tuy nhiên, lãnh đạo Kim Nhật Thành đã xuất hiện ngay sau đó vài giờ khi đón phái đoàn Mông Cổ tại sân bay Bình Nhưỡng.[112]
Ngày 29 tháng 8 năm 2013, tờ báo Chosun Ilbo của Hàn Quốc dẫn "nguồn giấu tên từ Trung Quốc" rằng vào ngày 20 tháng 8 năm 2013, một đội hành quyết Triều Tiên xử tử "người tình cũ của Kim Jong-un" là ca sĩ Hyon Song-wol cùng 11 nghệ sĩ khác với lý do phạm luật cấm hành động khiêu dâm.[113] Hoặc Nhật báo The Strait Times ở Singapore lấy tin tức từ Văn Hối Báo, tờ báo Hồng Kông số ra ngày 12 tháng 12 năm 2013, đưa tin rằng Jang Sung-taek bị Kim Jong Un hành quyết bằng cách cho chó xé thịt.[114]
Theo Fox News (Mỹ) thì trong khi các câu chuyện kiểu như trên được loan truyền rộng rãi, không có phương tiện truyền thông lớn nào, bao gồm cả báo chí từ Hàn Quốc và Trung Quốc, hoặc các nguồn tin độc lập xác nhận những thông tin này.[115] Sau đó, ngày 16 tháng 5 năm 2014, tờ NK News (Mỹ) đưa tin ca sĩ Hyon Song-wol xuất hiện trên truyền hình Triều Tiên khi cô tham gia các hội nghị quốc gia của các nghệ sĩ, chứng tỏ thông tin về vụ xử tử do báo Chosun Ilbo tung ra chỉ là bịa đặt.[116][117] (đến năm 2018, chính Hyon Song-wol đã sang Hàn Quốc biểu diễn trong thế vận hội mùa đông). Sau này, người ta cũng khám phá ra rằng từ một bài viết châm biếm đăng trên một blog cá nhân ở Trung Quốc, báo Văn Hối đã "chế" thành một tin giật gân rằng chú dượng của nhà lãnh đạo Kim Jong-un đã bị hành quyết bằng một đàn chó đói. Báo chí bên ngoài Triều Tiên đa phần cũng chẳng biết gì về đất nước khá biệt lập này, khi đưa tin về Triều Tiên họ thường dựa vào một "nguồn tin giấu tên" vốn chẳng rõ là ai. Một số tờ báo Hàn Quốc như Daily NK và Rimjin-Gang thì tìm cách moi tin từ các nguồn giấu tên và khó có thể kiểm chứng độ xác thực; sau đó họ sẽ xào nấu ra nhiều câu chuyện dù phi lý vì rốt cục chẳng ai có thể kiểm chứng, xác minh câu chuyện mà họ đã đăng.[118] Trong môi trường này, bất cứ điều gì phi lý nào cũng có thể được dựng thành chuyện: từ những câu chuyện giật gân về việc Kim Jong-un "hành quyết bạn gái cũ bằng súng cối" đến phẫu thuật thẩm mỹ để trông giống ông nội Kim Il-sung.[111]
Tờ Daily Mail (Anh) đưa tin một số du khách tới từ nước ngoài sau khi tham quan Triều Tiên cho biết họ rất bất ngờ vì Triều Tiên mà họ thấy rất khác so với những cảnh quan cằn cỗi, người dân đói khổ, và quân đội kiểm soát được mô tả trên các phương tiện truyền thông quốc tế.[119][120][121] Tại Hàn Quốc, luật an ninh chống Triều Tiên quy định: những ai tỏ thái độ ủng hộ hoặc ca ngợi Triều Tiên có thể bị phạt tới 7 năm tù giam,[122] do đó bất cứ thông tin nào về thành tựu hoặc mặt tốt của Triều Tiên đều không được biết tới ở đây, tất cả những tin về Triều Tiên chỉ là nạn đói, ám sát, tử hình tập thể, tham nhũng,... Isaac Stone Fish từng châm biếm rằng: "Nếu bạn là một nhà báo Mỹ, bạn có thể viết gần như bất cứ điều gì bạn muốn về Triều Tiên, và mọi người sẽ công nhận đó là sự thật".[121]:107
Năm 2014, một bản tin của Đài Á Châu Tự do loan báo Triều Tiên đang sử dụng một đạo luật bất thành văn, ép buộc sinh viên phải cắt tóc giống nhà lãnh đạo Kim Jong-un. Tuy nhiên, hãng tin uy tín AP (Mỹ) khẳng định đây chỉ là "tin đồn giàu tính tưởng tượng". Hãng tin này phỏng vấn hàng loạt du khách từng đặt chân đến Bình Nhưỡng, họ nói không hề có dấu hiệu 'kiểu tóc Kim Jong-un' bị bắt buộc ở đây. Hướng dẫn viên du lịch Simon Cockerell của Koryo Tours, chuyên đưa khách tham quan Triều Tiên nói "chắc chắn không có đạo luật nào như thế, đây là sự bịa đặt" khi trả lời phỏng vấn của AP. AP bình luận rằng câu chuyện kiểu tóc ở Triều Tiên "cũng giống như hàng loạt những chuyện kỳ quái về Triều Tiên được truyền thông nước ngoài đồn thổi".[123]
Kể từ khi ông Kim Jong-un lên nắm quyền năm 2012, báo chí Hàn Quốc và thế giới tung ra nhiều tin về các vụ thanh trừng, xử tử và mất tích tại Triều Tiên, về sau được chứng minh là bịa đặt, ví dụ như:
- Năm 2015, báo chí Hàn Quốc đưa tin CHDCND Triều Tiên đã xử tử Bộ trưởng Quốc phòng Hyon Yong-Chol gây chấn động dư luận.[124] Tờ Yonhap (Hàn Quốc) đưa tin rằng cuộc xử tử này đã dùng cả pháo phòng không, trước mặt của hàng trăm người đại diện chính quyền.[125] Tuy nhiên, ngay ngày hôm sau, cơ quan tình báo Hàn Quốc đã sửa đổi lại thông điệp trên báo chí nước này, rằng ông Hyon đã bị thanh lọc nhưng có lẽ không bị xử tử[126][127] Triều Tiên đã lên án truyền thông Hàn Quốc lăng mạ lãnh đạo cấp cao nhất nước này với tin đồn bộ trưởng quốc phòng bị xử tử.[128]
- Tháng 3 năm 2015, tờ Korea Herald loan tin rằng Han Kwang-sang, giám đốc tài chính của Đảng Lao động Triều Tiên đã bị xử tử,[129] nhưng đến tháng 10 năm 2015 tờ RT đưa tin ông Han Kwang-sang đã xuất hiện trên truyền thông khi thăm một trại thủy sản, cho thấy tin tức về vụ xử tử là bịa đặt.[130]
- Tháng 2 năm 2016, báo chí thế giới loan tin rằng Ri Yong-gil, Tổng tham mưu trưởng quân đội Triều Tiên đã bị xử tử vì vì cáo buộc "tham nhũng và kết bè cánh chính trị". Nhưng đến tháng 5 năm 2016, ông Ri Yong-gil lại có tên trong danh sách các thành viên mới được bầu của Ủy ban Trung ương Đảng Lao động Triều Tiên, uỷ viên dự khuyết Bộ Chính trị và uỷ viên Quân uỷ trung ương, cho thấy tin tức về vụ xử tử ông này cũng là bịa đặt.[131]
- Vào tháng 5 năm 2020, truyền thông Hàn Quốc đưa tin rằng chủ tịch Triều Tiên Kim Nhật Thành từng tuyên bố ông ta có thể dịch chuyển tức thời. Thực ra tin này đã cố ý xuyên tạc một bình luận của Kim vào năm 1945, trong đó, ông bình luận về đội du kích chống Nhật của mình đã "thoắt ẩn thoắt hiện" để tránh sự truy bắt của địch, chứ không hề nói về "dịch chuyển tức thời".[132]
Quân sự

Quân đội Nhân dân Triều Tiên là một trong những lực lượng vũ trang lớn nhất trên thế giới với ước tính 1.280.000 quân nhân chính quy và 6.300.000 lính dự bị, bán quân sự.[133] Với quân số chính quy đạt 5% dân số, Quân đội Nhân dân Triều Tiên có tổng quân số lớn thứ tư trên thế giới sau Trung Quốc, Ấn Độ và Hoa Kỳ.[134] 20% đàn ông trong độ tuổi 17–54 phục vụ trong Quân đội Nhân dân Triều Tiên[134] và ước tính một trên 25 công dân Triều Tiên là một quân nhân tại ngũ.[135][136]
Quân đội Nhân dân Triều Tiên gồm năm quân chủng: Lục quân, Hải quân, Không quân, Đặc công và Quân Chiến lược. Ủy ban quân sự Trung ương Đảng lao động Triều Tiên và Bộ Quốc phòng nắm quyền chỉ huy Quân đội Nhân dân Triều Tjên.[137]
Với chính sách tiên quân chính trị, quân đội trở thành một lực lượng chính trị quan trọng tại Triều Tiên. Mục tiêu cao nhất của Triều Tiên là đánh đuổi quân Mỹ và loại bỏ chính phủ Hàn Quốc để "thống nhất dân tộc Triều Tiên", do đó quân đội được ưu tiên cao nhất trong việc phân phối nguồn lực của đất nước. Theo một báo cáo năm 2019 thì chi phí quân sự của Triều Tiên khoảng 3,6 tỷ USD một năm chiếm 13,4 đến 23,3 phần trăm GDP của Triều Tiên.[138]
Từ sau Đại hội Đảng Lao động Triều Tiên lần thứ 7 năm 2016, cơ quan cao nhất chịu trách nhiệm tối cao trực tiếp tất cả các vấn đề của Triều Tiên là Ủy ban Quốc vụ trực thuộc Hội đồng Nhân dân Tối cao, thành lập dựa trên cơ sở của Ủy ban Quốc phòng. Trước năm 2016, cơ quan cao nhất, thống lĩnh về mặt quân sự của Triều Tiên là Ủy ban Quốc phòng. Triều Tiên có trên 200.000 binh sĩ thuộc lực lượng hoạt động đặc biệt.[139]
Chiến lược quân sự chính của Triều Tiên là cử các đặc nhiệm phá hoại và tấn công "kẻ thù" từ phía sau chiến tuyến.[140] Vì Hàn Quốc đã lập một phòng tuyến mạnh sau vùng phi quân sự. Quân đội Triều Tiên được trang bị với một lượng vũ khí rất lớn với 4.060 xe tăng, 2.500 xe bọc thép chở quân, 17.900 pháo, 11.000 súng phòng không và 10.000 tên lửa phòng không và tên lửa chống tăng vác vai cho lực lượng bộ binh;[141] khoảng 915 tàu chiến cho lực lượng hải quân, 1.748 máy bay cho lực lượng không quân,[142] được biết có khoảng 480 tiêm kích và 180 máy bay ném bom.[143] Ngoài ra Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên còn có lực lượng đặc nhiệm thuộc hàng đông nhất thế giới cùng hạm đội tàu ngầm nhiều nhất[144][cần nguồn tốt hơn]. Các loại vũ khí này sản xuất từ Chiến tranh thế giới thứ hai cho đến Chiến tranh Lạnh cùng các vũ khí hiện đại sản xuất trong nước theo công nghệ của Liên Xô/Nga.
Ngoài ra, để đáp ứng với chiến lược chiến tranh phi đối xứng và chống trả các cuộc tấn công bằng vũ khí công nghệ cao của Mỹ, Triều Tiên đã phát triển các kỹ thuật tinh vi để khắc chế như thiết bị đánh lạc hướng điện tử, máy làm nhiễu GPS,[145] sơn tàng hình,[146] các loại tàu ngầm loại nhỏ, ngư lôi có người lái,[147] một lượng lớn các loại vũ khí sinh học và hóa học[148] cùng hệ thống laser chống người,[149] máy bay không người lái, tên lửa chống hạm kiểu mới, tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm và cả các tin tặc của các "đơn vị tự động hóa', nơi có nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo về chiến thuật và tấn công hệ thống công nghệ thông tin của các nước đối thủ như Mỹ hay Hàn Quốc khi cần.
Chương trình vũ khí hạt nhân

Triều Tiên là một quốc gia có vũ khí hạt nhân,[135][150] nhưng không có thông tin chắc chắn về kho vũ khí hạt nhân của Triều Tiên. Tính đến tháng 9 năm 2023[cập nhật], Triều Tiên ước tính có từ 40 đến 116 đầu đạn hạt nhân.[151] Quân Chiến lược phụ trách triển khai vũ khí hạt nhân[152] và ước tính có 1.000 tên lửa đạn đạo với tầm bắn lên đến 11.900 km (7.400 mi).[153]
Phân cấp hành chính
| Bản đồ | Tên | Chosŏn'gŭl | Hạt hành chính | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Thành phố trực thuộc-quản lý (chikhalsi) | |||||
| 1 | Bình Nhưỡng | 평양직할시 | (Chung-guyok) | ||
| Thành phố cấp đặc biệt (teukgeupsi) | |||||
| 2 | Kaesong | 개성특별시 | Kaesong | ||
| Các thành phố đặc biệt (teukbyeolsi) | |||||
| 3 | Rason | 라선특별시 | (Rajin-guyok) | ||
| 4 | Nampo | 남포특별시 | (Waudo-guyok) | ||
| Tỉnh (do) | |||||
| 5 | Pyongan Nam | 평안남도 | Pyongsong | ||
| 6 | Pyongan Bắc | 평안북도 | Sinuiju | ||
| 7 | Chagang | 자강도 | Kanggye | ||
| 8 | Hwanghae Nam | 황해남도 | Haeju | ||
| 9 | Hwanghae Bắc | 황해북도 | Sariwon | ||
| 10 | Kangwon | 강원도 | Wonsan | ||
| 11 | Hamgyong Nam | 함경남도 | Hamhung | ||
| 12 | Hamgyong Bắc | 함경북도 | Chongjin | ||
| 13 | Ryanggang | 량강도 | Hyesan | ||
| Hạng | Tên | Phân cấp hành chính | Dân số | Hạng | Tên | Phân cấp hành chính | Dân số | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bình Nhưỡng Hamhung | 1 | Bình Nhưỡng | Thành phố Thủ đô Bình Nhưỡng | 3,255,288 | 11 | Sunchon | Pyongan Nam | 297,317 | Chongjin Nampo |
| 2 | Hamhung | Hamgyong Nam | 768,551 | 12 | Pyongsong | Pyongan Nam | 284,386 | ||
| 3 | Chongjin | Hamgyong Bắc | 667,929 | 13 | Haeju | Hwanghae Nam | 273,300 | ||
| 4 | Nampo | Pyongan Nam | 366,815 | 14 | Kanggye | Chagang | 251,971 | ||
| 5 | Wonsan | Kangwon | 363,127 | 15 | Anju | Pyongan Nam | 240,117 | ||
| 6 | Sinuiju | Pyongan Nam | 359,341 | 16 | Tokchon | Pyongan Nam | 237,133 | ||
| 7 | Tanchon | Hamgyong Nam | 345,875 | 17 | Kimchaek | Hamgyong Bắc | 207,299 | ||
| 8 | Kaechon | Pyongan Nam | 319,554 | 18 | Rason | Đặc khu kinh tế Rason | 196,954 | ||
| 9 | Kaesong | Hwanghae Bắc | 308,440 | 19 | Kusong | Pyongan Bắc | 196,515 | ||
| 10 | Sariwon | Hwanghae Bắc | 307,764 | 20 | Hyesan | Ryanggang | 192,680 | ||
Kinh tế

Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, kinh tế Triều Tiên bắt đầu rơi vào khó khăn, tăng trưởng chững lại cho đến nay.
Kinh tế Triều Tiên là kinh tế công nghiệp gần như tự cung tự cấp do bị cấm vận với một nền kinh tế gần như hoàn toàn thuộc về chính phủ và phát triển theo kế hoạch nhà nước. Uỷ ban Kế hoạch Trung ương chuẩn bị, giám sát và thực hiện các kế hoạch kinh tế, trong khi một Văn phòng Tổng Công nghiệp tỉnh trong các khu vực chịu trách nhiệm về việc quản lý các cơ sở sản xuất địa phương, sản xuất, phân bổ nguồn lực và bán hàng.[154]
Triều Tiên thi hành chính sách kinh tế "Songun", nghĩa đen là "quân sự trước tiên". Để tăng cường khả năng quốc phòng, ban lãnh đạo Triều Tiên tập trung nguồn lực quan trọng cho các mục đích quân sự. Theo đó, hơn 1/4 ngân sách nhà nước được chi cho quân đội. Điều này được thực hiện bất chấp thực tế phức tạp của thập niên 1990, khi nạn đói đã giết chết hàng chục, có thể, hàng trăm ngàn người dân thường.
Với việc Triều Tiên bị cấm vận và ra chính sách cô lập có nghĩa là việc giao dịch thương mại quốc tế cực kỳ hạn chế. Triều Tiên từng thông qua một đạo luật vào năm 1984 cho phép đầu tư nước ngoài thông qua các liên doanh[155] nhưng không thu hút được đầu tư đáng kể. Năm 1991 Khu kinh tế đặc biệt Rajin-Sonbong được thành lập để thu hút đầu tư nước ngoài từ Nga và Trung Quốc.[156] Các nhà đầu tư Trung Quốc đã xây dựng con một con đường từ Rason đến Trung Quốc[157] và Nga đã xây dựng các tuyến đường sắt nối vào tuyến đường sắt xuyên Siberi.
Đến năm 1998 Liên Hợp Quốc đã ra báo cáo về HDI và GDP bình quân đầu người của Triều Tiên, các số liệu cho thấy Triều Tiên đứng ở mức trung bình của chỉ số phát triển con người với 0,766 (xếp hạng 75/180 nước) và GDP bình quân đầu người là $4.058.[158] Lương trung bình cho một người là $47 một tháng.[159] Mặc dù gặp các vấn đề lớn về kinh tế, chất lượng cuộc sống đang được cải thiện và mức lương tăng lên đều đặn.[160] Từ năm 2002, chính phủ Triều Tiên đã bắt đầu cho phép một số chợ được hoạt động,[161] nhưng có thông tin cho rằng có nhiều ràng buộc như phụ nữ dưới 49 tuổi không được phép buôn bán.[162] Một số hàng hóa cũng được liệt vào quốc cấm (như phim Hàn Quốc).[163] Thị trường tư nhân quy mô nhỏ, được gọi là "jangmadang" bắt đầu hình thành trên cả nước để nhập khẩu thực phẩm và các hàng hóa khác nhau, từ mỹ phẩm đến xe máy cung cấp cho dân với để đổi lấy tiền.[164][165] Trong năm 2009, chính phủ thực hiện một cuộc đổi tiền lớn để hạn chế hoạt động của chợ đen trên khắp đất nước, nhưng thất bại, gây ra lạm phát tỷ lệ tăng vọt và cuối cùng dẫn đến việc dỡ bỏ lệnh cấm thị trường tự do.[166] Triều Tiên thay đổi tiền mới bằng cách gạch bỏ 2 số "0" ở tờ tiền cũ (1000 won trở thành 10 won). Người ta cho rằng việc đổi tiền này nhằm làm lộ ra lượng tài sản mà mỗi công dân có.[167]
Khẩu phần thực phẩm, nhà ở, y tế và giáo dục được cung cấp miễn phí từ nhà nước[168] và việc nộp thuế thu nhập đã bị bãi bỏ từ ngày 01 tháng 4 năm 1974.[169] Để tăng năng suất nông nghiệp và công nghiệp, kể từ những năm 1960 chính phủ Triều Tiên đã thử áp dụng một số hệ thống quản lý như hệ thống làm việc Taean.[170] Hiện tại tăng trưởng GDP của Triền Tiên chậm nhưng ổn định. Mặc dù trong những năm gần đây tốc độ tăng trưởng đã dần dần tăng tốc lên với 3,7% trong năm 2008 tốc độ nhanh nhất trong gần một thập kỷ, phần lớn là do một sự tăng trưởng mạnh 8,2% trong lĩnh vực nông nghiệp.[171]
| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1.3% | 3.7% | 1.2% | 1.8% | 2.2% | 1.0% | 1.6% | 1.8% | 3.7% | 3.7% |

Dựa trên các ước tính vào năm 2002, ngành chiếm ưu thế trong nền kinh tế Triều Tiên là ngành công nghiệp (43,1%) theo sau bởi các ngành dịch vụ (33,6%) và nông nghiệp (23,3%). Năm 2004, người ta ước tính rằng nông nghiệp sử dụng 37% lực lượng lao động trong khi ngành công nghiệp và dịch vụ sử dụng 63% còn lại.[10]
Ngành công nghiệp chính bao gồm các sản phẩm quân sự, chế tạo máy, điện, hóa chất, khai thác mỏ, luyện kim, dệt may, chế biến thực phẩm và du lịch. Khai thác và chế biến quặng sắt cùng than là lĩnh vực mà Triều Tiên thực hiện tốt hơn so với Hàn Quốc – Triều Tiên khai thác và sản xuất với sản lượng lớn hơn 10 lần cho mỗi loại hàng hóa.[173] Từ năm 1999, Triều Tiên đã xác định những ngành kinh tế mũi nhọn cần phải tập trung thúc đẩy xây dựng là điện lực, khai thác than, công nghiệp luyện kim, vận tải đường sắt và chế tạo cơ khí, cố gắng giải quyết ba vấn đề lớn là tăng cường sản xuất điện, sản xuất công nghiệp ở trình độ cao và nâng cao mức sống của nhân dân. Triều Tiên xác định phải nhanh chóng nâng cao trình độ hiện đại hóa khoa học công nghệ, đổi mới công tác quản lý trong lĩnh vực này, tăng cường đầu tư cho khoa học công nghệ, tạo điều kiện sống và làm việc tốt nhất cho đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, có chiến lược đào tạo phát triển lực lượng này. Trước mắt là phát triển ngành sản xuất điện tử, sinh học, xây dựng các nhà máy tự động hóa và công nghiệp chế tạo máy vi tính. Lãnh đạo Triều Tiên kêu gọi các ngành tích cực áp dụng những thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến nhất, đặc biệt công nghệ thông tin hiện đại trong các dây chuyền sản xuất khắp cả nước, được gọi là "Công nghệ cao hóa".[174]
Về nông nghiệp, năm 2005, FAO đã xếp Triều Tiên đứng hạng 10 trong sản lượng thu hoạch trái cây tươi[175] và đứng thứ 19 về sản lượng táo.[176] Triều Tiên đứng thứ 18 trong các nước sản xuất sắt và kẽm nhiều nhất sau, hạng 22 về than. Ngoài ra Triều Tiên còn đứng hạng 15 về sản xuất fluorit, 12 về đồng và muối tại châu Á. Các nguồn tài nguyên thiên nhiên lớn khác trong sản xuất bao gồm chì, wolfram, than chì, magiê, vàng, pyrit, fluorit và thủy điện.[10]
Cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng năng lượng của Bắc Triều Tiên đã lỗi thời và trong tình trạng hư hỏng. Tình trạng thiếu điện là thường xuyên và sẽ không được giảm bớt ngay cả khi nhập khẩu điện vì lưới điện được bảo trì kém gây ra tổn thất đáng kể trong quá trình truyền tải. Than chiếm 70% sản lượng năng lượng sơ cấp, tiếp theo là thủy điện với 17%. Chính phủ dưới thời Kim Jong-un đã tăng cường nhấn mạnh vào các dự án năng lượng tái tạo như trang trại gió, công viên năng lượng mặt trời, sưởi ấm mặt trời và sinh khối. Một bộ các quy định pháp lý được thông qua vào năm 2014 đã nhấn mạnh sự phát triển của năng lượng địa nhiệt, gió và mặt trời cùng với tái chế và bảo tồn môi trường. Mục tiêu dài hạn của Triều Tiên là hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch và đạt sản lượng 5 triệu kilowatt từ các nguồn tái tạo vào năm 2044, so với tổng số 430.000 kilowatt hiện tại từ tất cả các nguồn. Năng lượng gió được dự kiến sẽ đáp ứng 15% tổng nhu cầu năng lượng của đất nước theo chiến lược này. Theo số liệu của cơ quan năng lượng quốc tế vào năm 2015, thủy điện chiếm 73% tổng sản lượng điện do Triều Tiên sản xuất. Tiêu thụ điện bình quân trên đầu người ước đạt 0.46 MWh, chỉ bằng 1/20 so với Hàn Quốc. Thống kê của Ngân hàng Thế giới (WB) cũng chỉ ra rằng chỉ có 30% người Triều Tiên được sử dụng điện.[177]

Cơ sở hạ tầng giao thông bao gồm đường sắt, đường cao tốc, đường thủy và đường hàng không, nhưng vận tải đường sắt là phổ biến nhất. Triều Tiên có khoảng 5.200 km đường sắt chủ yếu theo khổ tiêu chuẩn, chiếm 80% lưu lượng hành khách hàng năm và 86% vận chuyển hàng hóa, nhưng tình trạng thiếu điện làm giảm hiệu quả của chúng. Việc xây dựng tuyến đường sắt cao tốc nối Kaesong, Bình Nhưỡng và Sinuiju với tốc độ vượt quá 200 km/h đã được phê duyệt vào năm 2013. Bắc Triều Tiên kết nối với tuyến đường sắt xuyên Sibir qua Rajin.
Giao thông đường bộ rất hạn chế, chỉ có 724 km trong mạng lưới đường 25,554 km được trải nhựa, và việc bảo trì trên hầu hết các tuyến đường đều kém.. Đến năm 2015, vẫn chỉ có 6% tuyến đường bộ tại Triều Tiên được trải nhựa, trong khi tỷ lệ này của Hàn Quốc là 91%.[178] Các tuyến đường bộ cũng rất ít xe cộ qua lại. Trên đường cao tốc nối liền Bình Nhưỡng và thành phố biên giới Kaesong, người dân có thể thoải mái đi bộ giữa đường vì xe cộ vắng vẻ. Đường cao tốc rộng nhưng vắng đến mức một ô tô có thể có tới 10 làn để đi.[179]

Chỉ có 2% năng lực vận chuyển hàng hóa được hỗ trợ bởi vận tải đường sông và đường biển, và giao thông hàng không là không đáng kể. Tất cả các cảng đều không bị đóng băng vào mùa đông và có một đội tàu gồm 158 tàu. Tám mươi hai sân bay và 23 sân bay trực thăng đang hoạt động và chủ yếu phục vụ hãng hàng không quốc gia Air Koryo. Ô tô là tương đối hiếm do quyền sở hữu ô tô bị hạn chế nghiêm ngặt ở Triều Tiên, chỉ ưu tiên người trong quân đội, ngành công nghiệp xây dựng và trung thành nhất với chính phủ. Xe đạp là phương tiện cá nhân phổ biến nhất ở Triều Tiên.
Dù không được đánh giá cao về cơ sở hạ tầng, thủ đô Bình Nhưỡng của Triều Tiên có hệ thống tàu điện ngầm đã được xây dựng vào năm 1966 dưới thời Kim Nhật Thành, hiện có 2 tuyến tàu và 16 trạm đang hoạt động.[179] Đây là một trong những hệ thống tàu điện ngầm sâu nhất thế giới với độ sâu tối đa là 200 m dưới lòng đất, độ sâu trung bình cũng lên tới 100 m, ở một số đoạn đường núi sâu 150 m. Bên cạnh mục đích đi lại, nơi đây có thể trở thành hầm trú bom trong trường hợp khẩn cấp. Chính phủ đang tiến hành mở rộng hệ thống tàu điện ngầm. Ít nhất ba nhà ga mới đã được hoàn tất vào năm 2018, một trong số đó nằm ở phía tây Cung Thiếu nhi ở nam Bình Nhưỡng.
Nhân khẩu
Dân số

Dân số của Triều Tiên ước tính là 25.549.604 người vào năm 2022[180][181] so với 10,9 triệu người vào năm 1961.[182] Thành phần dân tộc của Triều Tiên là đồng nhất, ngoại trừ một cộng đồng người Hoa và người Nhật nhỏ.[183] Vào thế kỷ 20, các chuyên gia nhân khẩu dự đoán rằng dân số của Triều Tiên sẽ tăng lên 25,5 triệu người vào năm 2000 và 28 triệu người vào năm 2010, nhưng nạn đói Bắc Triều Tiên[184] từ năm 1995 đến năm 1998 làm chậm tốc độ tăng dân số và dẫn tới từ 240.000 người đến 420.000 người tử vong.[185]
Sau nạn đói, tốc độ tăng dân số giảm xuống 0,9% vào năm 2002[184] và chạm mức 0,5% vào năm 2014.[186] Những yếu tố khác làm giảm tốc độ tăng dân số bao gồm kết hôn muộn do thực hiện nghĩa vụ quân sự, không gian nhà ở giới hạn và thời gian lao động, học tập chính trị.[184] Sinh suất của Triều Tiên là 14,5/1.000 dân vào năm 2014.[187] Hai phần ba số hộ gia đình là đại gia đình sinh sống trong nhà ở hai phòng. Gần như tất cả mọi người đều kết hôn và việc ly hôn cực kỳ hiếm.[188]
Tôn giáo
Tôn giáo tại Triều Tiên[189]
Triều Tiên chính thức là một nhà nước vô thần.[190][191] Hiến pháp đảm bảo quyền tự do tôn giáo nhưng cấm sử dụng tôn giáo để "gây tổn hại cho Nhà nước hoặc trật tự xã hội".[21][192][193] Trên thực tế, quyền tự do tôn giáo bị hạn chế nghiêm trọng.[194][195] Hoạt động truyền giáo bị Nhà nước cấm nhằm ngăn chặn ảnh hưởng của nước ngoài. Từ thập niên 1980 đến đầu thập niên 2000, số lượng Kitô hữu đi lễ nhà thờ tăng gấp đôi, trước đó chỉ thờ phượng một cách riêng tư hoặc tại những hội thánh tại gia.[196]
Triều Tiên có chung di sản Phật giáo và Khổng giáo với Hàn Quốc trong lịch sử xa xưa và Thiên Chúa giáo cùng các phong trào Thiên Đạo giáo (천도교, Ch'ŏndogyo) gần đây. Theo báo Le Monde, đầu thế kỷ XX, Triều Tiên từng là nơi phúc âm được truyền bá mạnh nhất châu Á, chỉ sau Philippines. Sau khi miền bắc Triều Tiên thuộc quyền kiểm soát của chính quyền cộng sản vào năm 1945, một bộ phận trong tổng số 200.000 người Thiên chúa giáo (57.000 người Công giáo) di tản sang Hàn Quốc. Những tín đồ còn trụ lại bị tập trung vào một Liên đoàn Thiên chúa giáo, do một mục sư điều hành. Nhân vật này là anh em họ với mẹ của cố lãnh đạo Kim Il-sung, người sáng lập ra Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Hiện nay tại thủ đô Triều Tiên chỉ còn bốn nhà thờ, nhà thờ chính tòa Jangchoong của người Công giáo, hai nhà thờ Tin lành và một nhà thờ Chính thống giáo, được nhà nước phê chuẩn cho tồn tại, mà những người ủng hộ tự do tôn giáo cho là có để trưng ra cho những vị khách nước ngoài. Người phụ trách việc thờ phượng do chính quyền Bình Nhưỡng bổ nhiệm.[197][198] Theo số liệu chính thức, có 4.000 tín đồ Công giáo và 11.000 người Tin lành, trong tổng dân số 20 triệu người. Các hoạt động Thiên chúa giáo và Tin Lành, do trái ngược với quan điểm chính trị của Đảng Lao động, bị hạn chế nghiêm ngặt.[199]
Theo một danh sách xếp hạng do tổ chức Open Doors ("Những Cánh Cửa Mở") đưa ra, Triều Tiên bị cho là nước ngược đãi ghê gớm nhất đối với những người Thiên chúa giáo trên thế giới.[200]
Ngôn ngữ
Tiếng Bắc Triều Tiên chuẩn là ngôn ngữ tiêu chuẩn của tiếng Hàn Quốc tại Triều Tiên, có một số khác biệt so phương ngữ Seoul của Hàn Quốc.[201] Triều Tiên gọi phương ngữ của mình là "tiếng văn hóa" (Munhwaŏ) và chỉ trích phương ngữ Seoul là suy đồi vì vay mượn từ trong tiếng Trung Quốc và các ngôn ngữ châu Âu (đặc biệt là tiếng Anh).[202][203] Các từ mượn từ tiếng Trung Quốc, tiếng Mãn Châu hoặc phương Tây và Hanja đều bị loại bỏ.[202] Bảng chữ cái tiếng Hàn được gọi là Chosŏn'gŭl ở Triều Tiên.[204][205]
Thực tế, sau hàng chục năm bị phân liệt, ngôn ngữ của hai miền Nam Bắc đã phát triển theo hai hướng rất khác nhau. Theo các chuyên gia, số từ vựng mà cả hai bên cùng hiểu được chỉ chiếm khoảng 70%. Xã hội khép kín của Bắc Triều Tiên khiến ngôn ngữ của họ đã thay đổi rất ít kể từ khi bán đảo bị chia cắt từ sau chiến tranh thế giới thứ hai. Trong khi đó, ngôn ngữ Hàn Quốc đã phát triển, đa dạng hơn nhiều do tiếp xúc với các nền văn hóa và công nghệ bên ngoài.[206] Trong khi người Hàn Quốc có xu hướng sử dụng ngày càng nhiều từ vay mượn của tiếng nước ngoài thì một số từ ngữ của người Triều Tiên lại mang tính nhạy cảm chính trị. Điều này khiến ngôn ngữ miền Bắc ít có từ mượn tiếng Anh hơn so với nước láng giềng.[207]
Việc La tinh hoá chữ viết cũng có khác biệt. Triều Tiên tiếp tục sử dụng hệ Latin hoá tiếng Triều Tiên của McCune-Reischauer trong khi đó miền Nam dùng phiên bản đã sửa đổi.
Giáo dục

