Hô Diên hoàng hậu (Nam Yên)

Hô Diên Hoàng hậu (呼延皇后; tên riêng không rõ) là hoàng hậu của triều đại Nam Yên do người Tiên Ti cai trị trong thời kỳ Thập Lục Quốc của Trung Quốc. Bà là chính thất của vị hoàng đế cuối cùng của Nam Yên, Mộ Dung Siêu.

Cha của bà là Hô Diên Bình (呼延平), từng là thuộc hạ của Mộ Dung Đức, chú của Mộ Dung Siêu, khi Mộ Dung Đức giữ chức Thứ sử quận Trương Dịch (張掖, nay thuộc Trương Dịch, Cam Túc) dưới thời Tiền Tần. Năm 384, khi Mộ Dung Đức và anh trai là Mộ Dung Thùy nổi dậy chống Tiền Tần, Mộ Dung Thùy lập nên Hậu Yên và xưng đế, thì Phù Xương (苻昌), tân Thứ sử Trương Dịch, đã bắt giữ và xử tử cha của Mộ Dung Siêu là Mộ Dung Nạp (慕容納), cùng toàn bộ các con trai của Mộ Dung Đức và Mộ Dung Nạp.

Vợ của Mộ Dung Nạp là Đoạn phu nhân khi đó đang mang thai nên tạm thời không bị xử tử, mà bị giam giữ để chờ hành hình sau khi sinh con. Hô Diên Bình khi ấy là người cai ngục, đã bí mật đưa mẹ của Mộ Dung Đức và Mộ Dung Nạp là Công Tôn phu nhân, cùng Đoạn phu nhân trốn sang vùng đất của các bộ tộc Khương. Tại đây, Đoạn phu nhân sinh ra Mộ Dung Siêu.

Sau khi Công Tôn phu nhân qua đời vào năm 394, Hô Diên Bình đưa Đoạn phu nhân và Mộ Dung Siêu đến Hậu Lương. Đến năm 403, Hậu Lương đầu hàng Hậu Tần, Hô Diên Bình cùng Đoạn phu nhân và Mộ Dung Siêu bị ép di dời từ kinh đô Cô Tang (姑臧, nay thuộc Vũ Uy, Cam Túc) đến kinh đô Trường An của Hậu Tần. Tại Trường An, Hô Diên Bình qua đời. Theo sắp xếp của Đoạn phu nhân, Mộ Dung Siêu cưới con gái của Hô Diên Bình, tức Hô Diên thị, làm vợ.

Năm 405, khi Mộ Dung Đức đã lập nên Nam Yên và xưng đế, ông biết được Mộ Dung Siêu đang bị giam lỏng tại Trường An nên phái sứ giả bí mật khuyên cháu mình trốn về Nam Yên. Mộ Dung Siêu không dám báo cho cả mẹ và vợ biết, một mình bỏ trốn. Do không còn con trai sống sót, Mộ Dung Đức lập Mộ Dung Siêu làm thái tử. Cuối năm đó, Mộ Dung Đức qua đời, Mộ Dung Siêu kế vị.

Một trong những việc đầu tiên Mộ Dung Siêu làm sau khi lên ngôi là đàm phán với Hậu Tần để xin trao trả mẹ và vợ. Ông chấp nhận điều kiện của hoàng đế Hậu Tần là Diêu Hưng: quy phục làm chư hầu và giao nộp các nhạc công hoàng gia của Tiền Tần hiện đang phục vụ tại triều đình Nam Yên. Năm 407, Hậu Tần trả tự do cho Đoạn phu nhân và Hô Diên thị. Năm 408, Mộ Dung Siêu lập Hô Diên thị làm hoàng hậu.

Triều đại của Mộ Dung Siêu bị đánh giá là chuyên quyền và kém năng lực, khiến quốc lực Nam Yên suy yếu nghiêm trọng. Năm 409, ông khiêu khích Đông Tấn bằng cách tấn công biên giới và bắt dân Tấn đem về huấn luyện làm nhạc công thay thế, dẫn đến cuộc nam chinh quy mô lớn của tướng Tấn là Lưu Dụ. Năm 410, kinh đô Quảng Cố (廣固, nay thuộc Thanh Châu, Sơn Đông) thất thủ, Nam Yên diệt vong. Mộ Dung Siêu bị xử tử.

Trước khi chết, Mộ Dung Siêu giao phó mẹ và vợ cho quan Tấn là Lưu Kính Tuyên (劉敬宣), người từng là thần dân Nam Yên. Tuy nhiên, không có ghi chép lịch sử nào nói rõ về số phận cuối cùng của Hô Diên Hoàng hậu. Do Lưu Dụ đã xử tử rất nhiều quan lại và quý tộc Nam Yên, nên nhiều khả năng bà cũng không tránh khỏi kết cục bi thảm.

Tham khảo

• Tấn thư, quyển 128.
• Thập Lục Quốc Xuân Thu, quyển 13.
• Tư trị thông giám, quyển 114–115.