Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Công nữ Ngọc Hoa”
n (Bot) AlphamaEditor, Executed time: 00:00:02.7195872, replaced: “ → " (3), ” → " | cập nhật di sản, cập nhật nguồn Thẻ: Sửa ngày tháng năm Soạn thảo trực quan | ||
| Dòng 1: | Dòng 1: | ||
{{Thông tin nhân vật | {{Thông tin nhân vật | ||
| tên = | | tên = Công nữ Ngọc Hoa<br>公女玉華 | ||
| hình = C%C3%B4ng_n%E1%BB%AF_Ng%E1%BB%8Dc_Hoa.jpg | | hình = C%C3%B4ng_n%E1%BB%AF_Ng%E1%BB%8Dc_Hoa.jpg | ||
| ghi chú hình = Tranh vẽ [[Khi dương tưu phóng minh thần tế tự đồ]] (崎陽諏訪明神祭祀圖), miêu tả diễn viên mô phỏng Công nữ Ngọc Hoa. | | ghi chú hình = Tranh vẽ [[Khi dương tưu phóng minh thần tế tự đồ]] (崎陽諏訪明神祭祀圖), miêu tả diễn viên mô phỏng Công nữ Ngọc Hoa. | ||
| Dòng 7: | Dòng 7: | ||
| ngày mất = [[1645]] | | ngày mất = [[1645]] | ||
| nơi mất = [[Nagasaki]], [[Nhật Bản]] | | nơi mất = [[Nagasaki]], [[Nhật Bản]] | ||
| an táng = [[Đại Âm tự]] (大音寺; Daionji) | | an táng = [[Đại Âm tự]] (大音寺; Daionji)| | ||
| người hôn phối = Araki Sotaro | |||
| ⚫ | |||
| tên khác = Wakakutome, Anio | |||
| ⚫ | |||
'''Công nữ Ngọc Hoa''' ([[chữ Hán]]: 公女玉華; ? - 1645), còn gọi là '''Ngọc Hoa công chúa''' (玉華公主), là một công nữ dưới thời các [[Chúa Nguyễn]], được biết đến là con gái nuôi của Chúa Sãi [[Nguyễn Phúc Nguyên]], sau được gả cho {{ill|Araki Soutaro|ja|荒木宗太郎}} (Hoang Mộc Tông Thái Lang; 荒木宗太郎) của [[Nhật Bản]]. | '''Công nữ Ngọc Hoa''' ([[chữ Hán]]: 公女玉華; ? - 1645), còn gọi là '''Ngọc Hoa công chúa''' (玉華公主), là một công nữ dưới thời các [[Chúa Nguyễn]], được biết đến là con gái nuôi của Chúa Sãi [[Nguyễn Phúc Nguyên]], sau được gả cho {{ill|Araki Soutaro|ja|荒木宗太郎}} (Hoang Mộc Tông Thái Lang; 荒木宗太郎) của [[Nhật Bản]], theo nhiều nguồn tài liệu và phân tích của tác giả Thân Trọng Thủy cùng sự tích còn lưu giữ của Nhật Bản.<ref name=":0">{{Chú thích web|url=http://www.erct.com/2-ThoVan/3-Unna/CongnuNgocHoa.htm|tiêu đề=CÔNG NỮ NGỌC HOA, NÀNG LÀ AI?|tác giả=Thân Trọng Thuỷ|url-status=live}}</ref> | ||
Câu chuyện về hai người trở thành | Câu chuyện về hai người trở thành truyền kì ở [[Nagasaki]]. | ||
== Câu chuyện == | == Câu chuyện == | ||
Theo nhiều nguồn tài liệu và phân tích của tác giả [[Thân Trọng Thủy]] cùng sự tích còn lưu giữ của Nhật Bản, '''Công nữ Ngọc Hoa''' là con gái nuôi của [[Nguyễn Phúc Nguyên|Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên]].<ref name=":0" /> | |||
[[Tập tin:Lang Mo Cong Chua Ngoc Hoa.gif|nhỏ|Mộ của công chúa Ngọc Hoa ở Nagasaki, Nhật Bản|liên_kết=Special:FilePath/Lang_Mo_Cong_Chua_Ngoc_Hoa.gif]] | |||
Năm [[1619]], Công nữ Ngọc Hoa được gả cho Araki Sotaro, nhà hàng hải kiệt xuất thuộc dòng dõi Samurai, thương nhân Nhật Bản đứng đầu các doanh nhân sang buôn bán tại [[Hội An]]. | |||