Giáo dục tại Triều Tiên là miễn phí bắt buộc cho đến trung học,[208] các trường trước đầu những năm 1990 có phát đồng phục miễn phí cho học sinh.[209] Cách giáo dục áp dụng khả năng nghiệm suy để học sinh tích cực trong việc phát triển tính độc lập và sáng tạo của mình.[210] Giáo dục bắt buộc kéo dài mười một năm, bao gồm một năm mẫu giáo, bốn năm giáo dục tiểu học và sáu năm giáo dục trung học.[211] Khoảng năm 2012, Triều Tiên cải cách giáo dục sang chế độ 12 năm, bao gồm: một năm mẫu giáo, năm năm giáo dục tiểu học, ba năm giáo dục trung học cơ sở và ba năm giáo dục trung học phổ thông. Khai giảng năm học mới vào ngày 1 tháng 4 hàng năm, do đó các năm học cũ phải kết thúc trước tháng 3.[212]
Hơn 8 phần trăm của chương trình học là về "Chủ tịch Vĩ đại Kim Nhật Thành" và "Đạo đức Cộng sản". Ở trung học, các môn học "Chủ tịch Vĩ đại Kim Nhật Thành", "Đạo đức Cộng sản", và "Cương lĩnh Đảng Cộng sản" chỉ chiếm 5,8 phần trăm. Những bài học môn Tiếng Triều Tiên có những đầu đề như "Kim Chính Nhật đang xem ảnh", học sinh mẫu giáo được học các bài "Tuổi thơ của nguyên soái Kim".

Cao học không bắt buộc tại Triều Tiên. Nó chia thành hai hệ thống: học tập giáo dục đại học và học giáo dục đại học để tiếp tục học cao hơn. Học tập giáo dục đại học bao gồm ba loại trường đại học, trung học chuyên nghiệp, và trường kỹ thuật. Tốt nghiệp thạc sĩ và nghiên cứu cấp tiến sĩ thuộc về trường đại học, hai trường đại học đáng chú ý Triều Tiên là Đại học Kim Il-sung và Đại học Khoa học và Công nghệ Bình Nhưỡng cả hai đều ở Bình Nhưỡng.[213]Trường Đại học Kim Nhật Thành gồm nhiều khoa như: kinh tế, lịch sử, triết học, luật, tiếng nước ngoài, văn học, địa lý, vật lý, toán, hóa, năng lượng hạt nhân, sinh học, và khoa học máy tính.[214][215] Để bắt kịp thời đại thông tin, sinh viên đại học nào có tài về máy tính sẽ được miễn nhiều môn như lý, hóa, sinh, trừ môn học chính và môn "Lịch sử cách mạng của Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật". Thư viện trung ương của Triều Tiên có đến 20 phòng đọc, 14 phòng học và 3 triệu đầu sách.[216]

Bởi vì sự nhấn mạnh vào việc giáo dục liên tục cho tất cả các thành viên của xã hội nên việc giáo dục học tập khi trưởng thành hoặc làm việc nghiên cứu luôn được hỗ trợ tích cực. Trên thực tế, tất cả mọi người trong nước tham gia trong một số hoạt động giáo dục, thường là dưới hình thức "nhóm nghiên cứu nhỏ". Đầu những năm 1990, người dân ở các vùng nông thôn đã được tổ chức vào "gia đình năm người", những nhóm này có chức năng giáo dục và giám sát. Nhân viên văn phòng và nhà máy có hai giờ để "học thêm" sau khi làm việc mỗi ngày về các chủ đề chính trị và kỹ thuật. Các "nhà máy của kiến thức" được mở cho các công nhân học thêm các kỹ năng mới mà không cần phải nghỉ việc. Học sinh làm việc bán thời gian, nghiên cứu vào buổi tối, hoặc có những khóa học ngắn hạn chuyên sâu, có thể nghỉ làm việc trong một tháng hoặc lâu hơn. Các "nông trang của kiến thức" cũng được mở nơi lao động nông thôn có thể học để trở thành kỹ sư và trợ lý kỹ sư. Đối với công nhân và nông dân không nhận được giáo dục phổ thông thì có "trường học cho người lao động" và "trường dạy nghề cấp cao người lao động", mặc dù đến cuối những năm 1990 những nhóm này không còn quan trọng nhưng vẫn tồn tại.[214]
Xã hội Triều Tiên nhìn chung là xã hội học tập và thăng tiến chủ yếu dựa trên tài năng và mức độ cống hiến. Khu chung cư cao cấp ở trung tâm Bình Nhưỡng được phân miễn phí cho các giáo sư Đại học Kim Nhật Thành, các vận động viên đạt thành tích cao, nhà khoa học, các văn nghệ sĩ, người lao động đạt thành tích xuất sắc... Tại Thư viện Kim Nhật Thành trong tòa nhà 11 tầng vào một ngày có khoảng 5-7000 sinh viên, cán bộ đến học tập, nghiên cứu. Tại trường chuyên phổ thông có đầy đủ tiện nghi của một trường tiên tiến với các giảng đường hiện đại và khu thể thao phức hợp dành cho học sinh xuất sắc để đào tạo các em trở thành những kỹ sư, nhà nghiên cứu chất lượng.
Triều Tiên có tỷ lệ dân số biết chữ trung bình là trên 99%.[10] Dù kinh tế còn khó khăn nhưng Triều Tiên có rất nhiều thành tựu về khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự, họ có thể tự chế tạo từ điện thoại di động, máy tính bảng cho tới máy bay không người lái, xe tăng, tàu ngầm, tên lửa đạn đạo tầm xa, tự phóng vệ tinh lên vũ trụ... và thử thành công bom nguyên tử.
Y tế

Mặc dù bị cấm vận, Triều Tiên có một dịch vụ y tế quốc gia và hệ thống bảo hiểm y tế khá tốt[217] bên cạnh những mặt hạn chế như thiếu thuốc men (bệnh viện có rất ít thuốc tây mà chủ yếu là đông dược), thiết bị y tế cũ kỹ, không có máy móc hiện đại và trình độ tay nghề bác sĩ không cao, không được tiếp cận với kỹ thuật y học hiện đại của thế giới.[218]

