Giáo hội Tông truyền Armenia

Giáo hội Tông truyền Armenia
; Giáo hội Tông truyền Armenia
Հայ Առաքելական Եկեղեցի (tiếng Armenia)
	Nhà thờ chính tòa Echmiadzin, nhà thờ mẹ của Giáo hội Tông truyền Armenia
Loại	Tự trị
Phân loại	Kitô giáo
Định hướng	Chính thống giáo Cổ Đông phương
Kinh thánh	Cựu Ước Bản Bảy Mươi, Tân Ước
Thần học	Thần học Chính thống giáo Cổ Đông phương
Chính thể	Giám mục chế
Giáo chủ Toàn Armenia	Karekin II
Hiệp hội	Hội đồng Giáo hội Thế giới
Vùng	Armenia, Người Armenia hải ngoại
Ngôn ngữ	Tiếng Armenia cổ điển
Phụng vụ	Nghi chế Armenia
Trụ sở chính	Tòa Thánh Echmiadzin
Người sáng lập	Thánh Grêgôriô Soi sáng, Thánh Batôlômêô Tông đồ, Thánh Tađêô Tông đồ
Bắt đầu	k. thế kỷ 1 ; Vương quốc Armenia
Tách ra từ	Tòa thượng phụ Constantinopolis trong Công nghị Dvin II (554)
Tách rời	Giáo hội Công giáo Armenia
Thành viên	9 triệu (tự công bố)
Website	www.armenianchurch.org
Logo

Giáo hội Tông truyền Armenia (tiếng Armenia: Հայ Առաքելական Եկեղեցի, đã Latinh hoá: Hay Aṙakʼelakan Yekeghetsi)^{[chú thích 1]} là giáo hội quốc gia tự trị của Armenia. Giáo hội này thuộc hệ phái Chính thống giáo Cổ Đông phương và là một trong những giáo hội Kitô giáo cổ xưa nhất thế giới.^[6] Vào năm 301 CN, Armenia là quốc gia đầu tiên nhận Kitô giáo làm tôn giáo chính thức khi định chế giáo hội này.

Giáo hội Tông truyền Armenia tự nhìn nhận nguồn gốc của mình đi theo sự truyền giảng của hai thánh tông đồ Batôlômêô và Tađêô trong thế kỷ thứ nhất và là một trong những trung tâm đầu tiên của Kitô giáo.

Các tên khác của Giáo hội là Giáo hội Chính thống giáo Armenia và Giáo hội Grêgôriô, tên gọi sau ít khi được Giáo hội tự gọi vì cho rằng các thánh Batôlômêô và Tađêô mới là những người thành lập giáo hội trong khi thánh Grêgôriô Người khai sáng chỉ đơn thuần là nhà lãnh đạo chính thức đầu tiên của giáo hội.

Cấu trúc và quyền lãnh đạo

Theo sách The Armenian Church (x.b. 1910) của Tổng phó tế Syria Theodore Dowling, Giáo hội Tông truyền Armenia được phân thành 4 địa hạt thuộc quyền thượng phụ (2 địa hạt giáo chủ và 2 địa hạt thượng phụ), với 72 giáo phận tại Đế quốc Osman, 6 giáo phận tại Nga và 2 giáo phận tại Iran.^[7]

Hai địa hạt giáo chủ

Giáo hội Tông truyền Armenia hiện nay gồm hai địa hạt thuộc quyền thượng phụ với tước hiệu giáo chủ. Một là Tòa Thánh Echmiadzin, đứng đầu bởi Giáo chủ Toàn Armenia và đặt trụ sở tại Echmiadzin, Armenia. Địa hạt còn lại là Tòa Thánh Cilicia, đứng đầu bởi Giáo chủ Cilicia, có trụ sở đặt tại thành phố Antelias, Liban.

Giáo hội Công giáo Armenia độc lập với Giáo hội Tông truyền Armenia, được đứng đầu bởi một Thượng phụ Giáo chủ riêng^[8] và hiệp thông trọn vẹn với Tòa Thánh Roma.

Hai địa hạt thượng phụ

Giáo hội Tông truyền Armenia hiện nay cũng gồm hai địa hạt thượng phụ với quyền bính cao cấp. Cả hai địa hạt đều thuộc quyền tài phán của Giáo chủ Toàn Armenia. Đó là:

Tòa thượng phụ Armenia Jerusalem, còn gọi là Tông Tòa Thánh Giacôbê Jerusalem, có trụ sở tại Khu Armenia, Thành phố cổ Jerusalem.
Tòa thượng phụ Armenia Constantinopolis và Toàn Thổ Nhĩ Kỳ, với quyền bính bao phủ toàn bộ lãnh thổ nước Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay. Tòa thượng phụ có trụ sở đặt tại thành phố İstanbul, Thổ Nhĩ Kỳ.

