Bước tới nội dung

Danh sách hóa thạch tiến hóa của con người

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Bảng hóa thạch dưới đây cung cấp một cái nhìn tổng quan ngắn gọn về một số hóa thạch đáng chú ý của vượn dạng người đã phát hiện có liên quan đến quá trình tiến hóa của loài người, bắt đầu với sự hình thành của quần thể Hominini vào cuối Miocen, khoảng 6 Ma (Ma/Ka: Mega/Kilo annum, triệu/ngàn năm) trước.[1]

Vì có hàng ngàn hóa thạch, chủ yếu là rời rạc, thường bao gồm xương hay răng đơn lẻ, hiếm khi có hộp sọ hoàn chỉnh hay bộ xương, nên tổng quan này không thể coi là hoàn chỉnh.[1] Tuy nhiên nó hiển thị một số trong những phát hiện quan trọng nhất. Các hóa thạch được sắp xếp theo độ tuổi gần đúng theo số liệu của định tuổi bằng đồng vị phóng xạ và/hoặc định tuổi gia tăng (incremental dating). Tên của loài đại diện được nêu theo sự đồng thuận hiện hành nếu có. Nếu chưa có sự đồng thuận khoa học rõ ràng thì có ghi chú về cách phân loại khác có thể được chỉ định, và ý kiến khác nhau đó có thể tìm thấy trên trang của hóa thạch.

Hầu hết các hóa thạch được đưa ra không được coi là tổ tiên trực tiếp đến người Homo sapiens, nhưng liên quan chặt chẽ với tổ tiên trực tiếp của con người, và do đó rất quan trọng cho việc nghiên cứu của các dòng truyền thừa.

Danh sách

HìnhTênTuổiLoàiNăm
phát
hiện		NướcNgười phát hiệnNay đặt ở
/ Ghi chú

Miocene muộn, 7,2 - 5,3 Ma

El Graeco7,2 Ma [2] Graecopithecus freybergi2017 (1944)Pyrgos,  Hy Lạp
Azmaka,  Bulgaria		G.H.R. von KoenigswaldMet, Athens; Tübingen, Germany
TM 266 (Toumai)7 - 6 Ma [3] Sahelanthropus tchadensis2001Sa mạc Djurab,  TchadMichel Brunet, Alain Beauvilain, Fanone Gongdibe, Mahamat Adoum, Ahounta DjimdoumalbayeN'Djamena (Chad), BEAC
BAR 1000'006,1 - 5,7 Ma[4] Orrorin tugenensis2000Lukeino,  KenyaMartin Pickford, Kiptalam Cheboi, Dominique Gommery, Pierre Mein, Brigitte Senut
Dấu chân Trachilos5,7 MaTạo ra bởi hominin hoặc linh trưởng hominin-like2002 Hy LạpGerard D. Gierliński
ALA-VP 1/20 [5]5,65±0,150 MaArdipithecus kadabba1997Awash Trung,  EthiopiaYohannes Haile-Selassie

Pliocene, 5,3 - 2,58 Ma

HìnhTênTuổiLoàiPhát
hiện		NướcNgười phát hiệnNay đặt ở
/ Ghi chú
Ardi4,4 Ma [6]Ardipithecus ramidus1994 EthiopiaYohannes Haile-Selassie
KNM-LT 329. Réplica at Museo Nacional de Ciencias Naturales of MadridKNM-LT 3294,60 ±0,40 Ma [7]Australopithecus anamensis1967 KenyaArnold Lewis, Bryan Patterson [8][9][10]
KNM-TH 131504,70±0,55 Ma [11]Australopithecus anamensis1984 Kenya-
KNM-KP 2714 Ma [12]Australopithecus anamensis1965 KenyaBryan Patterson [8]
Dấu chân Laetoli (Laetoli Footprint)3,7 MaBipedal hominin1976 TanzaniaMary Leakey
LH 43,40±0,50 MaAustralopithecus afarensis1974Laetoli,  TanzaniaMary Leakey [13]
KSD-VP-1/1 (Kadanuumuu)3,58 MaAustralopithecus afarensis2005 EthiopiaYohannes Haile-Selassie
K 12 (Abel)3,5Australopithecus bahrelghazali1995 TchadMichel Brunet
KNM-WT 40000
(Flat Faced Man) [14]		3,5 Ma Kenyanthropus platyops1999Hồ Turkana,  KenyaJustus Erus & Meave Leakey [15]
BRT-VP-3/143,3-3,5 MaAustralopithecus deyiremeda2015 EthiopiaYohannes Haile-Selassie [16]
Stw 573 (Little foot)3,3 Ma Australopithecus ?1994 Nam PhiRonald J. Clarke
DIK-1 (Selam)3,3 MaAustralopithecus afarensis2000 EthiopiaZeresenay Alemseged
AL 288-1 (Lucy)3,2 MaAustralopithecus afarensis1974 EthiopiaTom Gray, Donald Johanson, Yves Coppens và Maurice TaiebBảo tàng Quốc gia Ethiopia
AL 200-1 and AL 400-1. Australopithecus afarensisAL 200-13,10±0,10 MaAustralopithecus afarensis1975 EthiopiaDonald Johanson Yves Coppens và Maurice Taieb
AL 129-13,10±0,10 MaAustralopithecus afarensis1973 EthiopiaDonald Johanson
AL 444-2 [17]3 MaAustralopithecus afarensis1992 EthiopiaYoel Rak
[18]LD 350-12,775±0,025 Ma [19] Homo ?2013 EthiopiaChalachew Seyoum
Taung 1
Em bé Taung		3,03 - 2,61 MaAustralopithecus africanus1924 Nam PhiRaymond DartĐại học Witwatersrand