Hơn 400 năm trước, Hội An là thương cảng sầm uất ở xứ Đàng Trong với các thuyền buôn của nhiều nước đến buôn bán, trao đổi hàng hóa, trong đó có thương thuyền của thương nhân Araki Sotaro. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Phùng Tấn Đông (Hội An) cho biết: “Trong nhiều thương nhân đến Hội An buôn bán, Araki Sotaro được Chúa Nguyễn Phúc Nguyên có cảm tình và giao cho nhiều trọng trách tại Hội An”. Năm 1619, Chúa Nguyễn Phúc Nguyên đồng ý gả con gái Ngọc Hoa cho Araki Sotaro.<ref name=":1">{{Chú thích web|url=https://cadn.com.vn/di-san-cua-cong-chua-ngoc-hoa-post153162.html|tiêu đề=Di sản của công chúa Ngọc Hoa|ngày=2016-08-16|website=Báo Công an Đà Nẵng|url-status=live}}</ref> | |||
| ⚫ | |||
| ⚫ | |||
Vai trò của công nữ Ngọc Hoa quan trọng đến mức sau thời điểm 1645, khi bà mất, việc giao thương buôn bán giữa hai quốc gia đã bị gián đoạn suốt một thời gian rất dài mới được nối lại. | |||
Ngọc Hoa sống 26 năm ở Nhật Bản và mất năm [[1645]], được chôn cất trong {{ill|Đại Âm tự|ja|大音寺}} nằm giữa trung tâm thành phố Nagasaki. Được biết, vào thời Minh Trị, mộ phần của Ngọc Hoa và Akira Sotaro được con cháu đời thứ 13 cải táng và mộ phần hiện tại chỉ có đời thứ 3, thứ 12, 13 và 14 (Araki Sotaro là đời thứ 1).<ref>{{Chú thích web|url=http://www.erct.com/2-ThoVan/TruongVTan/MotthoangPhuTang.htm|tiêu đề=Một thoáng Phù Tang|tác giả=Trương Văn Tân|website=erct.com|url-status=live}}</ref> | |||
| ⚫ | Tập san ''Đô thành hiếu cổ'' của người Pháp xuất bản vào năm 1920 có nhắc đến những người Nhật đầu tiên ở Đông Dương, trong đó có đoạn: | ||
| ⚫ | Tập san ''Đô thành hiếu cổ'' của người Pháp xuất bản vào năm 1920 có nhắc đến những người Nhật đầu tiên ở Đông Dương, trong đó có đoạn: “Trong số chủ tàu buôn Nhật Bản giao thương với Đông Dương vào thế kỷ 17, đặc biệt ghi nhận hai người trong số họ đã buôn bán với An Nam là Araki Sotaro và Shichirobei Eikechi.” | ||
Vào năm 1620'','' Araki kết hôn với một tiểu thư thuộc hoàng gia. | |||
Trong | Trong ''Nghiên cứu phố Nhật Bản ở Nam Dương'', GS Iwao Seiichi từng giới thiệu nội dung một tấm bia, rằng: “Năm 1619, tại một nơi mà hiện nay gọi là Huế, ông (tức Araki Sotaro) gặp gỡ và kết hôn với một người con gái thuộc dòng bên ngoại vua An Nam và được Chúa nhận làm con nuôi. Sotaro trở về nước với cô dâu mới, gây dựng nên một trung tâm thương mại tại Motoshikhui - Machi ở Nagasaki. Có lẽ ông là người Nhật Bản đầu tiên kết hôn với người nước ngoài và trở về Nhật với một công nữ con vua, cho dù chỉ là con nuôi”.<ref>{{Chú thích web|url=https://baoquangnam.vn/moi-luong-duyen-3040993.html|tiêu đề=Mối lương duyên nào đã đưa người Nhật đến với thương cảng quốc tế Hội An hồi thế kỷ 17?|tác giả=Nguyễn Điện Nam|ngày=2016-08-21|website=Báo Quảng Nam|url-status=live}}</ref> | ||
Như vậy mọi sự đã sáng tỏ, công nữ Ngọc Hoa là bà con bên ngoại của chúa Sãi là dòng họ Mạc, tức bản thân trước đó cũng thuộc dòng dõi của vua chúa. Bà đã được chúa Sãi yêu quý nhận làm con nuôi rồi sau đó gả cho Araki. Người Nhật buôn bán tại Hội An nên họ xem chúa Sãi là vua An Nam. | |||
