Bước tới nội dung

Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Phật giáo Hòa Hảo”

tông phái Phật giáo
Sửa liên kết
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Duyệt lịch sử tương tác
← Thay đổi trướcThay đổi sau →

Xiouty (thảo luận | đóng góp)

6 sửa đổi
lùi lại
Nội dung được xóa Nội dung được thêm vào
Trực quanMã wiki
Xiouty (thảo luận | đóng góp)
6 sửa đổi
Thẻ: Đã bị lùi lại Soạn thảo trực quan
Xiouty (thảo luận | đóng góp)
6 sửa đổi
Thẻ: Đã bị lùi lại Sửa ngày tháng năm
Dòng 12: Dòng 12:
Ngày 18 tháng 5 năm [[Kỷ Mão]] (tức [[5 tháng 7]] năm [[1939]]), Huỳnh Phú Sổ bắt đầu khai đạo,{{sfn|Dương Kinh Quốc|1989|p=[https://www.google.com.vn/books/edition/Vi%E1%BB%87t_Nam/FPUyAAAAMAAJ?hl=vi&gbpv=1&bsq=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22&dq=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22&printsec=frontcover 94, 95]}} khi ông chưa tròn 20 tuổi. Nơi tổ chức lễ khai đạo chính là gia đình ông. Ông đã lấy tên ngôi làng Hòa Hảo nơi mình sinh ra để đặt tên cho tôn giáo mới của mình: '''Phật giáo Hòa Hảo'''.{{sfn|Lê Trọng Văn|1989|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=BSpIAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22 113]}}
Ngày 18 tháng 5 năm [[Kỷ Mão]] (tức [[5 tháng 7]] năm [[1939]]), Huỳnh Phú Sổ bắt đầu khai đạo,{{sfn|Dương Kinh Quốc|1989|p=[https://www.google.com.vn/books/edition/Vi%E1%BB%87t_Nam/FPUyAAAAMAAJ?hl=vi&gbpv=1&bsq=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22&dq=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22&printsec=frontcover 94, 95]}} khi ông chưa tròn 20 tuổi. Nơi tổ chức lễ khai đạo chính là gia đình ông. Ông đã lấy tên ngôi làng Hòa Hảo nơi mình sinh ra để đặt tên cho tôn giáo mới của mình: '''Phật giáo Hòa Hảo'''.{{sfn|Lê Trọng Văn|1989|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=BSpIAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22 113]}}
Kể từ đó, ông lần lượt làm nhiều bài [[thơ|thơ ca]], sau được tập hợp lại thành các bài ''sấm'',{{sfn|Nguyễn Đăng Duy|2001|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=iKhyNGKmhLgC&focus=searchwithinvolume&q=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22 274, 275]}} nội dung cốt lõi là giáo lý của Đức [[Phật Thích Ca]].{{sfn|Thích Nhật Từ|2020|p=[https://books.google.com.vn/books?id=SQ8fEAAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&pg=PA331&dq=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22&hl=vi&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Hu%E1%BB%B3nh%20Ph%C3%BA%20S%E1%BB%95%22&f=false 331]}} Có tất cả 6 tác phẩm ''sấm'' được ông để lại, đã có 800.000 bản được xuất bản cho đến năm 1965 và 1 triệu bản cho đến năm 1975.{{sfn|Cao Thế Dung|1996|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=h4duAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22 685]}}
Kể từ đó, ông lần lượt làm nhiều bài [[thơ|thơ ca]], sau được tập hợp lại thành các bài ''sấm'',{{sfn|Nguyễn Đăng Duy|2001|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=iKhyNGKmhLgC&focus=searchwithinvolume&q=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22 274, 275]}} nội dung cốt lõi là giáo lý của Đức [[Phật Thích Ca]].{{sfn|Thích Nhật Từ|2020|p=[https://books.google.com.vn/books?id=SQ8fEAAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&pg=PA331&dq=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22&hl=vi&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Hu%E1%BB%B3nh%20Ph%C3%BA%20S%E1%BB%95%22&f=false 331]}} Có tất cả 6 tác phẩm ''sấm'' được ông để lại, đã có 800.000 bản được xuất bản cho đến năm 1965 và 1 triệu bản cho đến năm 1975.{{sfn|Cao Thế Dung|1996|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=h4duAAAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22 685]}} Quan điểm dân tộc cơ bản được Huỳnh Phú Sổ truyền bá là "Ân" nhớ ơn đất nước, nhớ ơn cha ông, trách nhiệm và bổn phận của người con đối với quê hương là bảo vệ và xây dựng tốt đẹp.{{sfn|Thích Nhật Từ|2020|p=[https://books.google.com.vn/books?id=SQ8fEAAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&pg=PA331&dq=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22&hl=vi&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Hu%E1%BB%B3nh%20Ph%C3%BA%20S%E1%BB%95%22&f=false 331]}}


[[Tập tin:Tổ đình PGHH.jpg|nhỏ|phải|250px| Tổ đình Phật giáo Hòa Hảo, xưa thuộc làng Hòa Hảo, nay thuộc thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang.]]
[[Tập tin:Tổ đình PGHH.jpg|nhỏ|phải|250px| Tổ đình Phật giáo Hòa Hảo, xưa thuộc làng Hòa Hảo, nay thuộc thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang.]]
Năm [[1941]], đạo Hòa Hảo tiếp tục gia tăng số lượng tín đồ của mình một cách nhanh chóng. Khi [[Nhật Bản|Nhật]] vào [[Bán đảo Đông Dương|Đông Dương]], [[Pháp]] lo ngại Nhật tranh thủ giáo phái Hòa Hảo nên đã câu thúc Huỳnh Phú Sổ ở [[Châu Đốc]], [[Bạc Liêu]], [[Cần Thơ]]. Năm [[1942]], Nhật vận động được ông về [[Thành phố Hồ Chí Minh|Sài Gòn]]. Tại đây, ông đã vận động được nhiều nhân vật hoạt động [[chính trị]] thân Nhật vào đạo Hòa Hảo để gây thanh thế, đồng thời thời gian này nhiều thanh niên theo đạo Hòa Hảo cũng tham gia các tổ chức của Nhật. Năm 1944, Phật giáo Hòa Hảo thành lập lực lượng vũ trang dưới tên gọi Đội Bảo An.<ref name="thanhnam93">{{Chú thích web |url=http://www.hoahao.org/D_1-2_2-188_4-2473_5-50_6-1_17-9_14-2_15-2/#nl_detail_bookmark |ngày truy cập=2013-01-19 |tựa đề=Nguyễn Long Thành Nam,Phật giáo Hòa Hảo trong lòng lịch sử dân tộc, Phần 4: Phật giáo Hòa Hảo và cách mạng, Chương 9: Phong trào Bảo An chuẩn bị đấu tranh, Phần 3: Đội Bảo An, Tập san Đuốc Từ Bi, năm 1991 |archive-date=2013-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130202203724/http://hoahao.org/D_1-2_2-188_4-2473_5-50_6-1_17-9_14-2_15-2/#nl_detail_bookmark }}</ref>
⚫
Quan điểm dân tộc cơ bản được Huỳnh Phú Sổ truyền bá là "Ân" nhớ ơn đất nước, nhớ ơn cha ông, trách nhiệm và bổn phận của người con đối với quê hương là bảo vệ và xây dựng tốt đẹp.{{sfn|Thích Nhật Từ|2020|p=[https://books.google.com.vn/books?id=SQ8fEAAAQBAJ&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&pg=PA331&dq=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22&hl=vi&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Hu%E1%BB%B3nh%20Ph%C3%BA%20S%E1%BB%95%22&f=false 331]}} Huỳnh Phú Sổ mất tích khi ông 27 tuổi. Hòa Hảo tin rằng Việt Minh đã giết ông. Các tài liệu của phương Tây, [[Việt Nam Cộng hòa]] cho rằng Việt Minh thủ tiêu ông<ref>Savani, A. M. Visage et Images du Sud Viet-Nam. Saigon: Impremerie Française d'Outre-mer, trang 90, 1955</ref><ref>Arthur J. Dommen, The Indochinese Experience of the French and the Americans: Nationalism and Communism in Cambodia, Laos, and Vietnam, page 186, Indiana University Press, 2001</ref><ref>Minh Võ, Hồ Chí Minh, nhân định tổng hợp, trang 282, Falls Church, VA: Tiếng Quê hương, 2003.</ref>. Tài liệu của công an Việt Nam thừa nhận Huỳnh Phú Sổ đã bị Việt Minh bắt và xử tử ngày 22 tháng 12 năm 1947 tại Long Xuyên<ref>Từ điển nghiệp vụ phổ thông, trang 574, Viện nghiên cứu Khoa học Công an, Bộ Nội vụ, 1977, Hà Nội</ref>.