Triều Tiên dành 3% tổng sản phẩm quốc nội về chăm sóc sức khỏe. Bắt đầu từ những năm 1950, Triều Tiên nhấn mạnh về chăm sóc y tế, và giữa năm 1955 và 1986, số lượng bệnh viện đã tăng từ 285 đến 2.401 và số lượng phòng khám từ 1.020 lên 5.644.[219] Có các bệnh viện riêng cho các nhà máy và các mỏ. Từ năm 1953, Triều Tiên đã bắt đầu thi hành chính sách y tế miễn phí cho cán bộ công nhân viên và đến khoảng năm 1960, hệ thống y tế hoàn toàn miễn phí đối với mọi người dân.[218] Kể từ năm 1979, y học truyền thống được nhấn mạnh nhấn mạnh và đưa vào việc chữa trị nhiều hơn.
Thập niên 1960, Triều Tiên thành lập một đội quân bác sĩ gia đình, mỗi người phụ trách khám chữa một cụm dân cư đồng thời đẩy mạnh tiêm chủng và lối sống lành mạnh. Nhưng đến thập niên 1990, y tế Triều Tiên bị ảnh hưởng nặng nề bởi nền kinh tế trì trệ cùng lệnh cấm vận và cô lập từ phương Tây.[220]
Hệ thống y tế của Triều Tiên đã bị suy giảm mạnh kể từ những năm 1990 do thiên tai, các vấn đề kinh tế, tình trạng thiếu lương thực và năng lượng. Nhiều bệnh viện và phòng khám ở Triều Tiên hiện nay không có thuốc thiết yếu, thiết bị, nước sinh hoạt và điện.[221]
Các bệnh truyền nhiễm như bệnh lao, sốt rét và viêm gan B được coi là bệnh đặc hữu.[222] Tuổi thọ trung bình của người dân là 69,2 tuổi đứng hạng 151/221 trên thế giới năm 2009.[223]
Theo hội Chữ thập đỏ thì họ đang cố gắng viện trợ các thiết bị y tế cho 1.700 bệnh viện và phòng khám của Triều Tiên với 300.000 nhân viên tình nguyện và 510 trạm khám bệnh lưu động, than đá cũng được đưa đến để giúp cho các cơ sở y tế hoạt động hiệu quả trong những tháng mùa đông lạnh nhất.[224]
Tại Bình Nhưỡng, có hẳn một bệnh viện dành cho người nước ngoài nằm ở quận Taedonggang-guyok (Đại Đồng Giang), nơi tập trung hầu hết đại sứ quán các nước. Bệnh viện không lớn, khá cũ kỹ nhưng sạch sẽ, đầy đủ thiết bị với dãy nhà hai tầng làm nơi khám bệnh và dãy ba tầng nội trú kế bên. Tất cả người nước ngoài đều buộc phải khám chữa bệnh ở bệnh viện này chứ không được phép vào bất cứ bệnh viện nào khác tại Bình Nhưỡng. Trước đây, bệnh viện này cũng miễn phí cho người nước ngoài. Những năm gần đây, chỉ tiền khám được miễn phí, còn tiền thuốc bệnh nhân phải chịu.[218]
Có nhiều thông tin trái ngược về tính hiệu quả của hệ thống y tế Triều Tiên. Tổ chức Ân xá Quốc tế cáo buộc Triều Tiên hiện nay đã thất bại trong việc đem đến cho người dân những nhu cầu chăm sóc sức khỏe cơ bản nhất, mỗi người dân chỉ được chi dưới 1 USD mỗi năm cho việc chăm sóc sức khỏe.[225] Cũng theo tổ chức này, các cuộc giải phẫu lớn tại Triều Tiên được diễn ra mà không có thuốc gây mê,[225] chăn mền trong các bệnh viện không được giặt giũ thường xuyên, kim tiêm không được tiệt trùng, và người dân Triều Tiên sử dụng thuốc giảm đau như là thuốc chữa bách bệnh,[225] và tỷ lệ cao người Triều Tiên bị suy dinh dưỡng.[225] Tờ Huffington Post (Mỹ) thì đăng bài báo cho rằng các y bác sỹ ngoại quốc tình nguyện đến Triều Tiên đã mô tả hệ thống y tế tại đây đang bị xuống cấp. Các lon bia được dùng làm bình đựng nước biển hay truyền dịch và bệnh nhân bị gãy tay chân chỉ được nẹp với những cái que thay vì được bó bột. Giải phẫu cắt chi thì không có thuốc gây mê và kim khâu vết thương cũ được tái sử dụng nhiều lần. Các bác sĩ tình nguyện nước ngoài còn thuật lại rằng họ đã từng chứng kiến cảnh một ông chồng Triều Tiên cầm nến soi cho một bác sĩ cắt bỏ bào thai trong bụng một thai phụ đang bị xuất huyết. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từng đánh giá nguồn ngân sách Bình Nhưỡng chi cho y tế thuộc hàng thấp nhất thế giới, chưa đến 1 USD/người, theo báo cáo của WHO hồi năm 2006.[226] Thống kê của CIA (Mỹ) cho rằng tỷ lệ trẻ sơ sinh tử vong của Triều Tiên là 24,5 trên 1.000, cao gấp 4 lần Mỹ và gấp 6 lần Hàn Quốc. Năm 2012, Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) cho rằng 25% trẻ em Triều Tiên dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng mạn tính, một phần ba phụ nữ bị thiếu máu.[220]
Nhưng ngược lại, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sau khi đến khảo sát đã mô tả hệ thống y tế Triều Tiên có những thành công "đáng ghen tị đối với các nước đang phát triển", dù vẫn còn những thách thức bao gồm cơ sở hạ tầng bị xuống cấp, thiếu trang thiết bị và thiếu thuốc men.[227][cần nguồn tốt hơn] Francis Markus, phát ngôn viên Hội Chữ thập Đỏ và Tổ chức Trăng lưỡi liềm Đỏ khu vực Đông Á cho rằng việc đào tạo y bác sĩ ở Triều Tiên là phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế, các y bác sĩ Triều Tiên là những chuyên gia tận tụy, giỏi chuyên môn, họ được tiếp cận với kiến thức, kỹ thuật mà Triều Tiên không sẵn có.[220]
Nạn đói
Thập niên 1990, Triều Tiên lâm vào nạn đói do thiên tai (một loạt các trận lũ lụt và hạn hán) làm mất mùa. Thêm vào đó là việc quản trị kinh tế kém cỏi và mất đi sự giúp đỡ của đồng minh Liên Xô làm cho việc sản xuất thực phẩm và nhập cảng giảm rất nhanh chóng. Chính quyền Triều Tiên đã quá cứng nhắc để có thể giảm thiểu thảm họa [228][229] Khi đó, Lý Quang Diệu đã từng nhận định: "Triều Tiên là một trong những quốc gia được cai trị tệ nhất thế giới, thất bại với cả những nghĩa vụ cơ bản nhất, ví dụ như đảm bảo cho người dân được đủ ăn."[230] Ước tính nạn đói ở Triều Tiên đã làm chết khoảng 240.000 tới 3.500.000 người (dân số Triều Tiên khi ấy khoảng 22 triệu người) trong thập niên 1990 với đỉnh cao là năm 1997.[228][229] Tới năm 1999, lương thực và cứu trợ nhân đạo đã làm ngưng số người chết vì nạn đói, nhưng việc Triều Tiên tiếp tục chương trình vũ khí hạt nhân dẫn tới giảm sút viện trợ quốc tế.
Mùa xuân năm 2005, Chương trình lương thực thế giới báo cáo rằng các điều kiện gây ra nạn đói là một mối nguy hiểm và đang quay trở lại Triều Tiên, và chính phủ đã thông báo tập hợp hàng triệu cư dân thành phố tới giúp đỡ những người nông dân.[231][232] Tuy nhiên sau đó, chính phủ Triều Tiên báo rằng sản lượng lương thực 2005 đạt tới 1,6 triệu tấn (tăng 0,1% so với năm 2001), bội thu nhất trong 9 năm. Vào khoảng tháng 9 năm 2005, Triều Tiên từ chối nhận những viện trợ lương thực từ bên ngoài vì tuyên bố đã có thể tự lập và phát hiện nhiều nhóm cứu trợ là điệp viên phá hoại nền nông nghiệp của Triều Tiên. Đây là nạn đói duy nhất trong lịch sử xảy ra ở một quốc gia đô thị hóa trong thời bình.[233]
Theo Tổ chức Ân xá quốc tế cáo buộc thì người dân Triều Tiên phải ăn cả cỏ dại, vỏ và rễ cây[234][235] để sống qua ngày. Theo tổ chức này, trong khi chính phủ Triều Tiên không đủ khả năng nuôi sống dân chúng nhưng họ vẫn đang từ chối hợp tác toàn diện với cộng đồng quốc tế để nhận viện trợ lương thực.[225] Hãng tin ABC News của Úc chiếu 1 đoạn video mà họ cho là từ "một nhà báo giấu tên" ở Triều Tiên, trong video có những trẻ em Triều Tiên mà họ cho là mồ côi vì cha mẹ chết đói hoặc bị bắt vào trại cải tạo. Đài này còn cho rằng hiện nay nạn đói đã lan đến quân đội của Triều Tiên, lực lượng thường được ưu tiên về lương thực. Đoạn video có một binh sĩ Triều Tiên cho biết trong 100 đồng chí của anh ta thì hết một nửa bị suy dinh dưỡng. Theo ABC News, những người dân thiếu đói đang phải lao động để hoàn tất một đường ray xe lửa dành riêng cho Kim Jong-un, người khi ấy sắp kế vị cha mình. Cũng như những thông tin khác của phương Tây về Triều Tiên, tính xác thực của đoạn video không được kiểm chứng vì tính khép kín của đất nước này.
Tuy nhiên, Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc (FAO) đã báo cáo rằng: dù suy dinh dưỡng và thực phẩm thiếu thốn là khá phổ biến tại Triều Tiên, nhưng người dân ở đây không hề bị nạn đói đe dọa.[236] Theo con số của Chương trình Lương thực Thế giới, năm 2013 Triều Tiên đã nhập kho khoảng 5,93 triệu tấn lương thực và năm 2014 là 5,94 triệu tấn, đủ để cung ứng nhu cầu cơ bản của người dân. Nguyên nhân vụ thu hoạch kỷ lục xuất phát từ đường lối đúng đắn của ban lãnh đạo mới khi đề ra chủ trương thay đổi trong quản lý nông nghiệp từ năm 2012.[237] Theo số liệu của FAO, năm 2012, Triều Tiên sản xuất được 2,7 triệu tấn gạo, 2 triệu tấn rau, 2 triệu tấn ngô và 1,8 triệu tấn khoai tây,[238] đủ cho nhu cầu của 25 triệu dân nước này.
Bilai Dersa Gaga, Phó văn phòng đại diện Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) tại Bình Nhưỡng đã khẳng định Triều Tiên không có nạn đói trong bài phỏng vấn với hãng thông tấn Itar-Tass. Ông nhấn mạnh: "Ở Triều Tiên có nơi gặp tình trạng thiếu hụt lương thực nhưng tuyệt đối không có dấu hiệu của nạn đói". Ông Bilai cho biết, truyền thông phương Tây thường sử dụng các "nguồn tin giấu tên" khi đề cập đến nạn đói ở Triều Tiên, những dữ liệu vốn không đáng tin cậy và nhiều khi là bịa đặt, đồng thời khẳng định nhân viên FAO khi khảo sát tình trạng nông thôn Triều Tiên đã không phát hiện ra dấu hiệu của nạn đói.[239]
Báo trực tuyến Sputnik của Nga cho là trên báo chí thế giới vẫn xuất hiện những tin tức kiểu như "Triều Tiên đối mặt với hạn hán" hay "mỗi người dân đất nước chỉ được một chén cơm hàng ngày". Các chuyên gia lưu ý rằng: việc thiếu thông tin về đời sống tại Triều Tiên đã làm lan truyền những tin tức dựa trên dữ liệu đã cũ. Năm 2014, nhà Triều Tiên học người Nga, Tiến sĩ Konstantin Asmolov nhấn mạnh:[240]
- "Ở Triều Tiên, cảnh thiếu đói những năm 1990 đã không còn từ lâu. Quả là có một số vấn đề như thực phẩm tương đối đơn điệu, số lượng hạn chế, không phải lúc nào cũng đủ, nhưng đó không phải nạn đói. Hơn thế, nhờ loạt tổ hợp biện pháp mà năm ngoái Triều Tiên đã tự túc được thực phẩm. Họ ngày càng ít lệ thuộc vào viện trợ nhân đạo. Nhưng sự la lối rằng, người Triều Tiên đang chết vì đói, có động thái khiêu khích quân sự nhằm đòi viện trợ nhân đạo là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động tuyên truyền chống Bình Nhưỡng."
Viện trợ nhân đạo
Để đối phó với nạn đói ở Triều Tiên vào giữa những năm 1990, Nga đã viện trợ nhân đạo hai lần vào năm 1997: lương thực và thuốc trị giá 4,5 tỷ rúp cũ vào mùa thu và 370 tấn đường, thịt hộp, cá và sữa trị giá 3,5 tỷ rúp vào tháng 12[241] Vào năm 2011, Nga đã cung cấp cho Triều Tiên 50.000 tấn ngũ cốc cũng như bột mì, trị giá 5 triệu đôla trong Chương trình Lương thực Thế giới. Ngoài ra, 10.000 tấn ngũ cốc đã được Gazprom gửi đến Bắc Triều Tiên.[242]
Trung Quốc là một trong các nước có viện trợ chính cho Triều Tiên. Trung Quốc thường viện trợ gạo và phân bón miễn phí cho Triều Tiên. Trung Quốc đã viện trợ một lượng lớn phân u rê cho Triều Tiên, tương đương với tổng lượng phân u rê mà miền Bắc đã nhập khẩu trong năm 2016. Trước đó, vào năm 2013, Bắc Kinh cũng từng viện trợ 200.000 tấn phân u-rê[243] Trong năm 2018, Trung Quốc viện trợ 56 triệu USD hàng hóa, và trong 8 tháng đầu năm 2019, Trung Quốc đã viện trợ 35,14 triệu USD hàng hóa cho Triều Tiên, chưa kể giá trị viện trợ về xăng dầu và gạo[244] Một báo cáo trước Quốc hội Hoa Kỳ năm 2014 cho biết Trung Quốc hiện được cho là nguồn viện trợ lương thực lớn nhất của Triều Tiên, dù không có hệ thống giám sát nào được biết đến.[245]
Dữ liệu của Chính phủ Mỹ cho thấy, kể từ năm 1995 tới năm 2018, nước này đã gửi hơn 1 tỷ USD viện trợ không điều kiện cho Bắc Triều Tiên. Khoảng 60% số viện trợ này là lương thực-thực phẩm, phần còn lại là viện trợ nhiên liệu.[246] Thống kê cũng cho thấy Mỹ đã cung cấp hơn một nửa số lương thực viện trợ nước ngoài cho Triều Tiên kể từ năm 1995 đến năm 2008. Sau đó, viện trợ của Mỹ được chuyển một cách rời rạc, rồi bị chấm dứt bởi các vụ thử hạt nhân và kế hoạch phóng tên lửa của Triều Tiên.[245]
Hàn Quốc là nước viện trợ nhân đạo nhiều nhất cho Triều Tiên. Riêng Hàn Quốc đã chính thức viện trợ cho Triều Tiên 7 tỷ USD trong thời gian từ 1998-2007, dưới dạng tiền mặt, thực phẩm, phân bón, thuốc men,...[109] Đỉnh điểm là vào năm 2007, Hàn Quốc đã cung cấp khoản viện trợ nhân đạo khổng lồ lên tới 439.7 tỉ won (hơn 350 triệu USD) cho Triều Tiên.[247] Tuy vậy viện trợ đã giảm hẳn từ 2008 đến nay do căng thẳng gia tăng trong quan hệ hai nước. Hệ quả là tỷ lệ suy dinh dưỡng ở Triều Tiên đã tằng mạnh từ 32% năm 2006[248] lên 42% năm 2010,[249] theo số liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc.
Năm 2007, một trận lũ nghiêm trọng xảy ra ở Triều Tiên làm 600 người chết, Hàn Quốc đã cung cấp khoản tiền viện trợ 39,8 triệu USD để giúp đỡ Triều Tiên khắc phục hậu quả thiên tai. Lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-il phát biểu cảm ơn 11 quốc gia đã viện trợ cho Triều Tiên, song lại không hề nhắc tới Hàn Quốc.[250]
Năm 2017, bất chấp tình trạng căng thẳng gia tăng trong mối quan hệ giữa hai miền, Hàn Quốc vẫn thông qua kế hoạch viện trợ nhân đạo 8 triệu USD cho Triều Tiên.[251] Hàn Quốc là nước viện trợ lớn nhất cho Triều Tiên trong năm 2019 với tổng số tiền viện trợ 9 triệu USD.[252] Liên Hợp Quốc cho biết vào tháng 2 năm 2019, Triều Tiên đã phải lên tiếng về tình trạng thiếu lương thực, đồng thời đề nghị sự hỗ trợ của quốc tế.[253] Đáp lại, Hàn Quốc đã phê duyệt kế hoạch viện trợ cho Triều Tiên 8 triệu USD do lo ngại về tình trạng thiếu lương thực đang ngày càng tồi tệ tại nước này.[254]
Văn hóa

Có một sự sùng bái cá nhân rộng rãi đối với Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật, và đa số văn học, âm nhạc đại chúng, nhà hát, phim ảnh ở Triều Tiên đều là để ca ngợi hai lãnh đạo, mặt khác nhiều tác phẩm cũng ca ngợi sự đi lên của xã hội mới, tình yêu thương giữa nhân dân và lãnh đạo... Ở Triều Tiên, mọi người đều xem hai vị lãnh tụ Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật còn sống nên chỉ được phép viếng lãnh tụ bằng bó hoa và lẵng hoa. Tuyệt đối cấm viếng bằng vòng hoa vì họ quan niệm vật này chỉ có thể dành cho người đã chết. An ninh trong chuyện này cũng rất gắt gao, các cơ quan ngoại giao cũng không được phép mua và trực tiếp mang hoa đến viếng, mà chỉ có thể đặt tiền trước cho một cơ quan phục vụ chuyên trách. Hình ảnh và dấu ấn hai vị lãnh tụ Kim Nhật Thành và Kim Chính Nhật hiện diện khắp nơi trên đất nước. Ở nhiều địa danh hay những thiết chế lớn đều có bia biển rất lớn bằng bêtông ghi lại ngày tháng lãnh tụ từng ghé thăm. Đặc biệt là ở các quảng trường, ảnh lãnh tụ được treo ở vị trí trang trọng nhất giữa các kiến trúc chính. Để tạo nhiều điểm nhấn cho cả khu vực đô thị, người ta đắp cả ngọn đồi, xây bức tường lớn làm tranh hoành tráng về lãnh tụ.[255] Mức độ sùng bái cá nhân xung quanh Kim Chính Nhật và Kim Nhật Thành đã được minh họa vào ngày 11 tháng 6 năm 2012 khi một nữ sinh 14 tuổi ở Bắc Triều Tiên bị chết đuối khi cố gắng giải cứu chân dung của hai người trong một trận lụt.
Một sự kiện đại chúng ở Triều Tiên là thể dục đồng diễn. Màn đồng diễn lớn nhất gần đây được gọi là "Arirang". Nó được trình diễn sáu tối một tuần trong hai tháng và có hơn 100.000 người tham gia. Màn đồng diễn gồm nhảy múa, thể dục và múa kiểu ba lê để kỷ niệm lịch sử Triều Tiên và Đảng Lao động. Màn đồng diễn được tổ chức ở Bình Nhưỡng tại nhiều địa điểm (tuỳ theo tầm vóc của lễ hội theo từng năm) kể cả ở Nhà hát Lớn Mùng 1 Tháng 5. Lễ hội Arirang được tổ chức như để biểu dương sức mạnh của sự đồng lòng chung sức của người dân Triều Tiên. Đó cũng là lời nhắn nhủ rằng "đừng đi" trước tình trạng người dân rời miền Bắc chạy vào miền Nam kể từ ngày đất nước chia cắt.[256]
Du lịch

Theo nguyên tắc, bất kỳ ai cũng được phép du lịch tới Triều Tiên, và những ai có thể hoàn thành quá trình làm thủ tục thì đều không bị Triều Tiên từ chối cho nhập cảnh. Khách du lịch không được đi thăm thú bên ngoài vùng đã được cho phép trước mà không được hướng dẫn viên người Triều Tiên cho phép nhằm tránh các điệp viên nằm vùng. Các điểm du lịch nổi tiếng ở Triều Tiên là thủ đô Bình Nhưỡng, thành phố Kaesong và vùng núi Trường Bạch.
Thủ đô Bình Nhưỡng là nơi không thể bỏ qua ở Triều Tiên. Nơi đây gây ấn tượng bởi nhiều tượng đài lớn, những tòa nhà cao tầng và đường phố khang trang. Khác với hình dung của du khách, Bình Nhưỡng cũng có những nhà hàng phục vụ đồ ăn, thức uống theo phong cách phương Tây.[257]

Kaesong từng là kinh đô của Vương quốc Cao Câu Ly cách đây hơn 600 năm trước, nơi đây nổi tiếng với các lăng tẩm của các vua Cao Ly và bảo tàng Cao Câu Ly lưu giữ nhiều hiện vật có niên đại từ thế kỷ thứ 11.Vùng núi Trường Bạch được cho là nơi các lãnh đạo Triều Tiên chào đời. Đây là đỉnh núi cao nhất bán đảo Triều Tiên với 2.744 m so với mực nước biển. Ngọn núi này cũng xuất hiện trong bức khảm phía sau tượng hai cố lãnh đạo của Triều Tiên. Nhiều người Hàn Quốc cũng thường xuyên lên núi Trường Bạch, nhưng từ phía địa phận Trung Quốc. Moon Jae-in là tổng thống Hàn Quốc tại nhiệm đầu tiên tới thăm núi Trường Bạch trên lãnh thổ Triều Tiên trong hội nghị liên Triều lần thứ ba.

