Bước tới nội dung

Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Y Quynh Bđăp”

Sửa liên kết
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Duyệt lịch sử tương tác
← Thay đổi trước

ThitxongkhoiAWB (thảo luận | đóng góp)

3 nhóm người dùng
5.338.868 sửa đổi
lùi lại
Nội dung được xóa Nội dung được thêm vào
Trực quanMã wiki
Không có tóm lược sửa đổi
n clean up, replaced: huyện Krông Ana → huyện Krông Ana
 
(Không hiển thị 69 phiên bản của 34 người dùng ở giữa)
Dòng 1: Dòng 1:
{{Không nổi bật|date=tháng 7/2024}}
{{Unbalanced|date=tháng 8 năm 2024}}
{{Thông tin nhân vật
{{Thông tin nhân vật
| tên = Y Quynh Bđăp
| tên = Y Quynh Bđăp
Dòng 6: Dòng 6:
| alt =
| alt =
| ghi chú hình =
| ghi chú hình =
| ngày sinh = {{Ngày sinh và tuổi|1992|05|16}}
| ngày sinh = {{Ngày sinh và tuổi|1992|06|15}}
| nơi sinh = [[Đắk Lắk]]
| nơi sinh = [[Đắk Lắk]]
| cư trú =
| cư trú =
| quốc gia =
| quốc gia = Việt Nam
| tên khác =
| tên khác = Mathew
| dân tộc = [[Người Ê Đê|Êđê]]
| dân tộc = [[Người Ê Đê|Êđê]]
| quốc tịch = Việt Nam
| quốc tịch = Việt Nam
Dòng 16: Dòng 16:
| học vấn = [[Trường Đào tạo nghề Thanh niên dân tộc Đắk Lắk]]
| học vấn = [[Trường Đào tạo nghề Thanh niên dân tộc Đắk Lắk]]
| công việc = Báo cáo viên về nhân quyền
| công việc = Báo cáo viên về nhân quyền
| năm hoạt động =
| năm hoạt động = 2018
| kỷ nguyên =
| kỷ nguyên =
| tuyển dụng =
| tuyển dụng =
Dòng 36: Dòng 36:
| giáo phái =
| giáo phái =
| cáo buộc = ''hoạt động khủng bố''
| cáo buộc = ''hoạt động khủng bố''
| mức phạt = 10 năm tù giam
| mức phạt =
| criminal_status =
| criminal_status =
| vợ (chồng) =
| vợ (chồng) =
Dòng 57: Dòng 57:
| website =
| website =
| footnotes =
| footnotes =
| tên gốc = Y Quynh Bdăp
}}'''Y Quynh Bđăp''' (sinh ngày 16 tháng 5 năm 1992<ref>{{Chú thích web|url=https://the88project.org/profile/612/y-quynh-bdap/|tựa đề=Profile: Y Quynh Bdap - The 88 Project|ngôn ngữ=en-US|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref>) là một người [[Người Êđê|Êđê]] và [[nhà hoạt động nhân quyền]], đấu tranh cho sự tự do tôn giáo của [[người Thượng]] theo [[đạo Tin Lành]] ở [[Tây Nguyên]]<ref name=":4" />, được biết đến là người đồng sáng lập tổ chức xã hội dân sự [[Người Thượng vì Công lý]].<ref>{{Chú thích web|url=https://msfjustice.org/|tựa đề=Montagnards Stand for Justice - MSFJ|ngày=2024-04-25|ngôn ngữ=en-US|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref> Ông bị chính quyền Việt Nam cáo buộc liên quan đến [[Vụ tấn công hai trụ sở Ủy ban nhân dân xã tại Đắk Lắk 2023|vụ tấn công trụ sở chính quyền ở Đắk Lắk năm 2023]] và yêu cầu [[Thái Lan]] dẫn độ ông khi đang tị nạn ở nước này<ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c1667kjygzzo|tựa đề=Quốc tế lo ngại Thái Lan dẫn độ nhà hoạt động Y Quynh Bdap về Việt Nam|ngày=2024-06-14|website=BBC News Tiếng Việt|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref>. Tuy nhiên các tổ chức nhân quyền nghi ngờ sự cáo buộc như vậy là oan ức với mục đích nhằm đàn áp các tổ chức dân sự xã hội ôn hòa, và quan ngại về sự an toàn của ông khi bị dẫn độ về nước.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cyj4m0ek80xo|tựa đề=Quốc tế kêu gọi Thái Lan không dẫn độ ông Y Quynh Bđăp về Việt Nam|ngày=2024-07-04|website=BBC News Tiếng Việt|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref><ref name=":4" /><ref>{{Chú thích web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/07/thailand-montagnard-indigenous-activist-must-not-be-extradited-to-face-torture-in-viet-nam/|tựa đề=Thailand: Montagnard Indigenous activist must not be extradited to face torture in Viet Nam|ngày=2024-07-10|website=Amnesty International|ngôn ngữ=en|ngày truy cập=2024-07-12}}</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.fidh.org/en/issues/human-rights-defenders/thailand-arbitrary-arrest-and-imminent-risk-of-extradition-of|tựa đề=Thailand: Arbitrary arrest and imminent risk of extradition of Vietnamese human rights defender Y Quynh Bdap|website=International Federation for Human Rights|ngôn ngữ=en|ngày truy cập=2024-07-12}}</ref><ref name=":5">{{Chú thích web|url=https://thediplomat.com/2024/06/exiled-montagnard-activist-in-thailand-at-risk-of-deportation-to-vietnam-rights-groups-say/|tựa đề=Exiled Montagnard Activist in Thailand at Risk of Deportation to Vietnam, Rights Groups Say|website=thediplomat.com|ngôn ngữ=en-US|ngày truy cập=2024-07-12}}</ref>