Đạo Hòa Hảo có thái độ chống Pháp,{{sfn|Dương Trung Quốc|2000|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=ysLTBAaUZhkC&focus=searchwithinvolume&q=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22 301]}} nhưng cũng có thái độ chống Việt Minh nên được Pháp trang bị quân sự, về sau cũng hoạt động chính trị. Hòa Hảo bị chính quyền của Ngô Đình Diệm đàn áp nhưng sau khi tổng thống này bị lật đổ thì Hòa Hảo hoạt động chính trị trở lại.{{sfn|Trần Hoàng Diệu, Nguyễn Anh Tuấn, Nguyễn Quang Ân|2005|p=[https://books.google.com.vn/books?id=eacMAQAAMAAJ&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&pg=PA1057&dq=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22&hl=vi&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Hu%E1%BB%B3nh%20Ph%C3%BA%20S%E1%BB%95%22&f=false 1057]}} Hòa Hảo bị lực lượng Việt Minh xem như một lực lượng tôn giáo - chính trị bất hảo với cuộc kháng chiến của họ.{{sfn|Lê Ngọc Bốn|2002|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=9IeRGe1051sC&focus=searchwithinvolume&q=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22 96, 97]}}
Đạo Hòa Hảo có thái độ chống Pháp,{{sfn|Dương Trung Quốc|2000|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=ysLTBAaUZhkC&focus=searchwithinvolume&q=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22 301]}} nhưng cũng có thái độ chống Việt Minh nên được Pháp trang bị quân sự, về sau cũng hoạt động chính trị. Hòa Hảo bị chính quyền của Ngô Đình Diệm đàn áp nhưng sau khi tổng thống này bị lật đổ thì Hòa Hảo hoạt động chính trị trở lại.{{sfn|Trần Hoàng Diệu, Nguyễn Anh Tuấn, Nguyễn Quang Ân|2005|p=[https://books.google.com.vn/books?id=eacMAQAAMAAJ&newbks=1&newbks_redir=0&printsec=frontcover&pg=PA1057&dq=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22&hl=vi&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Hu%E1%BB%B3nh%20Ph%C3%BA%20S%E1%BB%95%22&f=false 1057]}} Hòa Hảo bị lực lượng Việt Minh xem như một lực lượng tôn giáo - chính trị bất hảo với cuộc kháng chiến của họ.{{sfn|Lê Ngọc Bốn|2002|p=[https://books.google.com.vn/books?hl=vi&id=9IeRGe1051sC&focus=searchwithinvolume&q=%22Hu%E1%BB%B3nh+Ph%C3%BA+S%E1%BB%95%22 96, 97]}}

Sau [[Cách mạng tháng Tám]], Ủy ban nhân dân Nam Bộ mới thành lập sau Cách mạng tháng Tám đã mời người sáng lập giáo phái là [[Huỳnh Phú Sổ]] giữ chức ủy viên đặc biệt của Ủy ban. Tuy nhiên, Việt Minh cho rằng một số lãnh đạo Hòa Hảo có nhiều tham vọng về quyền hành đã lợi dụng danh nghĩa của giáo phái Hòa Hỏa đòi giao những tỉnh có đông tín đồ (như Cần Thơ, Long Xuyên, Châu Đốc) cho họ quản lý. Khi yêu sách này không được đáp ứng, họ 2 lần tổ chức biểu tình tuần hành, kéo vào thị xã Long Xuyên (cuối tháng 8-1945) và thị xã Châu Đốc (đầu tháng 9-1945) định gây bạo loạn cướp chính quyền. Lực lượng vũ trang cách mạng được huy động đến kịp thời giải tán.<ref name="lichsuTNB">Lịch sử Tây Nam Bộ kháng chiến, Tập 1 (1945-1954), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, 2010</ref> Theo Archimedes L.A Patti, Hòa Hảo chống lại chủ trương của Việt Minh muốn đàm phán với Đồng Minh nên tổ chức biểu tình đòi vũ trang quần chúng chống lại việc quân Anh, Pháp đổ bộ vào Nam Kỳ<ref>Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2008, trang 459, 460, 461, 490</ref>.

Ngày 8/9/1945, những người đứng đầu Phật giáo Hòa Hảo lại tổ chức tuần hành ở thị xã Cần Thơ với khẩu hiệu chống thực dân Pháp và chống độc tài. Việt Minh cho rằng Hòa Hảo muốn cướp chính quyền.<ref name="thanhnam10">Nguyễn Long Thành Nam, [https://hoahao.org/p74a2681/2/5-cuoc-bieu-tinh-can-tho-8-9-1945-de-lam-gi Phật giáo Hòa Hảo trong dòng lịch sử dân tộc], Phần IV: Phật giáo Hòa Hảo và cách mạng, Chương 10: Sơ lược diễn tiến đấu tranh tại miền Nam Việt Nam, Mục 10: Cuộc Biểu Tình Cần Thơ 8-9-1945 Để Làm Gì, Tập san Đuốc Từ Bi, 1991</ref> Chính quyền tỉnh Cần Thơ giải tán cuộc biểu tình này, bắt những người cầm đầu, đưa ra tòa xét xử và kết án tử hình 3 người đứng đầu. Đối với tín đồ, chính quyền giải thích ý đồ của lãnh đạo Hòa Hảo, khuyên họ trở về nhà tiếp tục làm ăn, không để bị lợi dụng.<ref name="lichsuTNB" /> [[Huỳnh Phú Sổ]] giải thích với lãnh đạo Việt Minh [[Trần Văn Giàu]] đây là cuộc biểu tình của tín đồ Phật giáo Hòa Hảo để biểu thị quan điểm đấu tranh chống thực dân Pháp và chống độc tài<ref name="thanhnam10"/>. Ngày [[9 tháng 9]] năm 1945, Việt Minh cho [[Quốc gia Tự vệ Cuộc]] bao vây trụ sở Phật giáo Hòa Hảo ở số 8 đường Sohier, Sài Gòn để bắt Huỳnh Phú Sổ nhưng ông trốn thoát.<ref name="thanhnam5">{{Chú thích web |url=http://www.hoahao.org/D_1-2_2-188_4-2481_5-50_6-1_17-9_14-2_15-2/ |ngày truy cập=2019-06-01 |tựa đề=Nguyễn Long Thành Nam,Phật giáo Hòa Hảo trong lòng lịch sử dân tộc, Phần 4: Phật giáo Hòa Hảo và cách mạng, Chương 10: Sơ lược diễn tiến đấu tranh tại miền Nam Việt Nam, Phần 5: Cuộc Biểu Tình Cần Thơ 8 – 9 – 1945 Để Làm Gì, Tập san Đuốc Từ Bi, năm 1991 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731021006/http://www.hoahao.org/D_1-2_2-188_4-2481_5-50_6-1_17-9_14-2_15-2/ }}</ref> Sau cuộc biểu tình tại Cần Thơ, Hòa Hảo bị Việt Minh bắt bớ, đàn áp<ref name="thanhnam10"/>. Hòa Hảo cho rằng trong năm 1945 khoảng 10.000 tín đồ và cán bộ của họ bị Việt Minh sát hại<ref>Nguyễn Long Thành Nam, [https://hoahao.org/p74a2679/2/3-phong-trao-truy-lung-va-xu-an-viet-gian Phật giáo Hòa Hảo trong dòng lịch sử dân tộc], Phần IV: Phật giáo Hòa Hảo và cách mạng, Chương 10: Sơ lược diễn tiến đấu tranh tại miền Nam Việt Nam, Mục 9: Phong trào truy lùng và xử án Việt gian, Tập san Đuốc Từ Bi, 1991</ref>.

Ngày 6 tháng 2 năm 1946, tại Chợ Mới (Long Xuyên), Nguyễn Hữu Xuyến, Trung đoàn trưởng Khu 8 của Việt Minh, đã ký với Trần Văn Soái (Năm Lửa), thủ lĩnh một nhóm Hòa Hảo Dân Xã, một thỏa ước nhằm gác bỏ mọi hiềm khích và hiểu lầm cũ, cùng nhau đoàn kết chống thực dân Pháp<ref name="lichsuTNB" />. Thỏa ước này gồm 3 điều khoản:

# Hai bên cam kết không chống lại nhau.
# Khi một bên bị Pháp tấn công thì bên kia ứng cứu.
# Hai bên phối hợp tổ chức đánh Pháp.

Tháng 6 năm 1946 Hòa Hảo tổ chức lại lực lượng [[vũ trang]] lấy tên [[Nghĩa quân Cách mạng Vệ quốc Liên đội Nguyễn Trung Trực]]<ref>Savani, A. M. Visage et Images du Sud Viet-Nam, trang 89, Saigon: Impremerie Française d'Outre-mer, 1955</ref>. Ngày 21/9/1946, Hòa Hảo thành lập [[Việt Nam Dân chủ Xã hội Đảng]].

Ngày 14/11/1946, Huỳnh Phú Sổ tham gia Ủy ban Hành chánh Kháng chiến Nam bộ với chức vụ ủy viên đặc biệt. Lực lượng vũ trang Hòa Hảo tham gia vào Vệ quốc đoàn do [[Nguyễn Bình]] chỉ huy nhưng không chấp nhận các chính trị viên do cấp trên gửi xuống. Tuy nhận lời tham gia Ủy ban Hành chánh Kháng chiến, Huỳnh Phú Sổ vẫn ngầm hoạt động chống lại chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngày 20/4/1946, Hòa Hảo cùng một số tổ chức khác tại miền Nam thành lập [[Mặt trận Quốc gia liên hiệp]] để tự tổ chức chống Pháp tại miền Nam Việt Nam. Mặt trận bầu Huỳnh Phú Sổ (dùng bí danh) làm Chủ tịch. Mặt trận này có lập trường chống lại chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa<ref name=hh1>[http://www.hoahao.org/a2686/10-nguyen-binh-va-mat-tran-quoc-gia-lien-hiep Nguyễn Bình Và Mặt Trận Quốc gia Liên Hiệp], hoahao, 29.11.2005</ref><ref>Hồi ký 1925 - 1964, tập 2, trang 344-345, Nguyễn Kỳ Nam, Nhật báo Dân Chủ Mới, 1964</ref> Mặt trận quyết định ủng hộ chính phủ [[Cộng hòa tự trị Nam Kỳ]] để từ đó tiến tới thành lập một chính quyền thống nhất Việt Nam. Nguyễn Hòa Hiệp, Tư lệnh Đệ tam sư đoàn ra thông cáo kêu gọi lực lượng kháng chiến chống Pháp ở Nam Bộ hãy ngưng chiến: "''Chính phủ Pháp đã bằng lòng để cho chúng ta có quân đội và chính phủ riêng. Hai dân tộc Pháp và Nam Kỳ sẽ sống bình đẳng. Vậy các chiến sĩ đang chiến đấu, hãy ngừng chiến ngay''".

