Bước tới nội dung

Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Phim nghệ thuật”

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Nội dung được xóa Nội dung được thêm vào
Add 1 book for Wikipedia:Thông tin kiểm chứng được (20240105)) #IABot (v2.0.9.5) (GreenC bot
Không có tóm lược sửa đổi
Thẻ: Thêm liên kết dưới Liên kết ngoài hoặc Tham khảo Soạn thảo trực quan
Dòng 1: Dòng 1:
[[Tập tin:Carl_Theodor_Dreyer_(1965)_by_Erling_Mandelmann.jpg|nhỏ|[[Carl Theodor Dreyer]], ảnh chụp năm 1965, đạo diễn bộ phim năm 1928 - ''The Passion of Joan of Arc'', được coi là một bộ phim nghệ thuật điển hình.]]
[[Tập tin:Carl_Theodor_Dreyer_(1965)_by_Erling_Mandelmann.jpg|nhỏ|[[Carl Theodor Dreyer]], ảnh chụp năm 1965, đạo diễn bộ phim năm 1928 - ''The Passion of Joan of Arc'', được coi là một bộ phim nghệ thuật điển hình.]]
Một '''phim nghệ thuật''' thường là một bộ [[phim độc lập]] nghiêm túc nhằm vào một thị trường thích hợp hơn là nhằm vào số đông khán giả đại chúng.<ref>{{cite encyclopedia|title=Art film definition – Dictionary – MSN Encarta|url=http://encarta.msn.com/dictionary_1861685559/art_film.html|work=|archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwKfOywe?url=http://encarta.msn.com/dictionary_1861685559/art_film.html|archive-date = ngày 31 tháng 10 năm 2009 |url-status=live|df=}}</ref> Một bộ phim nghệ thuật "dự định là một tác phẩm nghệ thuật nghiêm túc, thường mang tính thực nghiệm và không được thiết kế để thu hút khán giả đại chúng";<ref>The American Heritage® Dictionary of the English Language, Fourth Edition copyright ©2000 by Houghton Mifflin Company. Updated in 2009. Published by Houghton Mifflin Company</ref> chúng được "làm ra chủ yếu vì lý do thẩm mỹ chứ không phải để tìm kiếm lợi nhuận thương mại",<ref>Random House Kernerman Webster's College Dictionary, © 2010 K Dictionaries Ltd. Copyright 2005, 1997, 1991 by Random House, Inc.</ref> và chúng chứa "nội dung độc đáo hoặc mang tính tượng trưng cao".<ref>{{chú thích web|url=http://dictionary.reference.com/browse/art+film|title=Art film - Define Art film at Dictionary.com|work=Dictionary.com|access-date=ngày 21 tháng 4 năm 2015|archive-date=2015-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005225644/http://dictionary.reference.com/browse/art%20film|url-status=dead}}</ref>
'''Phim nghệ thuật''' thường là một bộ [[phim độc lập]] nhằm vào khán giả ở một [[thị trường ngách]] hơn là thị trường đại chúng.<ref>{{cite encyclopedia|title=Art film definition – Dictionary – MSN Encarta|url=http://encarta.msn.com/dictionary_1861685559/art_film.html|work=|archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwKfOywe?url=http://encarta.msn.com/dictionary_1861685559/art_film.html|archive-date = ngày 31 tháng 10 năm 2009 |url-status=live|df=}}</ref> Phim nghệ thuật được tạo ra "như là một tác phẩm nghệ thuật nghiêm túc, thường mang tính thể nghiệm và không để thu hút nhóm khán giả đại chúng";<ref>The American Heritage® Dictionary of the English Language, Fourth Edition copyright ©2000 by Houghton Mifflin Company. Updated in 2009. Published by Houghton Mifflin Company</ref> "chủ yếu vì lý do thẩm mỹ chứ không phải lợi nhuận thương mại",<ref>Random House Kernerman Webster's College Dictionary, © 2010 K Dictionaries Ltd. Copyright 2005, 1997, 1991 by Random House, Inc.</ref> và chứa "nội dung không theo quy ước hoặc mang tính biểu tượng cao".<ref>{{chú thích web|url=http://dictionary.reference.com/browse/art+film|title=Art film - Define Art film at Dictionary.com|work=Dictionary.com|access-date=ngày 21 tháng 4 năm 2015|archive-date=2015-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005225644/http://dictionary.reference.com/browse/art%20film|url-status=dead}}</ref>


