Henrietta Lacks
Henrietta Lacks | |
|---|---|
.jpg) Ảnh chụp Henrietta Lacks vào khoảng 1945. | |
| Sinh | Loretta Pleasant 1 tháng 8, 1920 Roanoke, Virginia |
| Mất | 4 tháng 10, 1951 (31 tuổi) Baltimore, Maryland |
| Nghề nghiệp | Nông dân trồng thuốc lá |
| Phối ngẫu | David Lacks (1915–2002) |
| Con cái | Lawrence Lacks Elsie Lacks David "Sonny" Lacks, Jr. Deborah (Lacks) Pullum Zakariyya Bari Abdul Rahman (nhũ danh Joseph Lacks) |
| Cha mẹ | Eliza (1886–1924) và John Randall Pleasant I (1881–1969) |
Henrietta Lacks (nhũ danh: Loretta Pleasant; ngày 1 tháng 8 năm 1920 – ngày 4 tháng 10 năm 1951)[1] là một người phụ nữ người Mỹ gốc Phi, làm nghề trồng thuốc lá ở Roanoke, Virginia. Người đã vô ý hiến các tế bào (dòng tế bào HeLa[2]) và đã được nuôi cấy bởi George Otto Gey để tạo ra dòng tế bào bất tử phục vụ cho nghiên cứu y khoa. Sau khi sinh người con thứ năm, bà bị phát hiện ung thư cổ tử cung và được chữa trị tại Bệnh viện Johns Hopkins do nạn phân biệt chủng tộc trong khu vực nên chỉ có bệnh viện này nhận chữa trị cho người da đen. Cô đã qua đời vào ngày 4 tháng 10 năm 1951. Các tế bào được trích từ Henrietta Lacks đã chuyển đi khắp Hoa Kỳ và sau đó là khắp thế giới và đến năm 1960 đã được đưa vào vũ trụ. Tế bào của Herrieta Lacks đã được sử dụng để thực hiện các cuộc thí nghiệm bào chế vaccine bệnh bại liệt, SARS, nghiên cứu cách thức chống AIDS, tác động của phóng xạ và chất độc lên tế bào, lập bản đồ gene, chế ra thuốc chống cúm, bệnh lậu. Cũng nhờ dòng tế bào HeLa, các nhà khoa học cũng phát hiện ra bệnh ung thư cổ tử cung do virus papillomavirus. Đến thời điểm ngày 1 tháng 8 năm 2011, những tế bào của Henrietta cấy từ 60 năm trước đó có tổng trọng lượng 50 triệu tấn.
Mặc dù các nhà nghiên cứu đã biết đến nguồn gốc của dòng tế bào HeLa bất tử từ năm 1970, gia đình Lacks lại không hề hay biết gì về nó cho đến năm 1975. Khi thông tin về nguồn gốc di truyền của dòng tế bào này được công khai, việc sử dụng nó cho nghiên cứu y học và mục đích thương mại tiếp tục làm dấy lên những lo ngại về quyền riêng tư và quyền của bệnh nhân.
Tiểu sử
Thời trẻ
Henrietta Lacks, tên lúc sinh là Loretta Pleasant, sinh ngày 1 tháng 8 năm 1920[1][3] ở Roanoke, Virginia, mẹ là Eliza (1886–1924)[4] và cha là John Randall Pleasant I (1881–1969).[5][6][7] Gia đình cô không rõ tên cô đã thay đổi như thế nào từ Loretta thành Henrietta; với tên hiệu là Hennie.[1] Mẹ cô, Eliza, đã qua đời khi sinh người con thứ 10 vào năm 1924. Cha của Henrietta không thể nuôi hết tất cả những người con của mình nên đã đưa chúng đến Clover và chuyển những đứa con của mình cho các người thân. Henrietta sống với ông nội, Tommy Lacks.[1]
Hôn nhân và gia đình
Cả Lacks và chồng bà đều là người Công giáo.
Bệnh tình
Chẩn đoán và điều trị
Cái chết và nơi chôn cất
| Chữ khắc trên mộ | |
|---|---|
| Tiếng Anh (gốc) | Tiếng Việt (tạm dịch) |
|
|
Nghiên cứu y học và khoa học
George Otto Gey, nhà sinh vật học đầu tiên nghiên cứu các tế bào ung thư của Lacks, nhận thấy rằng những tế bào này bất thường ở chỗ chúng tăng sinh với tốc độ rất nhanh và có thể sống đủ lâu trong môi trường nuôi cấy để cho phép tiến hành nghiên cứu sâu hơn.
Vấn đề về sự chấp thuận và lo ngại về quyền riêng tư.
Cả Henrietta Lacks và gia đình bà đều không cho phép các bác sĩ thu thập các tế bào của bà. Đương thời, việc xin phép bệnh nhân không bắt buộc và cũng không thường được yêu cầu.
Tháng 2 năm 2026, gia đình Lacks đã đạt được thỏa thuận dàn xếp ngoài tòa án với một công ty công nghệ sinh học thứ hai – Novartis có trụ sở tại Thụy Sĩ. Chi tiết về thỏa thuận này không được công khai. Các vụ kiện chống lại một số công ty dược phẩm khác vẫn đang tiếp diễn.