Wonsan là thành phố duyên hải nằm trên cung đường tới núi Kim Cương, nổi tiếng với ngọn thác Ullim. Ngoài ra, ở đây còn có thác Kuryong với 9 dòng đổ xuống chân núi. Dưới sức chảy liên tục của dòng thác, phía chân núi hình thành nên một đầm sâu. Tương truyền chín con rồng đã trú ngụ tại đây nên người ta gọi là đầm Cửu Long
Tháng 7 năm 2004, Quần thể kinh thành và lăng mộ Cao Câu Ly là địa điểm đầu tiên ở Triều Tiên được đưa vào danh sách Các di sản văn hoá thế giới của UNESCO.
Vì lí do chính trị, những khách du lịch có hộ chiếu Hoa Kỳ nói chung đều không được cấp visa, dù vẫn có một số ngoại lệ từng xảy ra vào năm 1995, 2002 và 2005. Triều Tiên đã thông báo cho những nhà tổ chức du lịch rằng họ sẽ cấp visa cho những người mang hộ chiếu Hoa Kỳ vào năm 2006. Các công dân Hàn Quốc cần có giấy phép đặc biệt của cả hai chính phủ mới được vào Triều Tiên. Năm 2002, vùng xung quanh Kŭmgangsan (núi Kim Cương), một ngọn núi đẹp gần biên giới Hàn Quốc, đã được chỉ định làm một địa điểm du lịch đặc biệt Khu du lịch Kŭmgangsan, nơi các công dân Hàn Quốc không cần giấy phép đặc biệt. Các tour du lịch do các công ty tư nhân điều hành đã đưa hàng nghìn người dân ở miền Nam bán đảo Triều Tiên tới núi Kim Cương hàng năm. Núi Kim Cương được xem là dãy núi đẹp nhất Triều Tiên. Khu nghỉ dưỡng ở đây là nơi diễn ra những cuộc đoàn tụ của người dân hai miền Triều Tiên. Núi cao 1.638 m, được hình thành từ những khối đá hoa cương lớn rắn chắc.
Tháng 7 năm 2005 công ty Hyundai của Hàn Quốc đã đạt được một thoả thuận với Chính phủ Triều Tiên về việc mở cửa thêm nhiều khu du lịch, gồm cả núi núi Paektu (Bạch Đầu) và Kaesŏng (Khai Thành).
Ngày 11 tháng 7 năm 2008, một nữ du khách Hàn Quốc bị 1 lính Triều Tiên bắn chết tại khu nghỉ mát núi Kŭmgang của Triều Tiên. Chính quyền Seoul đã ngưng lại chương trình du lịch núi Kŭmgang và đưa ra yêu cầu điều tra vụ việc trước khi cho phép dự án được khởi động trở lại, nhưng Triều Tiên cho đến nay vẫn từ chối đáp ứng.[258]
Ẩm thực

Ẩm thực Triều Tiên đã phát triển qua nhiều thế kỷ thay đổi chính trị xã hội. Bắt nguồn từ truyền thống nông nghiệp và du mục cổ xưa ở miền nam Mãn Châu và Bán đảo Triều Tiên, nó đã trải qua một sự tương tác phức tạp của môi trường tự nhiên và các xu hướng văn hóa khác nhau. Các món cơm và kim chi là món ăn chính của người Triều Tiên. Trong một bữa ăn truyền thống, họ đi kèm cả hai món ăn phụ (banchan) và các món chính như cháo, bulgogi hoặc mì sợi. Rượu soju là thức uống tinh thần truyền thống nổi tiếng nhất của Triều Tiên.
Nhà hàng nổi tiếng nhất của Bắc Triều Tiên, Okryu-gwan, nằm ở Bình Nhưỡng, được biết đến với món mì lạnh Naengmyeon. Các món ăn khác được phục vụ ở đó bao gồm súp cá đối xám với cơm, súp sườn bò, bánh kếp đậu xanh, sinseollo và các món ăn được làm từ rùa Terrapin. Okryu-gwan gửi các nhóm nghiên cứu về nông thôn để thu thập dữ liệu về ẩm thực Triều Tiên và giới thiệu các công thức nấu ăn mới. Một số thành phố châu Á tổ chức các chi nhánh của chuỗi nhà hàng Bình Nhưỡng nơi các nữ tiếp viên biểu diễn âm nhạc và khiêu vũ.
Năm 2015, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) quyết định đưa món kim chi đỏ (khác với món kim chi ở Hàn Quốc đã được công nhận vào năm 2013) vào danh sách danh sách đề cử chính thức di sản văn hóa phi vật thể thế giới.[259]
Âm nhạc
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |
Chính phủ nhấn mạnh những giai điệu dựa trên dân gian lạc quan và nhạc cách mạng trong suốt hầu hết thế kỷ 20. Thông điệp về ý thức hệ được truyền tải qua các bản nhạc lớn như "Năm cuộc cách mạng vĩ đại" dựa trên ch'angguk truyền thống của Triều Tiên. Những vở opera cách mạng khác với các đồng nghiệp phương Tây của họ bằng cách thêm các nhạc cụ truyền thống vào dàn nhạc và tránh các phân đoạn ngâm thơ. Bể máu là tác phẩm được trình diễn rộng rãi nhất trong Năm Đại nhạc hội: kể từ khi ra mắt năm 1971, nó đã được phát hơn 1.500 lần, và chuyến lưu diễn năm 2010 tại Trung Quốc là một thành công lớn. Âm nhạc cổ điển phương Tây của Brahms, Tchaikovsky, Stravinsky và các nhà soạn nhạc khác được trình diễn bởi cả Dàn nhạc Giao hưởng Nhà nước và dàn nhạc sinh viên.
Nhạc pop xuất hiện vào những năm 1980 với Dàn nhạc điện tử Pholbo và Ban nhạc nhẹ Wangjaesan. Cải thiện quan hệ với Hàn Quốc sau hội nghị thượng đỉnh liên Triều năm 2000 đã gây ra sự suy giảm các thông điệp ý thức hệ trực tiếp trong các bài hát pop, nhưng các chủ đề như tình đồng chí, nỗi nhớ và xây dựng một đất nước hùng mạnh vẫn còn. Vào năm 2014, ban nhạc ban nhạc Moranbong toàn nữ được mô tả là nhóm nhạc nổi tiếng nhất trong cả nước. Người Bắc Triều Tiên cũng thích nghe nhạc K-Pop của Hàn Quốc vốn lan rộng qua các thị trường bất hợp pháp.
Văn học
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |

Tất cả các nhà xuất bản đều thuộc sở hữu của chính phủ hoặc Đảng Lao động Triều Tiên vì chúng được coi là một công cụ quan trọng để tuyên truyền. Nhà xuất bản Đảng Lao động Triều Tiên là nhà xuất bản có thẩm quyền nhất trong số đó và xuất bản tất cả các tác phẩm của Kim Il-sung, tài liệu giáo dục tư tưởng và tài liệu chính sách của đảng. Văn học nước ngoài được xuất bản hạn chế, chẳng hạn như các ấn bản truyện cổ tích Ấn Độ, Đức, Trung Quốc và Nga, kịch Shakespeare và một số tác phẩm của Bertolt Brecht và Erich Kästner.
Các tác phẩm cá nhân của Kim Il-sung được coi là "kiệt tác cổ điển" trong khi những tác phẩm được tạo ra theo chỉ dẫn của ông được gắn nhãn "mô hình của văn học Juche". Chúng bao gồm Số phận của một người đàn ông quân đoàn tự vệ, Bài ca của Triều Tiên và Lịch sử bất tử, một loạt tiểu thuyết lịch sử miêu tả sự đau khổ của người Triều Tiên dưới sự chiếm đóng của Nhật Bản. Hơn bốn triệu tác phẩm văn học đã được xuất bản từ những năm 1980 đến đầu những năm 2000, nhưng hầu hết tất cả chúng thuộc về một loạt các thể loại chính trị hẹp như "văn học cách mạng đầu tiên của quân đội".
Khoa học viễn tưởng được coi là một thể loại thứ cấp vì nó phần nào rời xa các tiêu chuẩn truyền thống. Bối cảnh kỳ lạ của các câu chuyện giúp các tác giả có nhiều tự do hơn để mô tả chiến tranh mạng, bạo lực, lạm dụng tình dục và tội phạm, vốn không có ở các thể loại khác. Các tác phẩm khoa học viễn tưởng tôn vinh công nghệ và thúc đẩy khái niệm Juche về sự tồn tại của con người thông qua các mô tả về robot, thám hiểm không gian và sự bất tử.
Điện ảnh
Hãng phim lớn nhất của Triều Tiên là Xưởng phim truyện Triều Tiên với một trường quay rộng khoảng 930.000 m² ở ngoại ô Bình Nhưỡng. Các hãng phim lớn khác ở Triều Tiên có thể kể tới Xưởng phim tài liệu Triều Tiên, Xưởng phim mùng 8 tháng 2 và Xưởng phim Khoa học - Giáo dục Triều Tiên (SEK Studio). Hãng SEK đã thực hiện các công đoạn sản xuất cho sê-ri phim hoạt hình của Mondo TV như King Lion Simba và Pocahontas. Năm 2005, SEK cũng là hãng phim Triều Tiên thực hiện dự án điện ảnh hợp tác đầu tiên của hai miền, đó là bộ phim hoạt hình Thẩm Thanh Vương hậu (왕후 심청, Wanghu Simcheong).
Do tính chất cô lập cao độ của chính quyền Triều Tiên nên thông tin về sự phát triển và các tác phẩm của nền điện ảnh nước này rất ít được thế giới biết tới. Trái lại, phim truyền hình của Hàn Quốc, đối thủ của Triều Tiên, được biết đến ở nhiều nước, đặc biệt ở các nước châu Á, và các diễn viên Hàn Quốc rất được yêu thích.
Ở Triều Tiên, xem phim Hàn Quốc là một tội nghiêm trọng. Tờ JoongAng Ilbo của Hàn Quốc còn loan tin rằng 10.000 người đã được triệu tập tới một sân vận động ở Wonsan để chứng kiến việc xử tử 8 phạm nhân bị kết tội xem các bộ phim truyền hình Hàn Quốc trái phép. Tuy nhiên, trang web tin tức Daily NK, trang chuyên về tin tức Triều Tiên lại cho biết họ không nhận được thông tin nào về vụ tử hình này.[260][261]
Truyền thông
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |
Các chính sách của chính phủ đối với phim ảnh không khác gì những chính sách được áp dụng cho các bộ phim chuyển động nghệ thuật khác phục vụ để hoàn thành các mục tiêu của "giáo dục xã hội". Một số bộ phim có ảnh hưởng nhất dựa trên các sự kiện lịch sử (An Jung-geun bắn Itō Hirobumi) hoặc truyện dân gian (Hong Gildong). Hầu hết các bộ phim đều có những câu chuyện tuyên truyền có thể dự đoán được, khiến điện ảnh trở thành một trò giải trí không phổ biến; khán giả chỉ xem những bộ phim có các diễn viên yêu thích của họ. Các tác phẩm phương Tây chỉ có sẵn trong các buổi chiếu riêng tư cho các đảng viên cấp cao, mặc dù bộ phim Titanic năm 1997 thường được chiếu cho sinh viên đại học như một ví dụ về văn hóa phương Tây. Truy cập vào các sản phẩm truyền thông nước ngoài có sẵn thông qua DVD nhập lậu và truyền hình hoặc đài phát thanh ở khu vực biên giới. Những bộ phim phương Tây như The Interview, Titanic và Charlie Angels chỉ là một vài bộ phim bị buôn lậu qua biên giới Bắc Triều Tiên, cho phép tiếp cận công dân Bắc Triều Tiên.
Truyền thông ở Bắc Triều Tiên nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ nhất trong các chính phủ trên thế giới. Việc kiểm duyệt ở Bắc Triều Tiên bao gồm tất cả các thông tin do truyền thông tạo ra. Được giám sát chặt chẽ bởi các quan chức chính phủ, các phương tiện truyền thông được sử dụng nghiêm ngặt để củng cố lý tưởng được chính phủ phê duyệt. Không có tự do báo chí ở Bắc Triều Tiên vì tất cả các phương tiện truyền thông được kiểm soát và lọc qua kiểm duyệt của chính phủ. Mức độ tự do báo chí năm 2017 ở Triều Tiên là hạng thứ 180 (cuối cùng) trong số 180 quốc gia trong Chỉ số Tự do Báo chí hàng năm của Phóng viên Không Biên giới. Theo Freedom House, tất cả các cơ quan truyền thông đóng vai trò là cơ quan ngôn luận của chính phủ, tất cả các nhà báo đều là đảng viên và nếu nghe các chương trình phát thanh nước ngoài có thể bị tử hình. Nhà cung cấp tin tức chính là Thông tấn xã Trung ương Triều Tiên (KCNA). Tất cả 12 tờ báo lớn và 20 tạp chí định kỳ, bao gồm Rodong Sinmun, được xuất bản tại thủ đô.
Có ba đài truyền hình nhà nước. Hai trong số họ chỉ phát sóng vào cuối tuần và Đài Truyền hình Trung ương Triều Tiên được phát sóng mỗi ngày vào buổi tối. Trang web Uriminzokkiri và các tài khoản YouTube và Twitter có liên quan với nó phân phối hình ảnh, tin tức và video do phương tiện truyền thông chính phủ phát hành. Associated Press đã mở văn phòng toàn thời gian kiểu phương Tây đầu tiên ở Bình Nhưỡng vào năm 2012.
Các ngày lễ chính
Thể thao
Phần này không có nguồn tham khảo nào. |

Hầu hết các trường học ở Triều Tiên đều cung cấp các buổi tập thể thao hàng ngày cho học sinh, sinh viên trong các hiệp hội bóng đá, bóng rổ, bóng bàn, thể dục dụng cụ, taekwondo, quyền anh và những môn khác. Bóng đá Triều Tiên từng được xem là một nền bóng đá chất lượng ở châu Á. Giải bóng đá Ngoại hạng Triều Tiên rất phổ biến trong nước và các trận đấu của giải thường được truyền hình trực tiếp. Đội tuyển bóng đá quốc gia Bắc Triều Tiên thậm chí đã 2 lần dự World Cup, với lần gần nhất tại World Cup 2010, khi thua cả ba trận đấu với Brasil, Bồ Đào Nha và Bờ Biển Ngà. Sự xuất hiện của đội ở giải năm 1966 thành công hơn nhiều, chứng kiến chiến thắng bất ngờ 1-0 trước Ý và trận thua tứ kết trước Bồ Đào Nha với tỷ số 3-5. Một đội tuyển bóng rổ quốc gia cũng tham gia các cuộc thi bóng rổ quốc tế. Vào tháng 12 năm 2013, cựu cầu thủ bóng rổ người Mỹ Dennis Rodman đã đến thăm Triều Tiên để giúp đào tạo và phát triển đội tuyển bóng rổ quốc gia sau khi anh phát triển tình bạn với Kim Jong-un.