Pleistocene, Paleolithic dưới, 2,58 Ma - 300 Ka

HìnhTênTuổiLoàiPhát
hiện		NướcNgười phát hiệnNay đặt ở
/ Ghi chú
KNM WT 17000
Sọ đen
(Black Skull)		2,5 MaParanthropus aethiopicus1985 KenyaAlan Walker
BOU-VP-12/130[20]2,50 MaAustralopithecus garhi1997EthiopiaYohannes Haile-Selassie
STS 71STS 71 [21]2,61 -2,07 MaAustralopithecus africanus1947 Nam PhiRobert Broom và John T. Robinson
STS 52a and STS 52bSTS 52 [22]2,61 - 2,07 MaAustralopithecus africanus1947 Nam PhiRobert Broom
OriginalUraha 501
UR 501
Uraha Jawbone [23]		2,40±0,10 MaHomo rudolfensis1991 MalawiTyson Msiska, Timothy Bromage, Friedemann Schrenk
STS 5 (Mrs. Ples)
(STS 14)[24]		2,07 Ma[25]Australopithecus africanus1947Sterkfontein,  Nam PhiRobert BroomDitsong National Museum of Natural History
DNH 134 (Simon)[26]2,04 Ma[26]Homo erectus2015Drimolen Main Quarry,  Nam PhiAndy Herries và đội khai quậtĐại học Witwatersrand
DNH 155[27]2,04-1,95 MaParanthropus robustus2018Drimolen Main Quarry,  Nam PhiAndy Herries & Stephanie BakersĐại học Witwatersrand
DNH 152
(Khethi)		2,04-1,95 Ma [26]Paranthropus robustus2018Drimolen Main Quarry,  Nam PhiAndy Herries & Stephanie BakerĐại học Witwatersrand
DNH 7
(Eurydice)[28]		2,04 - 1,95 Ma[26]Paranthropus robustus1994Drimolen Main Quarry,  Nam PhiR. Smith & André KeyserĐại học Witwatersrand
TM 1517 [29]2 Ma ?Paranthropus robustus1938 Nam PhiGert TerblancheDitsong National Museum of Natural History
MH1 (Karabo) [30][31]1.977-1.98 Ma [32]Australopithecus sediba2008 Nam PhiLee R. BergerĐại học Witwatersrand
KNM ER 18131,9 MaHomo habilis1973 KenyaKamoya Kimeu
KNM ER 14701,9 MaHomo rudolfensis1972 KenyaBernard Ngeneo [33]
SK 482,25 - 1,80 MaParanthropus robustus1948Swartkrans, South AfricaRobert BroomDitsong National Museum of Natural History
SK 46 [34]2,25 - 1,80 MaParanthropus robustus1949Swartkrans,  Nam PhiRobert BroomDitsong National Museum of Natural History
SK 847[35]2,25 - 1,80 MaHomo habilis1949Swartkrans,  Nam PhiDitsong National Museum of Natural History
Replica made with a 3D printer OH 24
(Twiggy) [36]		1.8 MaHomo habilis1968 TanzaniaPeter Nzube
OH 8 [37]1.8 MaHomo habilis1960 Tanzania
OH 5
(Zinj or
nutcracker man)		1.8 MaParanthropus boisei1959 TanzaniaMary Leakey
D2700 (Dmanisi Skull 3)1.8 MaHomo erectus georgicus2001 GruziaDavid Lordkipanidze và Abesalom Vekua
Dmanisi skull 4, D3444D3444 (Dmanisi Skull 4)1.8 MaHomo erectus georgicus2003 GruziaDavid Lordkipanidze
Dmanisi skull 5 de DmanisiD4500 (Dmanisi Skull 5)1.8 MaHomo erectus georgicus2005 - 2013 GruziaDavid Lordkipanidze
KNM-ER 62000 [38]1.78 -1.9 MaHomo rudolfensis2012Koobi Fora,  KenyaNhóm của Meave Leakey
KNM-ER 62003 (đoạn hàm dưới) [38]1.78 -1.9 MaHomo rudolfensis2012Koobi Fora,  KenyaNhóm của Meave Leakey
KNM-ER 60000 (hàm dưới) [38]1.78 -1.9 MaHomo rudolfensis2012Koobi Fora,  KenyaNhóm của Meave Leakey
OH 71.75 MaHomo habilis1960 TanzaniaJonathan Leakey
KNM ER 37331.75 MaHomo ergaster [39] (aka Homo erectus)1975 KenyaBernard Ngeneo
KNM ER 18051.74 MaHomo habilis1973 - 1974 KenyaPaul Abell
Người vượn Nguyên Mưu,
(Yuanmou Man), răng		1.7 Ma / 0.5-0.6 Ma (tranh cãi) [40]Homo erectus1965 Trung QuốcFang Qian