Ngày 1[[27 tháng 2|7 tháng 2]] năm [[1947]], đại diện của Huỳnh Phú Sổ là Nguyễn Bảo Toàn cùng với lãnh đạo các đảng quốc gia khác như: [[Nguyễn Hải Thần]] ([[Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội|Việt Nam Cách mạng Đồng minh Hội]]), [[Nguyễn Tường Tam]] ([[Việt Nam Quốc dân Đảng|Việt Nam Quốc dân đảng]]) thành lập [[Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp]] với mục đích hậu thuẫn Bảo Đại đàm phán với Pháp thành lập [[Quốc gia Việt Nam]]. Theo kế hoạch của các đảng phái quốc gia tại miền Nam Việt Nam, Hòa Hảo cùng các đảng phái, tôn giáo khác sẽ dùng lực lượng vũ trang của mình từ Đông Nam Bộ (khu 7) về Tây Nam Bộ (khu 8, khu 9) lấy Đồng Tháp Mười làm căn cứ địa, nắm lấy các nguồn tiếp liệu lương thực và kiểm soát các đường giao thông giữa chiến khu 7 (nơi Ủy ban Hành chánh Kháng chiến Nam Bộ đặt căn cứ), và hai chiến khu 8, 9 để cô lập Nguyễn Bình ở chiến khu 7, vô hiệu hóa lực lượng bộ đội Việt Minh trong hai chiến khu 8 và 9, làm bàn đạp tiến tới vị thế chủ lực lãnh đạo ở vùng Nam Bộ. Về mặt chính trị, dưới danh nghĩa của [[Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp]] sẽ tạo thế liên kết với các đảng phái quốc gia ở miền Bắc đã lưu vong sang Trung Hoa, tuyên bố không chấp nhận quyền lãnh đạo Việt Nam của Hồ Chí Minh và chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa<ref name="thanhnam1">Nguyễn Long Thành Nam, [https://hoahao.org/p74a2679/2/3-phong-trao-truy-lung-va-xu-an-viet-gian Phật giáo Hòa Hảo trong dòng lịch sử dân tộc], Phần IV: Phật giáo Hòa Hảo và cách mạng, Chương 10: Sơ lược diễn tiến đấu tranh tại miền Nam Việt Nam, Mục 16: Thế kẹt lịch sử và chiến thuật gỡ kẹt, Tập san Đuốc Từ Bi, 1991</ref>. Đầu tháng 4/1947, các đơn vị vũ trang của Cao Đài, Hòa Hảo, Đại Việt, Bình Xuyên di chuyển về Đồng Tháp Mười lập căn cứ. Trên đường hành quân, các đơn vị quân sự này bị chi đội 18 và chi đội 12 Vệ quốc đoàn phục kích ngăn chặn. Họ còn bị phi cơ Pháp bắn phá. Chỉ có một số đơn vị Hòa Hảo và Đại Việt đến nơi nhờ thông thuộc địa bàn. Các đơn vị Cao Đài và Bình Xuyên bị kẹt lại khu 7.<ref name="thanhnam1"/>

Sau một thời gian tạm hòa hoãn với Việt Minh, từ tháng 3-1947, nhóm [[Năm Lửa|Trần Văn Soái]] không tham gia kháng chiến do Việt Minh lãnh đạo nữa, mà cùng một tiểu đoàn lê dương Pháp mở cuộc càn quét lớn vào 5 làng ở vùng Tân Châu (Châu Đốc). Đại đội 65 Vệ quốc đoàn cùng dân quân du kích địa phương đã đánh trả, buộc lực lượng của Năm Lửa và quân Pháp phải rút lui.<ref name="lichsuTNB" /> Cuối tháng 3 đầu tháng 4-1947 ở Tịnh Biên, Tri Tôn (Châu Đốc), lực lượng vũ trang Hòa Hảo và Cao Đài Tây Ninh liên tục tấn công vùng Việt Minh kiểm soát, tàn sát cán bộ Việt Minh và quần chúng cốt cán của Việt Minh.<ref name="lichsuTNB" /> Ngược lại, các đơn vị Vệ quốc đoàn do Việt Minh chỉ huy tại miền Tây Nam Bộ đã càn quét các vùng do Hòa Hảo kiểm soát, đốt phá nhà cửa, lương thực, giết hại thường dân theo đạo Hòa Hảo.<ref>Nguyễn Long Thành Nam, [https://hoahao.org/p74a2703/2/6-the-ket-khong-co-giai-phap-ven-toan Phật giáo Hòa Hảo trong dòng lịch sử dân tộc], Phần V: Sau khi đức Huỳnh giáo chủ ra đi, Chương 11: Giai đoạn quân sự hóa 1947-1955, Mục 4: Thế kẹt không có giải pháp vẹn toàn, Tập san Đuốc Từ Bi, 1991</ref>

Đầu tháng 4/1947, các đơn vị vũ trang của Cao Đài, Hòa Hảo, Đại Việt, Bình Xuyên di chuyển về Đồng Tháp Mười lập căn cứ. Trên đường hành quân, các đơn vị quân sự này bị chi đội 18 và chi đội 12 Vệ quốc đoàn phục kích ngăn chặn. Họ còn bị phi cơ Pháp bắn phá. Chỉ có một số đơn vị Hòa Hảo và Đại Việt đến nơi nhờ thông thuộc địa bàn. Các đơn vị Cao Đài và Bình Xuyên bị kẹt lại khu 7.<ref name="thanhnam1"/> Theo Việt Minh, những người cầm đầu Dân xã Hòa Hảo phát động một cuộc thanh trừng ở Tây Nam Bộ vào ngày 6/4/1947. Những người dân không ủng hộ Dân xã Hòa Hảo đều bị xem là kẻ thù, bị giết, buộc đá vào cổ, thả trôi sông. Dân chúng vô cùng phẫn uất trước hành động dã man của Dân xã Hòa Hảo.<ref name="lichsuTNB" /> Ngoài việc giết hại dân thường, quân Dân xã Hòa Hảo còn tổ chức các hành động càn quét chống Việt Minh ở các tỉnh Long Xuyên, Châu Đốc, Cần Thơ.<ref name="lichsuTNB" />

⚫
Huỳnh Phú Sổ mất tích khi ông 27 tuổi. Hòa Hảo tin rằng Việt Minh đã giết ông. Các tài liệu của phương Tây, [[Việt Nam Cộng hòa]] cho rằng Việt Minh thủ tiêu ông<ref>Savani, A. M. Visage et Images du Sud Viet-Nam. Saigon: Impremerie Française d'Outre-mer, trang 90, 1955</ref><ref>Arthur J. Dommen, The Indochinese Experience of the French and the Americans: Nationalism and Communism in Cambodia, Laos, and Vietnam, page 186, Indiana University Press, 2001</ref><ref>Minh Võ, Hồ Chí Minh, nhân định tổng hợp, trang 282, Falls Church, VA: Tiếng Quê hương, 2003.</ref>. Tài liệu của công an Việt Nam thừa nhận Huỳnh Phú Sổ đã bị Việt Minh bắt và xử tử ngày 22 tháng 12 năm 1947 tại Long Xuyên<ref>Từ điển nghiệp vụ phổ thông, trang 574, Viện nghiên cứu Khoa học Công an, Bộ Nội vụ, 1977, Hà Nội</ref>.

Sau khi Huỳnh Phú Sổ mất tích, quan hệ Hòa Hảo - Việt Minh hoàn toàn đổ vỡ. Chi đội 2 Lưu động Vệ quốc đoàn do Trần Văn Soái chỉ huy ly khai khỏi Vệ quốc đoàn<ref name="thanhnam2"/>. Những người chống Việt Minh trong đạo Hòa Hảo hợp tác với Pháp và được Pháp hỗ trợ trang bị và cung cấp tiền bạc<ref name="lichsuTNB" />. Phật giáo Hòa Hảo lập ra nhiều đơn vị vũ trang mới ngoài những đơn vị vũ trang khác thành lập từ năm 1944, chiếm cứ một số vùng ở Tây Nam Bộ.<ref name="lichsuTNB" /> Lực lượng vũ trang Hòa Hảo chia thành 4 nhóm kiểm soát các khu vực khác nhau tại miền Tây Nam Bộ. Các nhóm này gồm:

# Nhóm Trần Văn Soái (Năm Lửa), đóng tại Cái Vồn (Vĩnh Long).
# Nhóm Lâm Thành Nguyên (Hai Ngoán), đóng tại Cái Dầu (Châu Đốc).
# Nhóm Lê Quang Vinh (Ba Cụt), đóng tại Thốt Nốt (Long Xuyên).
# Nhóm Nguyễn Giác Ngộ, đóng tại Chợ Mới (Long Xuyên).<ref name="lichsuTNB" />