Ghi nhận
Trong văn hóa đại chúng
Rebecca Skloot đã ghi chép chi tiết về lịch sử của cả dòng tế bào HeLa và gia đình Lacks trong hai bài viết xuất bản năm 2000 và 2001 và trong cuốn sách xuất bản năm 2010 Cuộc đời bất tử của Henrietta Lacks. Khi viết cuốn sách, Skloot đã hợp tác với Deborah Lacks – người con gái của Henrietta đã quyết tâm tìm hiểu nhiều hơn về mẹ mình. Cô đã dùng khoản tiền bản quyền đầu tiên nhận được từ cuốn sách để thành lập Quỹ Henrietta Lacks. Quỹ này đã hỗ trợ tài chính cho gia đình Henrietta, bao gồm học phí đại học và chi phí điều trị y tế.
Các thành viên gia đình Lacks lần đầu tiên tự viết nên câu chuyện của chính mình vào năm 2013, khi con trai cả của bà Lacks và vợ, Lawrence và Bobbette Lacks, viết một cuốn hồi ký điện tử ngắn có tựa đề "Những câu chuyện về gia đình Hela: Lawrence và Bobbette". Họ đã tường thuật lại ký ức của chính mình về Henrietta Lacks khi bà còn sống và những nỗ lực của họ để giữ những đứa em nhỏ nhất tránh xa môi trường sống không an toàn sau khi mẹ chúng qua đời.
Trong chương trình truyền hình nhiều tập Tây Ban Nha El Ministerio del Tiempo (tạm dịch: Bộ Thời gian), sự bất tử của các tế bào của Henrietta trong phòng thí nghiệm được coi là tiền lệ cho khả năng "đề kháng cực cao đối với nhiễm trùng, tổn thương và thoái hóa tế bào" của nhân vật Arteche. Tức là các tế bào của anh ta là bất tử.
Ban nhạc indie rock Yeasayer đã sáng tác một bài hát về Lacks, tên là "Henrietta", trong album năm 2012 Fragrant World (tạm dịch: Thế giới ngát hương) của họ.
Xem thêm
Tham khảo
Chú giải
Chú thích
- 1 2 3 4 Batts, Denise Watson (ngày 9 tháng 5 năm 2010). "HeLa Cancer Cells Killed Henrietta Lacks. Then They Made Her Immortal". The Virginian-Pilot. tr. 1, 12–14. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2010.Note: Some sources report her birthday as ngày 2 tháng 8 năm 1920 vs. ngày 1 tháng 8 năm 1920.
- ↑ Grady, Denise (ngày 1 tháng 2 năm 2010). "A Lasting Gift to Medicine That Wasn't Really a Gift". The New York Times. Truy cập ngày 1 tháng 2 năm 2010.
- ↑ Skloot 2010, tr. 18
- ↑ Eliza sinh ngày 12 tháng 7 năm 1886 và bà mất ngày 28 tháng 10 năm 1924 theo bia mộ của bà.
- ↑ John Randall Pleasant I sinh ngày 2 tháng 3 năm 1881 và mất tháng 1 năm 1969 ở Saxe, quận Charlotte, Virginia, theo Social Security Death Index
- ↑ World War I draft card of John Randall Pleasant I (1881–1969)
- ↑ Eliza and John had married in 1906, and Henrietta's siblings included: Edith (1905–?); Edna (1906–?); John Randall II (1909–?); Charles (1912–1955); Viola (1914–?); Alleys (1916–?); Lawrence (1918–?); Gladys (c. 1918–?); Henry (1922–?); Felicia (1923–?); and Georgia (1929–?) according to the 1930 U.S. Census
- ↑ McLaughlin, Tom (ngày 31 tháng 5 năm 2010). "An epitaph, at last | South Boston Virginia News". The News Record. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 1 năm 2012. Truy cập ngày 21 tháng 12 năm 2012.
Sách
- Skloot, Rebecca (2018). Cuộc đời bất tử của Henrietta Lacks. Trần Nguyên dịch từ sách tiếng Anh The immortal life of Henrietta Lacks xuất bản năm 2010. Nhà xuất bản Lao động. ISBN 978-604-971-994-3.
Liên kết ngoài
- The Way of All Flesh (Xác thịt về đâu), bộ phim tài liệu của đài BBC sản xuất năm 1997 bởi Adam Curtis. Tên của bộ phim lấy trùng với cuốn tiểu thuyết Xác thịt về đâu của Samuel Butler.
- Quỹ Henrietta Lacks, quỹ được thành lập để giúp cung cấp học bổng và bảo hiểm y tế cho gia đình Henrietta Lacks, bên cạnh một số công việc khác.
- "The Immortal Henrietta Lacks" (Henrietta Lacks bất tử), Chương trình CBS Sunday Morning phát sóng tháng 2 năm 2010, chứa lời của thành viên gia đình Lacks.