KNM ER 4061.7 MaParanthropus boisei1969 KenyaRichard Leakey
KNM ER 732 [41]1.7 MaParanthropus boisei1970 KenyaRichard Leakey
KNM ER 23000 [42]1.7 MaParanthropus boisei1990Koobi Fora,  KenyaBenson Kyongo
KNM WT 17400 [43][44]1.7 MaParanthropus boisei KenyaBảo tàng Quốc gia Kenya, Nairobi
KNM WT 15000,
(Cậu bé Turkana)		1.6 MaHomo ergaster (aka Homo erectus)1984 KenyaKamoya KimeuBảo tàng Quốc gia Kenya, Nairobi
[45]StW 531.5-2 MaHomo gautengensis1976 Nam PhiA. R. Hughes
DNH 7
(Eurydice) [46]		1.5-2 MaParanthropus robustus1994 Nam PhiAndré Keyser
Replica of the mandible of Peninj, P. boiseiPeninj hàm dưới1.5 MaParanthropus boisei1964 TanzaniaRichard Leakey
OH 9, partial skullOH 9
(Chellean Man) [47]		1.5 MaHomo erectus1960 TanzaniaLouis Leakey
KNM-ER 992. Replica. Museo Nacional de Ciencias Naturales in MadridKNM ER 9921.5 MaHomo ergaster (aka Homo erectus)1971 KenyaRichard Leakey
Mojokerto 1
(Mojokerto child)		1.43-1.49 MaHomo erectus1936 IndonesiaAndojo, G.H.R. von Koenigswald
KNM ER 38831.4-1.6 MaHomo erectus1976 KenyaRichard Leakey
KGA 10-5251.4 MaParanthropus boisei1993 EthiopiaA. Amzaye
Atapuerca Jawbone [48]1.2 MaHomo sp.2008 Tây Ban NhaEudald CarbonellMuseo de la Evolución Humana, Burgos, Tây Ban Nha
The Kocabas hominin calvaria.Kocabas1.1 Ma [49]Homo erectus [50]2002 Thổ Nhĩ KỳM. Cihat Alçiçek
Daka1.0 MaHomo erectus1997 EthiopiaHenry Gilbert
Sangiran 41 MaHomo erectus1939 IndonesiaG.H.R. von Koenigswald
780-858 KaHomo erectus1994 Tây Ban NhaBermúdez & ArsuagaMuseo de la Evolución Humana, Burgos, Tây Ban Nha
Sangiran 20.7-1.6 MaHomo erectus1937 IndonesiaG.H.R. von Koenigswald
Người vượn Java,
Pithecanthropus-1,
Trinil 2 [51]		0.7 -1 MaHomo erectus1891 IndonesiaEugène Dubois
Mandible Ternifine IIITernifine 2-3,
Tighennif [52]		700 KaHomo erectus1954 AlgérieC. Arambourg & B. Hoffstetter
Sangiran 17 [53]700 KaHomo erectus1969 IndonesiaS. Sartono
Người vượn Bắc Kinh (Peking Man)680-780 KaHomo erectus1921 Trung QuốcDavidson BlackBị mất cắp
Madam BuyaMadam Buya [54]600-1.4 MaHomo heidelbergensis or Homo erectus1997 EritreaErnesto Abbate
Hóa thạch Bodo [55]600 KaHomo heidelbergensis or Homo erectus1976 EthiopiaA. Asfaw
Mauer 1
Heidelberg Man		500 KaHomo heidelbergensis1907 ĐứcDaniel Hartmann
Saldanha man [56]500 KaHomo rhodesiensis1953 Nam Phi
Boxgrove Man478-524 KaHomo heidelbergensis1994 Anh Quốc
Arago XXI Arago 21
(Tautavel Man)		450 KaHomo erectus1971 PhápHenry de Lumley
[57]Hexian [58]400-500 KaHomo erectus1980 Trung Quốc
Skull 5 (Miguelón)400 KaHomo heidelbergensis1992 Tây Ban NhaBermúdez, Arsuaga & CarbonellMuseo de la Evolución Humana, Burgos, Tây Ban Nha
ReplicaSwanscombe Man400 KaHomo heidelbergensis1935 Anh QuốcAlvan T Marston
Hóa thạch Salé [59][60][61]400 KaHomo rhodesiensis1971 Maroc
Replica made by a 3D printerNdutu [62]350 KaHomo rhodesiensis1973 TanzaniaA.A. Mturi
Steinheim Skull350 KaHomo heidelbergensis1933 Đức
Samu350 KaHomo erectus1964 HungaryMárton Pécsi
Dinaledi Chamber hominins414-236 Ka [63]Homo naledi2013 Nam PhiRick Hunter,
Steven Tucker		Đại học Witwatersrand
 Nam Phi