Năm 1947, các lực lượng Việt Minh vừa tổ chức tuyên truyền vũ trang, vừa mở một trận đánh lớn tại Kinh 13. Ở khu vực giữa Phú An - Phú Lâm (Tân Châu), Đại đội 65 đánh bật lực lượng của Dân xã ra khỏi vùng này. Việt Minh mở rộng công tác vũ trang tuyên truyền về hướng Thoại Sơn, tiếp tục tiến công ở Ba Thê, đánh lính lê dương đi tàu sắt đổ bộ lên Mốp Văn và Núi Sập, diệt trên 200 lính.<ref name="lichsuTNB" />

Ngày 18/5/1947, [[Trần Văn Soái]] và Đại tá Cluzet, tư lệnh quân đội Pháp tại miền Tây Nam Bộ ký kết Hiệp ước liên quân tại Cần Thơ. Phật giáo Hòa Hảo và lực lượng quân sự của họ được Pháp và [[Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ]] công nhận. Pháp cho phép Hòa Hảo kiểm soát một vùng rộng lớn ở Miền Tây (Hậu Giang), đặt Tổng hành dinh tại Cái Vồn, Cần thơ.<ref>Cái Vồn trước năm 1975 là Trung tâm Hành chính của Quận Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long. Sau năm 1975 là Thị trấn Huyện lỵ Huyện Bình Minh. Nay là Trung tâm Thị xã Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long.</ref> Hòa Hảo được sử dụng quân đội riêng do sĩ quan Hòa Hảo chỉ huy để bảo vệ tín đồ, được cử đại diện trong các hội đồng hành chính, được phát triển lực lượng võ trang và mang phù hiệu riêng của Phật giáo Hòa Hảo. Quân lực Hòa Hảo hoạt động một mình, nhưng có thể yêu cầu quân đội Pháp yểm trợ khi cần thiết. Ngược lại Phật giáo Hòa Hảo cam kết tôn trọng luật pháp của Pháp, từ chối mọi cộng tác với Việt Minh, và trục xuất mọi cơ quan, nhân sự, hoạt động của Việt Minh ra khỏi các khu vực Hòa Hảo, phối hợp hành quân với quân đội Pháp chống lại Việt Minh, hợp tác với bộ tư lệnh Pháp và Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ. Trần Văn Soái được Bộ tư lệnh Pháp phong [[thiếu tướng]], các sĩ quan Hòa Hảo khác cũng được phong cấp.<ref name="thanhnam2">Nguyễn Long Thành Nam, [https://hoahao.org/p74a2703/2/6-the-ket-khong-co-giai-phap-ven-toan Phật giáo Hòa Hảo trong dòng lịch sử dân tộc], Phần V: Sau khi đức Huỳnh giáo chủ ra đi, Chương 11: Giai đoạn quân sự hóa 1947-1955, Mục 5: Hiệp định liên quân Pháp-Hòa Hảo ra đời, Tập san Đuốc Từ Bi, 1991</ref>

Tháng 6/1947, nhằm thu hút tín đồ Hòa Hảo tạo thành khối đoàn kết các lực lượng chống Pháp, Việt Minh thành lập Ban Hòa Hảo vận tại Chợ Mới - Nhà Bàn, tập trung hoạt động vùng Long Xuyên, Châu Đốc, tuyên truyền chính sách đại đoàn kết dân tộc, vận động tín đồ Hòa Hảo cùng toàn dân kháng chiến chống xâm lược Pháp.<ref name="lichsuTNB" /> "''Sư thúc Hòa Hảo''" [[Huỳnh Văn Trí]] là người chỉ huy một đơn vị vũ trang trong kháng chiến đã có công lớn trong công cuộc vận động tín đồ Hòa Hảo tham gia kháng chiến. Trong những năm 1949 - 1950, nhiều đồn bót đã án binh bất động, "trung lập hóa", tránh không đụng độ với lực lượng Việt Minh.<ref name="lichsuTNB" />

Chính phủ [[Đệ Nhất Cộng hòa Việt Nam|Việt Nam Cộng hòa]] sau khi thành lập năm 1956 thì đã mở những cuộc hành quân như "Chiến dịch Đinh Tiên Hoàng" rồi "Chiến dịch Nguyễn Huệ" để bình định các giáo phái hầu thống nhất quân lực. Các lãnh tụ Hòa Hảo như tướng [[Năm Lửa|Trần Văn Soái]] (biệt danh Năm Lửa) rút về cố thủ [[Đồng Tháp]]; tướng [[Ba Cụt|Lê Quang Vinh]] (Ba Cụt) thì đem quân về chống giữ ở [[Châu Đốc]], [[Long Xuyên]], [[Rạch Giá]]. Bị truy nã Trần Văn Soái ra hàng còn Lê Quang Vinh thì bị bắt, sau đem xử tử.<ref>{{Chú thích web |url=http://vietcatholic.net/News/Clients/ReadArticle.aspx?ID=38667 |ngày truy cập=2010-01-04 |tựa đề=Chuyện Năm Lửa và Ba Cụt |archive-date=2009-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091104222938/http://vietcatholic.net/News/Clients/ReadArticle.aspx?ID=38667 }}</ref>

Năm [[1964]], sau khi Nền Đệ Nhất Cộng hòa bị lật đổ, trung tướng Nguyễn Giác Ngộ là Ủy viên đặc trách tôn giáo trong Hội đồng tướng lãnh, từ đó Phật giáo Hòa Hảo có cơ hội phục hồi tổ chức, xây dựng mở mang các cơ sở [[tôn giáo]], [[văn hóa]], [[xã hội]]. Hệ thống Ban trị sự được kiện toàn từ [[trung ương]] đến cơ sở (hình thành cơ cấu tổ chức 4 cấp trung ương, [[tỉnh]], [[huyện]], [[xã]]). [[Việt Nam Dân chủ Xã hội Đảng]] cũng được củng cố để hỗ trợ cho đạo. Ngày 18-11-1964, Hội đồng Trị Sự trung ương Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo được thành lập, đồng thời cơ quan lãnh đạo Hòa Hảo có sự phân đôi thành 2 ban trị sự trung ương: phái cũ do [[Lương Trọng Tường]], phái mới do [[Huỳnh Văn Nhiệm]] đứng đầu. Theo kiểm kê năm 1965, Phật giáo Hòa Hảo chỉ có một ít chùa, có 390 Độc giảng đường, tín đồ chừng 4 triệu ở khắp các tỉnh Nam Phần, đặc biệt các tỉnh có đông đảo tín đồ là Châu Đốc, Long Xuyên, Sa Đéc, Rạch Giá, Cần Thơ, Vĩnh Long.

Năm [[1972]], Lê Quang Liêm tách ra khỏi phái cũ của Lương Trọng Tường thành lập ban trị sự trung ương mới. Lúc này đạo Hòa Hảo có tới 3 ban trị sự trung ương cùng tồn tại cho đến [[sự kiện 30 tháng 4 năm 1975|thống nhất đất nước]]. Dù phân hóa, Phật giáo Hòa Hảo tiếp tục phát triển vào thời [[Đệ Nhị Cộng hòa Việt Nam|Đệ Nhị Cộng hòa]] trong đó một sự kiện lớn là việc thành lập [[Viện Đại học Hòa Hảo]] năm [[1972]] ở Long Xuyên. Tính đến thời điểm Việt Nam Cộng hòa sụp đổ, các nhóm Hòa Hảo điều hành tổng cộng sáu trường trung học phổ thông, một viện đại học và hai [[bệnh viện]]. Tất cả những cơ sở này sau đó đều bị [[cộng hòa Miền Nam Việt Nam|chính quyền mới]] trưng dụng quốc hữu hóa.<ref>[http://www.vietbao.com/?ppid=45&pid=4&nid=56314 Tình Hình Pg Hòa Hảo Sôi Động] Báo ''Việt Báo'' tường thuật</ref>

Trong giai đoạn này, giáo hội Phật giáo Hòa Hảo không được phép hoạt động. Tín đồ Phật giáo Hòa Hảo thực hiện các hoạt động tín ngưỡng tại nhà. Một số tổ chức chính trị và vũ trang của tín đồ Hòa Hảo tiếp tục hoạt động chống chính quyền.<ref>Phật giáo Hòa Hảo trong lòng dân tộc, Phần VI: Các chế độ Việt Nam đối với Phật giáo Hòa Hảo, Chương 16: Phật giáo Hòa Hảo dưới chế độ cộng sản từ 1975, Phần 5: Kháng chiến Phật giáo Hòa Hảo, Nguyễn Long Thành Nam, Tập san Đuốc Từ bi, 2014</ref>

Phật giáo Hoà Hảo được hoạt động trở lại. Thành lập Ban Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo, xây dựng đường hướng Vì Đạo Pháp – Vì Dân tộc, thông qua hiến chương và chương trình đạo sự, hướng dẫn thống nhất toàn đạo tu đúng giáo lý, giáo luật, tôn chỉ hành đạo thuần tuý chơn truyền của Phật giáo Hòa Hảo.<ref>{{Chú thích web|url=http://phatgiaohoahao.org.vn/news/?ID=76&CatID=9|tiêu đề=Đôi nét về Đức Huỳnh Giáo chủ}}</ref>

Từ năm 1999, tín đồ Phật giáo Hoà Hảo được phép tổ chức Lễ Khai sáng Đạo Phật giáo Hoà Hảo (18/5 ÂL) và Lễ Đản Sinh Đức Huỳnh Giáo chủ (25/11 ÂL) hằng năm.<ref>{{Chú thích web|url=http://www.nhandan.com.vn/xahoi/tin-tuc/item/33148802-ky-niem-78-nam-ngay-khai-sang-dao-phat-giao-hoa-hao.html|tiêu đề=Kỷ niệm 78 năm Ngày khai sáng đạo Phật giáo Hòa Hảo}}</ref>

Đến nay, Phật giáo Hòa Hảo phát triển chú yếu trong vùng [[Đồng bằng sông Cửu Long]], có 397 Ban Trị sự cơ sở ở 17 tỉnh, thành với số lượng tính đồ trên 7 triệu người.
==Các ngày lễ tết==
==Các ngày lễ tết==

Phiên bản lúc 04:33, ngày 1 tháng 2 năm 2025

Biểu tượng Phật giáo Hòa Hảo
Giáo chủ Phật giáo Hòa Hảo Huỳnh Phú Sổ

Phật giáo Hòa Hảo là một tông phái Phật giáo do Huỳnh Phú Sổ khai lập năm Kỷ Mão 1939,[1] lấy pháp môn "Học Phật – Tu Nhân" làm căn bản và chủ trương tu hành tại gia (Tại gia cư sĩ). Tôn giáo này lấy nền tảng là Đạo Phật, kết hợp với những bài sấm kệ do chính Huỳnh Phú Sổ biên soạn.