==Xưng vị== | ==Xưng vị== | ||
Danh vị của Công nữ Ngọc Hoa tại Việt Nam và Nhật Bản | Danh vị của Công nữ Ngọc Hoa tại Việt Nam và Nhật Bản không tương đồng. Khi ấy, Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên xưng thần với nhà [[Lê trung hưng]], tự xưng '''Nhân quốc công''' (仁國公), theo lý thì các con gái đều phải gọi là [[Công nữ]] (公女). Tuy nhiên, Chúa Sãi về sau truy tôn làm [[Vương]], cho nên có ý kiến gọi [[Vương nữ]] (王女), hay còn gọi thông dụng hơn là [[Công chúa]] (公主) . | ||
Đến Nhật Bản, | Đến Nhật Bản, bà được gọi là '''Wakaku''' (Vương Gia Cửu; 王加久; わかく) hoặc '''Wakakutome''' (Vương Gia Cửu Hộ Mại; 王加久戸売; わかくとめ).<ref>{{Chú thích web |url=http://www.vietnamguide.com/newsdetail.php?catID=1&cat1ID=19&cat2ID=73&newsID=1701 |ngày truy cập=2015-11-07 |tựa đề=日本に嫁いだベトナムの王女 |archive-date=2015-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117225909/http://www.vietnamguide.com/newsdetail.php?catID=1&cat1ID=19&cat2ID=73&newsID=1701 |url-status=dead }}</ref> Trước cổng nghĩa trang thành phố Nagasaki, chính quyền Nhật Bản đã dựng một tấm bảng lớn ghi tiểu sử ông Araki Sotaro và vợ, trong đó có đoạn ghi: “Vương Gia Cửu, một người con gái bà con bên ngoại của quốc vương An Nam”. | ||
Ngọc Hoa được người dân Nagasaki gọi bằng cái tên thân mật là '''Anio''' (アニオーさん). Có một cách diễn giải rằng, đây là một phiên âm của từ '''A Nương''' (阿娘), lại có thuyết rằng do bà hay gọi chồng mình bằng ''anh'', dần chuyển âm sang tiếng Nhật. Do thân phận cao quý, bà còn được gọi một cách cung kính là '''Anio-hime''' (アニオー姫). Ngoài ra, bà được ban pháp danh là Diệu Tâm.<ref>{{Chú thích web|url=https://thesaigontimes.vn/nang-cong-nuong-ho-nguyen/|tiêu đề=Nàng công nương họ Nguyễn|tác giả=Trương Văn Tân|ngày=2009-02-14|website=Kinh tế Sài Gòn Online|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20220521134823/https://thesaigontimes.vn/nang-cong-nuong-ho-nguyen/|ngày lưu trữ=2022-05-21|url-status=live}}</ref> | |||
==Di sản== | ==Di sản== | ||
Vào năm 2013, Tomioka Tsutomu, Tổng Thư ký Hội hữu nghị Nagasaki – Việt Nam, từng chia sẻ rằng có thể nhìn thấy dấu ấn của Công nữ Ngọc Hoa trong ẩm thực của Nagasaki ngày nay, đó là việc bày thức ăn trên một bàn ăn hình tròn màu đỏ với đường kính khoảng 1 m và chiều cao khoảng 30 cm,. Đây là nét đặc trưng của Nagasaki, bởi phần lớn địa phương khác của Nhật Bản dùng bàn ăn hình chữ nhật và sơn màu nâu đen hoặc để mộc. Ngoài ra, người Nhật thường ăn uống theo khẩu phần riêng mỗi bữa ăn, mỗi người một khay với các đĩa nhỏ, nhưng hiện đa phần người dân vùng Nagasaki lại ăn theo kiểu người Việt, tức là thức ăn bày trong các đĩa lớn để mọi người trong mâm cơm tự chọn món mình yêu thích. | |||