Pleistocene, Paleolithic giữa: 300 - 50 Ka

HìnhTênTuổiLoàiPhát
hiện		NướcNgười phát hiệnNay đặt ở
/ Ghi chú
Petralona 1Petralona 1 [64]250-500 KaHomo heidelbergensis1960 Hy Lạp
Galilee Man300-200 KaHomo heidelbergensis1925 IsraelFrancis Turville-Petre
Saccopastore 1250 Ka [65]Homo neanderthalensis1929 ÝMario Grazioli
Ngandong 7250 KaHomo erectus1931 IndonesiaC. ter Haar và G. H. R. von Koenigswald
Bontnewydd (Pontynewydd)230 KaHomo neanderthalensis1981 Anh Quốc
[66]Người vượn Đại Lệ (Dali)209 ±23 Ka (tranh cãi) [67][68]Homo erectus
or
Homo sapiens		1978 Trung QuốcLiu Shuntang
Broken Hill 1,
Sọ Kabwe,
Rhodesian Man		200-300 KaHomo rhodesiensis1921 ZambiaTom Zwiglaar
[69]Omo 1190 KaHomo sapiens1967 EthiopiaRichard Leakey
[70]Omo 2190 KaHomo sapiens EthiopiaRichard Leakey
Penghu 1190-10 Ka [71][72]Homo tsaichangensis [73] Đài LoanBảo tàng Quốc gia Khoa học Tự nhiên Đài Loan
Herto's skullHerto remains [74]160 KaHomo sapiens1997 EthiopiaTim White
Jebel Irhoud 1 Jebel Irhoud 1 [75]160 KaHomo sapiens1991 Maroc
Jebel Irhoud 2160 KaHomo sapiens1991 Maroc
[76] Jebel Irhoud 3160 KaHomo sapiens1991 Maroc
Jebel Irhoud 4160 KaHomo sapiens1991 Maroc
[77][78]Altamura Man130-172 Ka [79]Homo neanderthalensis1993 Ýin situ
Tabun C1. Low resolutionTabun C1 [80]120 KaHomo neanderthalensis1967 IsraelArthur Jelinek
Krapina [81]100-127 Ka [82]Homo neanderthalensis1899 CroatiaDragutin Gorjanović-Kramberger
Denisova molarRăng Denisovan110 Ka [83][84]Homo sp. Altai2015 Nga
Qafzeh 6 [85]90-100 Ka [82]Homo sapiens1930 IsraelR. Neuville M Stekelis
Qafzeh IX90-100 Ka [82]Homo sapiens [86]1933 IsraelT. McCown và H. Moivus, Jr.
[87]Qafzeh VI90-100 Ka [82]Homo sapiens1933 IsraelT. McCown và H. Moivus, Jr.
Scladina80-127 Ka [82]Homo neanderthalensis Bỉ
Skhul V80-120 KaHomo sapiens1933 IsraelT. McCown và H. Moivus, Jr.
Skhul IX80-120 KaHomo sapiens  Israel
[88]Klasies River Caves75-125 KaHomo sapiens1960 Nam PhiRay Inskeep, Robin Singer, John Wymer, Hilary Deacon
Obi-Rakhmat 1 [89]75 Ka [82]Homo neanderthalensis2003 Uzbekistan
Teshik-Tash Skull [90]70 KaHomo neanderthalensis1938 UzbekistanA. Okladnikov
La Ferrassie 170 KaHomo neanderthalensis1909 PhápR. Capitan và D. Peyrony
Shanidar 160-80 KaHomo neanderthalensis1961 IraqRalph Solecki
La Chapelle-aux-Saints 160 KaHomo neanderthalensis1908 PhápA. và J. Bouyssonie và L. Bardon
Kebara 2 (Moshe) [91]60 KaHomo neanderthalensis1983 IsraelLynne Schepartz
[92]Amud 750-60 KaHomo neanderthalensis Israel

Pleistocene, Paleolithic trên: 50 - 10 Ka

HìnhTênTuổiLoàiPhát
hiện		NướcNgười phát hiệnNay đặt ở
/ Ghi chú
Sidrón Cave49 KaHomo neanderthalensis1994 Tây Ban Nha
La Quina 545-60 Ka [82]Homo neanderthalensis Pháp
La Quina 1845-60 Ka [82]Homo neanderthalensis Pháp
TPL2 mandibleTham Pa Ling (Hang Khỉ) [93]46-63 Ka [93][94]Homo sapiens2009 Lào
Kents Cavern41-45 KaHomo sapiens1927 Anh Quốc
Amud 1 [95]41 Ka [96]Homo neanderthalensis1961 IsraelHisashi Suzuki
Mungo Man40-60 KaHomo sapiens1974 Úc
WLH-50Homo sapiens1982 Úc
Mt. Circeo 1Mt. Circeo 1 [97]40-60 KaHomo neanderthalensis1939 ÝProf. Blanc
Neanderthal 1Neanderthal 1 [98]40 KaHomo neanderthalensis1856 ĐứcJohann Carl Fuhlrott
Denisova phalanx distalisDenisova hominin (X-Woman)40 KaHomo sp. Altai2008 NgaJohannes Krause, et al.
hominin finger bone40 KaHomo sp. Altai (possible Neanderthal-Denisovan hybrid)2011 Nga
Oase 2Peștera cu Oase [99]37.8 KaHomo sapiens2002 România
Balangoda man37 KaHomo sapiens2012 Sri Lanka
Hofmeyr Skull36 KaHomo sapiens1952 Nam Phi
Red Lady of Paviland33 KaHomo sapiens1823 Anh QuốcWilliam Buckland
Yamashita-Cho Man32 KaHomo sapiens1962 Nhật Bản
Engis 2Engis 230-50 Ka [82][100]Homo neanderthalensis1829 BỉPhilippe-Charles Schmerling
Gibraltar 1Gibraltar 130-50 Ka [82]Homo neanderthalensis1848 GibraltarCaptain Edmund Flint
Le Moustier 1Le Moustier30-50 KaHomo neanderthalensis1909 Pháp
Denisova molarRăng Denisovan30-50 KaHomo sp. Altai2000 Nga
Cro-Magnon 1Cro-Magnon 130 KaHomo sapiens1868 PhápLouis Lartet
NG 627-53 KaHomo erectus1931 IndonesiaC. ter Haar và GHR von Koenigswald
Replica of Predmosti 3Predmost 3 [101]26 KaHomo sapiens1894 SécK.J. Maska
[102]Lapedo Child24.5 KaHomo neanderthalensis or Homo sapiens1998 Bồ Đào NhaJoão Zilhão
[102]Eel Point24 KaHomo sapiens1997 Anh Quốc
LB 1 skeletonLB 1 (Hobbit)18 KaHomo floresiensis2003 IndonesiaPeter Brown
Minatogawa 1. Replica at the Museum of Tokyo [103]Minatogawa 116-18 KaHomo sapiens1970 Nhật BảnBảo tàng Nhân học Tokyo, Đại học Tōkyō
Tandou [104][105]17 KaHomo sapiens1967 ÚcDuncan Merrilees
Gough's Cave [106][107]14.7 KaHomo sapiens2010 Anh Quốc
Iwo Eleru Skull13 Ka [108]Homo sapiens1965 Nigeria
Người Arlington Springs13 Ka [109]Homo sapiens1959 Hoa KỳPhil Orr
Người Chancelade (Chancelade man)17-12 Ka [110]Homo sapiens1888 Pháp
Red Deer cave skull
Red Deer cave skull
Di cốt hang Hươu Đỏ (Red Deer Cave)14.5-11.5 KaChưa xác định, có thể là Homo sapiens1979 Trung QuốcDarren Curnoe?
Luzia11.5 Ka [111]Homo sapiens1975 BrasilAnnette Laming-Emperaire
[112]Cerro Sota 2 [113]11 KaHomo sapiens1936 ChileJunius Bird
Wadjak 1, aka Java Man.Wadjak 1 [114]10-12 KaHomo sapiens1888 IndonesiaB.D. van Rietschoten