Các [[nhà phê bình phim]] và các [[nhà nghiên cứu phim]] thường định nghĩa một bộ phim nghệ thuật như"những phẩm chất chính thức khiến chúng khác biệt với những bộ phim [[Hollywood]] khác",<ref name="Wilinsky">Barbara Wilinsky. {{Google books|id=0CDEQ6AEwAA|title=Sure Seaters: The Emergence of Art House Cinema}}. University of Minnesota, 2001 (Commerce and Mass Culture Series). See also review in {{Google books|id=gPMKAQAAMAAJ|page=171|text=canon of films and those formal qualities that mark them as different from mainstream Hollywood films|title=Volume 32}}, ''[//en.wikipedia.org/wiki/Journal_of_Popular_Film_&_Television Journal of Popular Film & Television]'', 2004. Truy cập 2012-01-09.</ref> có thể bao gồm một cảm giác về hiện thực xã hội; nhấn mạnh đến sự biểu hiện đặc trưng của đạo diễn;tập trung vào những suy nghĩ, ước mơ, hoặc động cơ của các nhân vật, trái ngược với việc tạo ra một câu chuyện rõ ràngđịnh hướng mục tiêu. Học giả điện ảnh David Bordwell tả phim nghệ thuật là một [[Thể loại điện ảnh|thể loại phim]], với các luật lệ của riêng ".<ref name="Barry 2007, p. 1">Keith, Barry. ''Film Genres: From Iconography to Ideology''. Wallflower Press: 2007. (page 1)</ref>
Các [[nhà phê bình phim]] và các [[nhà nghiên cứu phim]] thường định nghĩa phim nghệ thuật là những tác phẩm có "đặc điểm hình thức khiến chúng khác biệt so với phim [[Hollywood]] đại chúng".<ref name="Wilinsky">Barbara Wilinsky. {{Google books|id=0CDEQ6AEwAA|title=Sure Seaters: The Emergence of Art House Cinema}}. University of Minnesota, 2001 (Commerce and Mass Culture Series). See also review in {{Google books|id=gPMKAQAAMAAJ|page=171|text=canon of films and those formal qualities that mark them as different from mainstream Hollywood films|title=Volume 32}}, ''[//en.wikipedia.org/wiki/Journal_of_Popular_Film_&_Television Journal of Popular Film & Television]'', 2004. Truy cập 2012-01-09.</ref> Những đặc điểm này có thể bao gồm tính hiện thực xã hội, sự nhấn mạnh vào phong cách thể hiện của đạo diễn và trọng tâm đặt vào vào suy nghĩ, ước mơ hoặc động cơ của nhân vật thay đi theo câu chuyện rõ ràng có mục tiêu cụ thể. Học giả điện ảnh David Bordwell miêu tả phim nghệ thuật là "một [[Thể loại điện ảnh|thể loại phim]] những quy ước riêng biệt".<ref name="Barry 2007, p. 1">Keith, Barry. ''Film Genres: From Iconography to Ideology''. Wallflower Press: 2007. (page 1)</ref>


Các [[nhà sản xuất phim]] nghệ thuật thường trình chiếu các bộ phim của họ tại các rạp chiếu phim chuyên biệt (rạp chiếu phim khép kín, hoặc Mỹ "rạp chiếu phim nghệ thuật") và tại các [[liên hoan phim]]. Thuật ngữ ''art film'' được sử dụng rộng rãi hơn ở Hoa Kỳ, Anh và Úc so vớichâu Âu, nơi thuật ngữ này gắn liền với phim "auteur""điện ảnh quốc gia" (ví dụ như điện ảnh quốc gia của Đức). Bởi vì dòng phim này nhắm vào các đối tượng thị trường nhỏ, nên hiếm khi chúng có được sự hỗ trợ tài chính cho phép ngân sách sản xuất lớn, các hiệu ứng đặc biệt đắt tiền, các diễn viên nổi tiếng tốn kém hoặc các chiến dịch quảng cáo khổng lồ như được sử dụng trong các bộ phim [[Bom tấn (giải trí)|bom tấn]] chính thống phổ biến rộng rãi. Các đạo diễn phim nghệ thuật giải quyết những khó khăn này bằng cách tạo ra một loại phim khác, thường sử dụng các [[diễn viên điện ảnh]] ít được biết đến hơn (hoặc thậm chí các diễn viên nghiệp dư) và sử dụng những phim trường khiêm tốn để làm phim tập trung nhiều hơn vào việc phát triển các ý tưởng hoặc khám phá các kỹ thuật thoại hoặc kỹ thuật làm phim mới.
Các [[nhà sản xuất phim]] nghệ thuật thường chiếu phim các rạp phim chuyên biệt ( phương Tây thường các ''revival house'' ("rạp chiếu phim xưa"), ở Việt Nam thường các buổi hội thảo chuyên đềmột số quán phê) tại các [[liên hoan phim]]. được nhắm đến nhóm khán giả thị trường ngách, dòng phim này hiếm khi được cấp nguồn kinh phí sản xuất lớn như các [[Bom tấn (giải trí)|phim bom tấn]], vốn để phát hành rộng rãi. Các đạo diễn phim nghệ thuật đắp những hạn chế này bằng cách tạo ra một kiểu phim khác, sử dụng các [[diễn viên điện ảnh]] ít được biết đến hơn, thậm chí các diễn viên nghiệp dư, và sử dụng những phim trường khiêm tốn để làm phim tập trung nhiều hơn vào việc phát triển ý tưởng, khám phá các kỹ thuật kể chuyện hoặc thử các quy ước làm phim mới.


