Đặng Kim Toán

Đặng Kim Toán (鄧金算, 1807–1874) sau đổi tên thành Đặng Toán (鄧算), tự Tiết Phủ (節甫) là một vị quan dưới thời nhà Nguyễn.

Tiểu sử Đặng Kim Toán

Kim Toán sinh năm Gia Long thứ 6 (1807), người xã Hành Thiện, phủ Xuân Trường (nay thuộc xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định). Ông thi đỗ Cử nhân năm Thiệu Trị thứ 7 (1847). Ngay năm sau (1848), ông đỗ Phó bảng. Ông được bổ giữ chức Hàn lâm viện kiểm thảo, sau làm Tri huyện Lĩnh Đông; rồi được thăng Tri phủ Tĩnh Gia. Thời gian này, ông khâm phụng chiếu chỉ đi khám đạo (khảo sát đường xá, sông ngòi, đê điều) ở 24 trấn Bắc Kỳ, lập biểu tấu vua cho khơi các dòng sông và cửa sông để nhanh thoát nước ra biển, tránh ngập úng, gây vỡ đê, lụt lội. Khi về thị sát miền duyên hải Giao Thủy, tỉnh Nam Định, ông liền dâng biểu xin được khẩn hoang lấn biển, đã được vua phê chuẩn. Công việc khẩn hoang dưới sự chỉ huy trực tiếp của ông được tiến hành trong 4 năm, trên 14 ấp tại vùng biển Giao Thủy và hoàn thành cuối năm 1860. Sau đó, ông được tặng thưởng "Quân công kỷ lục", rồi đổi làm Án sát tỉnh Bắc Ninh, hàm Thị giảng học sĩ; sau lại thăng quyền Tuần phủ Ninh Bình, thưởng "Lữ hạng Kim khánh", được vua ban tặng "Kim bài". Năm 1867, ông giữ chức Tuần phủ Hộ lý Lạng Bình (Lạng Sơn - Cao Bằng). Lúc này quân Tàu đánh chiếm Lạng Sơn, vì không chống được nên ông bị kỷ luật và sung đi tiền quân hiệu lực. Năm 1870, ông lập công tái chiếm thành Lạng Sơn và được phục chức Thị Lang, quyền Tuần phủ Lạng Bình. Đến năm 1873, ông làm Bố chánh Cao Bằng, hàm Chánh tứ phẩm "Hồng lô tự Khanh", đem quân dẹp giặc ở hạt Thái Nguyên và Bắc Giang, được thăng thưởng "Quân công kỷ lục" lần hai và được bổ nhiệm Tuần phủ Ninh Bình. Sau ông được thăng làm Tổng đốc An Tĩnh rồi mất năm 1874 dưới triều Tự Đức do bạo bệnh, thọ 67 tuổi.

Đặng Kim Toán có tất cả 8 người con trai. Trong đó có Đặng Tiển được hưởng ấm sinh, giữ chức Hàn lâm viện Kiểm thảo.

Nguồn Đặng Kim Toán

• Đại Nam Thực Lục Chính biên Liệt truyện, Tập 2, Quyển 37, truyện Đặng Toán.