Nhà nghiên cứu Phùng Tấn Đông cho biết, theo truyền tụng, Ngọc Hoa còn dạy các điệu múa An Nam cho người Nhật, có công chẩn tế, xây chùa Phật.<ref name=":1" /><ref>{{Chú thích web|url=https://vov.vn/the-gioi/ho-so/nagasaki-noi-khoi-dau-moi-luong-duyen-nhat-viet-ky-2-295716.vov|tiêu đề=Nagasaki nơi khởi đầu mối lương duyên Nhật - Việt (Kỳ 2)|tác giả=Hoàng Liên Sơn/VOV-Tokyo|ngày=2013-12-06|website=VOV|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20141202051956/https://vov.vn/the-gioi/ho-so/nagasaki-noi-khoi-dau-moi-luong-duyen-nhat-viet-ky-2-295716.vov|ngày lưu trữ=2014-12-02|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Chú thích web|url=https://dantri.com.vn/du-lich/ky-niem-400-nam-dam-cuoi-lich-su-cua-cong-nu-ngoc-hoa-20190812082050593.htm|tiêu đề=Kỷ niệm 400 năm đám cưới lịch sử của Công nữ Ngọc Hoa|tác giả=C.Bính-N.Linh|ngày=2019-08-12|website=Dân Trí|url-status=live}}</ref> | |||
Hiện nay, {{ill|Bảo tàng Lịch sử Văn hóa Nagasaki|ja|長崎歴史文化博物館}} vẫn lưu giữ chiếc gương soi kiểu Tây của Công nữ Ngọc Hoa.<ref>{{Chú thích web|url=https://reading.anio.jp/vi/story/|tiêu đề=Kịch kể chuyện âm nhạc đặc biệt “Công nữ Anio”|url-status=live|ngày truy cập=2025-02-28}}</ref> | |||
Ngày [[13 tháng 2]] năm [[2004]], tên Công nữ Ngọc Hoa được dùng để đặt tên đường tại [[phố cổ Hội An]]. Tuyến đường từ điểm đầu là kênh [[Chùa Cầu]] đến ngã ba [[Hùng Vương]] - [[Trần Hưng Đạo]] ở khu vực quảng trường Sông Hoài (dài 300 [[m]]).<ref>Nguồn: [http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140215/dat-ten-duong-cong-nu-ngoc-hoa-o-hoi-an.aspx], cập nhật 15/02/2014. Căn cứ ý kiến của Thân Trông Thủy và thông tin này, rất có thể Công nữ Ngọc Khoa bà Công nữ Ngọc Hoa là hai người khác nhau.</ref> | Ngày [[13 tháng 2]] năm [[2004]], tên Công nữ Ngọc Hoa được dùng để đặt tên đường tại [[phố cổ Hội An]]. Tuyến đường từ điểm đầu là kênh [[Chùa Cầu]] đến ngã ba [[Hùng Vương]] - [[Trần Hưng Đạo]] ở khu vực quảng trường Sông Hoài (dài 300 [[m]]).<ref>Nguồn: [http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140215/dat-ten-duong-cong-nu-ngoc-hoa-o-hoi-an.aspx], cập nhật 15/02/2014. Căn cứ ý kiến của Thân Trông Thủy và thông tin này, rất có thể Công nữ Ngọc Khoa bà Công nữ Ngọc Hoa là hai người khác nhau.</ref> | ||
Ngày [[15 tháng 8]] năm 2016, trong khuôn khổ sự kiện giao lưu văn hóa Hội An - Nhật Bản, với sự hỗ trợ của các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử đến từ tỉnh Nagasaki, lần đầu tiên lễ cưới của Công nữ Ngọc Hoa và Araki Sotaro đã được tái hiện ở Hội An (Quảng Nam). Dẫn đầu đoàn rước dâu là đội múa rồng của tỉnh Nagasaki, tiếp theo là hai hàng nam thanh nữ tú, nam mặc y phục truyền thống Nhật Bản, nữ mặc y phục truyền thống của người Việt. Công nữ Ngọc Hoa và Araki Sotaro ngồi trên mô hình tàu buôn Nhật thế kỷ 17 được phục dựng chính xác. Hoạt động này vẫn đang được duy trì vào mùa thu hàng năm. | |||
