Đảng chỉ huy súng

Một chiếc trực thăng Changhe Z-8 của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đang treo cờ của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong một cuộc diễu binh quân sự kỷ niệm 70 năm ngày thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa vào ngày 1 tháng 10 năm 2019.

"Đảng chỉ huy súng" (tiếng Trung: 党指挥枪; bính âm: Dǎng zhǐhuī qiāng) là chính sách và khẩu hiệu của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) nhằm nhấn mạnh quyền kiểm soát tuyệt đối của Đảng đối với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).

Cụm từ này được lãnh tụ ĐCSTQ Mao Trạch Đông sử dụng lần đầu tiên trong bài viết năm 1938 có tiêu đề Vấn đề chiến tranh và chiến lược. Nguyên văn đoạn này viết: "Nguyên tắc của chúng ta là Đảng chỉ huy súng, và tuyệt đối không bao giờ để súng chỉ huy Đảng". Mao tin rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc không thể đạt được thắng lợi trong cách mạng chỉ bằng biện pháp hòa bình. Ông cũng đề cập rằng trong thời kỳ Mặt trận Thống nhất thứ nhất với Quốc Dân Đảng, ĐCSTQ đã "lờ đi cuộc đấu tranh giành quân đội và tập trung một cách phiến diện vào phong trào quần chúng", dẫn đến việc bị đàn áp sau khi rạn nứt với Quốc Dân Đảng. Sau đó, Mao đã dùng ví dụ về việc Quốc Dân Đảng kiểm soát quân đội để minh chứng rằng ĐCSTQ cần phải "giành chính quyền từ họng súng", từ đó đưa ra nguyên tắc "Đảng chỉ huy súng, nhưng không bao giờ cho phép súng chỉ huy Đảng".

ĐCSTQ hiện vẫn tiếp tục duy trì quyền kiểm soát tuyệt đối của Đảng đối với quân đội và xem quân đội là công cụ để duy trì quyền lực chính trị, tức là "củng cố chính quyền bằng họng súng", đồng thời phản đối việc "quốc gia hóa quân đội". ĐCSTQ kiểm soát PLA thông qua Quân ủy Trung ương, cơ quan này do Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương ĐCSTQ đứng đầu từ năm 1989. ĐCSTQ cũng duy trì hệ thống chính ủy để đảm bảo lòng trung thành chính trị đối với Đảng, đồng thời yêu cầu PLA phải trải qua quá trình giáo dục chính trị thường xuyên.

Lịch sử

Mao Trạch Đông tin rằng ĐCSTQ không thể giành thắng lợi trong cuộc đấu tranh cách mạng thông qua các biện pháp hòa bình. Ông cho rằng trong thời kỳ hợp tác lần thứ nhất giữa Quốc Dân Đảng và ĐCSTQ, Đảng đã bỏ quên cuộc đấu tranh giành quyền kiểm soát quân đội mà chỉ tập trung một cách phiến diện vào phong trào quần chúng, dẫn đến việc bị đàn áp bằng vũ lực. Chính vì vậy, ĐCSTQ đã quyết tâm phải thành lập một quân đội đặt dưới sự lãnh đạo duy nhất của Đảng.

Sau đó, cuộc Khởi nghĩa Thu Thu chịu thất bại nặng nề, gây ra tổn thất lớn về nhân mạng và làm suy giảm tinh thần chiến đấu. Mao Trạch Đông, lãnh đạo cuộc khởi nghĩa, đã thực hiện việc chấn chỉnh số quân còn lại tại làng Tam Loan (Tam Loan chỉnh biên) và áp dụng chế độ "xây dựng chi bộ trong đại đội". Việc này giúp thực hiện quyền kiểm soát trực tiếp của Đảng đối với các cấp cơ sở và binh sĩ từ góc độ tổ chức. Trong bài viết Cuộc đấu tranh ở Tỉnh Cương Sơn vào ngày 25 tháng 11 năm 1928, ông đã đúc kết rằng lý do khiến Hồng quân Trung Quốc dù chiến đấu gian khổ nhưng không bị tan rã chính là nhờ việc "xây dựng chi bộ trong đại đội."

Trong Vạn lý Trường chinh, Trương Quốc Đào và Mao Trạch Đông đã dựa vào sức mạnh quân sự để cố gắng tranh giành quyền lãnh đạo Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Trung ương Đảng bị chia rẽ thành hai phe do bất đồng về đường lối đi lên phía Bắc hay đi xuống phía Nam. Sau đó, Trương Quốc Đào, vốn phải chịu tổn thất nặng nề trong cuộc hành quân về phía Nam, đã bị Quốc tế Cộng sản ra lệnh hủy bỏ Trung ương Đảng thứ hai do ông lập ra. Trong bài viết Vấn đề chiến tranh và chiến lược ngày 6 tháng 11 năm 1938, Mao tuyên bố: "Người cộng sản không tranh giành quyền lực quân sự cá nhân, nhưng họ phải tranh giành quyền lực quân sự cho Đảng và cho nhân dân. Nguyên tắc của chúng ta là Đảng chỉ huy súng, và chúng ta sẽ không bao giờ cho phép súng chỉ huy Đảng".