Khán giả cần phải một kinh nghiệm kiến thức nhất định để hiểu đầy đủ hoặc đánh giá cao những bộ phim như vậy. Một bộ phim nghệ thuật giữa năm 1990 được gọi là "một cuộc trải nghiệm của não" mà được người xem ưa thích " những gì bạn hiểu biết về phim ảnh".<ref>Review of ''[[Chungking Express]]'': {{chú thích báo | last = Ebert | first = Roger | title = Chungking Express | newspaper = Chicago Sun Times | date = ngày 15 tháng 3 năm 1996 | url = http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19960315/REVIEWS/603150301/1023 | access-date = ngày 19 tháng 7 năm 2010 | archive-date = 2013-03-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130320101759/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19960315%2FREVIEWS%2F603150301%2F1023 | url-status = dead }}</ref> Điều này trái ngược với các bộ phim "bom tấn", vốn được tạo ra giúp người xem tạm thời thoát khỏi cuộc sống mang tính giải trí đơn thuần. Để quảng bá phim, các bộ phim nghệ thuật dựa vào các nhà phê bình phim, các cuộc thảo luận về bộ phim đó do các nhà bình luận nghệ thuật, bình luận trên báo và [[Blog|các blogger]] thực hiện, và thông tin truyền miệng của những người xem. Vì các bộ phim nghệ thuật có chi phí đầu tư ban đầu thấp nên để cân bằng tài chính các phim này chỉ cần thu hút một lượng nhỏ các khán giả đủ.
So với [[Bom tấn (giải trí)|bom tấn]] đại chúng (ở Việt Nam hay gọi ''phim thương mại'') vốn thiên về cách kể chuyện tuyến tính và phục vụ nhu cầu giải trí phổ thông, thì phim nghệ thuật đối lập rõ rệt. Nhà phê bình Roger Ebert từng miêu tả ''[[Trùng Khánh sâm lâm]]'' – một bộ phim nghệ thuật được đánh giá cao năm 1994 – là "một trải nghiệm đầy trí óc" mà khán giả thưởng thức "dựa trên những gì [họ] biết về điện ảnh".<ref>{{Chú thích báo|last=Ebert|first=Roger|date=1996-03-15|title=Chungking Express Movie Review (1996)|url=https://www.rogerebert.com/reviews/chungking-express-1996|access-date=2018-02-22|via=Rogerebert.com}}</ref> Tuy nhiên, phim nghệ thuật đôi khi vẫn thu hút tập khán giả rộng hơn bằng cách kết hợp các yếu tố từ các thể loại quen thuộc như [[Phim tài liệu|tài liệu]] hay [[Phim tiểu sử|tiểu sử]]. Để quảng bá, các phim này chủ yếu dựa vào đánh giá của giới phê bình được thảo luận trên các chuyên mục nghệ thuật, blogger, và truyền miệng từ khán giả. Nhờ chi phí sản xuất thấp, phim nghệ thuật chỉ cần một lượng nhỏ khán giả đại chúng để có lãi.


== Khác biệt so với các tiêu chuẩn phim thông thường ==
== Thoát ly khỏi chuẩn mực phim đại chúng ==
Nhà nghiên cứu phim David Bordwell đã trình bày định nghĩa học thuật của "phim nghệ thuật" trong một bài viết năm 1979 có tiêu đề "Điện ảnh nghệ thuật như một phong cách làm phim", trong đó so sánh phim nghệ thuật với những bộ phim thịnh hành của điện ảnh Hollywood cổ điển. Các bộ phim kiểu Hollywood sử dụng hình thức kể chuyện rõ ràng để tổ chức phim thành một loạt "sự kiện có mối quan hệ nhân quả diễn ra trong không gian và thời gian", mỗi cảnh đều hướng đến một mục tiêu. Cốt truyện của các bộ phim chủ đạo được thúc đẩy bởi một nhân vật chính được miêu tả rõ ràng, với những nhân vật được xây dựng cụ thể và được củng cố bằng "tư duy hỏi và đáp, quy trình giải quyết vấn đề, [và] cấu trúc cốt truyện với thời gian chặt chẽ". Bộ phim được liên kết bởi nhịp độ nhanh, nhạc nền để gợi cảm xúc thích hợp cho khán giả và cách chỉnh sửa chặt chẽ, liền mạch <ref>{{Chú thích web|url=http://www.film.ubc.ca/ubcinephile/cinephile/steenberg-framingwar.pdf|tựa đề=Framing War: Commemoration, War & the Art Cinema|họ=Steenberg|tên=Lindsay|website=web.archive.org|url-status=dead|ngày truy cập=2023-07-22|archive-date=2008-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20081113113059/http://www.film.ubc.ca/ubcinephile/cinephile/steenberg-framingwar.pdf}}</ref>.
Nhà nghiên cứu phim David Bordwell đã đưa ra định nghĩa học thuật của phim nghệ thuật, theo đó so sánh phim nghệ thuật với phim đại chúng của điện ảnh Hollywood cổ điển. Phim kiểu Hollywood tuân theo lối kể chuyện rõ ràng, trong đó "các sự kiện 'nhân' trong không gian và thời gian" với mỗi cảnh đều hướng đến một mục tiêu cụ thể, hay 'quả'. Cốt truyện được thúc đẩy bởi một nhân vật chính được miêu tả rõ ràng, cùng hệ thống các nhân vật được xây dựng hoàn chỉnh và được củng cố bằng "tư duy hỏi và đáp, quy trình giải quyết vấn đề, [và] cấu trúc cốt truyện trong một thời hạn". Mạch phim nhịp độ nhanh, cùng nhạc nền để khơi gợi cảm xúc cho khán giả và lối dựng phim chặt chẽ, liền mạch.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.film.ubc.ca/ubcinephile/cinephile/steenberg-framingwar.pdf|tựa đề=Framing War: Commemoration, War & the Art Cinema|họ=Steenberg|tên=Lindsay|website=web.archive.org|url-status=dead|ngày truy cập=2023-07-22|archive-date=2008-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20081113113059/http://www.film.ubc.ca/ubcinephile/cinephile/steenberg-framingwar.pdf}}</ref>