Holocene, Thời đại đồ đá giữa/đá mới: 10 - 5 Ka

HìnhTênTuổiLoàiPhát
hiện		NướcNgười phát hiệnNay đặt ở
/ Ghi chú
La Brea Woman~ 10 KaHomo sapiens1914 Hoa Kỳ
Combe Capelle9.6 Ka [115]Homo sapiens1909 PhápO. Hauser
Cheddar Man9 KaHomo sapiens1903 Anh Quốc
Kow Swamp 19-13 KaHomo sapiens1968 ÚcAlan G. Thorne
Afalou 138-12 KaHomo sapiens1920 AlgérieC. Arambourg
Wadi Halfa 258-12 KaHomo sapiens1963 SudanG. Armelagos, E. Ewing, D. Greene
Wadi Kubbaniya8-20 KaHomo sapiens1982 Ai CậpFred Wendorf
Minnesota Woman7.8 - 8 KaHomo sapiens1931Minnesota,  Hoa KỳAlbert Jenks, qua đội xây dựng
Lo 4b [116][117]6 - 9 KaHomo sapiens1965 - 1975H. Robbins B.M. Lynch
Tepexpan man5 - 11 KaHomo sapiens1947 MéxicoH. de Terra
SDM 167044.9-11.8 KaHomo sapiens1929 Hoa KỳM.J. Rogers
Ötzi5.3 KaHomo sapiens1991Ötztal Alps,  ÝHelmut Simon và Erika SimonBảo tàng Khảo cổ học, Bolzano, Ý.