Hiện nay, {{ill|Bảo tàng lịch sử và văn hóa Nagasaki|ja|長崎歴史文化博物館}} vẫn lưu giữ chiếc gương soi của Công nữ Ngọc Hoa. Lễ hội {{ill|Okunchi|ja|長崎くんち}} mở hằng năm ở Nagasaki (từ ngày 7 đến 9 tháng 10) có đám rước do thiếu nhi đóng vai vợ chồng Công nữ Ngọc Hoa đứng trên mũi một chiếc thuyền buôn với bé trai đóng vai Araki và bé gái đóng vai Ngọc Hoa, bé trai mặc trang phục truyền thống Yukata, còn bé gái mặc áo dài tân thời, thuyền vượt trùng khơi rồi trở về với một cặp uyên ương. | |||
Cũng trong sự kiện giao lưu văn hóa Hội An - Nhật Bản năm 2016, một đại diện đến từ tỉnh Nagasaki cho biết nghi lễ rước tàu này thường được người Nhật tái hiện tại lễ hội {{ill|Okunchi|ja|長崎くんち}} lđược tổ chức hằng năm ở Nagasaki (từ ngày 7 đến 9 tháng 10). Tại lễ hội, người ta tạo hình một chiếc thuyền buôn với bé trai đóng vai Araki, mặc trang phục truyền thống Yukata và bé gái đóng vai Ngọc Hoa, mặc áo dài Việt Nam, với ý nghĩa con thuyền vượt trùng khơi rồi trở về với một cặp uyên ương.<ref>{{Chú thích web|url=https://thanhnien.vn/lan-dau-tien-tai-hien-le-cuoi-cong-nu-ngoc-hoa-185585175.htm|tiêu đề=Lần đầu tiên tái hiện lễ cưới Công nữ Ngọc Hoa|tác giả=An Dy|ngày=2016-08-16|website=Thanh Niên|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20230806185856/https://thanhnien.vn/lan-dau-tien-tai-hien-le-cuoi-cong-nu-ngoc-hoa-185585175.htm|ngày lưu trữ=2023-08-06|url-status=live}}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Chú thích web|url=https://qrt.vn/featured/pho-chu-tich-thuong-truc-ubnd-tinh-quang-nam-tham-mo-cong-nu-ngoc-hoa/|tiêu đề=Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Nam thăm mộ công nữ Ngọc Hoa|tác giả=Hiền Viên|ngày=2024-10-11|website=Đài Phát thanh & Truyền hình Quảng Nam|url-status=live|ngày truy cập=2025-02-28}}</ref> | |||
Năm 2023, vở opera ''Công nữ Anio'' được Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam khởi xướng nhân kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản (21.9.1973 – 21.9.2023). Cả ba buổi biểu diễn tại Hà Nội và một buổi tại Tokyo đã nhận được nhiều lời khen ngợi của khán giả và các chuyên gia âm nhạc. Ngày 18 tháng 9 năm 2024, để lan tỏa tác phẩm như một biểu tượng cho tình hữu nghị tốt đẹp giữa hai quốc gia, Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam cùng Ban điều hành Dự án Opera ''Công nữ Anio'' tiếp tục công diễn kịch kể chuyện âm nhạc opera ''Công nữ Anio'' tại Nhà hát Tuổi trẻ (Hà Nội).<ref>{{Chú thích web|url=https://nguoihanoi.vn/kich-ke-chuyen-am-nhac-opera-cong-nu-anio-khien-khan-gia-xuc-dong-86988.html|tiêu đề=Kịch kể chuyện âm nhạc opera “Công nữ Anio” khiến khán giả xúc động|tác giả=Nguyễn Lâm|ngày=2024-09-20|website=Tạp chí Người Hà Nội Online|url-status=live}}</ref> | |||