Ngược lại, Bordwell khẳng định rằng "phim nghệ thuật thúc đẩy cốt truyện của mình dựa trên hai nguyên tắc: [[Chủ nghĩa hiện thực|tính chân thực]] và sự biểu đạt của tác giả". Các bộ phim nghệ thuật sai biệt các tiêu chuẩn làm phim "cổ điển" trong việc chú trọng đến cấu trúc cốt truyện theo dạng từng phần, đan xen với việc "nới lỏng chuỗi nguyên nhân kết quả".
Ngược lại, Bordwell khẳng định rằng "phim nghệ thuật dẫn dắt cốt truyện của mình dựa trên hai nguyên tắc: [[Chủ nghĩa hiện thực|tính hiện thực]] và phong cách biểu đạt của đạo diễn". Phim nghệ thuật thoát ly khỏi chuẩn mực Hollywood "cổ điển" vốn theo cấu trúc kể chuyện theo chương hồi bằng việc "nới lỏng sự ràng buộc của quan hệ nhân quả".<ref>{{Chú thích web|url=http://www.film.ubc.ca/ubcinephile/cinephile/steenberg-framingwar.pdf|tiêu đề=The Art Cinema as a Mode of Film Practice|họ=Bordwell|tên=David|năm=Mùa thu 1979|website=|nhà xuất bản=Film Criticism|url lưu trữ=https://web.archive.org/web/20081113113059/http://www.film.ubc.ca/ubcinephile/cinephile/steenberg-framingwar.pdf|ngày lưu trữ=2008-11-13|url-status=dead}}</ref>


Phim nghệ thuật, khác với các bộ phim chính thống, quan tâm hơn đến việc khám phá sự phức tạp trong tình cảm con ngườinhững khó xử về mặt đạo đức không nhất thiết cung cấp giải pháp hay câu trả lời dễ dàng <ref>{{Chú thích web|url=http://www.bergmanorama.com/sightsound94_elsaesser.htm|tựa đề=Bergmanorama: Ingmar Bergman: Putting on a Show (Thomas Elsaesser)|ngày=2008-09-07|website=web.archive.org|ngày truy cập=2023-07-22|archive-date=2008-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907173605/http://www.bergmanorama.com/sightsound94_elsaesser.htm|url-status=dead}}</ref>.
Phim đại chúng vẫn quan tâm đến các nan đề đạo đức và khủng hoảng danh tính, những vấn đề này thường được giải quyết vào cuối phim. Trong khi đó, phim nghệ thuật tìm hiểuđào sâu các nan đề này một cách trầm tư, thường không sự giải đáp dứt khoát cuối phim.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.bergmanorama.com/sightsound94_elsaesser.htm|tựa đề=Putting on a Show: European Art Movie|họ=Elsaesser|tên=Thomas|ngày=2008-09-07|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907173605/http://www.bergmanorama.com/sightsound94_elsaesser.htm|archive-date=2008-09-07|url-status=dead|ngày truy cập=2023-07-22}}</ref>