Tham khảo

  1. 1 2 "Prominent Hominid Fossils". Truy cập ngày 31 tháng 8 năm 2015.
  2. ↑ "Scientists find 7.2-million-year-old pre-human remains in the Balkans". Phys.org. ngày 22 tháng 5 năm 2017. Truy cập ngày 24 tháng 5 năm 2017.
  3. ↑ "Fossil Hominids: Toumai". Talkorigins.org. ngày 31 tháng 7 năm 2002. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2012.
  4. ↑ "Bar 10200'". Smithsonian National Museum of Natural History. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2012.
  5. ↑ "Ardipithecus kadabba". efossils. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 5 năm 2014. Truy cập ngày 26 tháng 3 năm 2015.
  6. ↑ Amos, Jonathan (ngày 1 tháng 10 năm 2009). "Fossil finds extend human story". BBC News.
  7. ↑ I. A. N., McDougall; Craig, Feibel (1999). "Numerical age control for the Miocene-Pliocene succession at Lothagam, a hominoid-bearing sequence in the northern Kenya Rift". Journal of the Geological Society. Quyển 156. tr. 731–745. doi:10.1144/gsjgs.156.4.0731.
  8. 1 2 Hill, Andrew; Ward, Steven (1988). "Origin of the Hominidae: the record of African large hominoid evolution between 14 My and 4 My". Yearbook of Physical Anthropology. Quyển 31 số 59. tr. 49–83. doi:10.1002/ajpa.1330310505.
  9. ↑ Patterson B, Behrensmeyer AK, Sill WD (tháng 6 năm 1970). "Geology and fauna of a new Pliocene locality in north-western Kenya". Nature. Quyển 226 số 5249. tr. 918–21. doi:10.1038/226918a0. PMID 16057594.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
  10. ↑ "lothagam mandible fragment". Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  11. ↑ Ward, Steven; Hill, Andrew. "Pliocene hominid partial mandible from Tabarin, Baringo, Kenya". American Journal of Physical Anthropology. Quyển 72 số 1. tr. 21–37. doi:10.1002/ajpa.1330720104.
  12. ↑ Heslip, Steven (2001). "Australopithecus anamensis". {{Chú thích web}}: |ngày lưu trữ= cần |url lưu trữ= (trợ giúp); Liên kết ngoài trong |archive url= (trợ giúp); Đã bỏ qua tham số không rõ |archive url= (gợi ý |archive-url=) (trợ giúp)Bản mẫu:Self-published inline
  13. ↑ "Oldupai". Ntz.info. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2012.
  14. ↑ "KNM-WT 40000". Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 11 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  15. ↑ Smithsonian
  16. ↑ "New human ancestor species from Ethiopia lived alongside Lucy's species". www.sciencedaily.com. Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2015.
  17. ↑ "Image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  18. ↑ "Image at Eurekalert". Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 6 năm 2020. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  19. ↑ Villmoare, Brian; Kimbel, William H.; Seyoum, Chalachew; Campisano, Christopher J.; DiMaggio, Erin N.; Rowan, John; Braun, David R.; Arrowsmith, J. Ramón; Reed, Kaye E. (ngày 20 tháng 3 năm 2015). "Early Homo at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia". Science. Quyển 347 số 6228. tr. 1352–55. Bibcode:2015Sci...347.1352V. doi:10.1126/science.aaa1343. ISSN 0036-8075. PMID 25739410. "The Gurumaha Tuff is radiometrically dated to 2842±0007 Ma, a date that is consistent with the normal magnetic polarity of the Gurumaha section, presumably the Gauss Chron. An upper bounding age for LD 350-1 is provided by an adjacent, downfaulted younger block that contains the 2665±0016 Ma Lee Adoyta Tuff. [...] the age of LD 350-1 can be further constrained by stratigraphic scaling. [...] Based on the current chronostratigraphic framework for Ledi-Geraru, we consider the age of LD 350-1 to be 2.80–2.75 Ma".
  20. ↑ Bouri Vertebrate Paleontology "Australopithecus garhi: BOU-VP-12/130". efossils. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 6 năm 2016. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2021.
  21. ↑ Image at Smithsonian
  22. ↑ "Image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  23. ↑ "Bản sao đã lưu trữ". Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2012. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  24. ↑ "Archived copy". Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 1 năm 2006. Truy cập ngày 11 tháng 7 năm 2006.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bản lưu trữ là tiêu đề (liên kết) Image at Modern Human Origins."Australopithecus africanus". Australian Museum. ngày 20 tháng 1 năm 2011.
  25. ↑ Herries, Andy I.R.; Shaw, John (2011). "Palaeomagnetic analysis of the Sterkfontein palaeocave deposits: Implications for the age of the hominin fossils and stone tool industries". Journal of Human Evolution. Quyển 60 số 5. tr. 523–39. doi:10.1016/j.jhevol.2010.09.001. ISSN 0047-2484. PMID 21392817.
  26. 1 2 3 4 Herries, Andy (2020). "Contemporaneity of Australopithecus, Paranthropus, and early Homo erectus in South Africa". Science. Quyển 368 số 6486. tr. eaaw7293. doi:10.1126/science.aaw7293. hdl:11568/1040368. PMID 32241925. S2CID 214763272.
  27. ↑ Martin, Jesse M.; Leece, A. B.; Neubauer, Simon; Baker, Stephanie E.; Mongle, Carrie S.; Boschian, Giovanni; Schwartz, Gary T.; Smith, Amanda L.; Ledogar, Justin A.; Strait, David S.; Herries, Andy I. R. (ngày 9 tháng 11 năm 2020). "Drimolen cranium DNH 155 documents microevolution in an early hominin species". Nature Ecology & Evolution (bằng tiếng Anh). Quyển 5 số 1. tr. 38–45. doi:10.1038/s41559-020-01319-6. ISSN 2397-334X. PMID 33168991. S2CID 226296091.
  28. ↑ "Modernhumanorigins.net". www.modernhumanorigins.net. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 6 năm 2010. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2007.
  29. ↑ Department of Anthropology: The University of Texas at Austin. "Paranthropus robustus: TM 1517". Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2014.
  30. ↑ MH1 image at Scientific American
  31. ↑ Juliet King (ngày 4 tháng 6 năm 2010). "Australopithecus sediba fossil named by 17-year-old Johannesburg student". Origins Centre. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 3 năm 2012. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2011.
  32. ↑ Jonathan, Amos (ngày 8 tháng 9 năm 2011). "African fossils put new spin on human origins story". http://www.sciencemag.org/site/extra/sediba/index.xhtml. BBC News. Truy cập ngày 9 tháng 9 năm 2011. {{Chú thích báo}}: Liên kết ngoài trong |work= (trợ giúp)
  33. ↑ Mai, L.L., Owl, M.Y., & Kersting, M.P. (2005), p.286
  34. ↑ Image at Smithsonian
  35. ↑ "Modernhumanorigins.net". www.modernhumanorigins.net. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2007.
  36. ↑ "Image at Smithsonian". Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  37. ↑ "OH 8 image of foot at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 12 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  38. 1 2 3 Leakey MG, Spoor F, Dean MC, và đồng nghiệp (tháng 8 năm 2012). "New fossils from Koobi Fora in northern Kenya confirm taxonomic diversity in early Homo". Nature. Quyển 488 số 7410. tr. 201–4. doi:10.1038/nature11322. PMID 22874966.F