}}'''Y Quynh Bđăp''' (sinh ngày 15 tháng 6 năm 1992<ref name=":8">{{Chú thích web|url=https://the88project.org/profile/612/y-quynh-bdap/|tựa đề=Profile: Y Quynh Bdap - The 88 Project|ngôn ngữ=en-US|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref>) là một [[nhà hoạt động nhân quyền]] người [[Người Êđê|Êđê]], đấu tranh cho sự tự do tôn giáo của [[người Thượng]] theo [[đạo Tin Lành]] ở [[Tây Nguyên]],<ref name=":4" /> được biết đến là người đồng sáng lập tổ chức xã hội dân sự [[Người Thượng vì Công lý]].<ref>{{Chú thích web|url=https://msfjustice.org/|tựa đề=Montagnards Stand for Justice - MSFJ|ngày=2024-04-25|ngôn ngữ=en-US|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref> Ông bị chính quyền Việt Nam cáo buộc liên quan đến [[Vụ tấn công hai trụ sở Ủy ban nhân dân xã tại Đắk Lắk 2023|vụ tấn công trụ sở chính quyền ở Đắk Lắk năm 2023]] và yêu cầu [[Thái Lan]] dẫn độ ông khi đang tị nạn ở nước này.<ref name=":02">{{Chú thích web |ngày=2024-06-14 |tựa đề=Quốc tế lo ngại Thái Lan dẫn độ nhà hoạt động Y Quynh Bdap về Việt Nam |url=https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c1667kjygzzo |ngày truy cập=2024-07-09 |website=BBC News Tiếng Việt |ngôn ngữ=vi}}</ref> Tuy nhiên, các tổ chức nhân quyền nghi ngờ sự cáo buộc như vậy là oan ức với mục đích nhằm đàn áp các tổ chức dân sự xã hội ôn hòa, và quan ngại về sự an toàn của ông khi bị dẫn độ về nước.<ref name=":02" /><ref>{{Chú thích web |ngày=2024-07-10 |tựa đề=Thailand: Montagnard Indigenous activist must not be extradited to face torture in Viet Nam |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/07/thailand-montagnard-indigenous-activist-must-not-be-extradited-to-face-torture-in-viet-nam/ |ngày truy cập=2024-07-12 |website=Amnesty International |ngôn ngữ=en}}</ref><ref>{{Chú thích web |tựa đề=Thailand: Arbitrary arrest and imminent risk of extradition of Vietnamese human rights defender Y Quynh Bdap |url=https://www.fidh.org/en/issues/human-rights-defenders/thailand-arbitrary-arrest-and-imminent-risk-of-extradition-of |ngày truy cập=2024-07-12 |website=International Federation for Human Rights |ngôn ngữ=en}}</ref><ref name=":52">{{Chú thích web |last=Strangio |first=Sebastian |date=2024-06-14 |tựa đề=Exiled Montagnard Activist in Thailand at Risk of Deportation to Vietnam, Rights Groups Say |url=https://thediplomat.com/2024/06/exiled-montagnard-activist-in-thailand-at-risk-of-deportation-to-vietnam-rights-groups-say/ |ngày truy cập=2024-07-12 |website=[[The Diplomat]] |ngôn ngữ=en-US}}</ref><ref>{{Chú thích web |họ= |tên= |tiêu đề=Case of Y Quynh Bdap and U.S. standing up to religious persecution |url=https://www.washingtontimes.com/news/2024/jul/31/case-of-y-quynh-bdap-and-us-standing-up-to-religio/ |url-status=live |ngày truy cập=2025-04-18 |website=The Washington Times |ngôn ngữ=en-US}}</ref> Ngày 30 tháng 11 năm 2025, ông bị dẫn độ về Việt Nam sau khi tòa án Thái Lan phê chuẩn việc dẫn độ ông vào ngày 26 tháng 11 trong cùng năm.<ref name=":5">{{Chú thích web |date=2025-12-01 |title=Thailand extradites a Vietnamese activist despite concerns from rights groups |url=https://apnews.com/article/thailand-vietnam-activist-extradition-bdap-aea1ce468be04d84e676633dfbef8329 |access-date=2026-03-19 |website=AP News |language=en}}</ref>
== Xuất thân và hoạt động ==
== Xuất thân và hoạt động ==
Y Quynh Bđăp là một người người [[Người Êđê|Êđê]] theo đạo [[Tin lành]] trú tại buôn Cuê, xã [[Băng Adrênh]], huyện [[Krông Ana]], tỉnh [[Đắk Lắk]]. Cha của ông là Y Phôn Êban, bị chính quyền Việt Nam cáo buộc tham gia [[FULRO]], lôi kéo người dân biểu tình chống Nhà nước và bị xử phạt 3 năm tù giam<ref name=":1">{{Chú thích web|url=https://cand.com.vn/Ban-tin-113/y-quynh-bdap-ke-pha-hoai-buon-lang-o-tay-nguyen-i694805/|tựa đề=Y Quynh Bdăp, kẻ phá hoại buôn làng ở Tây Nguyên|họ=cand.com.vn|website=Báo Công an Nhân dân điện tử|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref>.