Lịch sử

Phật giáo Hòa Hảo ra đời tại làng Hòa Hảo, quận Tân Châu, tỉnh Châu Đốc[a] vào năm 1939 do Huỳnh Phú Sổ sáng lập.[2]

Huỳnh Phú Sổ, còn được gọi là "Đức Huỳnh Giáo chủ",[3] "Thầy Tư Hoà Hảo",[4] khi đó chưa đầy 18 tuổi, tuyên bố mình là bậc "Sinh nhi tri", biết được quá khứ nhìn thấu tương lai, được thọ mệnh cùng với Phật A-di-đà và Phật Thích-ca Mâu-ni, xuống hạ giới có nhiệm vụ truyền bá cho dân chúng tư tưởng Bửu Sơn Kỳ Hương để Chấn hưng Phật giáo, cứu độ chúng sinh khỏi sông mê, biển khổ và "đưa nhân loại đi vào vòng hạnh phúc".[5]

Ông chữa bệnh cho người dân bằng các bài thuốc nam do ông kê toa, đồng thời qua đó ông truyền dạy giáo lý bằng những bài sám giảng (còn gọi là sấm giảng) do ông soạn thảo.[6] Vì vậy chỉ trong vòng 2 năm từ 1937 đến 1939 số người tin theo ông đã khá đông và ông trở nên nổi tiếng khắp vùng.[7]

Ngày 18 tháng 5 năm Kỷ Mão (tức 5 tháng 7 năm 1939), Huỳnh Phú Sổ bắt đầu khai đạo,[8] khi ông chưa tròn 20 tuổi. Nơi tổ chức lễ khai đạo chính là gia đình ông. Ông đã lấy tên ngôi làng Hòa Hảo nơi mình sinh ra để đặt tên cho tôn giáo mới của mình: Phật giáo Hòa Hảo.[9]

Kể từ đó, ông lần lượt làm nhiều bài thơ ca, sau được tập hợp lại thành các bài sấm,[4] nội dung cốt lõi là giáo lý của Đức Phật Thích Ca.[10] Có tất cả 6 tác phẩm sấm được ông để lại, đã có 800.000 bản được xuất bản cho đến năm 1965 và 1 triệu bản cho đến năm 1975.[11] Quan điểm dân tộc cơ bản được Huỳnh Phú Sổ truyền bá là "Ân" nhớ ơn đất nước, nhớ ơn cha ông, trách nhiệm và bổn phận của người con đối với quê hương là bảo vệ và xây dựng tốt đẹp.[10]

Tổ đình Phật giáo Hòa Hảo, xưa thuộc làng Hòa Hảo, nay thuộc thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang.

Năm 1941, đạo Hòa Hảo tiếp tục gia tăng số lượng tín đồ của mình một cách nhanh chóng. Khi Nhật vào Đông Dương, Pháp lo ngại Nhật tranh thủ giáo phái Hòa Hảo nên đã câu thúc Huỳnh Phú Sổ ở Châu Đốc, Bạc Liêu, Cần Thơ. Năm 1942, Nhật vận động được ông về Sài Gòn. Tại đây, ông đã vận động được nhiều nhân vật hoạt động chính trị thân Nhật vào đạo Hòa Hảo để gây thanh thế, đồng thời thời gian này nhiều thanh niên theo đạo Hòa Hảo cũng tham gia các tổ chức của Nhật. Năm 1944, Phật giáo Hòa Hảo thành lập lực lượng vũ trang dưới tên gọi Đội Bảo An.[12]

Đạo Hòa Hảo có thái độ chống Pháp,[2] nhưng cũng có thái độ chống Việt Minh nên được Pháp trang bị quân sự, về sau cũng hoạt động chính trị. Hòa Hảo bị chính quyền của Ngô Đình Diệm đàn áp nhưng sau khi tổng thống này bị lật đổ thì Hòa Hảo hoạt động chính trị trở lại.[1] Hòa Hảo bị lực lượng Việt Minh xem như một lực lượng tôn giáo - chính trị bất hảo với cuộc kháng chiến của họ.[13]

Sau Cách mạng tháng Tám, Ủy ban nhân dân Nam Bộ mới thành lập sau Cách mạng tháng Tám đã mời người sáng lập giáo phái là Huỳnh Phú Sổ giữ chức ủy viên đặc biệt của Ủy ban. Tuy nhiên, Việt Minh cho rằng một số lãnh đạo Hòa Hảo có nhiều tham vọng về quyền hành đã lợi dụng danh nghĩa của giáo phái Hòa Hỏa đòi giao những tỉnh có đông tín đồ (như Cần Thơ, Long Xuyên, Châu Đốc) cho họ quản lý. Khi yêu sách này không được đáp ứng, họ 2 lần tổ chức biểu tình tuần hành, kéo vào thị xã Long Xuyên (cuối tháng 8-1945) và thị xã Châu Đốc (đầu tháng 9-1945) định gây bạo loạn cướp chính quyền. Lực lượng vũ trang cách mạng được huy động đến kịp thời giải tán.[14] Theo Archimedes L.A Patti, Hòa Hảo chống lại chủ trương của Việt Minh muốn đàm phán với Đồng Minh nên tổ chức biểu tình đòi vũ trang quần chúng chống lại việc quân Anh, Pháp đổ bộ vào Nam Kỳ[15].

Ngày 8/9/1945, những người đứng đầu Phật giáo Hòa Hảo lại tổ chức tuần hành ở thị xã Cần Thơ với khẩu hiệu chống thực dân Pháp và chống độc tài. Việt Minh cho rằng Hòa Hảo muốn cướp chính quyền.[16] Chính quyền tỉnh Cần Thơ giải tán cuộc biểu tình này, bắt những người cầm đầu, đưa ra tòa xét xử và kết án tử hình 3 người đứng đầu. Đối với tín đồ, chính quyền giải thích ý đồ của lãnh đạo Hòa Hảo, khuyên họ trở về nhà tiếp tục làm ăn, không để bị lợi dụng.[14] Huỳnh Phú Sổ giải thích với lãnh đạo Việt Minh Trần Văn Giàu đây là cuộc biểu tình của tín đồ Phật giáo Hòa Hảo để biểu thị quan điểm đấu tranh chống thực dân Pháp và chống độc tài[16]. Ngày 9 tháng 9 năm 1945, Việt Minh cho Quốc gia Tự vệ Cuộc bao vây trụ sở Phật giáo Hòa Hảo ở số 8 đường Sohier, Sài Gòn để bắt Huỳnh Phú Sổ nhưng ông trốn thoát.[17] Sau cuộc biểu tình tại Cần Thơ, Hòa Hảo bị Việt Minh bắt bớ, đàn áp[16]. Hòa Hảo cho rằng trong năm 1945 khoảng 10.000 tín đồ và cán bộ của họ bị Việt Minh sát hại[18].

Ngày 6 tháng 2 năm 1946, tại Chợ Mới (Long Xuyên), Nguyễn Hữu Xuyến, Trung đoàn trưởng Khu 8 của Việt Minh, đã ký với Trần Văn Soái (Năm Lửa), thủ lĩnh một nhóm Hòa Hảo Dân Xã, một thỏa ước nhằm gác bỏ mọi hiềm khích và hiểu lầm cũ, cùng nhau đoàn kết chống thực dân Pháp[14]. Thỏa ước này gồm 3 điều khoản:

  1. Hai bên cam kết không chống lại nhau.
  2. Khi một bên bị Pháp tấn công thì bên kia ứng cứu.
  3. Hai bên phối hợp tổ chức đánh Pháp.

Tháng 6 năm 1946 Hòa Hảo tổ chức lại lực lượng vũ trang lấy tên Nghĩa quân Cách mạng Vệ quốc Liên đội Nguyễn Trung Trực[19]. Ngày 21/9/1946, Hòa Hảo thành lập Việt Nam Dân chủ Xã hội Đảng.