  39. ↑ "Homo ergaster". Australian Museum. Truy cập ngày 7 tháng 7 năm 2014.
  40. ↑ "Inverted strata". Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  41. ↑ Donald C. Johanson, Blake Edgar (1996). From Lucy to Language. New York, NY: Simon & Schuster. tr. 158.
  42. ↑ "Image at Smithsonian". Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  43. ↑ "New Australopithecus boisei specimens from East and West Lake Turkana, Kenya". American Journal of Physical Anthropology. Quyển 76 số 1. 1988. tr. 1–24. doi:10.1002/ajpa.1330760102. ISSN 1096-8644. PMID 3136654. {{Chú thích tạp chí}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |authors= (trợ giúp)
  44. ↑ Grine, Frederick E., biên tập (2007). Evolutionary History of the "Robust" Australopithecines. Transaction Publishers. tr. 99, 185–186, 247. ISBN 9780202365961. Truy cập ngày 16 tháng 2 năm 2015.
  45. ↑ "STW 53 image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 12 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  46. ↑ "DNH 7 image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 6 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  47. ↑ "Chellean OH 9 Image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 6 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  48. ↑ Michael Hopkin (ngày 26 tháng 3 năm 2008). "Fossil find is oldest European yet". Nature News. doi:10.1038/news.2008.691.
  49. ↑
  50. ↑
  51. ↑ Image at Smithsonian
  52. ↑ "Ternifine or Tighenif". Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 28 tháng 3 năm 2015.
  53. ↑ "Sangiran 17 image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 1 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  54. ↑ archive.archaeology.org
  55. ↑ "Bodo image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 1 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  56. ↑ Saldanha man Bản mẫu:Self-published inline Được lưu trữ ngày 11 tháng 7 năm 2007 tại Wayback Machine
  57. ↑ "Hexian PA830 image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  58. ↑ Peter Brown. "Hexian". Peter Brown's Australian & Asian Palaeoanthropology. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2014.
  59. ↑ Eric Delson, Ian Tattersall, John Van Couvering, Alison S. Brooks, biên tập (2004). 6GFGsswTIO8C Encyclopedia of Human Evolution and Prehistory: Second Edition. Routledge. tr. 624. ISBN 9781135582289. Truy cập ngày 9 tháng 8 năm 2015. {{Chú thích sách}}: Kiểm tra giá trị |url= (trợ giúp)Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách biên tập viên (liên kết)[liên kết hỏng]
  60. ↑ Smithsonian National Museum of Natural History. "Salé". What does it mean to be human?. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2014.
  61. ↑ J. J. Jaeger (1975). "The mammalian faunas and hominid fossils of the Middle Pleistocene of the Maghreb". Trong K.W.Butzer & G.Ll.Isaac (biên tập). After the Australopithecines. Den Hage. tr. 399–418. ISBN 978-9027976291.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: địa điểm thiếu nhà xuất bản (liên kết)
  62. ↑ "Image at Smithsonian". Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 3 năm 2016. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  63. ↑ The age of Homo naledi and associated sediments in the Rising Star Cave, South Africa. eLIFE, 09/05/2017. Truy cập 30/05/2017.
  64. ↑ "Smithsonian's Human Origins Program". Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2015. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  65. ↑
  66. ↑ "Dali image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 28 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  67. ↑ P. Brown Dali archaic Homo SapiensBản mẫu:Self-published inline
  68. ↑ Chen, T; Yang, Q; Wu, E (1994). "Antiquity of Homo sapiens in China". Nature. Quyển 368. tr. 55–56. doi:10.1038/368055a0.
  69. ↑ "Omo 1 Image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 8 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  70. ↑ "Omo II Image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 1 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  71. ↑ Chang, C.-H.; Kaifu, M.; Kona, R. T.; Grün, R.; Matsu'ura, S.; Kinsley, L.; Lin, L.-K. (2015). "First archaic Homo from Taiwan". Nature Communications. Quyển 6. tr. 6037. doi:10.1038/ncomms7037.
  72. ↑ Choi, Charles Q. (ngày 27 tháng 1 năm 2015). "Ancient Human Fossil Could Be New Primitive Species". Live Science.
  73. ↑ McMenamin, M. A. S. (2015). Homo tsaichangensis and Gigantopithecus. South Hadley, Massachusetts: Meanma. doi:10.13140/2.1.3463.7121. ISBN 1-893882-19-5.
  74. ↑ Herto skull images at ABC Science
  75. ↑ Jebel Irhoud 1 skull image at Max Planck Institute. Lưu trữ ngày 12 tháng 1 năm 2017 tại Wayback Machine
  76. ↑ Smith TM, Tafforeau P, Reid DJ, và đồng nghiệp (tháng 4 năm 2007). "Earliest evidence of modern human life history in North African early Homo sapiens". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. Quyển 104 số 15. tr. 6128–33. doi:10.1073/pnas.0700747104. PMC 1828706. PMID 17372199. {{Chú thích tạp chí}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |lay-date= (trợ giúp); Đã bỏ qua tham số không rõ |lay-source= (trợ giúp); Đã bỏ qua tham số không rõ |lay-url= (trợ giúp)
  77. ↑ Image of Altamura Man
  78. ↑ "Image of Altamura Man skull". Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  79. ↑ "The Neanderthal in the karst: First dating, morphometric, and paleogenetic data on the fossil skeleton from Altamura (Italy)". Journal of Human Evolution. Quyển in press. 2015. tr. 88–94. doi:10.1016/j.jhevol.2015.02.007. {{Chú thích tạp chí}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |authors= (trợ giúp)
  80. ↑ "Tabun 1 Image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  81. ↑ "Krapina C Images at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  82. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Smith TM, Tafforeau P, Reid DJ, và đồng nghiệp (tháng 12 năm 2010). "Dental evidence for ontogenetic differences between modern humans and Neanderthals". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. Quyển 107 số 49. tr. 20923–8. doi:10.1073/pnas.1010906107. PMC 3000267. PMID 21078988.
  83. ↑ Zimmer, Carl (ngày 16 tháng 11 năm 2015). "In a Tooth, DNA From Some Very Old Cousins, the Denisovans". New York Times. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2015.