Y Quynh Bđăp là một người người [[Người Êđê|Êđê]] theo đạo [[Tin lành]] trú tại buôn Cuê, xã [[Băng Adrênh]], huyện [[Krông Ana (huyện)|Krông Ana]], tỉnh [[Đắk Lắk]]. Cha của ông là Y Phô Êban, bị chính quyền Việt Nam cáo buộc tham gia [[FULRO]], lôi kéo người dân biểu tình chống Nhà nước và bị xử phạt 3 năm tù giam.<ref name=":1">{{Chú thích web |họ=Văn Thành |date=2023-05-26 |tựa đề=Y Quynh Bdăp, kẻ phá hoại buôn làng ở Tây Nguyên |url=https://cand.com.vn/Ban-tin-113/y-quynh-bdap-ke-pha-hoai-buon-lang-o-tay-nguyen-i694805/ |ngày truy cập=2024-07-09 |website=Báo Công an Nhân dân điện tử |ngôn ngữ=vi}}</ref>
Năm 2009, khi còn là học sinh tại Trường Đào tạo nghề thanh niên dân tộc Đắk Lắk (nay là Cao đẳng Công nghệ Tây Nguyên), ông bị công an tạm giữ vì cáo buộc phát tán ca khúc tuyên truyền cho [[FULRO]] và lôi kéo học sinh tham gia tuyên truyền chống phá nhà nước.<ref name=":1" /> Nhưng theo ông Y Quynh, thì ông đã bị giam giữ và bị tra tấn dã man trong 4 ngày vì đòi công lý và tự do tôn giáo cho người Thượng.<ref name=":2" />
Năm 2009, khi còn là học sinh tại Trường Đào tạo nghề thanh niên dân tộc Đắk Lắk (nay là Cao đẳng Công nghệ Tây Nguyên), ông bị công an tạm giữ vì cáo buộc phát tán ca khúc tuyên truyền cho [[FULRO]] và lôi kéo học sinh tham gia tuyên truyền chống phá nhà nước.<ref name=":1" /> Nhưng theo ông Y Quynh, thì ông đã bị giam giữ và bị tra tấn dã man trong 4 ngày vì đòi công lý và tự do tôn giáo cho người Thượng.<ref name=":2" />
Dòng 66: Dòng 67:
Tháng 2 năm 2012, ông bị công an tỉnh Đắk Lắk bắt tạm giam 5 tháng để điều tra tội "Phá hoại chính sách đoàn kết" theo Điều 87 [[Bộ luật Hình sự (Việt Nam)|Bộ Luật Hình Sự]].<ref name=":1" />
Tháng 2 năm 2012, ông bị công an tỉnh Đắk Lắk bắt tạm giam 5 tháng để điều tra tội "Phá hoại chính sách đoàn kết" theo Điều 87 [[Bộ luật Hình sự (Việt Nam)|Bộ Luật Hình Sự]].<ref name=":1" />
Tháng 12 năm 2013, ông lại bị tạm giữ vì sinh hoạt Hội thánh tư gia.<ref name=":2" /> Theo báo [[Công an nhân dân (báo)|Công an Nhân dân]] thì ông bị đưa ra "kiểm điểm trước dân" vì đã tìm cách xúi giục, lôi kéo bà con chống phá chính quyền.<ref name=":1" />
Tháng 12 năm 2013, ông lại bị tạm giữ vì sinh hoạt Hội thánh tư gia.<ref name=":2">{{Chú thích web |họ=Hải Di Nguyễn |tên= |ngày=2024-03-22 |tựa đề=Phỏng vấn Y Quynh Bdap, người tỵ nạn bị xử vắng mặt án tù 10 năm |url=https://saigonnhonews.com/thoi-su/viet-nam/phong-van-y-quynh-bdap-nguoi-ty-nan-bi-xu-vang-mat-an-tu-10-nam/ |ngày truy cập=2024-07-09 |website=Saigon Nhỏ |ngôn ngữ=en-US}}</ref> Theo báo [[Công an nhân dân (báo)|Công an Nhân dân]] thì ông bị đưa ra "kiểm điểm trước dân" vì đã tìm cách xúi giục, lôi kéo bà con chống phá chính quyền.<ref name=":1" />
Theo ông Y Quynh, thì từ 2016 đến 2018, công an tỉnh Đắk Lắk liên tục thẩm vấn và ngăn cản ông sinh hoạt tôn giáo với Hội thánh Tin lành Đấng Christ vì chính quyền cho rằng hội thánh chưa đăng ký, và ép phải cải đạo và tìm cách bắt giữ ông.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Chú thích web|url=https://saigonnhonews.com/thoi-su/viet-nam/phong-van-y-quynh-bdap-nguoi-ty-nan-bi-xu-vang-mat-an-tu-10-nam/|tựa đề=Phỏng vấn Y Quynh Bdap, người tỵ nạn bị xử vắng mặt án tù 10 năm|họ=Tuan|tên=Khanh|ngày=2024-03-22|website=Saigon Nhỏ|ngôn ngữ=en-US|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref>
Theo ông Y Quynh, thì từ 2016 đến 2018, công an tỉnh Đắk Lắk liên tục thẩm vấn và ngăn cản ông sinh hoạt tôn giáo với Hội thánh Tin lành Đấng Christ vì chính quyền cho rằng hội thánh chưa đăng ký, và ép phải cải đạo và tìm cách bắt giữ ông.<ref name=":2" /><ref name=":9" />
Năm 2016, Bđăp sang Thái Lan dự một cuộc hội thảo về tự do tôn giáo. Khi ông trở về Việt Nam, công an câu lưu ông trong bảy ngày và thẩm vấn về chuyến đi của ông. Sau đó ông bị theo dõi gắt gao, khiến ông phải trốn sang Bangkok vào năm 2018<ref name=":9">{{Chú thích web |date=2025-12-02 |title=Thái Lan: Nhà hoạt động người Thượng bị dẫn độ về Việt Nam |url=https://www.hrw.org/vi/news/2025/12/02/thailand-montagnard-activist-extradited-to-vietnam |access-date=2025-12-02 |website=[[Tổ chức Theo dõi Nhân quyền]] |language=vi}}</ref> và được [[Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn]] cấp quy chế tị nạn tại đây.<ref name=":02" />
Ông [[Tị nạn|tỵ nạn]] tại Thái Lan từ tháng 8 năm 2018 và đã được [[Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn|Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn]] cấp quy chế tị nạn.<ref name=":0" />