Ngày 14/11/1946, Huỳnh Phú Sổ tham gia Ủy ban Hành chánh Kháng chiến Nam bộ với chức vụ ủy viên đặc biệt. Lực lượng vũ trang Hòa Hảo tham gia vào Vệ quốc đoàn do Nguyễn Bình chỉ huy nhưng không chấp nhận các chính trị viên do cấp trên gửi xuống. Tuy nhận lời tham gia Ủy ban Hành chánh Kháng chiến, Huỳnh Phú Sổ vẫn ngầm hoạt động chống lại chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngày 20/4/1946, Hòa Hảo cùng một số tổ chức khác tại miền Nam thành lập Mặt trận Quốc gia liên hiệp để tự tổ chức chống Pháp tại miền Nam Việt Nam. Mặt trận bầu Huỳnh Phú Sổ (dùng bí danh) làm Chủ tịch. Mặt trận này có lập trường chống lại chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa[20][21] Mặt trận quyết định ủng hộ chính phủ Cộng hòa tự trị Nam Kỳ để từ đó tiến tới thành lập một chính quyền thống nhất Việt Nam. Nguyễn Hòa Hiệp, Tư lệnh Đệ tam sư đoàn ra thông cáo kêu gọi lực lượng kháng chiến chống Pháp ở Nam Bộ hãy ngưng chiến: "Chính phủ Pháp đã bằng lòng để cho chúng ta có quân đội và chính phủ riêng. Hai dân tộc Pháp và Nam Kỳ sẽ sống bình đẳng. Vậy các chiến sĩ đang chiến đấu, hãy ngừng chiến ngay".

Ngày 17 tháng 2 năm 1947, đại diện của Huỳnh Phú Sổ là Nguyễn Bảo Toàn cùng với lãnh đạo các đảng quốc gia khác như: Nguyễn Hải Thần (Việt Nam Cách mạng Đồng minh Hội), Nguyễn Tường Tam (Việt Nam Quốc dân đảng) thành lập Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp với mục đích hậu thuẫn Bảo Đại đàm phán với Pháp thành lập Quốc gia Việt Nam. Theo kế hoạch của các đảng phái quốc gia tại miền Nam Việt Nam, Hòa Hảo cùng các đảng phái, tôn giáo khác sẽ dùng lực lượng vũ trang của mình từ Đông Nam Bộ (khu 7) về Tây Nam Bộ (khu 8, khu 9) lấy Đồng Tháp Mười làm căn cứ địa, nắm lấy các nguồn tiếp liệu lương thực và kiểm soát các đường giao thông giữa chiến khu 7 (nơi Ủy ban Hành chánh Kháng chiến Nam Bộ đặt căn cứ), và hai chiến khu 8, 9 để cô lập Nguyễn Bình ở chiến khu 7, vô hiệu hóa lực lượng bộ đội Việt Minh trong hai chiến khu 8 và 9, làm bàn đạp tiến tới vị thế chủ lực lãnh đạo ở vùng Nam Bộ. Về mặt chính trị, dưới danh nghĩa của Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp sẽ tạo thế liên kết với các đảng phái quốc gia ở miền Bắc đã lưu vong sang Trung Hoa, tuyên bố không chấp nhận quyền lãnh đạo Việt Nam của Hồ Chí Minh và chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa[22]. Đầu tháng 4/1947, các đơn vị vũ trang của Cao Đài, Hòa Hảo, Đại Việt, Bình Xuyên di chuyển về Đồng Tháp Mười lập căn cứ. Trên đường hành quân, các đơn vị quân sự này bị chi đội 18 và chi đội 12 Vệ quốc đoàn phục kích ngăn chặn. Họ còn bị phi cơ Pháp bắn phá. Chỉ có một số đơn vị Hòa Hảo và Đại Việt đến nơi nhờ thông thuộc địa bàn. Các đơn vị Cao Đài và Bình Xuyên bị kẹt lại khu 7.[22]

Sau một thời gian tạm hòa hoãn với Việt Minh, từ tháng 3-1947, nhóm Trần Văn Soái không tham gia kháng chiến do Việt Minh lãnh đạo nữa, mà cùng một tiểu đoàn lê dương Pháp mở cuộc càn quét lớn vào 5 làng ở vùng Tân Châu (Châu Đốc). Đại đội 65 Vệ quốc đoàn cùng dân quân du kích địa phương đã đánh trả, buộc lực lượng của Năm Lửa và quân Pháp phải rút lui.[14] Cuối tháng 3 đầu tháng 4-1947 ở Tịnh Biên, Tri Tôn (Châu Đốc), lực lượng vũ trang Hòa Hảo và Cao Đài Tây Ninh liên tục tấn công vùng Việt Minh kiểm soát, tàn sát cán bộ Việt Minh và quần chúng cốt cán của Việt Minh.[14] Ngược lại, các đơn vị Vệ quốc đoàn do Việt Minh chỉ huy tại miền Tây Nam Bộ đã càn quét các vùng do Hòa Hảo kiểm soát, đốt phá nhà cửa, lương thực, giết hại thường dân theo đạo Hòa Hảo.[23]

Đầu tháng 4/1947, các đơn vị vũ trang của Cao Đài, Hòa Hảo, Đại Việt, Bình Xuyên di chuyển về Đồng Tháp Mười lập căn cứ. Trên đường hành quân, các đơn vị quân sự này bị chi đội 18 và chi đội 12 Vệ quốc đoàn phục kích ngăn chặn. Họ còn bị phi cơ Pháp bắn phá. Chỉ có một số đơn vị Hòa Hảo và Đại Việt đến nơi nhờ thông thuộc địa bàn. Các đơn vị Cao Đài và Bình Xuyên bị kẹt lại khu 7.[22] Theo Việt Minh, những người cầm đầu Dân xã Hòa Hảo phát động một cuộc thanh trừng ở Tây Nam Bộ vào ngày 6/4/1947. Những người dân không ủng hộ Dân xã Hòa Hảo đều bị xem là kẻ thù, bị giết, buộc đá vào cổ, thả trôi sông. Dân chúng vô cùng phẫn uất trước hành động dã man của Dân xã Hòa Hảo.[14] Ngoài việc giết hại dân thường, quân Dân xã Hòa Hảo còn tổ chức các hành động càn quét chống Việt Minh ở các tỉnh Long Xuyên, Châu Đốc, Cần Thơ.[14]

Huỳnh Phú Sổ mất tích khi ông 27 tuổi. Hòa Hảo tin rằng Việt Minh đã giết ông. Các tài liệu của phương Tây, Việt Nam Cộng hòa cho rằng Việt Minh thủ tiêu ông[24][25][26]. Tài liệu của công an Việt Nam thừa nhận Huỳnh Phú Sổ đã bị Việt Minh bắt và xử tử ngày 22 tháng 12 năm 1947 tại Long Xuyên[27].

Sau khi Huỳnh Phú Sổ mất tích, quan hệ Hòa Hảo - Việt Minh hoàn toàn đổ vỡ. Chi đội 2 Lưu động Vệ quốc đoàn do Trần Văn Soái chỉ huy ly khai khỏi Vệ quốc đoàn[28]. Những người chống Việt Minh trong đạo Hòa Hảo hợp tác với Pháp và được Pháp hỗ trợ trang bị và cung cấp tiền bạc[14]. Phật giáo Hòa Hảo lập ra nhiều đơn vị vũ trang mới ngoài những đơn vị vũ trang khác thành lập từ năm 1944, chiếm cứ một số vùng ở Tây Nam Bộ.[14] Lực lượng vũ trang Hòa Hảo chia thành 4 nhóm kiểm soát các khu vực khác nhau tại miền Tây Nam Bộ. Các nhóm này gồm:

  1. Nhóm Trần Văn Soái (Năm Lửa), đóng tại Cái Vồn (Vĩnh Long).
  2. Nhóm Lâm Thành Nguyên (Hai Ngoán), đóng tại Cái Dầu (Châu Đốc).
  3. Nhóm Lê Quang Vinh (Ba Cụt), đóng tại Thốt Nốt (Long Xuyên).
  4. Nhóm Nguyễn Giác Ngộ, đóng tại Chợ Mới (Long Xuyên).[14]

Năm 1947, các lực lượng Việt Minh vừa tổ chức tuyên truyền vũ trang, vừa mở một trận đánh lớn tại Kinh 13. Ở khu vực giữa Phú An - Phú Lâm (Tân Châu), Đại đội 65 đánh bật lực lượng của Dân xã ra khỏi vùng này. Việt Minh mở rộng công tác vũ trang tuyên truyền về hướng Thoại Sơn, tiếp tục tiến công ở Ba Thê, đánh lính lê dương đi tàu sắt đổ bộ lên Mốp Văn và Núi Sập, diệt trên 200 lính.[14]

Ngày 18/5/1947, Trần Văn Soái và Đại tá Cluzet, tư lệnh quân đội Pháp tại miền Tây Nam Bộ ký kết Hiệp ước liên quân tại Cần Thơ. Phật giáo Hòa Hảo và lực lượng quân sự của họ được Pháp và Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ công nhận. Pháp cho phép Hòa Hảo kiểm soát một vùng rộng lớn ở Miền Tây (Hậu Giang), đặt Tổng hành dinh tại Cái Vồn, Cần thơ.[29] Hòa Hảo được sử dụng quân đội riêng do sĩ quan Hòa Hảo chỉ huy để bảo vệ tín đồ, được cử đại diện trong các hội đồng hành chính, được phát triển lực lượng võ trang và mang phù hiệu riêng của Phật giáo Hòa Hảo. Quân lực Hòa Hảo hoạt động một mình, nhưng có thể yêu cầu quân đội Pháp yểm trợ khi cần thiết. Ngược lại Phật giáo Hòa Hảo cam kết tôn trọng luật pháp của Pháp, từ chối mọi cộng tác với Việt Minh, và trục xuất mọi cơ quan, nhân sự, hoạt động của Việt Minh ra khỏi các khu vực Hòa Hảo, phối hợp hành quân với quân đội Pháp chống lại Việt Minh, hợp tác với bộ tư lệnh Pháp và Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ. Trần Văn Soái được Bộ tư lệnh Pháp phong thiếu tướng, các sĩ quan Hòa Hảo khác cũng được phong cấp.[28]