Có người cho rằng người dân Nagasaki ảnh hưởng [[văn hóa Việt Nam]] do chính Ngọc Hoa đã truyền lại cho họ, ví dụ như người dân ở đây thường ăn trên bàn tròn trải vải đỏ, trong khi truyền thống Nhật ăn trên bàn chữ nhật màu nâu. Người Nhật thường ăn uống theo khẩu phần riêng mỗi bữa ăn, mỗi người một khay nhỏ với nhiều đĩa thức ăn nhỏ, trong khi dân ở đây thường bày thức ăn trong đĩa lớn để mọi người cùng gắp ăn chung như người Việt. | |||
==Chú thích== | ==Chú thích== | ||
Phiên bản lúc 10:52, ngày 28 tháng 2 năm 2025
Công nữ Ngọc Hoa 公女玉華 | |
|---|---|
 Tranh vẽ Khi dương tưu phóng minh thần tế tự đồ (崎陽諏訪明神祭祀圖), miêu tả diễn viên mô phỏng Công nữ Ngọc Hoa. | |
| Mất | 1645 Nagasaki, Nhật Bản |
| Nơi an nghỉ | Đại Âm tự (大音寺; Daionji) |
| Tên khác | Wakakutome, Anio |
| Kỷ nguyên | Việt Nam Trịnh Nguyễn phân tranh Nhật Bản Thời kỳ Edo |
| Phối ngẫu | Araki Sotaro |
Công nữ Ngọc Hoa (chữ Hán: 公女玉華; ? - 1645), còn gọi là Ngọc Hoa công chúa (玉華公主), là một công nữ dưới thời các Chúa Nguyễn, được biết đến là con gái nuôi của Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên, sau được gả cho Araki Soutaro (Hoang Mộc Tông Thái Lang; 荒木宗太郎) của Nhật Bản, theo nhiều nguồn tài liệu và phân tích của tác giả Thân Trọng Thủy cùng sự tích còn lưu giữ của Nhật Bản.[1]
Câu chuyện về hai người trở thành truyền kì ở Nagasaki.
Câu chuyện
Theo nhiều nguồn tài liệu và phân tích của tác giả Thân Trọng Thủy cùng sự tích còn lưu giữ của Nhật Bản, Công nữ Ngọc Hoa là con gái nuôi của Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên.[1]
Hơn 400 năm trước, Hội An là thương cảng sầm uất ở xứ Đàng Trong với các thuyền buôn của nhiều nước đến buôn bán, trao đổi hàng hóa, trong đó có thương thuyền của thương nhân Araki Sotaro. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Phùng Tấn Đông (Hội An) cho biết: “Trong nhiều thương nhân đến Hội An buôn bán, Araki Sotaro được Chúa Nguyễn Phúc Nguyên có cảm tình và giao cho nhiều trọng trách tại Hội An”. Năm 1619, Chúa Nguyễn Phúc Nguyên đồng ý gả con gái Ngọc Hoa cho Araki Sotaro.[2]
Năm 1620, Ngọc Hoa theo chồng về Nhật. 15 năm sau, Araki Sotaro mất, Ngọc Hoa vẫn tiếp tục làm công việc sổ sách kế toán ở cơ sở kinh doanh của chồng. Bà cũng đã làm hết sức để hỗ trợ cho các thương nhân tại vùng Nagasaki, chủ yếu ở việc thúc đẩy mối quan hệ buôn bán với triều đình nhà Nguyễn.
Ngọc Hoa sống 26 năm ở Nhật Bản và mất năm 1645, được chôn cất trong Đại Âm tự nằm giữa trung tâm thành phố Nagasaki. Được biết, vào thời Minh Trị, mộ phần của Ngọc Hoa và Akira Sotaro được con cháu đời thứ 13 cải táng và mộ phần hiện tại chỉ có đời thứ 3, thứ 12, 13 và 14 (Araki Sotaro là đời thứ 1).[3]
Tập san Đô thành hiếu cổ của người Pháp xuất bản vào năm 1920 có nhắc đến những người Nhật đầu tiên ở Đông Dương, trong đó có đoạn: “Trong số chủ tàu buôn Nhật Bản giao thương với Đông Dương vào thế kỷ 17, đặc biệt ghi nhận hai người trong số họ đã buôn bán với An Nam là Araki Sotaro và Shichirobei Eikechi.”