  84. ↑ Sawyer, Susanna; Renaud, Gabriel; Viola, Bence; Hublin, Jean-Jacques; Gansauge, Marie-Theres; Shunkov, Michael V.; Derevianko, Anatoly P.; Prüfer, Kay; Kelso, Janet; Pääbo, Svante (ngày 11 tháng 11 năm 2015). "Nuclear and mitochondrial DNA sequences from two Denisovan individuals". PNAS. doi:10.1073/pnas.1519905112. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 11 năm 2015. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2015.
  85. ↑ "Qafzeh VI images at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 7 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  86. ↑ "Qafzeh IX". Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2007. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  87. ↑ "Qafzeh VI Image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 18 tháng 7 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  88. ↑ "Klasies Images at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 6 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  89. ↑ Norton, Christopher J.; Braun, David R. Asian paleanthropology: From Africa to China and beyond. New York, NY: Springer. tr. 107. doi:10.1007/978-90-481-9094-2. ISBN 978-90-481-9093-5.
  90. ↑ "What does it mean to be human?". Smithsonian National Museum of Natural History. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 3 năm 2021. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2012.
  91. ↑ Johanson, Donald; Edgar, Blake (2006). From Lucy to Language. Simon & Schuster. ISBN 978-0-7432-8064-8.
  92. ↑ "Amud 7 Image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  93. 1 2 Demeter, F.; Shackelford, L. L.; Bacon, A.-M.; Duringer, P.; Westaway, K.; Sayavongkhamdy, T.; Braga, J.; Sichanthongtip, P.; Khamdalavong, P.; Ponche, J.-L.; Wang, H.; Lundstrom, C.; Patole-Edoumba, E.; Karpoff, A.-M. (2012). "Anatomically modern human in Southeast Asia (Laos) by 46 ka". Proceedings of the National Academy of Sciences. Quyển 109 số 36. tr. 14375–14380. doi:10.1073/pnas.1208104109. PMC 3437904. PMID 22908291.
  94. ↑ Demeter, Fabrice; Shackelford, Laura; Westaway, Kira; Duringer, Philippe; Bacon, Anne-Marie; Ponche, Jean-Luc; Wu, Xiujie; Sayavongkhamdy, Thongsa; Zhao, Jian-Xin; Barnes, Lani; Boyon, Marc; Sichanthongtip, Phonephanh; Sénégas, Frank; Karpoff, Anne-Marie; Patole-Edoumba, Elise; Coppens, Yves; Braga, José; Macchiarelli, Roberto (2015). "Early Modern Humans and Morphological Variation in Southeast Asia: Fossil Evidence from Tam Pa Ling, Laos". PLOS ONE. Quyển 10 số 4. tr. e0121193. doi:10.1371/journal.pone.0121193.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: DOI truy cập mở nhưng không được đánh ký hiệu (liên kết)
  95. ↑ "Amud 1 Image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2011. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  96. ↑ "Human evolution: interpreting evidence". Museum of Science, Boston, US. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 5 năm 2004. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2012.
  97. ↑ "Mount Circeo 1 Image at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  98. ↑ "Neanderthal 1 images at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 6 năm 2010. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  99. ↑ Images of Peştera cu Oase Bản mẫu:Self-published inline
  100. ↑ "Timeline at Bone & Stone". Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 3 năm 2012. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  101. ↑ "Predmosti 3 images at Modern Human Origins". Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 6 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  102. 1 2 Schulting RJ, Trinkaus E, Higham T, Hedges R, Richards M, Cardy B (tháng 5 năm 2005). "A Mid-Upper Palaeolithic human humerus from Eel Point, South Wales, UK". Journal of Human Evolution. Quyển 48 số 5. tr. 493–505. doi:10.1016/j.jhevol.2005.02.001. PMID 15857652.{{Chú thích tạp chí}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
  103. ↑ "Minatogawa 1 images at Modern Human". Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 6 tháng 2 năm 2016.
  104. ↑ Freedman; Lofgren (1983). "Human skeletal ramins from Lake Tandou, New South Wales". Số 18. Arch Oceania. tr. 98–105. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2015. {{Chú thích tạp chí}}: Chú thích magazine cần |magazine= (trợ giúp); Đã bỏ qua tham số không rõ |name2= (trợ giúp); Đã bỏ qua tham số không rõ |name= (trợ giúp)
  105. ↑ "Lake Tandou Skull". Australia: The Land Where Time Began. Truy cập ngày 19 tháng 5 năm 2014.
  106. ↑ Stringer, C. B. (1985). "The hominid remains from Gough's Cave" (PDF). Proceedings of the University of Bristol Spelaeological Society. Quyển 17 số 2. tr. 145–52.
  107. ↑ McKie, Robin (ngày 20 tháng 6 năm 2010). "Bones from a Cheddar Gorge cave show that cannibalism helped Britain's earliest settlers survive the ice age". The Observer. Guardian. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2012.
  108. ↑ "Mystery of a West African skull from 13,000 years ago". Natural History Museum, London, UK. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2012.
  109. ↑ Johnson, John. "Arlington Man". National Park Service. Truy cập ngày 25 tháng 12 năm 2014.
  110. ↑ Leroy-Gourhan, Michel Brézillon; preface by André (1969). Dictionnaire de la préhistoire . Paris: Larousse. ISBN 2-03-075437-4.{{Chú thích sách}}: Quản lý CS1: nhiều tên: danh sách tác giả (liên kết)
  111. ↑ C. Smith (1999). "Who Was First? Untangling America's Prehistoric Roots". Discovery Communications Inc. Bản gốc lưu trữ ngày 19 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 2 tháng 7 năm 2014.
  112. ↑ Bird, Junius B. (1988). "Four views of skull from skeleton 99.1/779". Trong Hyslop, John (biên tập). Travels and Archaeology in South Chile. University of Iowa Press. tr. 214. ISBN 978-1-58729-014-5. {{Chú thích sách}}: Đã bỏ qua tham số không rõ |chapter url= (trợ giúp)
  113. ↑ Travels and Archeology in South Chile. Cornell University, New York, U.S. Truy cập ngày 21 tháng 8 năm 2013.
  114. ↑ Storm, Paul; Nelson, Andrew (1992). "The many faces of Wadjak man". Archaeology Oceania. Quyển 27 số 1. tr. 37–46. doi:10.1002/j.1834-4453.1992.tb00281.x. JSTOR 40386932.
  115. ↑ Seidler, Christoph (ngày 9 tháng 2 năm 2011). "Forscher entzaubern Steinzeitmann". Der Spiegel (bằng tiếng Đức). Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2012.
  116. ↑ Powell, Joseph F. (2005). The First Americans: Race, Evolution and the Origin of Native Americans (Google Books). Cambridge University Press. tr. 169–170. ISBN 9780521530354. Truy cập ngày 25 tháng 1 năm 2015.
  117. ↑ Angel, J.L.; Phenice, T.W.; Robbins, L.H.; Lynch, B.M. (1980). Late stone age fishermen of Lothegam, Kenya. National Anthropological Archives, Sithsonian Institution, Part 3.

Xem thêm

Liên kết ngoài

Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Danh_sách_hóa_thạch_tiến_hóa_của_con_người&oldid=74518632”