Cao Long Ngà
| Cao Long Ngà | |
|---|---|
 Chân dung nghệ sĩ Cao Long Ngà (hình chụp năm 1950) | |
| Biệt danh | "Ngũ trân châu của sân khấu hát bội" |
| Thông tin cá nhân | |
| Sinh | |
Tên khai sinh | Cao Thị Ngà |
Ngày sinh | 1901 |
| Mất | 1982 (80–81 tuổi) |
| Quốc tịch |  Việt Nam |
| Nghề nghiệp | Nghệ sĩ |
| Gia đình | |
Hôn nhân | Trần Hữu Tường |
Con cái | Phượng Mai (con nuôi) |
| Lĩnh vực | Hát bội |
| Sự nghiệp sân khấu | |
| Năm hoạt động | Thập niên 1920 – Thập niên 1970 |
| Vai diễn | Đơn Hùng Tín trong Tống tửu Đơn Hùng Tín |
Cao Long Ngà (1901–1982) là một nữ nghệ sĩ hát bội người Việt Nam. Bà thuộc thế hệ tiên phong của nghệ thuật hát bội Nam Bộ.[1]
Cao Long Ngà sinh ra trong một gia đình nghệ thuật. Bà đã nổi danh ở quốc tế từ năm 1922. Trong nước, bà thành lập gánh Tấn Nữ Ban, Phi Long; điều khiển gánh Phước Tường cùng chồng là ông Trần Hữu Tường. Bà thường xuyên hợp tác với chị dâu là nữ nghệ sĩ Năm Nhỏ.[2]
Thập niên 1950, Cao Long Ngà thỉnh thoảng hát giúp cho Hội Khuyến lệ cổ ca. Bà còn được biết đến là mẹ nuôi của nữ nghệ sĩ Phượng Mai, đã đào tạo Phượng Mai trở thành nghệ sĩ cải lương như hiện nay.[3]
Năm 1982, bà qua đời, hưởng thọ 81 tuổi. Đương thời khi còn sống, bà được Hội Khuyến lệ cổ ca liệt vào danh sách "Ngũ trân châu của sân khấu hát bội" (cùng các nghệ sĩ Năm Nhỏ, Năm Sa Đéc, Ba Út và Năm Đồ).[4]
Thân thế và sự nghiệp Cao Long Ngà
Cao Long Ngà (có tài liệu ghi tên thật là Cao Thị Ngà[5]) sinh năm 1901[6] trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật. Bà là người chị lớn trong nhà[7], có các em là Cao Tùng Châu và Cao Mỹ Phụng[8] đều theo đuổi nghiệp nghệ sĩ.
Không rõ bà bắt đầu sự nghiệp từ lúc nào. Năm 1922, bà tham dự Hội chợ Thuộc địa Marseille[9] và được phong tặng danh hiệu "nữ nghệ sĩ tiền phong quốc tế". Thập niên 1920, bà là bà bầu của gánh hát Tấn Nữ Ban[10], hát thường trực ở đình Cầu Muối.[11] Bà kết hôn với ông Trần Hữu Tường (tục gọi Sáu Xường) – cầu thủ đá banh của đội Etoile de Giadinh (Ngôi sao Gia Định). Năm 1934, sau khi bà Lưu Thị Ngoạn (tục gọi Ba Ngoạn) qua đời, bà cùng chồng thành lập gánh hát bội Phi Long và mời chị dâu là nghệ sĩ Năm Nhỏ làm đào nhất.[12]
Sau khi nghệ sĩ Năm Nhỏ qua đời vào năm 1938, bà điều hành gánh Phi Long một thời gian, rồi thỉnh thoảng hát cho gánh Phước Tường của chồng.[13] Thập niên 1950, bà có hát giúp cho Hội Khuyến lệ cổ ca Sài Gòn.[14]
Năm 1982, nghệ sĩ Cao Long Ngà qua đời, hưởng thọ 81 tuổi.[15]
Đời tư Cao Long Ngà
Bà kết hôn với ông Trần Hữu Tường (Sáu Xường), là em ruột của ông Nguyễn Ngọc Cương và là con thứ của bà Lưu Thị Ngoạn. Năm 1926, bà nhận nuôi một người con là Cao Thị Ngọc[16]. Cao Long Ngà nhận nuôi Trương Thị Bích Phượng (nghệ danh Phượng Mai) – cháu gái gọi bà bằng bà cô.[17] Bà là người đã đào tạo Phượng Mai trở thành nghệ sĩ cải lương như hiện nay.[3]
Đánh giá Cao Long Ngà
Nghệ sĩ Cao Long Ngà thuộc thế hệ tiên phong của nghệ thuật hát bội, cùng thời với các Năm Nhỏ, Năm Sa Đéc, Ba Đắc,… Trong suốt sự nghiệp của mình, bà thường được biết đến qua vai Lỗ Lâm trong vở Chung Vô Diệm tam hí Lỗ Lâm, và vai Đơn Hùng Tín trong Tống tửu Đơn Hùng Tín.[9] Ngoài ra, khi Hội Khuyến lệ cổ ca được thành lập, bà được liệt tên vào danh sách "Ngũ trân châu của sân khấu hát bội" (cùng các nghệ sĩ Năm Nhỏ, Năm Sa Đéc, Ba Út và Năm Đồ).[4]
Chú thích Cao Long Ngà
- ↑ Trần Văn Khải (1971). Nghệ thuật sân khấu Việt Nam. Nhà sách Khai Trí. tr. 79.