Trong Nghiên cứu phố Nhật Bản ở Nam Dương, GS Iwao Seiichi từng giới thiệu nội dung một tấm bia, rằng: “Năm 1619, tại một nơi mà hiện nay gọi là Huế, ông (tức Araki Sotaro) gặp gỡ và kết hôn với một người con gái thuộc dòng bên ngoại vua An Nam và được Chúa nhận làm con nuôi. Sotaro trở về nước với cô dâu mới, gây dựng nên một trung tâm thương mại tại Motoshikhui - Machi ở Nagasaki. Có lẽ ông là người Nhật Bản đầu tiên kết hôn với người nước ngoài và trở về Nhật với một công nữ con vua, cho dù chỉ là con nuôi”.[4]
Xưng vị
Danh vị của Công nữ Ngọc Hoa tại Việt Nam và Nhật Bản không tương đồng. Khi ấy, Chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên xưng thần với nhà Lê trung hưng, tự xưng Nhân quốc công (仁國公), theo lý thì các con gái đều phải gọi là Công nữ (公女). Tuy nhiên, Chúa Sãi về sau truy tôn làm Vương, cho nên có ý kiến gọi Vương nữ (王女), hay còn gọi thông dụng hơn là Công chúa (公主) .
Đến Nhật Bản, bà được gọi là Wakaku (Vương Gia Cửu; 王加久; わかく) hoặc Wakakutome (Vương Gia Cửu Hộ Mại; 王加久戸売; わかくとめ).[5] Trước cổng nghĩa trang thành phố Nagasaki, chính quyền Nhật Bản đã dựng một tấm bảng lớn ghi tiểu sử ông Araki Sotaro và vợ, trong đó có đoạn ghi: “Vương Gia Cửu, một người con gái bà con bên ngoại của quốc vương An Nam”.
Ngọc Hoa được người dân Nagasaki gọi bằng cái tên thân mật là Anio (アニオーさん). Có một cách diễn giải rằng, đây là một phiên âm của từ A Nương (阿娘), lại có thuyết rằng do bà hay gọi chồng mình bằng anh, dần chuyển âm sang tiếng Nhật. Do thân phận cao quý, bà còn được gọi một cách cung kính là Anio-hime (アニオー姫). Ngoài ra, bà được ban pháp danh là Diệu Tâm.[6]
Di sản
Vào năm 2013, Tomioka Tsutomu, Tổng Thư ký Hội hữu nghị Nagasaki – Việt Nam, từng chia sẻ rằng có thể nhìn thấy dấu ấn của Công nữ Ngọc Hoa trong ẩm thực của Nagasaki ngày nay, đó là việc bày thức ăn trên một bàn ăn hình tròn màu đỏ với đường kính khoảng 1 m và chiều cao khoảng 30 cm,. Đây là nét đặc trưng của Nagasaki, bởi phần lớn địa phương khác của Nhật Bản dùng bàn ăn hình chữ nhật và sơn màu nâu đen hoặc để mộc. Ngoài ra, người Nhật thường ăn uống theo khẩu phần riêng mỗi bữa ăn, mỗi người một khay với các đĩa nhỏ, nhưng hiện đa phần người dân vùng Nagasaki lại ăn theo kiểu người Việt, tức là thức ăn bày trong các đĩa lớn để mọi người trong mâm cơm tự chọn món mình yêu thích.
Nhà nghiên cứu Phùng Tấn Đông cho biết, theo truyền tụng, Ngọc Hoa còn dạy các điệu múa An Nam cho người Nhật, có công chẩn tế, xây chùa Phật.[2][7][8]
Hiện nay, Bảo tàng Lịch sử Văn hóa Nagasaki vẫn lưu giữ chiếc gương soi kiểu Tây của Công nữ Ngọc Hoa.[9]
Ngày 13 tháng 2 năm 2004, tên Công nữ Ngọc Hoa được dùng để đặt tên đường tại phố cổ Hội An. Tuyến đường từ điểm đầu là kênh Chùa Cầu đến ngã ba Hùng Vương - Trần Hưng Đạo ở khu vực quảng trường Sông Hoài (dài 300 m).[10]
Ngày 15 tháng 8 năm 2016, trong khuôn khổ sự kiện giao lưu văn hóa Hội An - Nhật Bản, với sự hỗ trợ của các nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử đến từ tỉnh Nagasaki, lần đầu tiên lễ cưới của Công nữ Ngọc Hoa và Araki Sotaro đã được tái hiện ở Hội An (Quảng Nam). Dẫn đầu đoàn rước dâu là đội múa rồng của tỉnh Nagasaki, tiếp theo là hai hàng nam thanh nữ tú, nam mặc y phục truyền thống Nhật Bản, nữ mặc y phục truyền thống của người Việt. Công nữ Ngọc Hoa và Araki Sotaro ngồi trên mô hình tàu buôn Nhật thế kỷ 17 được phục dựng chính xác. Hoạt động này vẫn đang được duy trì vào mùa thu hàng năm.
