Tiếng Kinh tại Trung Quốc

Tiếng Kinh Trung Quốc
㗂京 Tiếng Kinh
So sánh giữa chữ Nôm của dân tộc Kinh tại Trung Quốc (trên) và của người Việt (dưới), với sự khác biệt của chữ "biết" có thêm biến thể của dấu nháy
Sử dụng tại	Trung Quốc
Dân tộc	Người Kinh (Trung Quốc)
Phân loại	Nam Á Vietic Tiếng Việt Tiếng Kinh Trung Quốc
Hệ chữ viết	Chữ Hán Chữ Nôm (chủ yếu) Chữ Latinh/Quốc ngữ (bổ trợ âm)
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1	vi
ISO 639-2	vie
ISO 639-3	vie
IETF	vi-CN

Tiếng Kinh Trung Quốc (chữ Nôm: 㗂京中國) là phương ngữ tiếng Việt sử dụng bởi người Kinh ở Trung Quốc, chủ yếu sống tại Quảng Tây (đặc biệt là tại Đông Hưng, Phòng Thành Cảng - nơi có người Kinh Tam Đảo). Vì người Kinh Trung Quốc chịu ảnh hưởng ít nhiều từ văn hóa Trung Hoa cận đại, vì vậy phương ngữ này có rất nhiều từ vựng tiếng Việt cổ, và một chút từ mượn đó tiếng Tráng và các phương ngữ tiếng Trung chẳng hạn như tiếng Quảng Đông hay tiếng Hoa Phổ Thông.

Về cơ bản, người Kinh ở Trung Quốc vẫn có thể nói chuyện và thông hiểu với người Việt ở Việt Nam. Với chữ viết, vì không chịu ảnh hưởng bởi chính sách xóa bỏ chữ Hán và thay bằng chữ Quốc ngữ của chính quyền thuộc địa thực dân Pháp trong giai đoạn Pháp thuộc, họ vẫn sử dụng chữ Hán, đồng thời lưu truyền và dạy chữ Nôm của người Việt. Những thế hệ mới đã làm quen với ký tự Latinh thì có tổ chức dạy và học chữ Quốc ngữ để hiểu cách phiên âm bằng chữ Latinh đồng thời có thể giao lưu qua văn viết với người Việt tại Việt Nam và các nước khác trên thế giới.

Ngoài ra, vì người Kinh ở bao gồm cả Hồng Kông, Đài Loan và các vùng khác của Trung Quốc, hầu hết là những người nhập cư cận với hiện đại, do vậy họ hầu hết nói được tiếng Việt.

Ngữ âm

Phụ âm

Tiếng Kinh tại Trung Quốc có hệ thống ngữ âm khá giống với tiếng Việt. Phương ngữ Vạn Vĩ của tiếng Kinh Trung Quốc có tổng cộng 29 phụ âm. Những phụ âm chỉ xuất hiện trong các từ mượn tiếng Quảng Đông có màu đỏ:

		Môi	Lợi		Ngạc cứng	Ngạc mềm	Thanh hầu
Mũi	Thường	m	n		ɲ	ŋ
	Môi hóa					ŋʷ
Tắc/ Tắc-xát	Thường	p	t	ts		k	ʔ
	Bật hơi	pʰ	tʰ	tsʰ		kʰ
	Môi hóa					kʷ kʰʷ	ʔʷ
	Tiền thanh hầu hóa	ˀb	ˀd
Xát	Vô thanh	f	s	ɬ			h
	Hữu thanh	v			ɣ
	Môi hóa				ɣʷ		hʷ
Tiếp cận			l		j
R-tính			r

• Âm /tsʰ/ thường hay đọc là /s/.
• Âm /kʰ/ và /h/ kèm với âm /kʰʷ/ và /hʷ/ có xu hướng nhầm lẫn lẫn nhau.
• Âm /ʔʷ/ chỉ xuất hiện trong từ /ʔʷaːn¹ ja¹/ ("oan gia").
• Âm /ts/ tương đương với âm /c/ hoặc /tɕ/ trong tiếng Việt.
• Âm /r/ trong phương ngữ Vạn Vĩ và Vu Đầu được hợp nhất vào /j/ trong phương ngữ Sơn Tâm.
• "tr" đọc như "/t/", có một phần từ vựng đọc như là "/j/"
• "s" đọc như /tʰ/
• "d", "gi" và "r" đọc như "/j/"
• "nh" có một phần đọc như là "/j/"
• Phụ âm môi hóa chỉ duy trì ở đặt sau phụ âm vòm mềm và phụ âm thanh hầu.

Thanh điệu

Tiếng Kinh tại Trung Quốc có 8 thanh điệu, trong đó có 5 thanh thường và 3 thanh kết thúc bằng âm tắc:

	Ký hiệu	Biến thể thanh điệu	Ví dụ
Thư thanh	1	˧ (33)	/suən¹/ ("xuân")
	2	˨ (22) ˨˩ (21)	/kiu²/ ("cừu")
	3	˨˩˦ (214) ˧˩˦ (314)	/ˀbai³/ ("bảy")
	5	˦˥ (45)	/tsuːi⁵/ ("chuối")
	6	˩ (11) ˨˩˧ (213)	/ˀdəu⁶/ ("đậu")
Nhập thanh	7	˦˥ (45)	/kʰʷaːk⁷/ ("khoác")
	7'	˧ (33)	/pɔːk⁷' hɔːk⁷'/ ("súng Mauser")
	8	˨ (22) ˨˩ (21)	/tʰit⁸/ ("thịt")

Từ vựng

Tiếng Trung tiêu chuẩn	Tiếng Kinh Trung Quốc	Tiếng Việt tiêu chuẩn
绵羊	min dê	cừu
野芭蕉	chuối rừng	chuối dại
花生	đậu bao	đậu lạc

Đọc thêm

• 何思源 (2016). 中国京族喃字汉字对照手册 [Sổ tay đối chiếu chữ Hán-Nôm của dân tộc Kinh ở Trung Quốc]. 民族出版社. ISBN 978-7-1051-4624-6.
• 康忠德 (2019). 广西东兴京语参考语法 [Ngữ pháp tham khảo tiếng Kinh tại Đông Hưng, Quảng Tây]. Bắc Kinh: 中国社会科学出版社. ISBN 978-7-5203-5107-2.