Sau khi kháng chiến chống Nhật bùng nổ, Quốc Dân Đảng (QDĐ) và ĐCSTQ đã thành lập Mặt trận Thống nhất thứ hai. Chính phủ Quốc dân do QDĐ lãnh đạo yêu cầu ĐCSTQ phải bàn giao quân đội và từ bỏ quyền lực quân sự. Họ cũng cử Khang Trạch đến làm Phó Chủ nhiệm Cục Chính trị của Bát Lộ Quân nhưng bị Mao Trạch Đông từ chối. Trong nội bộ Đảng, Vương Minh chủ trương "thành lập một đội quân quốc phòng thống nhất". Vì vậy, Mao đã nhấn mạnh rằng Đảng Cộng sản sẽ không cho phép Hồng quân và tất cả lực lượng du kích dao động trước nguyên tắc "lãnh đạo độc lập tuyệt đối của Đảng Cộng sản". Dựa trên cơ sở đó, ĐCSTQ đã khôi phục hệ thống chính ủy trong quân đội và danh xưng Cục Chính trị.

Mô tả

Đảng Cộng sản Trung Quốc duy trì quyền kiểm soát tuyệt đối đối với quân đội và coi quân đội là công cụ để duy trì quyền lực chính trị của mình. ĐCSTQ phản đối mạnh mẽ việc quốc gia hóa quân đội (tiếng Trung: 军队国家化), tức là tách quân đội ra khỏi sự lãnh đạo của Đảng. ĐCSTQ yêu cầu Quân Giải phóng Nhân dân (PLA) phải trải qua quá trình giáo dục chính trị nhằm thấm nhuần tư tưởng của ĐCSTQ vào các thành viên. Ngoài ra, Trung Quốc còn duy trì hệ thống chính ủy. Các đơn vị từ cấp trung đoàn trở lên đều duy trì các cấp ủy Đảng và chính ủy (tiếng Trung: 政治委员 hoặc 政委). Bên cạnh đó, các đơn vị cấp tiểu đoàn và đại đội lần lượt duy trì các vị trí chính trị viên và hướng dẫn viên chính trị. Về mặt chính thức, chính ủy có vị thế ngang hàng với chỉ huy quân sự. Chính ủy chịu trách nhiệm thực hiện các quyết định của cấp ủy Đảng, xây dựng và duy trì kỷ luật Đảng, tổ chức giáo dục chính trị và phối hợp với các bộ phận khác trong hệ thống công tác chính trị. Chính ủy báo cáo trực tiếp cho cấp ủy Đảng cấp trên thay vì báo cáo cho chỉ huy quân sự.

Cơ sở pháp lý và thực thi

Điều 4, Chương 1 của Quy định về Công tác Chính trị trong Quân Giải phóng Nhân dân quy định rằng: "Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc phải được đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Quyền lãnh đạo và chỉ huy cao nhất thuộc về Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và Quân ủy Trung ương".

Sự kiểm soát tuyệt đối của ĐCSTQ đối với quân đội được đảm bảo bởi một loạt hệ thống cốt lõi, bao gồm: quyền lãnh đạo và chỉ huy cao nhất của quân đội tập trung vào Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương, hệ thống đảng ủy quân đội, hệ thống chính ủy và hệ thống cơ quan chính trị. ĐCSTQ thực hiện việc phân chia quyền lực nghiêm ngặt trong các vấn đề quân sự giữa Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương; không một ủy viên Bộ Chính trị dân sự nào được quyền xử lý các vấn đề quân sự ngoại trừ Chủ tịch Quân ủy Trung ương, đồng thời nhân sự quân đội cũng bị cấm can thiệp vào các công việc dân sự. Quân ủy Trung ương cũng thực hiện chế độ trách nhiệm của Chủ tịch nhằm đảm bảo quyền lãnh đạo tuyệt đối của Chủ tịch Quân ủy đối với toàn bộ cơ quan này.

Thách thức đương đại

Một số nhà phân tích lưu ý rằng việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quân sự có thể đặt ra những thách thức và cuối cùng làm suy giảm quyền kiểm soát tuyệt đối của ĐCSTQ đối với quân đội. Một số ý kiến khác cho rằng việc Trung Quốc ngày càng tăng cường thế trận phóng khi có cảnh báo đối với kho vũ khí hạt nhân sẽ trao quyền hạn lớn hơn cho Lực lượng Tên lửa của Quân Giải phóng Nhân dân. Nguyên nhân là do thời gian đưa ra quyết định bị rút ngắn đáng kể, điều này cũng tiềm ẩn nguy cơ làm suy yếu quyền kiểm soát tuyệt đối của ĐCSTQ đối với quân đội.