Cũng trong sự kiện giao lưu văn hóa Hội An - Nhật Bản năm 2016, một đại diện đến từ tỉnh Nagasaki cho biết nghi lễ rước tàu này thường được người Nhật tái hiện tại lễ hội Okunchi lđược tổ chức hằng năm ở Nagasaki (từ ngày 7 đến 9 tháng 10). Tại lễ hội, người ta tạo hình một chiếc thuyền buôn với bé trai đóng vai Araki, mặc trang phục truyền thống Yukata và bé gái đóng vai Ngọc Hoa, mặc áo dài Việt Nam, với ý nghĩa con thuyền vượt trùng khơi rồi trở về với một cặp uyên ương.[11][8][12]
Năm 2023, vở opera Công nữ Anio được Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam khởi xướng nhân kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản (21.9.1973 – 21.9.2023). Cả ba buổi biểu diễn tại Hà Nội và một buổi tại Tokyo đã nhận được nhiều lời khen ngợi của khán giả và các chuyên gia âm nhạc. Ngày 18 tháng 9 năm 2024, để lan tỏa tác phẩm như một biểu tượng cho tình hữu nghị tốt đẹp giữa hai quốc gia, Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam cùng Ban điều hành Dự án Opera Công nữ Anio tiếp tục công diễn kịch kể chuyện âm nhạc opera Công nữ Anio tại Nhà hát Tuổi trẻ (Hà Nội).[13]
Chú thích
- ^ a b Thân Trọng Thuỷ. "CÔNG NỮ NGỌC HOA, NÀNG LÀ AI?".
- ^ a b "Di sản của công chúa Ngọc Hoa". Báo Công an Đà Nẵng. ngày 16 tháng 8 năm 2016.
- ^ Trương Văn Tân. "Một thoáng Phù Tang". erct.com.
- ^ Nguyễn Điện Nam (ngày 21 tháng 8 năm 2016). "Mối lương duyên nào đã đưa người Nhật đến với thương cảng quốc tế Hội An hồi thế kỷ 17?". Báo Quảng Nam.
- ^ "日本に嫁いだベトナムの王女". Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 11 năm 2015. Truy cập ngày 7 tháng 11 năm 2015.
- ^ Trương Văn Tân (ngày 14 tháng 2 năm 2009). "Nàng công nương họ Nguyễn". Kinh tế Sài Gòn Online. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 5 năm 2022.
- ^ Hoàng Liên Sơn/VOV-Tokyo (ngày 6 tháng 12 năm 2013). "Nagasaki nơi khởi đầu mối lương duyên Nhật - Việt (Kỳ 2)". VOV. Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 12 năm 2014.
- ^ a b C.Bính-N.Linh (ngày 12 tháng 8 năm 2019). "Kỷ niệm 400 năm đám cưới lịch sử của Công nữ Ngọc Hoa". Dân Trí.
- ^ "Kịch kể chuyện âm nhạc đặc biệt "Công nữ Anio"". Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2025.
- ^ Nguồn: [1], cập nhật 15/02/2014. Căn cứ ý kiến của Thân Trông Thủy và thông tin này, rất có thể Công nữ Ngọc Khoa bà Công nữ Ngọc Hoa là hai người khác nhau.
- ^ An Dy (ngày 16 tháng 8 năm 2016). "Lần đầu tiên tái hiện lễ cưới Công nữ Ngọc Hoa". Thanh Niên. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 8 năm 2023.
- ^ Hiền Viên (ngày 11 tháng 10 năm 2024). "Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Nam thăm mộ công nữ Ngọc Hoa". Đài Phát thanh & Truyền hình Quảng Nam. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2025.
- ^ Nguyễn Lâm (ngày 20 tháng 9 năm 2024). "Kịch kể chuyện âm nhạc opera "Công nữ Anio" khiến khán giả xúc động". Tạp chí Người Hà Nội Online.