Sự xuất hiện đầu tiên của Bắc Triều Tiên ở Thế vận hội Mùa hè đến vào năm 1964. Thế vận hội Mùa hè 1972 chứng kiến các vận động viên Triều Tiên thi đấu lần đầu tiên và có năm huy chương, trong đó có một huy chương vàng. Ngoại trừ Thế vận hội Los Angeles và Seoul bị tẩy chay, các vận động viên Bắc Triều Tiên đã giành được huy chương trong tất cả các kỳ Olympic kể từ đó. Cử tạ Kim Un-guk đã phá kỷ lục thế giới ở hạng cân 62 kg nam tại Thế vận hội Mùa hè 2012 tại Luân Đôn. Những vận động viên thành công ở Olympic đều nhận được căn hộ cao cấp từ nhà nước như một sự công nhận thành tích của họ.
Lễ hội Arirang đã được Kỷ lục Guinness thế giới công nhận là sự kiện vũ đạo lớn nhất thế giới. Khoảng 100.000 vận động viên thực hiện các bài thể dục nhịp điệu và các điệu nhảy trong khi 40.000 người tham gia khác tạo ra một màn hình hoạt hình rộng lớn ở phía sau. Sự kiện này là một đại diện nghệ thuật của lịch sử đất nước và bày tỏ lòng tôn kính đối với Kim Il-sung và Kim Jong-il. Sân vận động mùng 1 tháng 5 Rungrado, sân vận động lớn nhất thế giới với sức chứa 150.000 người, tổ chức lễ hội này. Marathon Bình Nhưỡng là một sự kiện thể thao đáng chú ý khác. Đó là Cuộc đua Nhãn Đồng của IAAF nơi các vận động viên nghiệp dư từ khắp nơi trên thế giới có thể tham gia.
Xem thêm
- Tổng hội người Triều Tiên tại Nhật Bản
- Hội đồng Nhân dân Tối cao
- Lãnh đạo tối cao Đảng Lao động Triều Tiên
- Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
Ghi chú
- ^ Cách gọi của phía chính quốc
- ^ Cách gọi dịch từ phía Nhật Bản (北朝鮮, Kita-Chōsen) và cách gọi trước đó của phía chính quốc, Trung Quốc và Việt Nam, cũng như là nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa trước đây, để phân biệt với toàn bộ bán đảo Triều Tiên cũng như nền văn hóa Triều Tiên.
- ^ Phía Đại Hàn Dân Quốc gọi chính quyền CHDCND Triều Tiên là "Bắc Hàn" (북한, RR: Buk'han). Cách gọi này cũng được Đài Loan, Hồng Kông và Ma Cao, Việt Nam Cộng Hòa trước đây và những cộng đồng người Việt hải ngoại ở Bắc Mỹ, châu Âu, châu Úc và những nước thân phương Tây khác sử dụng. Tên gọi "Bắc Hàn" cũng được các đài BBC và VOA sử dụng nhiều, nhưng một số đài như RFI lại sử dụng tên gọi "Bắc Triều Tiên" thường xuyên hơn.
- ^ Mặc dù Hoa Kỳ công nhận Triều Tiên theo luật định, Thụy Điển đóng vai trò là quốc gia đại diện ngoại giao cho Hoa Kỳ ở Triều Tiên.
Tham khảo
- ^ Alton, David; Chidley, Rob (2013). Building Bridges: Is There Hope for North Korea?. Oxford: Lion Books. tr. 89. ISBN 978-0-7459-5598-8.
- ^ "DPR Korea 2008 Population Census National Report" (PDF). Pyongyang: DPRK Central Bureau of Statistics. 2009. tr. 14. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 31 tháng 3 năm 2010. Truy cập ngày 19 tháng 2 năm 2011.
- ^ "GDP (PPP) Field listing". CIA World Factbook. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
- ^ "National Accounts Main Aggregate Database". Cục Thống kê Liên Hợp Quốc. tháng 12 năm 2012. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 2 năm 2016.
- ^ a b "North Korean Economy Watch » GDP statistics". Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 1 năm 2017. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm 2017. Hyundai Research Institute (South Korea)
- ^ "GDP (PPP) per capita Field listing". CIA World Factbook. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 31 tháng 5 năm 2014.
- ^ Bảo Duy (ngày 7 tháng 7 năm 2017). "Triều Tiên: góc nhìn khác ngoài tên lửa, hạt nhân". Tuổi Trẻ. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2021.
- ^ Văn Việt (ngày 28 tháng 3 năm 2016). "Triều Tiên cảnh báo nạn đói có thể khiến hàng triệu người chết". Báo điện tử VnExpress.
- ^ "Gần 41% dân số Triều Tiên suy dinh dưỡng". Đài Phát thanh – Truyền hình Hà Nội. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 7 năm 2020. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2021.
- ^ a b c d "Korea, North". The World Factbook. 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 5 năm 2020. Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2010.
- ^ "Bắc Triều Tiên tự chế tạo máy bay cỡ nhỏ". RFI. ngày 1 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2021.
- ^ "Giải mã thành công tên lửa Triều Tiên". VietNamNet. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2021.
- ^ KHOA THƯ (ngày 16 tháng 6 năm 2021). "Ông Kim Jong Un: Triều Tiên thiếu lương thực trầm trọng do bệnh dịch, thiên tai". Tuổi Trẻ Online.
- ^ KÔNG ANH (theo Al Jazeera, New York Post) (ngày 17 tháng 6 năm 2021). "Ông Kim Jong-un cảnh báo tình trạng thiếu lương thực ở Triều Tiên". vtc.vn.
- ^ "Triều Tiên chỉnh múi giờ trở lại như Hàn Quốc từ 5-5".
- ^ "Kim Jong-un tuyên bố hợp nhất múi giờ Triều Tiên với Hàn Quốc".
- ^ "North Korea country profile". BBC News. ngày 9 tháng 4 năm 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 3 năm 2021. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2018.
- ^ "Kim Jong Un's North Korea: Life inside the totalitarian state". Washington Post. Lưu trữ bản gốc ngày 1 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 31 tháng 10 năm 2020.
- ^ "Totalitarianism". Encyclopædia Britannica. 2018. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 3 năm 2021. Truy cập ngày 31 tháng 10 năm 2020.
- ^ "Korea, North". Britannica Book of the Year 2014. London: Encyclopedia Britannica, Inc. 2014. tr. 642. ISBN 978-1-62513-171-3.
- ^ a b c "DPRK Socialist Constitution". Naenara. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 8 năm 2021. Truy cập ngày 24 tháng 4 năm 2020.
- ^ Namgung Min (ngày 13 tháng 10 năm 2008). "Kim Jong Il's Ten Principles: Restricting the People". Daily NK. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 4 năm 2014. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2014.
- ^ Audrey Yoo (ngày 16 tháng 10 năm 2013). "North Korea rewrites rules to legitimise Kim family succession". South China Morning Post. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 16 tháng 10 năm 2013.
- ^ 북한 노동당 규약 주요 개정 내용 [Major revisions to North Korea's Workers' Party rules]. Yonhap News Agency. ngày 1 tháng 6 năm 2021. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 6 năm 2021. Truy cập ngày 13 tháng 8 năm 2022.
- ^ Na, Hye-yoon (ngày 6 tháng 1 năm 2021). 北, 당원 대폭 늘었나 ... 당 대회 참석수로 '650만 명' 추정 [Has party membership surged in the north? Estimated attendance of '6.5 million' at party convention]. News1 Korea (bằng tiếng Hàn). Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2022.
- ^ Country Study 2009, tr. 192.
- ^ Article 109 of the Constitution of North Korea
- ^ "DPRK Constitution Text Released Following 2016 Amendments". North Korea Leadership Watch. ngày 4 tháng 9 năm 2016. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 4 năm 2017. Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2017.
- ^ a b "Organizational Chart of North Korean Leadership" (PDF). Seoul: Political and Military Analysis Division, Intelligence and Analysis Bureau; Ministry of Unification. tháng 1 năm 2018. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 18 tháng 10 năm 2018. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2018.
- ^ "North Korea | Facts, Map, & History | Britannica". www.britannica.com (bằng tiếng Anh). ngày 7 tháng 2 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 8 tháng 2 năm 2024.
- ^ "Preamble". Socialist Constitution of the Democratic People's Republic of Korea. Pyongyang: Foreign Languages Publishing House. 2014. tr. 1. ISBN 978-9946-0-1099-1. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 22 tháng 8 năm 2016. Amended and supplemented on 1 April, Juche 102 (2013), at the Seventh Session of the Twelfth Supreme People's Assembly.
- ^ Country Study 2009, tr. 198.
- ^ a b "North Korea's premier now ranks as top official. Is he Kim Jong Un's successor?". NK PRO (bằng tiếng Anh). ngày 1 tháng 8 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 10 năm 2022. Truy cập ngày 28 tháng 8 năm 2022.
- ^ Country Study 2009, tr. 200.
- ^ Country Study 2009, tr. 197–198.
- ^ Choe Sang-Hun (ngày 9 tháng 3 năm 2014). "North Korea Uses Election To Reshape Parliament". The New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2014.
- ^ Hotham, Oliver (ngày 3 tháng 3 năm 2014). "The weird, weird world of North Korean elections". NK News. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 7 năm 2015. Truy cập ngày 17 tháng 7 năm 2015.
- ^ "North Korea election turnout 99.99 percent: State media". Al Jazeera (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 2 năm 2024. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2024.
- ^ "North Korea elections: What is decided and how?". BBC News (bằng tiếng Anh). ngày 19 tháng 7 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 10 năm 2020. Truy cập ngày 11 tháng 2 năm 2024.
- ^ "Democracy Report 2025, 25 Years of Autocratization – Democracy Trumped?" (PDF). Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 13 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2025.
- ^ "Legal System field listing". CIA The World Factbook. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 5 năm 2014. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2014.
- ^ Country Study 2009, tr. 274.
- ^ Alton & Chidley 2013.
- ^ a b Country Study 2009, tr. 203.
- ^ Country Study 2009, tr. 204.
- ^ Wikisource:Constitution of North Korea (1972)
- ^ Martin 2004, tr. 111: "Although it was in that 1955 speech that Kim Il Sung gave full voice to his arguments for juche, he had been talking along similar lines as early as 1948."
- ^ "Report: Torture, starvation rife in North Korea political prisons". CNN. ngày 4 tháng 5 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 12 năm 2014.
- ^ "The Hidden Gulag: Exposing North Korea's Prison Camps Prisoners' Testimonies and Satellite Photographs". Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 4 năm 2006. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2006.
- ^ a b "MSN - Outlook, Office, Skype, Bing, Breaking News, and Latest Videos". www.msn.com. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ "Access to Evil". 29 tháng một 2004. Truy cập 3 tháng tư 2021 – qua news.bbc.co.uk.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ "2009 Human Rights Report: Democratic People's Republic of Korea". U.S. Department of State. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2010.
- ^ "North Korea: Torture, death penalty and abductions". Amnesty International. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2010.
- ^ "White paper on human rights in North Korea 2009 (page 74 – 75)" (PDF). Korea Institute for National Unification. Truy cập ngày 4 tháng 5 năm 2010.
- ^ "The Hidden Gulag – Part Three: Summary of torture and infanticide information (page 70 – 72)" (PDF). The Committee for Human Rights in North Korea. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 21 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2010.
- ^ "Running Out of the Darkness". TIME Magazine. ngày 24 tháng 4 năm 2006. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 8 năm 2011. Truy cập ngày 31 tháng 10 năm 2006.
- ^ "N. Korean Defectors Describe Brutal Abuse". The Associated Press. ngày 29 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 16 tháng 12 năm 2008.
- ^ "The Hidden Gulag – Satellite imagery: Selected North Korean Prison Camp Locations (page 89)" (PDF). The Committee for Human Rights in North Korea. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 21 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2010.
- ^ "Testimony of Ms. Soon Ok Lee, North Korean prison camp survivor". United States Senate Hearings. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 9 năm 2008. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2010.
- ^ UN Commission on Human Rights (ngày 14 tháng 4 năm 2005). "html version of the file http://ap.ohchr.org/documents/E/CHR/resolutions/E-CN_4-RES-2005-11.doc". Situation of human rights in the Democratic People's Republic of Korea: Human Rights Resolution 2005/11. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2007.
{{Chú thích web}}: Liên kết ngoài trong(trợ giúp)|tiêu đề= - ^ "Report of the Commission of Inquiry on Human Rights in the Democratic People's Republic of Korea". Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor (ngày 28 tháng 2 năm 2005). "Country Reports on Human Rights Practices: Korea, Democratic People's Republic of". US Department of State. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2007.
{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết) - ^ a b Neaderland, Benjamin (2004). "Quandary on the Yalu: International Law, Politics, and China's North Korean Refugee Crisis". Stanford Journal of International Law. Số 1. tr. 143–178.
- ^ "Kim Jong Il's leadership, key to victory". Naenara. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2006.
- ^ "Worst Obstacle to Reunification of Korea". Korea Today. Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 9 năm 2008. Truy cập ngày 16 tháng 1 năm 2006.
- ^ "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 4 năm 2012. Truy cập ngày 17 tháng 6 năm 2014.
- ^ "Palestinian Self-Determination, Human Rights In Democratic People's Republic Of Korea Addressed In Texts Approved By Third Committee". United Nations. ngày 17 tháng 11 năm 2005. Lưu trữ bản gốc ngày 8 tháng 2 năm 2011. Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2010.
- ^ "DisplayNews". Ohchr.org. ngày 25 tháng 3 năm 2010. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 9 năm 2010. Truy cập ngày 23 tháng 8 năm 2010.
- ^ "A Single Flag – North And South Korea Join U.N. And The World". The Seattle Times. ngày 17 tháng 9 năm 1991. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 3 tháng 9 năm 2017.
- ^ Wertz, Daniel; JJ Oh; Kim Insung (tháng 8 năm 2015). "Issue Brief: DPRK Diplomatic Relations" (PDF). The National Committee on North Korea. tr. 1–7, n4. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 4 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2016.
- ^ "Botswana Cuts Ties with North Korea". www.gov.bw. Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation. ngày 20 tháng 2 năm 2014. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 1 năm 2015. Truy cập ngày 5 tháng 1 năm 2015.
- ^ Commission de la défense nationale et des forces armées (ngày 30 tháng 3 năm 2010). "Audition de M. Jack Lang, envoyé spécial du Président de la République pour la Corée du Nord" (bằng tiếng Pháp). Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 2 tháng 5 năm 2010.
- ^ Kennedy, Pamela (ngày 14 tháng 5 năm 2019). "Taiwan and North Korea: Star-Crossed Business Partners". 38 North (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 6 năm 2019. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2019.
- ^ Haggard, M (1965). "North Korea's International Position". Asian Survey. 5 (8): 375–388. doi:10.2307/2642410. ISSN 0004-4687. JSTOR 2642410. OCLC 48536955.
- ^ Seung-Ho Joo, Tae-Hwan Kwak - Korea in the 21st Century Lưu trữ ngày 4 tháng 4 năm 2023 tại Wayback Machine
- ^ "North Korea recognises breakaway of Russia's proxies in east Ukraine". Reuters (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 7 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 7 năm 2022. Truy cập ngày 14 tháng 7 năm 2022.
- ^ Joubert, Shayna (ngày 3 tháng 7 năm 2017). "Friedrich Lohr Is Bringing His Years of Diplomacy Into the Classroom". Graduate Blog (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2024.
- ^ Nanto, Dick K.; Manyin, Mark E. (2011). "China-North Korea Relations". North Korean Review. 7 (2): 94–101. doi:10.3172/NKR.7.2.94. ISSN 1551-2789. JSTOR 43908855. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 8 năm 2019. Truy cập ngày 19 tháng 8 năm 2019.
- ^ Shih, Gerry; Denyer, Simon (ngày 17 tháng 6 năm 2019). "China's Xi to visit North Korea as both countries lock horns with United States". The Washington Post. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 7 năm 2019. Truy cập ngày 25 tháng 10 năm 2019.
- ^ "Understanding the China-North Korea Relationship". Council on Foreign Relations. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 5 năm 2020. Truy cập ngày 24 tháng 9 năm 2022.
- ^ Shi, Jiangtao; Chan, Minnie; Zheng, Sarah (ngày 27 tháng 3 năm 2018). "Kim's visit evidence China, North Korea remain allies, analysts say". South China Morning Post (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 7 năm 2019. Truy cập ngày 25 tháng 7 năm 2019.