Cốt truyện trong phim nghệ thuật thường vai trò phụ so với việc phát triển nhân vật và khám phá ý tưởng thông qua các đoạn hội thoại. Nếu một bộ phim nghệ thuật có cốt truyện, thì đó thường là một chuỗi các sự kiện không rõ ràng hoặc mập mờ. Có thể có những khoảng trống không được giải thích trong phim, những đoạn phim mơ hồ một cách cố ý hoặc không liên quan đến các cảnh trước đó, khiến người xem phải tự suy tưởng và hiểu theo cách riêng của họ về thông điệp của bộ phim. Phim nghệ thuật thường một phong cách hình ảnh đặc biệt và cách tiếp cận riêng của đạo diễn. Các phim này thường từ chối cung cấp các "kết luận dễ trả lời", thay vào đó tạo cho khán giả nhiệm vụ suy nghĩ về "cách câu chuyện được kể? Tại sao kể câu chuyện bằng cách này?"<ref>{{Chú thích web|url=http://www.sensesofcinema.com/contents/00/2/memories.html|tựa đề=Memories of a Revolutionary Cinema|ngày=2001-07-21|website=web.archive.org|ngày truy cập=2023-07-22|archive-date=2001-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20010721095233/http://www.sensesofcinema.com/contents/00/2/memories.html|url-status=dead}}</ref>.
Trong phim nghệ thuật, cốt truyện thường đóng vai trò thứ yếu so với việc phát triển nhân vật và khám phá ý tưởng thông qua các đoạn hội thoại dài. Nếu có cốt truyện thì thường là chuỗi các sự kiện không được xác định rõ ràng hoặc mang tính mơ hồ, và được đặt trôi dạt trong phim. Có thể có những khoảng trống không được giải thích trong phim, những đoạn phim mơ hồ một cách cố ý hoặc không liên quan đến các cảnh trước đó, khiến người xem phải tự suy tưởng và hiểu theo góc nhìn của họ về thông điệp của bộ phim. Phim nghệ thuật thường "mang một phong cách hình ảnh riêng" và cách nhìn nghệ thuật riêng của đạo diễn. Các phim này thường không đưa ra các "kết luận dễ trả lời", thay vào đó tạo cho khán giả nhiệm vụ suy nghĩ "câu chuyện được kể như thế nào? Tại sao kể bằng cách này?"<ref>{{Chú thích web|url=http://www.sensesofcinema.com/contents/00/2/memories.html|tựa đề=Memories of a Revolutionary Cinema|họ=Arnold Helminski|tên=Allison|ngày=2001-07-21|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20010721095233/http://www.sensesofcinema.com/contents/00/2/memories.html|archive-date=2001-07-21|url-status=dead|ngày truy cập=2023-07-22}}</ref>


Bordwell khẳng định rằng "phim nghệ thuật chính là một thể loại phim, với những quy ước riêng của nó"<ref>{{Chú thích sách|title=Film genre: from iconography to ideology|url=https://archive.org/details/filmgenrefromico0000gran|last=Grant|first=Barry Keith|date=2007|publisher=Wallflower Press|isbn=978-1-904764-79-3|series=Short cuts|location=London}}</ref>. Nhà lý luận phim Robert Stam cũng lập luận rằng "phim nghệ thuật" là một thể loại phim. Ông cho rằng một bộ phim được coi là nghệ thuật dựa trên địa vị nghệ thuật, giống như các thể loại phim có thể dựa trên các khía cạnh của phim như ngân sách (phim [[Bom tấn (giải trí)|bom tấn]] hoặc phim hạng B) hoặc các diễn viên chủ chốt (phim của [[Adam Sandler]])<ref>{{Chú thích sách|title=Film theory: an introduction|last=Stam|first=Robert|date=2010|publisher=Blackwell|isbn=978-0-631-20654-5|edition=17. [print.]|location=Malden, Mass.}}</ref>.
Bordwell khẳng định rằng "phim nghệ thuật là một thể loại phim vì chính nó có những quy ước riêng biệt".<ref>{{Chú thích sách|title=Film genre: from iconography to ideology|url=https://archive.org/details/filmgenrefromico0000gran|last=Grant|first=Barry Keith|date=2007|publisher=Wallflower Press|isbn=978-1-904764-79-3|series=Short cuts|location=London}}</ref> Nhà lý luận phim Robert Stam cũng cho rằng "phim nghệ thuật" là một thể loại phim. Ông cho rằng một bộ phim được coi là phim nghệ thuật dựa trên vai trò nghệ thuật của nó, cũng như các thể loại phim có thể dựa trên các mặt khác của phim như ngân sách để xếp vào phim [[Bom tấn (giải trí)|bom tấn]] hoặc phim hạng B, hoặc độ nổi tiếng của diễn viên để gọi là phim [[Adam Sandler]].<ref>{{Chú thích sách|title=Film Theory: An Introduction|last=Stam|first=Robert|last2=Miller|first2=Toby|publisher=Blackwell Publishing|year=2000|isbn=978-0-631-20654-5|edition=17. [print.]|location=Hoboken, New Jersey}}</ref>

== Phê bình phim nghệ thuật và phim nói chung ==
Một số nhà nghiên cứu cho rằng những bộ phim thị trường, như phim do Hollywood sản xuất, thường hướng đến khán giả ít khắt khe hơn. Nhóm khán giả này có xu hướng tìm đến các nhà phê bình phim—những người được coi là giới tinh hoa văn hóa—để được định hướng đến những bộ phim sâu sắc và có giá trị nghệ thuật cao hơn.