Tháng 7 năm 2019, Y Quynh Bđăp cùng với Y Phik Hdok, Y Pher Hdrue, Y Aron Êban và một số người khác sáng lập [[Người Thượng vì Công lý]] có tên tiếng Anh là "Montagnard Stand for Justice - MSFJ" tại Thái Lan và hoạt động tại Mỹ từ tháng 4 năm 2023<ref name=":3">{{Chú thích web|url=https://laichau.gov.vn/tin-tuc-su-kien/chuyen-de/tin-trong-nuoc/thong-bao-ve-hai-to-chuc-khung-nhom-ho-tro-nguoi-thuong-msgi-va-nguoi-thuong-vi-cong-ly-msfj-dang-hoat-dong-o-viet-nam.html|tựa đề=THÔNG BÁO VỀ HAI TỔ CHỨC KHỦNG BỐ: NHÓM HỖ TRỢ NGƯỜI THƯỢNG - MSGI" và "NGƯỜI THƯỢNG VÌ CÔNG LÝ - ...|ngày=2024-03-14|website=laichau.gov.vn|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref>. Tổ chức này bị chính quyền Việt Nam cho là tổ chức ngoại vi của [[Ủy ban cứu Người vượt biển|Uỷ ban cứu trợ Người vượt biển]].<ref name=":1" />
Tháng 7 năm 2019, Y Quynh Bđăp cùng với Y Phik Hdok, Y Pher Hdrue, Y Aron Êban và một số người khác sáng lập [[Người Thượng vì Công lý]] có tên tiếng Anh là "Montagnard Stand for Justice - MSFJ" tại Thái Lan và hoạt động tại Mỹ từ tháng 4 năm 2023.<ref name=":32">{{Chú thích web |ngày=2024-03-14 |tựa đề=THÔNG BÁO VỀ HAI TỔ CHỨC KHỦNG BỐ: NHÓM HỖ TRỢ NGƯỜI THƯỢNG - MSGI" và "NGƯỜI THƯỢNG VÌ CÔNG LÝ - ... |url=https://laichau.gov.vn/tin-tuc-su-kien/chuyen-de/tin-trong-nuoc/thong-bao-ve-hai-to-chuc-khung-nhom-ho-tro-nguoi-thuong-msgi-va-nguoi-thuong-vi-cong-ly-msfj-dang-hoat-dong-o-viet-nam.html |ngày truy cập=2024-07-09 |website=laichau.gov.vn |ngôn ngữ=vi}}</ref> Đây được mô tả là một tổ chức vận động cho quyền tự do tôn giáo và chính trị của người Thượng,<ref name=":52" /> và bị chính quyền Việt Nam cho là tổ chức ngoại vi của [[Ủy ban cứu Người vượt biển|Uỷ ban cứu Người vượt biển]].<ref name=":1" />
== Cáo buộc khủng bố ==
== Vụ tấn công tại Đắk Lắk ==
{{Xem thêm 2|[[Vụ tấn công hai trụ sở Ủy ban nhân dân xã tại Đắk Lắk 2023]]}}
{{Xem thêm 2|[[Vụ tấn công hai trụ sở Ủy ban nhân dân xã tại Đắk Lắk 2023]]}}
Tháng 8 năm 2023, chính phủ Việt Nam đã phát lệnh truy nã và yêu cầu Thái Lan dẫn độ Y Quynh Bđăp với cáo buộc "[[khủng bố]]" liên quan đến [[Vụ tấn công hai trụ sở Ủy ban nhân dân xã tại Đắk Lắk 2023|vụ nổ súng vào trụ sở công an]] ở hai xã [[Ea Tiêu]] và [[Ea Ktur]], huyện [[Cư Kuin]], tỉnh [[Đắk Lắk]] hồi tháng 6 tháng 2023 khiến 9 người tử vong.<ref name=":0" /><ref name=":3" /> Tháng 1 năm 2024, ông Y Quynh đã bị kết án 10 năm tù vắng mặt.<ref name=":0" /> Ngày 6 tháng 3 năm 2024, Bộ Công an Việt Nam chính thức quy cho tổ chức Người Thượng vì Công lý là tổ chức khủng bố.<ref name=":0" />
Tháng 8 năm 2023, Việt Nam đã phát lệnh truy nã và yêu cầu Thái Lan dẫn độ Y Quynh Bđăp với cáo buộc "[[khủng bố]]" liên quan đến [[Vụ tấn công hai trụ sở Ủy ban nhân dân xã tại Đắk Lắk 2023|vụ nổ súng vào trụ sở công an]] ở hai xã [[Ea Tiêu]] và [[Ea Ktur]], huyện [[Cư Kuin]], tỉnh [[Đắk Lắk]] hồi tháng 6 tháng 2023 khiến 9 người tử vong.<ref name=":0">{{Chú thích web|url=https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c1667kjygzzo|tựa đề=Quốc tế lo ngại Thái Lan dẫn độ nhà hoạt động Y Quynh Bdap về Việt Nam|ngày=2024-06-14|website=BBC News Tiếng Việt|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref><ref name=":3">{{Chú thích web|url=https://laichau.gov.vn/tin-tuc-su-kien/chuyen-de/tin-trong-nuoc/thong-bao-ve-hai-to-chuc-khung-nhom-ho-tro-nguoi-thuong-msgi-va-nguoi-thuong-vi-cong-ly-msfj-dang-hoat-dong-o-viet-nam.html|tựa đề=THÔNG BÁO VỀ HAI TỔ CHỨC KHỦNG BỐ: NHÓM HỖ TRỢ NGƯỜI THƯỢNG - MSGI" và "NGƯỜI THƯỢNG VÌ CÔNG LÝ - ...