- ^ "Kim Yong Nam Visits 3 ASEAN Nations To Strengthen Traditional Ties". The People's Korea. 2001. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2007.
- ^ "A New U.N. Vote Shows Russia Isn't as Isolated as the West May Like to Think". Time. ngày 13 tháng 10 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 8 năm 2023. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2023.
- ^ "Putin thanks North Korea for supporting Ukraine war as Pyongyang displays its nukes in parade". CNN. ngày 28 tháng 7 năm 2023. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 8 năm 2023. Truy cập ngày 11 tháng 8 năm 2023.
- ^ "Koreas agree to military hotline". CNN. ngày 4 tháng 6 năm 2004. Lưu trữ bản gốc ngày 30 tháng 11 năm 2009. Truy cập ngày 22 tháng 4 năm 2020.
- ^ Choe, Sang-Hun (ngày 27 tháng 11 năm 2020). "How Did the North Korean Defector Cross the Border? Loose Screws". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2023.
- ^ Country Study 2009, tr. 218.
- ^ Kim, Il Sung (ngày 10 tháng 10 năm 1980). "REPORT TO THE SIXTH CONGRESS OF THE WORKERS' PARTY OF KOREA ON THE WORK OF THE CENTRAL COMMITTEE". Songun Politics Study Group (USA). Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 8 năm 2009. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2009.
- ^ "North Korea (11/05)". U.S. Department of State. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 4 năm 2017. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2017.
- ^ Koreans disagree on aid by North Lưu trữ ngày 18 tháng 4 năm 2017 tại Wayback Machine – NY Times
- ^ Country Study 2009, tr. 220.
- ^ "Khám phá pháo tự hành lớn nhất của quân đội Triều Tiên". VietNamNet. Truy cập ngày 4 tháng 3 năm 2021.
- ^ Triều Tiên dọa biến Hàn Quốc thành tro bụi Lưu trữ ngày 31 tháng 10 năm 2008 tại Wayback Machine Thứ ba, 28/10/2008, 16:29 GMT+7
- ^ Ngọc Ánh (ngày 3 tháng 10 năm 2023). "Triều Tiên gọi Hàn Quốc là 'con rối' trong bản tin Asiad". VnExpress. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2025.
- ^ Nguyễn Thủy (ngày 23 tháng 4 năm 2012). "Triều Tiên dọa biến Hàn Quốc thành tro bụi". Tiền Phong. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2025.
- ^ Trần Khánh (ngày 17 tháng 8 năm 2015). "Triều Tiên thề sẽ "dìm Hàn Quốc trong biển lửa" vì vụ rải truyền đơn". Kon Tum TV. Trung tâm Truyền thông tỉnh Kon Tum. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 9 năm 2021. Truy cập ngày 18 tháng 1 năm 2026.
- ^ a b VietnamPlus (ngày 2 tháng 8 năm 2011). "Hàn Quốc viện trợ bột mỳ đợt hai cho Triều Tiên - Châu Á-TBD - Vietnam+ (VietnamPlus)". VietnamPlus. Truy cập ngày 4 tháng 3 năm 2021.
- ^ "Bắc Hàn đồng ý nhận cứu trợ từ Nam Hàn". Radio Free Asia. Truy cập ngày 4 tháng 3 năm 2021.
- ^ Kim, Kwang-Tae (ngày 22 tháng 11 năm 2010). "SKorea: NKorea Fires Artillery Onto Island". Associated Press. Truy cập ngày 22 tháng 11 năm 2010.
- ^ "(URGENT) Four S. Korean soldiers wounded by N. Korean artillery fire: military officials". Yonhap News Agency. ngày 23 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 22 tháng 11 năm 2010.
- ^ Branigan, Tania (ngày 23 tháng 11 năm 2010). "Artillery fire on Korean border". guardian.co.uk. Guardian. Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2010.
- ^ "Artillery fire on Korean border". BBC Online. BBC. ngày 23 tháng 11 năm 2010. Truy cập ngày 23 tháng 11 năm 2010.
- ^ "Nam Bắc Hàn 'chung lá cờ ở Olympics'". BBC News Tiếng Việt. ngày 17 tháng 1 năm 2018. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2021.
- ^ Hàn - Triều cam kết ký hiệp định hòa bình, kết thúc chiến tranh, VnExpress, 27/4/2018
- ^ Delury, John (ngày 16 tháng 3 năm 2024). "Opinion | A Solution on North Korea Is There, if Biden Will Only Grasp It". The New York Times (bằng tiếng Anh). ISSN 0362-4331. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 3 năm 2024. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2024.
- ^ "North Korea's Kim Jong Un abandons unification goal with South". BBC News. ngày 16 tháng 1 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 1 năm 2024. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
- ^ "North Korea's Kim shuts agencies working for reunification with South Korea". Al Jazeera English. ngày 16 tháng 1 năm 2024. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 1 năm 2024. Truy cập ngày 17 tháng 1 năm 2024.
- ^ VietnamPlus (16 tháng một 2016). "Triều Tiên sẽ dừng thử hạt nhân nếu Mỹ-Hàn ngừng tập trận chung - Châu Á-TBD - Vietnam+ (VietnamPlus)". VietnamPlus. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ a b VCCorp.vn (14 tháng tám 2017). "Triều Tiên đã "kiếm" hàng tỷ USD viện trợ như thế nào?". VnEconomy. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 1 năm 2020. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ Tuyên bố chung của Trump - Kim nói gì?, 12/06/2018, Vietnamnet
- ^ a b "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 9 năm 2019. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2015.
- ^ Đồn đoán về Kim Jong-un làm lộ điểm yếu tình báo Hàn Quốc
- ^ Người tình của Kim Jong Un bị xử bắn. Truy cập 2013-08-30.
- ^ Truy cập 2015-06-02
- ^ Lãnh tụ Bắc Hàn để các con chó đói ăn thịt người chú. Truy cập 2014-01-06.
- ^ ngày 17 tháng 5 năm 2014, 11:34 am. "Executed singer alive and well, Pyongyang TV shows - The West Australian". Au.news.yahoo.com. Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2014.
{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: tên số: danh sách tác giả (liên kết) - ^ "North Korean singer "executed by firing squad" shows up alive and well in Pyongyang | NK News - North Korea News". NK News. Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2014.
- ^ Justin Rohrlich (ngày 22 tháng 1 năm 2014). "Inside the North Korea Rumor Mill". NK News. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2014.
- ^ Sarah Dean (ngày 29 tháng 5 năm 2014). "Girls playing on the beach, hair salons and bored commuters: Tourist who took camera inside North Korea expecting to find 'really, really sad people' is shocked to discover a happy country". Daily Mail.
- ^ Allison Quinn (ngày 5 tháng 8 năm 2014). "Letter to Kim Jong-un Takes Russian Schoolgirl to North Korea". Moscow Times.
- ^ a b Abt, Felix (2014). A Capitalist in North Korea: My Seven Years in the Hermit Kingdom. Tuttle Publishing. ISBN 9780804844390.
- ^ "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 7 năm 2015. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2015.
- ^ "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 4 năm 2015. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2015.
- ^ [1]
- ^ Nordkoreas Verteidigungsminister hingerichtet, FAZ, 13.5.2015
- ^ "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 16 tháng 6 năm 2015.
- ^ "South Korea: North Korean defense chief was not executed - UPI.com". UPI. ngày 13 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2023.
- ^ "Triều Tiên giận dữ trước thông tin bộ trưởng quốc phòng bị xử tử". VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. ngày 18 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2023.
- ^ "N.K. executes defense chief". The Korea Herald. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2023.
- ^ "'Resucita' en Corea del Norte un funcionario "ejecutado" en marzo". Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2023.
- ^ "Tin tức mới nhất 24h". Báo Lao Động.
- ^ Weiser, Martin (ngày 3 tháng 10 năm 2020). "Nobody ever said Kim Il-sung could teleport". East Asia Forum.
- ^ "The State of the North Korean Military". Carnegie Endowment for International Peace. 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 8 năm 2021. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2021.
- ^ a b Bureau of East Asian and Pacific Affairs (tháng 4 năm 2007). "Background Note: North Korea". United States Department of State. Lưu trữ bản gốc ngày 18 tháng 8 năm 2020. Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2007.
- ^ a b "Armed forces: Armied to the hilt". The Economist. ngày 19 tháng 7 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2011.
- ^ "Army personnel (per capita) by country". NationMaster. 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 2 năm 2007. Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2007.
- ^ Country Study 2009, tr. 239.
- ^ N. Korea ranks No.1 in military spending as percentage of GDP, Yonhap News Agency, January 09, 2020
- ^ Hé lộ về lực lượng đặc nhiệm lớn nhất thế giới của Triều Tiên, Báo Tin tức, 30/10/2021
- ^ Bureau of East Asian and Pacific Affairs (2007). "Background Note: North Korea". United States Department of State. Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2007.
{{Chú thích web}}: Đã bỏ qua tham số không rõ|tháng=(trợ giúp) - ^ Армии стран мира: К Lưu trữ ngày 6 tháng 10 năm 2014 tại Wayback Machine, soldiering.ru
- ^ Library of Congress country study, see p. 19 - Major Military Equipment
- ^ Order of Battle - North Korea Lưu trữ ngày 23 tháng 3 năm 2008 tại Wayback Machine, MilAviaPress
- ^ North Korea Country Study (2009), Library of Congress, pp.288-293 (on PDF reader)
- ^ North Korea Appears Capable of Jamming GPS Receivers, globalsecurity.org, ngày 7 tháng 10 năm 2010
- ^ North Korea 'develops stealth paint to camouflage fighter jets', The Daily Telegraph, ngày 23 tháng 8 năm 2010
- ^ North Korea's Human Torpedoes, DailyNK, 06-05-2010
- ^ "New Threat from N.Korea's 'Asymmetrical' Warfare". English.chosun.com. The Chosun Ilbo (English Edition). ngày 29 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 13 tháng 12 năm 2010.
- ^ North Korea's military aging but sizable Lưu trữ ngày 3 tháng 9 năm 2014 tại Wayback Machine, CNN, ngày 25 tháng 11 năm 2010
- ^ Cordesman, Anthony H. (2011). The Korean Military Balance (PDF). Center for Strategic & International Studies. tr. 156. ISBN 978-0-89206-632-2. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 11 tháng 10 năm 2011. Truy cập ngày 28 tháng 7 năm 2011.
The DPRK has implosion fission weapons.
- ^ "How the Nuclear Missile Threat from North Korea Keeps Growing". Bloomberg.com (bằng tiếng Anh). ngày 1 tháng 8 năm 2023. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 3 năm 2024. Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2023.
- ^ Hipwell, Deirdre (ngày 24 tháng 4 năm 2009). "North Korea is fully fledged nuclear power, experts agree". The Times. London. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 5 năm 2010. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2009.
- ^ Ryall, Julian (ngày 9 tháng 8 năm 2017). "How far can North Korean missiles travel? Everything you need to know". The Telegraph. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 1 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2017.
- ^ Local factories in North Korea, Interview by staff reporter, Joon Ang Ilbo, taken from Tong-il Hankuk newspaper, ngày 14 tháng 3 năm 2002
- ^ Kihl, Young Whan (3 tháng tư 1985). "North Korea in 1984: "The Hermit Kingdom" Turns Outward!". Asian Survey. Quyển 25 số 1. tr. 65–79. doi:10.2307/2644057. JSTOR 2644057. Truy cập 3 tháng tư 2021 – qua JSTOR.
{{Chú thích tạp chí}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ "North Korean Economy Watch » Blog Archive » Scott Snyder on Rason". Nkeconwatch.com. ngày 5 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2010.
- ^ "North Korean Economy Watch » Blog Archive » Bridge on China-North Korea border being renovated". Nkeconwatch.com. ngày 13 tháng 4 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 4 năm 2014. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2010.
- ^ "Human Development Report 1998". United Nations Development Programme. 1998. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2009.
- ^ Welcome to North Korea. Rule No. 1: Obey all rules, Steve Knipp, Contributor to The Christian Science Monitor. ngày 2 tháng 12 năm 2004.
- ^ "[Feature] In reclusive North, signs of economic liberalization". The Hankyoreh. The Hankyoreh Media Company. ngày 30 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2009.
{{Chú thích báo}}: Đã bỏ qua tham số không rõ|authors=(trợ giúp) - ^ "Báo Tuổi Trẻ". Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 7 tháng 12 năm 2009.
- ^ "Người Bắc Hàn xin tị nạn ở Hà Nội". BBC News Tiếng Việt. 24 tháng chín 2009. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ "Dân Bắc Hàn lâm vào cảnh "cùng cực"". BBC News Tiếng Việt. 23 tháng mười 2009. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ Jangmadang Will Prevent "Second Food Crisis" from Developing, DailyNK, 2007-10-26
- ^ 2008 Top Items in the Jangmadang, The DailyNK, ngày 1 tháng 1 năm 2009
- ^ Kim Jong Eun's Long-lasting Pain in the Neck, TheDailyNK, ngày 30 tháng 11 năm 2010
- ^ "Báo Tuổi Trẻ". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 12 năm 2009. Truy cập ngày 7 tháng 12 năm 2009.
- ^ "COUNTRY PROFILE: NORTH KOREA" (PDF). Library of Congress – Federal Research Division. tháng 7 năm 2007. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2009.
- ^ "DPRK--Only Tax-free Country". Truy cập ngày 19 tháng 6 năm 2009.
- ^ "The Taean Work System". Lcweb2.loc.gov. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2010.
- ^ "NK's Economy Records 1st Growth in 3 Years". Koreatimes.co.kr. ngày 28 tháng 6 năm 2009. Truy cập ngày 2 tháng 1 năm 2010.
- ^ Basic information on the Democratic People's Republic of Korea. Bộ ngoại giao Bulgaria.
- ^ In limited N.Korean market, furor for S.Korean products, The Hankyoreh, ngày 6 tháng 1 năm 2011
- ^ "CẢI CÁCH KINH TẾ Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN TRIỀU TIÊN - Viện Nghiên Cứu Đông Bắc Á". www.inas.gov.vn. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ "MAJOR FOOD AND AGRICULTURAL COMMODITIES AND PRODUCERS - Countries by commodity". UN FAO Statistics Division. 2005. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2009.
- ^ "MAJOR FOOD AND AGRICULTURAL COMMODITIES AND PRODUCERS - Countries by commodity". UN FAO Statistics Division. 2005. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2009.
- ^ Cuộc khủng hoảng năng lượng ở Triều Tiên
- ^ ChartsBin. "Roads Paved(% of Total Roads) by Country". ChartsBin. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ a b VnExpress. "Hệ thống giao thông vắng xe cộ ở Triều Tiên". Báo điện tử VnExpress. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ ""World Population prospects – Population division"". population.un.org. Ban Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc, Population Division. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2019.
- ^ ""Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision" (xslx). population.un.org (custom data acquired via website). Ban Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc, Population Division. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2019.
- ^ "World Population Prospects – Population Division – United Nations". population.un.org. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 5 năm 2011.
- ^ "Field Listing: Ethnic Groups". CIA World Factbook. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2014.
- ^ a b c Country Study 2009, tr. 69.
- ^ Spoorenberg, Thomas; Schwekendiek, Daniel (2012). "Demographic Changes in North Korea: 1993–2008". Population and Development Review. 38 (1): 133–158. doi:10.1111/j.1728-4457.2012.00475.x. hdl:10.1111/j.1728-4457.2012.00475.x.
- ^ "Field Listing: Population Growth Rate". CIA World Factbook. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2014.
- ^ "Country Comparison: Birth Rate". CIA World Factbook. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2014.
- ^ "North Korea Census Reveals Poor Demographic and Health Conditions". Population Reference Bureau. tháng 12 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2014.
- ^ Alton, 2013. p. 79. As of 2005 the agency "Religious Intelligence UK" estimated 3,846,000 believers of Korean shamanism, 3,245,000 Chondoists, 1,082,888 Buddhists, 406,000 Christians, and the rest non-believers.
- ^ World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia. Marshall Cavendish. 2007. ISBN 9780761476313. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2019.
North Korea is officially an atheist state in which almost the entire population is nonreligious.