Để thu hẹp khoảng cách giữa thị hiếu đại chúng và văn hóa hàn lâm, các nhà phê bình phim có vai trò giải thích những khái niệm lạ, giúp khán giả tiếp cận và đánh giá phim nghệ thuật theo cách dễ hiểu hơn. Chẳng hạn, thông qua các bài phê bình, họ có thể cung cấp thuật ngữ phân tích, giúp người xem suy ngẫm nghiêm túc hơn về bộ phim. Khi những chủ đề gây tranh cãi được đưa vào phim, khán giả cũng sẽ không vội vàng bác bỏ hay chỉ trích, mà có thể nhìn nhận giá trị của tác phẩm—chẳng hạn như cách phim thể hiện tính hiện thực—dưới góc nhìn của các nhà phê bình.

Trong bối cảnh này, các rạp chiếu phim nghệ thuật (''art theaters'' hoặc ''art houses'') được xem là "không gian khai sáng văn hóa", thu hút cả giới phê bình lẫn khán giả trí thức. Đây không chỉ là nơi thưởng thức phim, mà còn là môi trường mang đậm chất nghệ thuật, nơi các nhà phê bình có thể tìm kiếm tư liệu, cảm hứng và đào sâu hiểu biết văn hóa.

== Chỉ trích ==
Phim nghệ thuật thường bị chỉ trích là quá kiểu cách và mang tính thỏa mãn cá nhân để khán giả đại chúng có thể xem.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.tasteofcinema.com/2019/10-famous-arthouse-movies-that-are-too-self-indulgent/|tiêu đề=10 Famous Arthouse Movies That Are Too Self-Indulgent|họ=Dekin|tên=Mert|ngày=2019-10-01|website=Taste of Cinema|url-status=live}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.wired.com/2019/08/geeks-guide-pretentious-sci-fi/|tiêu đề=Are Sci-Fi Movies Getting Too Pretentious?|ngày=2019-08-10|website=WIRED|url-status=live}}</ref>

Cây bút phê bình phim của tờ LA Weekly từng gọi ''Gummo'' (1997) là "loại [[:en:Exploitation_film|phim nghệ thuật khai thác sốc]]" và cho rằng ''Amores Perros'' (2000) là điển hình cho "những khuôn mẫu về phim nghệ thuật, khi cảnh chó nằm chết còn nhiều hơn cả ''Where the Red Fern Grows'' và tất cả những quyển sách mà bạn phải đọc ở trường cấp 2."<ref>{{Chú thích web|url=https://www.laweekly.com/20-worst-hipster-movies-of-all-time/|tiêu đề=20 Worst Hipster Movies of All Time|họ=Nordine|tên=Michael|ngày=2014-07-17|website=LA Weekly|url-status=live}}</ref>


==Tham khảo==
==Tham khảo==

Phiên bản lúc 12:40, ngày 27 tháng 2 năm 2025

Carl Theodor Dreyer, ảnh chụp năm 1965, đạo diễn bộ phim năm 1928 - The Passion of Joan of Arc, được coi là một bộ phim nghệ thuật điển hình.

Phim nghệ thuật thường là một bộ phim độc lập nhằm vào khán giả ở một thị trường ngách hơn là thị trường đại chúng.[1] Phim nghệ thuật được tạo ra "như là một tác phẩm nghệ thuật nghiêm túc, thường mang tính thể nghiệm và không để thu hút nhóm khán giả đại chúng";[2] "chủ yếu vì lý do thẩm mỹ chứ không phải lợi nhuận thương mại",[3] và chứa "nội dung không theo quy ước hoặc mang tính biểu tượng cao".[4]

Các nhà phê bình phim và các nhà nghiên cứu phim thường định nghĩa phim nghệ thuật là những tác phẩm có "đặc điểm hình thức khiến chúng khác biệt so với phim Hollywood đại chúng".[5] Những đặc điểm này có thể bao gồm tính hiện thực xã hội, sự nhấn mạnh vào phong cách thể hiện của đạo diễn và trọng tâm đặt vào vào suy nghĩ, ước mơ hoặc động cơ của nhân vật thay vì đi theo câu chuyện rõ ràng có mục tiêu cụ thể. Học giả điện ảnh David Bordwell miêu tả phim nghệ thuật là "một thể loại phim vì nó có những quy ước riêng biệt".[6]

Các nhà sản xuất phim nghệ thuật thường chiếu phim ở các rạp phim chuyên biệt (ở phương Tây thường là các revival house ("rạp chiếu phim xưa"), ở Việt Nam thường là các buổi hội thảo chuyên đề và một số quán cà phê) và tại các liên hoan phim. Vì được nhắm đến nhóm khán giả thị trường ngách, dòng phim này hiếm khi được cấp nguồn kinh phí sản xuất lớn như các phim bom tấn, vốn để phát hành rộng rãi. Các đạo diễn phim nghệ thuật bù đắp những hạn chế này bằng cách tạo ra một kiểu phim khác, sử dụng các diễn viên điện ảnh ít được biết đến hơn, thậm chí các diễn viên nghiệp dư, và sử dụng những phim trường khiêm tốn để làm phim tập trung nhiều hơn vào việc phát triển ý tưởng, khám phá các kỹ thuật kể chuyện hoặc thử các quy ước làm phim mới.