|ngày=2024-03-14|website=laichau.gov.vn|ngôn ngữ=vi|ngày truy cập=2024-07-09}}</ref> Tháng 1 năm 2024, ông Y Quynh đã bị kết án 10 năm tù vắng mặt.<ref name=":0" /> Ngày 6 tháng 3 năm 2024, Bộ Công an Việt Nam chính thức quy cho tổ chức Người Thượng vì Công lý là tổ chức khủng bố.<ref name=":0" /> Tuy nhiên, Y Phic Hdok, đồng sáng lập tổ chức Người Thượng vì Công lý, đã bác bỏ cáo buộc trên, cho rằng tổ chức thường viết báo cáo về vi phạm nhân quyền đối với người dân tộc thiểu số ở khu vực Tây Nguyên và gửi cho [[Liên Hợp Quốc|Liên Hiệp Quốc]] và họ không ủng hộ bạo lực.<ref>{{Chú thích web |ngày=2024-03-06 |tựa đề=Bộ Công an xếp hai nhóm hỗ trợ người Thượng vào tổ chức khủng bố |url=https://www.rfa.org/vietnamese/news/vietnamnews/vietnam-police-name-two-new-terrorist-groups-03062024075055.html |url-status=live |website=Đài Á Châu Tự do}}</ref> Bản thân ông Y Quynh Bđăp cũng phủ nhận cáo buộc này.<ref name=":6">{{Chú thích web |last=Saksornchai |first=Jintamas |date=2025-12-01 |title=Thailand extradites a Vietnamese activist despite concerns from rights groups |url=https://apnews.com/article/thailand-vietnam-activist-extradition-bdap-aea1ce468be04d84e676633dfbef8329 |access-date=2025-12-02 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Chú thích báo |date=2025-11-30 |title=Ông Y Quynh Bđắp bị dẫn độ về nước, quốc tế nói Thái Lan nhượng bộ trước áp lực của Đảng Cộng sản Việt Nam |url=https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c4gp09pn8w2o |access-date=2025-12-02 |work=BBC News tiếng Việt |language=vi}}</ref>
⚫
Ngày 11 tháng 6 năm 2024, Y Quynh Bđăp bị cảnh sát Thái Lan bắt sau khi phỏng vấn với đại sứ quán Canada về đơn xin tị nạn của ông tại nước này.<ref>{{Chú thích báo |author=Onnucha Hutasingh |first= |title=Vietnamese dissident's arrest raises alarm |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2811121/vietnamese-dissidents-arrest-raises-alarm |access-date=2024-07-12}}</ref> Ông bị giam giữ tại nhà tù Remand ở Bangkok để chờ xét xử xem ông có bị dẫn độ về Việt Nam hay không.<ref name=":4">{{Chú thích web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/07/experts-alarmed-possible-extradition-refugee-and-human-rights-defender-y|tựa đề=Experts alarmed by possible extradition of refugee and human rights defender Y Quynh Bdap from Thailand to Vietnam|ngày=2024-07-04|website=Office of the High Commissioner for Human Rights|url-status=live}}</ref><ref name=":0" /> Ngày 25 tháng 12 năm 2024, tòa án thành phố Bangkok trả tự do cho ông trong vụ án nhập cư trái phép không liên quan, tuy nhiên BBC Tiếng Việt cho rằng ông vẫn bị giam giữ trong vụ án dẫn độ và rằng ông vẫn có khả năng bị dẫn độ về Việt Nam.<ref>{{Chú thích web |date=2024-12-28 |title=Tòa Thái Lan tuyên 'trả tự do', Y Quynh Bđăp vẫn bị giam và đối mặt nguy cơ dẫn độ |url=https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c89x5vl3kdyo |access-date=2025-09-26 |website=BBC News Tiếng Việt |language=vi}}</ref>
Tuy nhiên theo ông Y Phic Hdok, người cùng với Y Quynh Bdap đồng sáng lập tổ chức Người Thượng vì Công lý, nói rằng tổ chức thường viết báo cáo về vi phạm nhân quyền đối với người dân tộc thiểu số ở khu vực Tây Nguyên và gửi cho [[Liên Hợp Quốc|Liên Hiệp Quốc]]. Ông Y Phic Hdok bác bỏ cáo buộc khủng bố và khẳng định nhóm của ông chỉ hoạt động một cách ôn hòa.<ref>{{Chú thích web|url=https://www.rfa.org/vietnamese/news/vietnamnews/vietnam-police-name-two-new-terrorist-groups-03062024075055.html|tựa đề=Bộ Công an xếp hai nhóm hỗ trợ người Thượng vào tổ chức khủng bố|ngày=2024-03-06|url-status=live}}</ref>