Tháng 6/1947, nhằm thu hút tín đồ Hòa Hảo tạo thành khối đoàn kết các lực lượng chống Pháp, Việt Minh thành lập Ban Hòa Hảo vận tại Chợ Mới - Nhà Bàn, tập trung hoạt động vùng Long Xuyên, Châu Đốc, tuyên truyền chính sách đại đoàn kết dân tộc, vận động tín đồ Hòa Hảo cùng toàn dân kháng chiến chống xâm lược Pháp.[14] "Sư thúc Hòa Hảo" Huỳnh Văn Trí là người chỉ huy một đơn vị vũ trang trong kháng chiến đã có công lớn trong công cuộc vận động tín đồ Hòa Hảo tham gia kháng chiến. Trong những năm 1949 - 1950, nhiều đồn bót đã án binh bất động, "trung lập hóa", tránh không đụng độ với lực lượng Việt Minh.[14]

Chính phủ Việt Nam Cộng hòa sau khi thành lập năm 1956 thì đã mở những cuộc hành quân như "Chiến dịch Đinh Tiên Hoàng" rồi "Chiến dịch Nguyễn Huệ" để bình định các giáo phái hầu thống nhất quân lực. Các lãnh tụ Hòa Hảo như tướng Trần Văn Soái (biệt danh Năm Lửa) rút về cố thủ Đồng Tháp; tướng Lê Quang Vinh (Ba Cụt) thì đem quân về chống giữ ở Châu Đốc, Long Xuyên, Rạch Giá. Bị truy nã Trần Văn Soái ra hàng còn Lê Quang Vinh thì bị bắt, sau đem xử tử.[30]

Năm 1964, sau khi Nền Đệ Nhất Cộng hòa bị lật đổ, trung tướng Nguyễn Giác Ngộ là Ủy viên đặc trách tôn giáo trong Hội đồng tướng lãnh, từ đó Phật giáo Hòa Hảo có cơ hội phục hồi tổ chức, xây dựng mở mang các cơ sở tôn giáo, văn hóa, xã hội. Hệ thống Ban trị sự được kiện toàn từ trung ương đến cơ sở (hình thành cơ cấu tổ chức 4 cấp trung ương, tỉnh, huyện, xã). Việt Nam Dân chủ Xã hội Đảng cũng được củng cố để hỗ trợ cho đạo. Ngày 18-11-1964, Hội đồng Trị Sự trung ương Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo được thành lập, đồng thời cơ quan lãnh đạo Hòa Hảo có sự phân đôi thành 2 ban trị sự trung ương: phái cũ do Lương Trọng Tường, phái mới do Huỳnh Văn Nhiệm đứng đầu. Theo kiểm kê năm 1965, Phật giáo Hòa Hảo chỉ có một ít chùa, có 390 Độc giảng đường, tín đồ chừng 4 triệu ở khắp các tỉnh Nam Phần, đặc biệt các tỉnh có đông đảo tín đồ là Châu Đốc, Long Xuyên, Sa Đéc, Rạch Giá, Cần Thơ, Vĩnh Long.

Năm 1972, Lê Quang Liêm tách ra khỏi phái cũ của Lương Trọng Tường thành lập ban trị sự trung ương mới. Lúc này đạo Hòa Hảo có tới 3 ban trị sự trung ương cùng tồn tại cho đến thống nhất đất nước. Dù phân hóa, Phật giáo Hòa Hảo tiếp tục phát triển vào thời Đệ Nhị Cộng hòa trong đó một sự kiện lớn là việc thành lập Viện Đại học Hòa Hảo năm 1972 ở Long Xuyên. Tính đến thời điểm Việt Nam Cộng hòa sụp đổ, các nhóm Hòa Hảo điều hành tổng cộng sáu trường trung học phổ thông, một viện đại học và hai bệnh viện. Tất cả những cơ sở này sau đó đều bị chính quyền mới trưng dụng quốc hữu hóa.[31]

Trong giai đoạn này, giáo hội Phật giáo Hòa Hảo không được phép hoạt động. Tín đồ Phật giáo Hòa Hảo thực hiện các hoạt động tín ngưỡng tại nhà. Một số tổ chức chính trị và vũ trang của tín đồ Hòa Hảo tiếp tục hoạt động chống chính quyền.[32]

Phật giáo Hoà Hảo được hoạt động trở lại. Thành lập Ban Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo, xây dựng đường hướng Vì Đạo Pháp – Vì Dân tộc, thông qua hiến chương và chương trình đạo sự, hướng dẫn thống nhất toàn đạo tu đúng giáo lý, giáo luật, tôn chỉ hành đạo thuần tuý chơn truyền của Phật giáo Hòa Hảo.[33]

Từ năm 1999, tín đồ Phật giáo Hoà Hảo được phép tổ chức Lễ Khai sáng Đạo Phật giáo Hoà Hảo (18/5 ÂL) và Lễ Đản Sinh Đức Huỳnh Giáo chủ (25/11 ÂL) hằng năm.[34]

Đến nay, Phật giáo Hòa Hảo phát triển chú yếu trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long, có 397 Ban Trị sự cơ sở ở 17 tỉnh, thành với số lượng tính đồ trên 7 triệu người.

Các ngày lễ tết

Các ngày Lễ kỷ niệm trong Đạo đều tổ chức vào ngày âm lịch.Trong một năm, theo âm lịch đạo Hòa Hảo có các ngày lễ, Tết chính:

  • Ngày 1 tháng Giêng: Tết Nguyên Đán
  • Ngày Rằm tháng Giêng: Lễ Thượng Nguyên
  • Ngày 25 tháng 2: ngày Đức Huỳnh Giáo chủ vắng mặt
  • Ngày 8 tháng 4: Lễ Phật đản
  • Ngày 18 tháng 5: Lễ Khai sáng Đạo Phật giáo Hoà Hảo
  • Ngày Rằm tháng 7: Lễ Trung Nguyên, Vu Lan Báo Hiếu
  • Ngày 12 tháng 8: Vía Phật Thầy Tây An
  • Ngày Rằm tháng 10: Lễ Hạ Ngươn
  • Ngày 17 tháng 11: Lễ Phật A-di-đà
  • Ngày 25 tháng 11: Lễ Đản Sinh Đức Huỳnh Giáo chủ.
  • Ngày 8 tháng Chạp: Lễ Phật thành đạo

Lãnh đạo

Hòa Hảo trong nước hiện tại do Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo quản lý, được tổ chức từ trung ương tới địa phương. Tại cấp trung ương (gọi là cấp toàn đạo) là Ban Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo[35]. Cấp cơ sở ở phường, xã, thị trấn là các Ban Trị sự Phật giáo Hoà Hảo cơ sở[36]. Chức vụ Trưởng Ban Trị sự Trung ương là người đứng đầu toàn bộ Phật giáo Hòa Hảo trong nước.

Hiện nay Trưởng Ban Trị sư Trung ương Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo là ông Nguyễn Tấn Đạt, đảm nhiệm từ năm 2019 đến nay[37]. Phó Trưởng Ban Thường trực là ông Nguyễn Huy Diễm.

Các tín đồ tiêu biểu

  • Huỳnh Phú Sổ[38]: người sáng lập và là giáo chủ đầu tiên của Phật giáo Hòa Hảo
  • Huỳnh Thanh Mậu[39]: em trai của Huỳnh Phú Sổ
  • Nguyễn Xuân Thiếp[40]
  • Huỳnh Thị Kim Biên[41]: em gái của Huỳnh Phú Sổ, sau này lãnh đạo Giáo hội

Các nhóm cộng tác với Pháp, Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa

Các nhóm cộng tác với Việt Minh và chính quyền Việt Nam ngày nay

  • Huỳnh Thiện Từ[45]: chính khách của Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam
  • Huỳnh Thị Từ Tâm[46]: mẹ của tướng Lê Quang Vinh, sau khi con bị xử tử thì tham gia Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam, từng giữ chứ Phó Chủ tịch Mặt trận tại An Giang
  • Nguyễn Văn Tôn : người phất cao ngọn cờ đại đoàn kết dân tộc,tôn giáo
  • Nguyễn Tấn Đạt: Trưởng Ban Trị sự Trung ương Giáo hội Phật Giáo Hòa Hảo từ 2019
  • Nguyễn Huy Diễm : Phó trưởng ban trị sự Trung Ương Giáo Hội Phật Giáo Hòa Hảo

Hình ảnh

  • Bửu Sơn Tự tại Thị xã Sông Cầu (Phú Yên). Hiện nay, đây là ngôi thờ của đạo xa nhất ở Việt Nam, tính từ nơi khai sáng đạo là huyện Phú Tân.
    Bửu Sơn Tự tại Thị xã Sông Cầu (Phú Yên). Hiện nay, đây là ngôi thờ của đạo xa nhất ở Việt Nam, tính từ nơi khai sáng đạo là huyện Phú Tân.
  • Một buổi thuyết giảng.
    Một buổi thuyết giảng.
  • Một phòng thuốc Nam miễn phí.
    Một phòng thuốc Nam miễn phí.
  • Phát hàng cứu trợ cho đồng bào nghèo bị thiên tai.
    Phát hàng cứu trợ cho đồng bào nghèo bị thiên tai.