So với bom tấn đại chúng (ở Việt Nam hay gọi là phim thương mại) vốn thiên về cách kể chuyện tuyến tính và phục vụ nhu cầu giải trí phổ thông, thì phim nghệ thuật đối lập rõ rệt. Nhà phê bình Roger Ebert từng miêu tả Trùng Khánh sâm lâm – một bộ phim nghệ thuật được đánh giá cao năm 1994 – là "một trải nghiệm đầy trí óc" mà khán giả thưởng thức "dựa trên những gì [họ] biết về điện ảnh".[7] Tuy nhiên, phim nghệ thuật đôi khi vẫn thu hút tập khán giả rộng hơn bằng cách kết hợp các yếu tố từ các thể loại quen thuộc như tài liệu hay tiểu sử. Để quảng bá, các phim này chủ yếu dựa vào đánh giá của giới phê bình được thảo luận trên các chuyên mục nghệ thuật, blogger, và truyền miệng từ khán giả. Nhờ chi phí sản xuất thấp, phim nghệ thuật chỉ cần một lượng nhỏ khán giả đại chúng để có lãi.

Thoát ly khỏi chuẩn mực phim đại chúng

Nhà nghiên cứu phim David Bordwell đã đưa ra định nghĩa học thuật của phim nghệ thuật, theo đó so sánh phim nghệ thuật với phim đại chúng của điện ảnh Hollywood cổ điển. Phim kiểu Hollywood tuân theo lối kể chuyện rõ ràng, trong đó có "các sự kiện 'nhân' trong không gian và thời gian" với mỗi cảnh đều hướng đến một mục tiêu cụ thể, hay 'quả'. Cốt truyện được thúc đẩy bởi một nhân vật chính được miêu tả rõ ràng, cùng hệ thống các nhân vật được xây dựng hoàn chỉnh và được củng cố bằng "tư duy hỏi và đáp, quy trình giải quyết vấn đề, [và] cấu trúc cốt truyện trong một thời hạn". Mạch phim có nhịp độ nhanh, cùng nhạc nền để khơi gợi cảm xúc cho khán giả và lối dựng phim chặt chẽ, liền mạch.[8]

Ngược lại, Bordwell khẳng định rằng "phim nghệ thuật dẫn dắt cốt truyện của mình dựa trên hai nguyên tắc: tính hiện thực và phong cách biểu đạt của đạo diễn". Phim nghệ thuật thoát ly khỏi chuẩn mực Hollywood "cổ điển" vốn theo cấu trúc kể chuyện theo chương hồi bằng việc "nới lỏng sự ràng buộc của quan hệ nhân quả".[9]

Phim đại chúng vẫn quan tâm đến các nan đề đạo đức và khủng hoảng danh tính, và những vấn đề này thường được giải quyết vào cuối phim. Trong khi đó, phim nghệ thuật tìm hiểu và đào sâu các nan đề này một cách trầm tư, và thường không có sự giải đáp dứt khoát ở cuối phim.[10]

Trong phim nghệ thuật, cốt truyện thường đóng vai trò thứ yếu so với việc phát triển nhân vật và khám phá ý tưởng thông qua các đoạn hội thoại dài. Nếu có cốt truyện thì thường là chuỗi các sự kiện không được xác định rõ ràng hoặc mang tính mơ hồ, và được đặt trôi dạt trong phim. Có thể có những khoảng trống không được giải thích trong phim, những đoạn phim mơ hồ một cách cố ý hoặc không liên quan đến các cảnh trước đó, khiến người xem phải tự suy tưởng và hiểu theo góc nhìn của họ về thông điệp của bộ phim. Phim nghệ thuật thường "mang một phong cách hình ảnh riêng" và cách nhìn nghệ thuật riêng của đạo diễn. Các phim này thường không đưa ra các "kết luận dễ trả lời", thay vào đó tạo cho khán giả nhiệm vụ suy nghĩ "câu chuyện được kể như thế nào? Tại sao kể bằng cách này?"[11]

Bordwell khẳng định rằng "phim nghệ thuật là một thể loại phim vì chính nó có những quy ước riêng biệt".[12] Nhà lý luận phim Robert Stam cũng cho rằng "phim nghệ thuật" là một thể loại phim. Ông cho rằng một bộ phim được coi là phim nghệ thuật dựa trên vai trò nghệ thuật của nó, cũng như các thể loại phim có thể dựa trên các mặt khác của phim như ngân sách để xếp vào phim bom tấn hoặc phim hạng B, hoặc độ nổi tiếng của diễn viên để gọi là phim Adam Sandler.[13]

Phê bình phim nghệ thuật và phim nói chung

Một số nhà nghiên cứu cho rằng những bộ phim thị trường, như phim do Hollywood sản xuất, thường hướng đến khán giả ít khắt khe hơn. Nhóm khán giả này có xu hướng tìm đến các nhà phê bình phim—những người được coi là giới tinh hoa văn hóa—để được định hướng đến những bộ phim sâu sắc và có giá trị nghệ thuật cao hơn.