⚫
Các chuyên gia của các tổ chức nhân quyền cho rằng cho rằng tổ chức phi chính phủ Người Thượng vì Công lý đã bị chính phủ Việt Nam liệt vào danh sách một tổ chức khủng bố một cách oan ức và nêu lên mối lo ngại về khả năng một người Thượng đang bị giam giữ ở Việt Nam đã bị tra tấn đến chết vào tháng 3 năm 2024.<ref name=":02" /> Ngày 14 tháng 6 năm 2024, tổ chức [[Tổ chức Theo dõi Nhân quyền|Theo dõi Nhân quyền]] ra thông cáo cho rằng họ không có thông tin về khả năng Y Quynh Bđăp có liên quan đến vụ nổ súng nói trên, "nhưng đặc biệt quan ngại về sự an toàn của ông và việc ông bị xét xử không công bằng ở Việt Nam".<ref name=":02" /><ref name=":52" /><ref>{{Chú thích web |tiêu đề=Thailand: Court ruling puts human rights defender in danger if extradited to Viet Nam, say experts |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/10/thailand-court-ruling-puts-human-rights-defender-danger-if-extradited-viet |ngày truy cập=2025-04-18 |website=OHCHR |ngôn ngữ=en}}</ref>
⚫
Ngày 11 tháng 6 năm 2024, Y Quynh Bđăp bị cảnh sát Thái Lan bắt sau khi phỏng vấn với đại sứ quán Canada về đơn xin tị nạn của ông tại nước này.<ref>{{Chú thích báo|last=Limited|first=Bangkok Post Public Company|title=Vietnamese dissident’s arrest raises alarm|language=en|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2811121/vietnamese-dissidents-arrest-raises-alarm|access-date=2024-07-12}}</ref> Ông bị giam giữ tại nhà tù Remand ở Bangkok để chờ xét xử xem ông có bị dẫn độ về Việt Nam hay không.<ref name=":4">{{Chú thích web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2024/07/experts-alarmed-possible-extradition-refugee-and-human-rights-defender-y|tựa đề=Experts alarmed by possible extradition of refugee and human rights defender Y Quynh Bdap from Thailand to Vietnam|ngày=2024-07-04|website=Office of the High Commissioner for Human Rights|url-status=live}}</ref><ref name=":0" />