Các giáo phận thuộc quyền Giáo chủ Toàn Armenia

Các giáo phận lệ thuộc Tòa Thánh Echmiadzin gồm có:^[9]

Armenia

Giáo phận Aragatsotn
Giáo phận Armavir
Giáo phận Giáo chủ Ararat
Giáo phận Artik
Giáo phận Gegharkunik
Giáo phận Gougark
Giáo phận Kotayk
Giáo phận Shirak
Giáo phận Syunik
Giáo phận Tavush
Giáo phận Vayots Dzor
Giáo phận Artsakh

Các địa phận hải ngoại:

Châu Âu

Giáo phận Nga và Tân Nakhichevan
Giáo phận Nam Nga
Giáo phận Ukraina
Địa phận Đông Âu châu
Địa phận Tây Âu châu
Giáo phận Gruzia
Giáo phận România
Giáo phận Bulgaria
Giáo phận Hy Lạp
Giáo phận Thụy Sĩ
Giáo phận Pháp
Giáo phận Đại Anh và Ireland

Châu Phi

Giáo phận Ai Cập

Châu Mỹ

Giáo phận Canada
Giáo phận Tây (Hoa Kỳ)
Giáo phận Đông (Hoa Kỳ)
Giáo phận Argentina
Giáo phận Uruguay

Châu Đại Dương

Giáo phận Úc và New Zealand

Xem thêm

Tôn giáo tại Armenia
Giáo hội Công giáo Armenia
Kiến trúc nhà thờ Armenia
Tòa thượng phụ Armenia Constantinopolis
Tòa thượng phụ Armenia Jerusalem
Tòa Thánh Cilicia
Nhà nguyện Thánh Narek

Chú thích

↑ Tên chính thức: Hayastaniayts Aṙakʼelakan Surb Yekeghetsi (Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի)^[5]

Tham khảo

↑ Armenian Apostolic Church (Mother See of Holy Etchmiadzin) và Armenian Apostolic Church (Holy See of Cilicia) in the World Council of Churches
↑ Panossian, Razmik (2006). The Armenians: From Kings and Priests to Merchants and Commissars. New York: Columbia University Press. tr. 43–44. ISBN 978-0-231-13926-7. The Armenian Apostolic Church formally became autocephalous - i.e. independent of external authority - in 554 by severing its links with the patriarchate of Constantinople.
↑ "Catholicos of All Armenians". armenianchurch.org. Tòa Thánh Etchmiadzin.
↑ Tchilingirian, Hratch (2007). Bayram, Balcı; Motika, Raoul (biên tập). Religion et politique dans le Caucase post-soviétique. Institut français d'études anatoliennes. tr. 277–311. ISBN 978-2-7068-1967-4. The Catholicosate of All Armenians – also known as the "Mother See of Holy Ejmiatsin" – is the supreme ecclesiastical centre of the Church, located in the town of Vagharshapat, 25 km from Yerevan. It is recognised as "preeminent" among the four Hierarchical Sees of the Church
↑ ""ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՅՑ ԱՌԱՔԵԼԱԿԱՆ ՍՈՒՐԲ ԵԿԵՂԵՑԻ" ԿԿ - HAYASTANYAYC ARAQELAKAN SURB YEKEGHECI RO". e-register.am. Electronic Register. Government of the Republic of Armenia.
↑ Augusti, Johann Christian Wilhelm; Rheinwald, Georg Friedrich Heinrich; Siegel, Carl Christian Friedrich. The Antiquities of the Christian Church. tr. 466.
↑ Dowling, Theodore Edward (1910). The Armenian Church. New York: Society For Promoting Christian Knowledge. tr. 20.
↑ "Armenian Synod elects new Catholicos-Patriarch of Cilicia - Vatican News". www.vaticannews.va (bằng tiếng Anh). ngày 23 tháng 9 năm 2021. Truy cập ngày 3 tháng 12 năm 2025.
↑ List of eparchies. Armenian Apostolic Church (Russia and New Nakhichevan eparchy).