Để thu hẹp khoảng cách giữa thị hiếu đại chúng và văn hóa hàn lâm, các nhà phê bình phim có vai trò giải thích những khái niệm lạ, giúp khán giả tiếp cận và đánh giá phim nghệ thuật theo cách dễ hiểu hơn. Chẳng hạn, thông qua các bài phê bình, họ có thể cung cấp thuật ngữ phân tích, giúp người xem suy ngẫm nghiêm túc hơn về bộ phim. Khi những chủ đề gây tranh cãi được đưa vào phim, khán giả cũng sẽ không vội vàng bác bỏ hay chỉ trích, mà có thể nhìn nhận giá trị của tác phẩm—chẳng hạn như cách phim thể hiện tính hiện thực—dưới góc nhìn của các nhà phê bình.

Trong bối cảnh này, các rạp chiếu phim nghệ thuật (art theaters hoặc art houses) được xem là "không gian khai sáng văn hóa", thu hút cả giới phê bình lẫn khán giả trí thức. Đây không chỉ là nơi thưởng thức phim, mà còn là môi trường mang đậm chất nghệ thuật, nơi các nhà phê bình có thể tìm kiếm tư liệu, cảm hứng và đào sâu hiểu biết văn hóa.

Chỉ trích

Phim nghệ thuật thường bị chỉ trích là quá kiểu cách và mang tính thỏa mãn cá nhân để khán giả đại chúng có thể xem.[14][15]

Cây bút phê bình phim của tờ LA Weekly từng gọi Gummo (1997) là "loại phim nghệ thuật khai thác sốc" và cho rằng Amores Perros (2000) là điển hình cho "những khuôn mẫu về phim nghệ thuật, khi cảnh chó nằm chết còn nhiều hơn cả Where the Red Fern Grows và tất cả những quyển sách mà bạn phải đọc ở trường cấp 2."[16]

Tham khảo

  1. ^ Art film definition – Dictionary – MSN Encarta. Lưu trữ bản gốc ngày 31 tháng 10 năm 2009.
  2. ^ The American Heritage® Dictionary of the English Language, Fourth Edition copyright ©2000 by Houghton Mifflin Company. Updated in 2009. Published by Houghton Mifflin Company
  3. ^ Random House Kernerman Webster's College Dictionary, © 2010 K Dictionaries Ltd. Copyright 2005, 1997, 1991 by Random House, Inc.
  4. ^ "Art film - Define Art film at Dictionary.com". Dictionary.com. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 10 năm 2015. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2015.
  5. ^ Barbara Wilinsky. Sure Seaters: The Emergence of Art House Cinema tại Google Books. University of Minnesota, 2001 (Commerce and Mass Culture Series). See also review in Volume 32, tr. 171, tại Google Books, Journal of Popular Film & Television, 2004. Truy cập 2012-01-09.
  6. ^ Keith, Barry. Film Genres: From Iconography to Ideology. Wallflower Press: 2007. (page 1)
  7. ^ Ebert, Roger (ngày 15 tháng 3 năm 1996). "Chungking Express Movie Review (1996)". Truy cập ngày 22 tháng 2 năm 2018 – qua Rogerebert.com.
  8. ^ Steenberg, Lindsay. "Framing War: Commemoration, War & the Art Cinema" (PDF). web.archive.org. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 13 tháng 11 năm 2008. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2023.
  9. ^ Bordwell, David (Mùa thu 1979). "The Art Cinema as a Mode of Film Practice" (PDF). Film Criticism. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 13 tháng 11 năm 2008.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: năm (liên kết)
  10. ^ Elsaesser, Thomas (ngày 7 tháng 9 năm 2008). "Putting on a Show: European Art Movie". Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 9 năm 2008. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2023.
  11. ^ Arnold Helminski, Allison (ngày 21 tháng 7 năm 2001). "Memories of a Revolutionary Cinema". Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 7 năm 2001. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2023.
  12. ^ Grant, Barry Keith (2007). Film genre: from iconography to ideology. Short cuts. London: Wallflower Press. ISBN 978-1-904764-79-3.
  13. ^ Stam, Robert; Miller, Toby (2000). Film Theory: An Introduction . Hoboken, New Jersey: Blackwell Publishing. ISBN 978-0-631-20654-5.
  14. ^ Dekin, Mert (ngày 1 tháng 10 năm 2019). "10 Famous Arthouse Movies That Are Too Self-Indulgent". Taste of Cinema.
  15. ^ "Are Sci-Fi Movies Getting Too Pretentious?". WIRED. ngày 10 tháng 8 năm 2019.
  16. ^ Nordine, Michael (ngày 17 tháng 7 năm 2014). "20 Worst Hipster Movies of All Time". LA Weekly.