Ngày 26 tháng 11 năm 2025, tòa án phúc thẩm Thái Lan đã phê chuẩn việc dẫn độ ông Y Quynh Bđăp về Việt Nam, kết luận rằng tội danh mà ông Bđắp bị kết án tại Việt Nam không mang tính chất chính trị và do đó đáp ứng các điều kiện để dẫn độ. Tòa cũng cho biết rằng "không đủ bằng chứng để chứng minh rằng ông ấy sẽ gặp nguy cơ bị tra tấn hoặc bị cưỡng bức mất tích".<ref>{{Chú thích báo |date=2025-11-29 |title=Chính phủ Thái bị tố thỏa hiệp với Việt Nam khi tòa phê chuẩn dẫn độ ông Y Quynh Bđắp |url=https://www.bbc.com/vietnamese/articles/clyd4l4zw3go |access-date=2025-12-02 |work=BBC News tiếng Việt |language=vi}}</ref> Ông bị dẫn độ về Việt Nam vào ngày 28 tháng 11. Theo luật sư của Bđăp, tung tích của ông sau khi bị dẫn độ chưa được biết đến,<ref name=":6" /> đồng thời cho biết Bđăp "không thể sống sót với 10 năm tù ở Việt Nam."<ref name=":7" />
⚫
Các chuyên gia của các tổ chức nhân quyền cho rằng cho rằng tổ chức phi chính phủ Người Thượng vì Công lý đã bị chính phủ Việt Nam liệt vào danh sách một tổ chức khủng bố một cách oan ức và nêu lên mối lo ngại về khả năng một người Thượng đang bị giam giữ ở Việt Nam đã bị tra tấn đến chết vào tháng 3/2024.<ref name=":0" /> Ngày 14 tháng 6 năm 2024, tổ chức [[Tổ chức Theo dõi Nhân quyền|Theo dõi Nhân quyền]] ra thông cáo cho rằng họ không có thông tin về khả năng Y Quynh Bđăp có liên quan đến vụ nổ súng nói trên, "nhưng đặc biệt quan ngại về sự an toàn của ông và việc ông bị xét xử không công bằng ở Việt Nam".<ref name=":0" /><ref name=":5" />