- ^ O'Brien, Joanne; Palmer, Martin (tháng 12 năm 1993). The State of Religion Atlas. Simon & Schuster. ISBN 9780671793760. Truy cập ngày 20 tháng 5 năm 2019.
Atheism continues to be the official position of the governments of China, North Korea and Cuba.
- ^ Boer 2019, tr. 216.
- ^ "Constitution of the Democratic People's Republic of Korea" (PDF). Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 17 tháng 3 năm 2023. Truy cập ngày 6 tháng 1 năm 2022.
- ^ Country Study 2009, tr. 115.
- ^ "Human Rights in North Korea". Human Rights Watch. tháng 7 năm 2004. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 12 năm 2006. Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2007.
- ^ Boer 2019, tr. 233.
- ^ "Annual Report of the United States Commission on International Religious Freedom". Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2010.
- ^ "N Korea stages Mass for Pope". BBC.
- ^ "Triều Tiên: Thánh lễ không có linh mục". Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 7 năm 2015. Truy cập ngày 3 tháng 6 năm 2015.
- ^ "WWL: Focus on the Top Ten". http://sb.od.org. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 2 năm 2006. Truy cập ngày 3 tháng 5 năm 2006.
{{Chú thích web}}: Liên kết ngoài trong(trợ giúp)|nhà xuất bản= - ^ Country Study 2009, tr. xxii.
- ^ a b "The Korean Language". Library of Congress Country Studies. tháng 6 năm 1993. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 11 năm 2004. Truy cập ngày 25 tháng 7 năm 2014.
- ^ Minahan, James B. (2014). Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia. Santa Barbara: ABC-CLIO. tr. 147. ISBN 978-1-61069-018-8.[liên kết hỏng vĩnh viễn]
- ^ Alton & Chidley 2013, tr. 89.
- ^ Country Study 2009, tr. 18.
- ^ "Bắc Hàn, Nam Hàn gặp rào cản ngôn ngữ?". Truy cập 3 tháng tư 2021 – qua www.bbc.com.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ "Zing - Thông tin uy tín, hình ảnh ấn tượng". ZingNews.vn. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2023.
- ^ North Korea - Education Overview, Library of Congress.
- ^ "Political Life Launched by Chosun Children's Union". Daily NK. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2010.
- ^ "Educational themes and methods". Lcweb2.loc.gov. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2010.
- ^ "Primary and Secondary education". Lcweb2.loc.gov. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2010.
- ^ "Triều Tiên - đất nước lạ kỳ: Giáo dục không mất tiền".
- ^ "North Korea - Higher education". Lcweb2.loc.gov. Truy cập ngày 23 tháng 6 năm 2010.
- ^ a b "North Korea - EDUCATION". countrystudies.us. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ NK, Daily (14 tháng chín 2007). "North Korea: Education Revolution In Progress". Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ Bên trong thư viện trung ương đồ sộ của Triều Tiên, 19/07/2018, Vietnamnet
- ^ Library of Congress country study, see p. 8 - Health
- ^ a b c "Y tế cũng miễn phí".
- ^ North Korea Public Health, Country Studies
- ^ a b c "Nền y tế Triều Tiên 'bí mật nhất thế giới'". tienphong.vn. 20 tháng tư 2017. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ "N Korea healthcare 'near collapse'". BBC News. ngày 18 tháng 11 năm 2008.
- ^ "Life Inside North Korea". U.S. Department of State. Lưu trữ bản gốc ngày 11 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008.
- ^ "CIA - The World Factbook -- Country Comparison:: Life expectancy at birth". The World Factbook. Central Intelligence Agency. 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2009.
- ^ "Calgary Doctor Returns from North Korea- Canadian Red Cross". Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 12 năm 2011. Truy cập ngày 8 tháng 8 năm 2011.
- ^ a b c d e "Everything you need to know about human rights". www.amnesty.org. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ "Lạ lùng bệnh viện Triều Tiên". Báo Thanh Niên. 1 tháng bảy 2013. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ "Aid agencies row over North Korea health care system". 16 tháng bảy 2010. Truy cập 3 tháng tư 2021 – qua www.bbc.co.uk.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ a b Noland, Marcus, Sherman Robinson and Tao Wang, Famine in North Korea: Causes and Cures Lưu trữ ngày 6 tháng 7 năm 2011 tại Wayback Machine, Institute for International Economics.
- ^ a b Spoorenberg, Thomas; Schwekendiek, Daniel. 2012. "Demographic Changes in North Korea: 1993–2008", Population and Development Review, 38(1), pp. 133-158.
- ^ Lee Kuan Yew (2013). "North Korea: A Grand Hoax", in L.K. Yew, One Man's View of the World (Singapore: Straits Times Press), pp. 137]
- ^ "North Korea, Facing Food Shortages, Mobilizes Millions From the Cities to Help Rice Farmers". Truy cập ngày 12 tháng 5 năm 2008.
- ^ "North Korea's problem with food". Truy cập ngày 24 tháng 12 năm 2009.
- ^ Eberstadt, Nicholas (29 tháng mười hai 2015). "How North Korea Became the World's Worst Economy". Truy cập 3 tháng tư 2021 – qua www.wsj.com.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ "N Koreans eating twigs". 29 tháng mười một 2000. Truy cập 3 tháng tư 2021 – qua news.bbc.co.uk.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ "atimes.com". www.atimes.com. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 12 năm 2011. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ http://www.wfp.org/countries/korea-democratic-peoples-republic-dprk/overview
- ^ "North Korea food production improves slightly". The Telegraph. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ "FAOSTAT". www.fao.org. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ News, V. T. C. (15 tháng năm 2013). "Nạn đói ở Triều Tiên chỉ là bịa đặt". Báo điện tử VTC News. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}:|last=có tên chung (trợ giúp); Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ "Những huyền thoại về Bắc Triều Tiên". vn.sputniknews.com. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ ITAR-TASS, ngày 7 tháng 3 năm 1998
- ^ "Russian ambassador to North Korea upbeat on cooperation prospects", Interfax, ngày 7 tháng 2 năm 2012
- ^ "Chiến lược của Bắc Triều Tiên để nhận viện trợ từ Trung Quốc". world.kbs.co.kr. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ Herald, The Korea (29 tháng mười 2019). "China's aid to NK this year tops W41b until Aug". www.koreaherald.com. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ a b North Korea: Who is sending aid?- BBC News
- ^ https://fas.org/sgp/crs/row/RS21834.pdf
- ^ Herald, The Korea (26 tháng năm 2017). "South Korea OKs first aid to North Korea since Moon took office". www.koreaherald.com. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ http://www.fao.org/3/i0876e/i0876e.pdf
- ^ http://www.fao.org/3/a-i4646e.pdf
- ^ "NKorea's Kim says thanks for flood aid, but not to SKorea". Afp.google.com. ngày 10 tháng 9 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 2 năm 2012. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2013.
- ^ ONLINE, TUOI TRE (21 tháng chín 2017). "Hàn Quốc vẫn viện trợ 8 triệu USD cho Triều Tiên". Tuổi Trẻ Online. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp) - ^ "Hàn Quốc là nước viện trợ nhiều nhất cho Triều Tiên năm 2019". Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 6 năm 2020. Truy cập ngày 21 tháng 6 năm 2020.
- ^ Acomm(http://www.acomm.com.vn), Copyright(c) 2019. "Liên hợp quốc kêu gọi viện trợ lương thực cho Triều Tiên - Tạp chí Tuyên giáo". tuyengiao.vn. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp)Quản lý CS1: tên số: danh sách tác giả (liên kết) - ^ VnExpress. "Hàn Quốc thông qua gói viện trợ 8 triệu USD cho Triều Tiên". Báo điện tử VnExpress. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ "Triều Tiên, đất nước lạ kỳ - Kỳ 2: Lãnh tụ bất tử".
- ^ "Triều Tiên - Đất nước lạ kỳ - Kỳ cuối: Ước nguyện thống nhất".
- ^ VnExpress. "9 vùng du lịch nổi tiếng ở Triều Tiên". Báo điện tử VnExpress. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp) - ^ "KBS World: Kỷ niệm 3 năm ngày du khách Hàn bị bắn chết tại núi Geumgang của Triều Tiên". Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 1 năm 2012. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2011.
- ^ "Kim chi đỏ của Triều Tiên được vinh danh".
- ^ NLD.COM.VN (11 tháng mười một 2013). "Triều Tiên xử tử 80 người vì xem phim Hàn". https://nld.com.vn. Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 4 năm 2023. Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=và|date=(trợ giúp); Liên kết ngoài trong(trợ giúp)|website= - ^ "Triều Tiên tử hình 80 người vì xem phim Hàn Quốc". Truy cập 3 tháng tư 2021.
{{Chú thích web}}: Kiểm tra giá trị ngày tháng trong:|access-date=(trợ giúp)
Đọc thêm
- Gordon Cucullu (2004). Separated At Birth: How North Korea Became The Evil Twin. Globe Pequot Press, hardcover. tr. 307. ISBN 1-59228-591-0.
- W.W. Norton & Company (1998). Korea's Place in the Sun: A Modern History, paperback. tr. 527. ISBN 0-393-31681-5.
{{Chú thích sách}}: Đã bỏ qua văn bản “Bruce Cumings” (trợ giúp) - Bruce Cumings (1981). Origins of the Korean War: Liberation and the Emergence of Separate Regimes, paperback. Princeton University Press. ISBN 0-691-10113-2.
- Nick Eberstadt, còn gọi là Nicholas Eberstadt. The End of North Korea, hardcover. American Enterprise Institute Press. tr. 191. ISBN 0-8447-4087-X.
{{Chú thích sách}}: Đã bỏ qua văn bản “year1999” (trợ giúp) - John Feffer (2003). North Korea South Korea: U.S. Policy at a Time of Crisis, paperback. Seven Stories Press. tr. 197. ISBN 1-58322-603-6.
- Kang, Chol-Hwan (2001). The Aquariums of Pyongyang. Basic Books, 2001. ISBN 0-465-01102-0.
- Mitchell B. Lerner (2002). The Pueblo Incident: A Spy Ship and the Failure of American Foreign Policy, hardcover. University Press of Kansas. tr. 408. ISBN 0-7006-1171-1.
- Bradley Martin (tháng 10 năm 2004). Under The Loving Care Of The Fatherly Leader: North Korea And The Kim Dynasty, hardcover. St. Martins. tr. 868. ISBN 0-312-32221-6.
{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: năm (liên kết) - Oberdorfer, Don (1997). The two Koreas: a contemporary history. Addison-Wesley. tr. 472. ISBN 0-201-40927-5.
- Kong Dan Oh, and Ralph C. Hassig (2000). North Korea Through the Looking Glass, paperback. The Brookings Institution. tr. 216. ISBN 0-8157-6435-9.
- Quinones, Dr. C. Kenneth, and Joseph Tragert (2004). The Complete Idiot's Guide to Understanding North Korea, paperback. Alpha Books. tr. 448. ISBN 1-59257-169-7.
{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết) - Sigal, Leon V. (1998). Disarming Strangers: Nuclear Diplomacy with North Korea. Princeton University Press. tr. 199, 336. ISBN 0-691-05797-4.
- Vladimir (2003). Cyber North Korea, paperback. Byakuya Shobo. tr. 223. ISBN 4-89367-881-7.
- Norbert Vollertsen (2003). Inside North Korea: Diary of a Mad Place, hardcover. Encounter Books. tr. 280. ISBN 1-893554-87-2.
- Michael Harrold (2004). Comrades and Strangers: Behind the Closed Doors of North Korea, paperback. Wiley Publishing. tr. 432. ISBN 0-470-86976-3.
Liên kết ngoài
| Từ điển từ Wiktionary | |
| Tập tin phương tiện từ Commons | |
| Tin tức từ Wikinews | |
| Danh ngôn từ Wikiquote | |
| Văn kiện từ Wikisource | |
| Tủ sách giáo khoa từ Wikibooks | |
| Tài nguyên học tập từ Wikiversity | |
- Danh sách các lãnh đạo Triều Tiên trên website của CIA Lưu trữ ngày 9 tháng 3 năm 2013 tại Wayback Machine
- "Think Again: The Korea Crisis" Lưu trữ ngày 8 tháng 11 năm 2005 tại Wayback Machine from Foreign Policy Magazine
- A gulag with nukes: inside North Korea by Jasper Becker
- Bộ ảnh về nước CHDCND Triều Tiên
- Bizarre Trip of a Lifetime from the Los Angeles Times, about a group of American "extreme travelers" who visited North Korea in the fall of 2005
- Pyongyang Watch Lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2006 tại Wayback Machine, an archive of Aidan Foster-Carter's coverage of North Korea for the Asia Times.
- Peter Hayes, David von Hippel, Jungmin Kang, Tatsujiro Suzuki, Richard Tanter, and Scott Bruce, "Grid-locked," Bulletin of the Atomic Scientists, January/tháng 2 năm 2006. Lưu trữ ngày 28 tháng 9 năm 2006 tại Wayback Machine On North Korea's energy crisis.
- "A Year in Pyongyang" Lưu trữ ngày 16 tháng 6 năm 2007 tại Wayback Machine, by Andrew Holloway, 1988.
- 201 photos DPRK-2005 Lưu trữ ngày 23 tháng 4 năm 2006 tại Wayback Machine
- Triều Tiên tố Hàn Quốc nã đạn trước
Những liên kết tới Chính phủ Triều Tiên
- Kim Nhật Thành Lưu trữ ngày 6 tháng 1 năm 2006 tại Wayback Machine: 10 Point programme for reunification of the country
- korea-dpr.com - Website officially associated with North Korea. (Maintained from a European server by the Korean Friendship Association.)
- Naenara Lưu trữ ngày 13 tháng 5 năm 2006 tại Wayback Machine ("My country," in Korean) DPRK's Official Web Portal run by Korea Computer Company
- The Korean Central News Agency, The DPRK's news service. Lưu trữ ngày 6 tháng 10 năm 2004 tại Wayback Machine - Hosted on a Nhật Bảnese webserver.
- www.uriminzokkiri.com Lưu trữ ngày 7 tháng 3 năm 2016 tại Wayback Machine
Các website về Triều Tiên
- Ministry of unification (South Korea)
- BBC News - Country Profile: North Korea
- CIA World Factbook - North Korea Lưu trữ ngày 9 tháng 5 năm 2007 tại Wayback Machine
- BBC News - In pictures: Unseen North Korea
- Guardian Unlimited - Special Report: North and South Korea
- Happy Birthday, North Korea Lưu trữ ngày 10 tháng 5 năm 2006 tại Wayback Machine - detailed account of travel to 3 sanctioned areas
- Korean Tourist Map
- NKzone Lưu trữ ngày 3 tháng 5 năm 2006 tại Wayback Machine blog about North Korea news
- North Korea Resources Lưu trữ ngày 18 tháng 10 năm 2005 tại Wayback Machine - background news and analysis of North Korea
- Open Directory Project - North Korea Lưu trữ ngày 21 tháng 4 năm 2006 tại Wayback Machine directory category
- Pyongyang Metro System Unofficial Web Site - 1 Lưu trữ ngày 14 tháng 4 năm 2019 tại Wayback Machine
- Tours / Du lịch page of North Korea, with links to other North Korea related sites
- Trading Ideals for Sustenance Second part of Los Angeles Times expose on changing North Korean life (4 tháng 7 năm 2005)
- US Library of Congress - Country Studies: North Korea - data vào tháng 6 năm 1993
- Congressional Research Service (CRS) Reports regarding North Korea Lưu trữ ngày 12 tháng 10 năm 2007 tại Wayback Machine
- Children of a Secret State Lưu trữ ngày 28 tháng 4 năm 2006 tại Wayback Machine: Nhân quyền of children in North Korea (Discovery Channel)
- North Korea: A Reporter's Notebook — Luis Ramirez (Voice of America)
- Seoul Train PBS documentary on North Korean refugees, filmed in 2003 (Incite Productions)
- Pyongyang Square
Các trang web chỉ trích Triều Tiên
- The Korea Liberator - Blog tập trung vào các điều kiện nhân quyền tại Bắc Triều Tiên
- Another Korea Lưu trữ ngày 27 tháng 3 năm 2007 tại Wayback Machine - Những câu chuyện về Bắc Triều Tiên
- Soon Ok Lee project Lưu trữ ngày 19 tháng 5 năm 2006 tại Wayback Machine - website kêu gọi sự đoàn kết của Thiên chúa giáo với những người tị nạn Bắc Triều Tiên.
- Daily NK - Báo điện tử về các vấn đề thường nhật tại Bắc Triều Tiên
- ChosunJournal - website tập trung vào nhân quyền tại Bắc Triều Tiên
- Liên minh của công dân cho Nhân quyền tại Bắc Triều Tiên - Những lời chứng của người tị nạn
Các tài liệu về Triều Tiên
- Seoul Train Phim tài liệu về những người Bắc Triều Tiên tìm cách trốn chạy qua Trung Quốc 2004
- The Hermit Kingdom Lưu trữ ngày 21 tháng 4 năm 2006 tại Wayback Machine Dan Rather 60 Minutes 02/06
- "Trẻ em của Đất nước bí mật" Lưu trữ ngày 6 tháng 4 năm 2006 tại Wayback Machine
- "a state of mind" Lưu trữ ngày 1 tháng 4 năm 2010 tại Wayback Machine Một phim tài liệu của BBC về hai vận động viên thể dục trẻ Bắc Triều Tiên tập luyện cho mass games.
- Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
- Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Triều Tiên
- Triều Tiên
- Quốc gia Đông Bắc Á
- Nhà nước toàn trị
- Quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc
- Quốc gia Đông Á
- Quốc gia châu Á
- Khởi đầu năm 1948 ở Châu Á
- Cựu thuộc địa Nhật Bản
- Khởi đầu năm 1948 ở Bắc Triều Tiên
- Nhà nước vô thần
- Quốc gia cộng sản
- Nhà nước đơn đảng
- Cộng hòa
- Quốc gia được công nhận hạn chế