Ghi chú

  1. ^ nay thuộc thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang

Chú thích

  1. ^ a b Trần Hoàng Diệu, Nguyễn Anh Tuấn, Nguyễn Quang Ân 2005, tr. 1057.
  2. ^ a b Dương Trung Quốc 2000, tr. 301.
  3. ^ Huỳnh Ngọc Trảng 2002, tr. 50.
  4. ^ a b Nguyễn Đăng Duy 2001, tr. 274, 275.
  5. ^ Bách khoa tri thức phổ thông (2000), tr. 1103
  6. ^ Trần Hoàng Diệu, Nguyễn Anh Tuấn 2005, tr. 790.
  7. ^ Thích Nhật Từ 2020, tr. 248.
  8. ^ Dương Kinh Quốc 1989, tr. 94, 95.
  9. ^ Lê Trọng Văn 1989, tr. 113.
  10. ^ a b Thích Nhật Từ 2020, tr. 331.
  11. ^ Cao Thế Dung 1996, tr. 685.
  12. ^ "Nguyễn Long Thành Nam,Phật giáo Hòa Hảo trong lòng lịch sử dân tộc, Phần 4: Phật giáo Hòa Hảo và cách mạng, Chương 9: Phong trào Bảo An chuẩn bị đấu tranh, Phần 3: Đội Bảo An, Tập san Đuốc Từ Bi, năm 1991". Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 2 năm 2013. Truy cập ngày 19 tháng 1 năm 2013.
  13. ^ Lê Ngọc Bốn 2002, tr. 96, 97.
  14. ^ a b c d e f g h i j k l m Lịch sử Tây Nam Bộ kháng chiến, Tập 1 (1945-1954), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, 2010
  15. ^ Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2008, trang 459, 460, 461, 490
  16. ^ a b c Nguyễn Long Thành Nam, Phật giáo Hòa Hảo trong dòng lịch sử dân tộc, Phần IV: Phật giáo Hòa Hảo và cách mạng, Chương 10: Sơ lược diễn tiến đấu tranh tại miền Nam Việt Nam, Mục 10: Cuộc Biểu Tình Cần Thơ 8-9-1945 Để Làm Gì, Tập san Đuốc Từ Bi, 1991
  17. ^ "Nguyễn Long Thành Nam,Phật giáo Hòa Hảo trong lòng lịch sử dân tộc, Phần 4: Phật giáo Hòa Hảo và cách mạng, Chương 10: Sơ lược diễn tiến đấu tranh tại miền Nam Việt Nam, Phần 5: Cuộc Biểu Tình Cần Thơ 8 – 9 – 1945 Để Làm Gì, Tập san Đuốc Từ Bi, năm 1991". Bản gốc lưu trữ ngày 31 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 1 tháng 6 năm 2019.
  18. ^ Nguyễn Long Thành Nam, Phật giáo Hòa Hảo trong dòng lịch sử dân tộc, Phần IV: Phật giáo Hòa Hảo và cách mạng, Chương 10: Sơ lược diễn tiến đấu tranh tại miền Nam Việt Nam, Mục 9: Phong trào truy lùng và xử án Việt gian, Tập san Đuốc Từ Bi, 1991
  19. ^ Savani, A. M. Visage et Images du Sud Viet-Nam, trang 89, Saigon: Impremerie Française d'Outre-mer, 1955
  20. ^ Nguyễn Bình Và Mặt Trận Quốc gia Liên Hiệp, hoahao, 29.11.2005
  21. ^ Hồi ký 1925 - 1964, tập 2, trang 344-345, Nguyễn Kỳ Nam, Nhật báo Dân Chủ Mới, 1964
  22. ^ a b c Nguyễn Long Thành Nam, Phật giáo Hòa Hảo trong dòng lịch sử dân tộc, Phần IV: Phật giáo Hòa Hảo và cách mạng, Chương 10: Sơ lược diễn tiến đấu tranh tại miền Nam Việt Nam, Mục 16: Thế kẹt lịch sử và chiến thuật gỡ kẹt, Tập san Đuốc Từ Bi, 1991
  23. ^ Nguyễn Long Thành Nam, Phật giáo Hòa Hảo trong dòng lịch sử dân tộc, Phần V: Sau khi đức Huỳnh giáo chủ ra đi, Chương 11: Giai đoạn quân sự hóa 1947-1955, Mục 4: Thế kẹt không có giải pháp vẹn toàn, Tập san Đuốc Từ Bi, 1991
  24. ^ Savani, A. M. Visage et Images du Sud Viet-Nam. Saigon: Impremerie Française d'Outre-mer, trang 90, 1955
  25. ^ Arthur J. Dommen, The Indochinese Experience of the French and the Americans: Nationalism and Communism in Cambodia, Laos, and Vietnam, page 186, Indiana University Press, 2001
  26. ^ Minh Võ, Hồ Chí Minh, nhân định tổng hợp, trang 282, Falls Church, VA: Tiếng Quê hương, 2003.
  27. ^ Từ điển nghiệp vụ phổ thông, trang 574, Viện nghiên cứu Khoa học Công an, Bộ Nội vụ, 1977, Hà Nội
  28. ^ a b Nguyễn Long Thành Nam, Phật giáo Hòa Hảo trong dòng lịch sử dân tộc, Phần V: Sau khi đức Huỳnh giáo chủ ra đi, Chương 11: Giai đoạn quân sự hóa 1947-1955, Mục 5: Hiệp định liên quân Pháp-Hòa Hảo ra đời, Tập san Đuốc Từ Bi, 1991
  29. ^ Cái Vồn trước năm 1975 là Trung tâm Hành chính của Quận Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long. Sau năm 1975 là Thị trấn Huyện lỵ Huyện Bình Minh. Nay là Trung tâm Thị xã Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long.
  30. ^ "Chuyện Năm Lửa và Ba Cụt". Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 11 năm 2009. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2010.
  31. ^ Tình Hình Pg Hòa Hảo Sôi Động Báo Việt Báo tường thuật
  32. ^ Phật giáo Hòa Hảo trong lòng dân tộc, Phần VI: Các chế độ Việt Nam đối với Phật giáo Hòa Hảo, Chương 16: Phật giáo Hòa Hảo dưới chế độ cộng sản từ 1975, Phần 5: Kháng chiến Phật giáo Hòa Hảo, Nguyễn Long Thành Nam, Tập san Đuốc Từ bi, 2014
  33. ^ "Đôi nét về Đức Huỳnh Giáo chủ".
  34. ^ "Kỷ niệm 78 năm Ngày khai sáng đạo Phật giáo Hòa Hảo".
  35. ^ https://hcmussh.edu.vn/news/item/6652
  36. ^ https://hcmussh.edu.vn/news/item/6652
  37. ^ https://phatgiaohoahao.org.vn/news/?ID=2019&CatID=44
  38. ^ https://btgcp.gov.vn/gioi-thieu-cac-to-chuc-ton-giao-da-duoc-cong-nhan/khai-quat-lich-su-hinh-thanh-va-phat-trien-cua-giao-hoi-phat-giao-hoa-hao-postvongv4mqKL.html
  39. ^ https://hoahao.org/p74a4024/i-than-the
  40. ^ https://thuvienhoasen.org/a37493/nhin-lai-cuoc-xung-dot-giua-viet-minh-va-phat-giao-hoa-hao
  41. ^ https://btgcp.gov.vn/gioi-thieu-cac-to-chuc-ton-giao-da-duoc-cong-nhan/khai-quat-lich-su-hinh-thanh-va-phat-trien-cua-giao-hoi-phat-giao-hoa-hao-postvongv4mqKL.html
  42. ^ https://www.luatkhoa.com/2019/08/lich-su-thang-tram-va-day-bi-kich-cua-phat-giao-hoa-hao/
  43. ^ https://www.luatkhoa.com/2019/08/lich-su-thang-tram-va-day-bi-kich-cua-phat-giao-hoa-hao/
  44. ^ https://hoahao.org/a280/vai-net-ve-tac-gia-nguyen-long-thanh-nam#:~:text=%C3%94ng%20Nguy%E1%BB%85n%20Long%20t%E1%BB%B1%20Th%C3%A0nh,%C4%90%E1%BA%A1o%20ph%C3%A1p%20v%C3%A0%20D%C3%A2n%20t%E1%BB%99c.
  45. ^ https://dms.luutru.gov.vn/files/ecm/source_files/2017/07/03/mattrantoquoc-104530-030717-75.pdf&ved=2ahUKEwjf3O_b5OyHAxVpsFYBHasYFCQQFnoECCIQAQ&usg=AOvVaw3NbWu3PYENlU35B1bY5QY8[liên kết hỏng]
  46. ^ https://vass.gov.vn/noidung/tintuc/Lists/DaoTaoSauDaiHoc/Attachments/617/Tai%2520lieu%2520tinh%2520than%2520yeu%2520nuoc%2520gan%2520bo%2520dong%2520hanh%2520cung%2520dan%2520toc%2520cua%2520cac%2520ton%2520giao%2520Viet%2520Nam.pdf&ved=2ahUKEwjf3O_b5OyHAxVpsFYBHasYFCQQFnoECB0QAQ&usg=AOvVaw39s_C1d9PoVdnVFAlL8myf[liên kết hỏng]

Tham khảo

Đọc thêm

  • Savani, A. M. Visage et images du Sud Viet-Nam. Saigon: Imprimerie française d'Outre-mer, 1955.
  • Huỳnh Phú Sổ, Sấm Giảng Thi Văn Giáo Lý Toàn Bộ

Xem thêm

Liên kết ngoài

Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Phật_giáo_Hòa_Hảo&oldid=72130103”