Brock, Sebastian P. (2016). "Miaphysite, not Monophysite!". Cristianesimo Nella Storia. 37 (1): 45–52. ISBN 978-88-15-26168-7.
Corley, Felix (2025). Catholicos and Commissar: The Armenian Church Under the Soviet Regime. Gomidas Institute. ISBN 978-1-909382-84-8.
Dočkal, Kamilo (1940a). "Povijest Armenske crkve" [History of the Armenian Church]. Bogoslovska smotra (bằng tiếng Croatia). 28 (2): 113–123.
Dočkal, Kamilo (1940b). "Povijest Armenske crkve" [History of the Armenian Church]. Bogoslovska smotra (bằng tiếng Croatia). 28 (3): 182–192.
Fahlbusch, Erwin (1999). "Armenian Apostolic Church". Encyclopedia of Christianity. Quyển 1. Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans. tr. 127–128. ISBN 0-8028-2413-7.
Krikorian, Mesrob K. (2010). Christology of the Oriental Orthodox Churches: Christology in the Tradition of the Armenian Apostolic Church. Peter Lang. ISBN 978-3-631-58121-6.
Winkler, Dietmar W. (1997). "Miaphysitism: A New Term for Use in the History of Dogma and in Ecumenical Theology". The Harp. 10 (3): 33–40.
Vrej Nerses Nersessian (2007). "Armenian Christianity" (PDF). Trong Parry, Ken (biên tập). Blackwell Companion to Eastern Christianity. Malden, MA: Blackwell. tr. 23–46. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 13 tháng 8 năm 2011.
Meyendorff, John (1989). Imperial unity and Christian divisions: The Church 450-680 A.D. Crestwood, NY: St. Vladimir's Seminary Press. ISBN 978-0-88141-056-3.
Ostrogorsky, George (1956). History of the Byzantine State. Oxford: Basil Blackwell.
Seppälä, Serafim (2021). The Struggle for Memory: The Khachkar Field of Julfa and Other Armenian Sacred Spaces in Azerbaijan, in Review of Ecumenical Studies.
Stopka, Krzysztof (2016). Armenia Christiana: Armenian Religious Identity and the Churches of Constantinople and Rome (4th-15th century). Kraków: Jagiellonian University Press. ISBN 978-83-233-9555-3.

Quan hệ tôn giáo giữa Giáo hội Tông truyền Armenia với Giáo hội Công giáo

Liên kết ngoài

Bản mẫu:Các giáo hội Chính thống giáo Cổ Đông phương

Bản mẫu:Chủ đề Armenia

Bài viết liên quan đến Kitô giáo này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn.

[6] Tên chính thức: Hayastaniayts Aṙakʼelakan Surb Yekeghetsi (Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի)^[5]

[1] Armenian Apostolic Church (Mother See of Holy Etchmiadzin) và Armenian Apostolic Church (Holy See of Cilicia) in the World Council of Churches

[2] Panossian, Razmik (2006). The Armenians: From Kings and Priests to Merchants and Commissars. New York: Columbia University Press. tr. 43–44. ISBN 978-0-231-13926-7. The Armenian Apostolic Church formally became autocephalous - i.e. independent of external authority - in 554 by severing its links with the patriarchate of Constantinople.

[3] "Catholicos of All Armenians". armenianchurch.org. Tòa Thánh Etchmiadzin.

[4] Tchilingirian, Hratch (2007). Bayram, Balcı; Motika, Raoul (biên tập). Religion et politique dans le Caucase post-soviétique. Institut français d'études anatoliennes. tr. 277–311. ISBN 978-2-7068-1967-4. The Catholicosate of All Armenians – also known as the "Mother See of Holy Ejmiatsin" – is the supreme ecclesiastical centre of the Church, located in the town of Vagharshapat, 25 km from Yerevan. It is recognised as "preeminent" among the four Hierarchical Sees of the Church

[5] ""ՀԱՅԱՍՏԱՆՅԱՅՑ ԱՌԱՔԵԼԱԿԱՆ ՍՈՒՐԲ ԵԿԵՂԵՑԻ" ԿԿ - HAYASTANYAYC ARAQELAKAN SURB YEKEGHECI RO". e-register.am. Electronic Register. Government of the Republic of Armenia.

[7] Augusti, Johann Christian Wilhelm; Rheinwald, Georg Friedrich Heinrich; Siegel, Carl Christian Friedrich. The Antiquities of the Christian Church. tr. 466.

[8] Dowling, Theodore Edward (1910). The Armenian Church. New York: Society For Promoting Christian Knowledge. tr. 20.

[9] "Armenian Synod elects new Catholicos-Patriarch of Cilicia - Vatican News". www.vaticannews.va (bằng tiếng Anh). ngày 23 tháng 9 năm 2021. Truy cập ngày 3 tháng 12 năm 2025.

[LoD-10] List of eparchies. Armenian Apostolic Church (Russia and New Nakhichevan eparchy).

[1]

[2]

[3]

[4]

[chú thích 1]

[6]

[7]

[8]

[9]

[5]