- ↑ "Bạn Phi-Long ra đời". Công luận báo. ngày 4 tháng 10 năm 1934. tr. 8.
- 1 2 Nguyễn Phương (2005). Buồn vui đời nghệ sĩ.
- 1 2 Anh Lưu (ngày 16 tháng 9 năm 2018). "Qua bà Năm Sa Đéc, hiểu nghệ thuật cải lương hơn". Người Lao Động.
- ↑ "Cocochine – Histoire de 55 ticaux qui avaient… des siles!". France-Indochine. ngày 11 tháng 10 năm 1938. tr. 8.
Cao Thi Nga, dite Cao Long Nga…
[Cao Thị Ngà, gọi Cao Long Ngà…] - ↑ "Faits-Divers". L'Echo Annamite. ngày 30 tháng 4 năm 1927. tr. 3.
Cao Long Ngà, 26 ans, directrice de la troupe théâtrale de la rue de Douaumont…
[Cao Long Ngà, 26 tuổi, chủ gánh hát sân khấu ở đường Douaumont…] - ↑ "Gò Công – Lễ cúng thần cầu an". Công luận báo. ngày 14 tháng 4 năm 1926. tr. 3.
[…] cô đào cô hai Cao Long Ngà…
- ↑ "Une soirée théâtrale au profit de la S.A.M.I.P.I.C." La Tribune Indochinoise. ngày 24 tháng 7 năm 1933. tr. 4.
- 1 2 "Quảng Lạc – Mme Cao Long Ngà". Hà thành Ngọ báo. ngày 29 tháng 12 năm 1934. tr. 3.
[…] Đã từng trứ danh trong cuộc đấu sảo Marseille (1922)…
- ↑ "Tan Nư Ban". Đông Pháp thời báo. ngày 13 tháng 7 năm 1927. tr. 3.
- ↑ "Tan Nư Ban". Đông Pháp thời báo. ngày 30 tháng 4 năm 1927. tr. 3.
- ↑ "Một đêm hát đặc biệt đễ cứu giúp kẽ thất-nghiệp". Sài Gòn. ngày 7 tháng 12 năm 1934. tr. 8.
- ↑ "Đại ban Phước-Tường – Tại rạp Cảnh-Chung (Xóm-cũi)". Sài Gòn. ngày 17 tháng 8 năm 1940. tr. 4.
- ↑ Vương Hồng Sển (1968). Hồi ký 50 năm mê hát cải lương. Cơ sở xuất bản Phạm Quang Khải. tr. 137.
Vai huê-hòa-thượng… Cô Cao-Long-Ngà
- ↑ "Má tôi – nghệ sĩ lão thành Cao Long Ngà". Forum nghệ sĩ Phượng Mai. ngày 18 tháng 6 năm 2010.
- ↑ "Saigon – Đi lạc". Công luận báo. ngày 20 tháng 5 năm 1926. tr. 3.
- ↑ "Tiểu sử nghệ sĩ – Tiểu sử nghệ sĩ Phượng Mai". Quê hương.