Bước tới nội dung

Wade–Giles

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Wade–Giles
Tên tiếng Trung
Tiếng Trung威翟式拼音
Wade–GilesWei1 Chai2 Shih4
Pi’n1-yin1
Bính âm Hán ngữWēi-Zhái Shì Pīnyīn
Tên tiếng Trung thay thế
Phồn thể威妥瑪拼音
Giản thể威妥玛拼音
Wade–GilesWei1 To’3-ma3 Pi’n1-yin1
Bính âm Hán ngữWēi Tuǒmǎ Pīnyīn
Tên tiếng Trung thay thế thứ 2
Phồn thể韋氏拼音
Giản thể韦氏拼音
Wade–GilesWei2 Shih4 Pi’n1-yin1
Bính âm Hán ngữWéi Shì Pīnyīn
Tên tiếng Việt
Tiếng ViệtUy Địch thức bính âm
Uy Thỏa Mã bính âm
Vi thị bính âm

Bính âm Wade–Giles (/ˌweɪd ˈdʒaɪlz/, 威翟式拼音) là một phương pháp chuyển tự Latinh cho tiếng Hán Quan thoại. Người sáng tạo ra phương án này là Thomas Francis Wade hồi giữa thế kỷ 19, và người hoàn thiện nó là Herbert Giles thể hiện trong cuốn A Chinese–English Dictionary năm 1892.

Wade–Giles là hệ chuyển tự quen thuộc tại các nước nói tiếng Anh suốt phần lớn thế kỷ 20, được sử dụng trong nhiều cuốn sách tham khảo tiêu chuẩn và trong tất cả các sách về Trung Quốc xuất bản trước năm 1979.[1] Wade–Giles là phương pháp chuyển tự dựa trên tiếng Bắc Kinh, và nó đã thay thế hệ thống chuyển tự dựa trên tiếng Nam Kinh vốn từng phổ biến cho đến tận cuối thế kỷ 19. Ngày nay, đến lượt Wade–Giles lại bị thay thế gần như hoàn toàn bởi phương pháp bính âm Hán ngữ do chính quyền Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa xây dựng năm 1958. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều tên người và địa danh ở Đài Loan được phiên âm bằng Wade-Giles.

Các bảng dưới đây cho thấy cách Wade–Giles biểu âm cho mỗi âm Quan thoại (in đậm), cùng với ký hiệu phiên âm IPA tương ứng trong ngoặc vuông, và các cách biểu diễn tương đương trong Chú âm phù hiệu và Bính âm Hán ngữ.

Tên viết tắt

Phụ âm song ngữPhụ âm thuộc môi | Phụ âm răng / Phụ âm phổiPhụ âm retroflexPhụ âm Alveolo-palatalPhụ âm Velar
Vô thanhGiọng nói (ngữ âm)Vô thanhVô thanhVô thanhGiọng nói (ngữ âm)Vô thanhGiọng nói (ngữ âm)
Âm mũim [m]
ㄇ m		n [n]
ㄋ n
PlosiveÂm không được đánh giá caop [p]
ㄅ b		t [t]
ㄉ d		k [k]
ㄍ g
Âm khát vọngpʻ [pʰ]
ㄆ p		tʻ [tʰ]
ㄊ t		kʻ [kʰ]
ㄎ k
Âm liên kếtÂm không được đánh giáts [ts]
ㄗ z		ch [ʈʂ]
ㄓ zh		ch [tɕ]
ㄐ j
Âm khát vọngtsʻ [tsʰ]
ㄘ c		chʻ [ʈʂʰ]
ㄔ ch		chʻ [tɕʰ]
ㄑ q
Phụ âmf [f]
ㄈ f		s [s]
ㄙ s		sh [ʂ]
ㄕ sh		hs [ɕ]
ㄒ x		h [x]
ㄏ h
Phụ âm lỏngl [l]
ㄌ l		j [ɻ~ʐ]
ㄖ r

Thay vì ts, ts ’và s, Wade-Giles viết tz, tz’ và ss trước ŭ . (bên dưới).

Âm sau cùng

Sau chót
∅/i//u//n//ŋ//ɻ/
Trung gian∅ih/ŭ
[ɨ]
ㄭ -i		ê/o
[ɤ]
ㄜ e		a
[a]
ㄚ a		ei
[ei]
ㄟ ei		ai
[ai]
ㄞ ai		ou
[ou]
ㄡ ou		ao
[au]
ㄠ ao		ên
[ən]
ㄣ en		an
[an]
ㄢ an		ung
[ʊŋ]
ㄨㄥ ong		êng
[əŋ]
ㄥ eng		ang
[aŋ]
ㄤ ang		êrh
[aɚ̯]
ㄦ er
/j/i
[i]
ㄧ i		ieh
[je]
ㄧㄝ ie		ia
[ja]
ㄧㄚ ia		iu
[jou]
ㄧㄡ iu		iao
[jau]
ㄧㄠ iao		in
[in]
ㄧㄣ in		ien
[jɛn]
ㄧㄢ ian		iung
[jʊŋ]
ㄩㄥ iong		ing
[iŋ]
ㄧㄥ ing		iang
[jaŋ]
ㄧㄤ iang
/w/u
[u]
ㄨ u		o/uo
[wo]
ㄛ/ㄨㄛ o/uo		ua
[wa]
ㄨㄚ ua		ui/uei
[wei]
ㄨㄟ ui		uai
[wai]
ㄨㄞ uai		un
[wən]
ㄨㄣ un		uan
[wan]
ㄨㄢ uan		uang
[waŋ]
ㄨㄤ uang
/ɥ/ü
[y]
ㄩ ü		üeh
[ɥe]
ㄩㄝ üe		ün
[yn]
ㄩㄣ ün		üan
[ɥɛn]
ㄩㄢ üan

Tham khảo

  1. ↑ Krieger, Larry S.; Kenneth Neill, Dr. Edward Reynolds (1997). "ch. 4". World History; Perspectives on the Past. Illinois: D.C. Heath and Company. các trang 82. ISBN 0-669-40533-7. "This book uses the traditional system for writing Chinese names, sometimes called the Wade–Giles system. This system is used in many standard reference books and in all books on China published before 1979."

Liên kết ngoài

Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Wade–Giles&oldid=74829116”