Ngày 30 tháng 11 năm 2025, ông bị dẫn độ về Việt Nam.<ref name=":5" />

Tối ngày 29 tháng 12, báo''[[Đài Truyền hình Việt Nam|VTV]] Online'' đăng bài viết về việc dẫn độ Y Quynh Bđăp về Việt Nam, trong đó có video ông “nhận tội” và cuộc sống trong tù của ông.<ref>{{Chú thích web |last=baodientuvtv |date=2025-12-29 |title=Dẫn độ Y Quynh Bdap - đối tượng cầm đầu vụ khủng bố tại Đắk Lắk |url=https://vtv.vn/dan-do-y-quynh-bdap-doi-tuong-cam-dau-vu-khung-bo-tai-dak-lak-1002512292241224.htm |access-date=2026-03-19 |website=BAO DIEN TU VTV |language=vi}}</ref>
== Chú thích ==
== Chú thích ==
{{tham khảo|30em}}
{{tham khảo|30em}}
{{thời gian sống|1992}}
{{thời gian sống|1992}}

[[Thể loại:Nhà hoạt động nhân quyền Việt Nam]]
[[Thể loại:Nhà hoạt động nhân quyền Việt Nam]]
[[Thể loại:Người Ê Đê]]
[[Thể loại:Người Ê Đê]]

Bản mới nhất lúc 05:27, ngày 23 tháng 3 năm 2026

Y Quynh Bđăp
Sinh15 tháng 6, 1992 (33 tuổi)
Đắk Lắk
Quốc tịchViệt Nam
Tên khácMathew
Dân tộcÊđê
Trường lớpTrường Đào tạo nghề Thanh niên dân tộc Đắk Lắk
Nghề nghiệpBáo cáo viên về nhân quyền
Năm hoạt động2018
Nổi tiếng vìNhà hoạt động nhân quyền cho người thiểu số ở Việt Nam, bị truy nã quốc tế vì cáo buộc khủng bố
Quê quánĐắk Lắk
Tôn giáoTin Lành
Cáo buộc hình sựhoạt động khủng bố

Y Quynh Bđăp (sinh ngày 15 tháng 6 năm 1992[1]) là một nhà hoạt động nhân quyền người Êđê, đấu tranh cho sự tự do tôn giáo của người Thượng theo đạo Tin Lành ở Tây Nguyên,[2] được biết đến là người đồng sáng lập tổ chức xã hội dân sự Người Thượng vì Công lý.[3] Ông bị chính quyền Việt Nam cáo buộc liên quan đến vụ tấn công trụ sở chính quyền ở Đắk Lắk năm 2023 và yêu cầu Thái Lan dẫn độ ông khi đang tị nạn ở nước này.[4] Tuy nhiên, các tổ chức nhân quyền nghi ngờ sự cáo buộc như vậy là oan ức với mục đích nhằm đàn áp các tổ chức dân sự xã hội ôn hòa, và quan ngại về sự an toàn của ông khi bị dẫn độ về nước.[4][5][6][7][8] Ngày 30 tháng 11 năm 2025, ông bị dẫn độ về Việt Nam sau khi tòa án Thái Lan phê chuẩn việc dẫn độ ông vào ngày 26 tháng 11 trong cùng năm.[9]

Xuất thân và hoạt động Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Y Quynh Bđăp”

Y Quynh Bđăp là một người người Êđê theo đạo Tin lành trú tại buôn Cuê, xã Băng Adrênh, huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk. Cha của ông là Y Phô Êban, bị chính quyền Việt Nam cáo buộc tham gia FULRO, lôi kéo người dân biểu tình chống Nhà nước và bị xử phạt 3 năm tù giam.[10]

Năm 2009, khi còn là học sinh tại Trường Đào tạo nghề thanh niên dân tộc Đắk Lắk (nay là Cao đẳng Công nghệ Tây Nguyên), ông bị công an tạm giữ vì cáo buộc phát tán ca khúc tuyên truyền cho FULRO và lôi kéo học sinh tham gia tuyên truyền chống phá nhà nước.[10] Nhưng theo ông Y Quynh, thì ông đã bị giam giữ và bị tra tấn dã man trong 4 ngày vì đòi công lý và tự do tôn giáo cho người Thượng.[11]

Tháng 2 năm 2012, ông bị công an tỉnh Đắk Lắk bắt tạm giam 5 tháng để điều tra tội "Phá hoại chính sách đoàn kết" theo Điều 87 Bộ Luật Hình Sự.[10]

Tháng 12 năm 2013, ông lại bị tạm giữ vì sinh hoạt Hội thánh tư gia.[11] Theo báo Công an Nhân dân thì ông bị đưa ra "kiểm điểm trước dân" vì đã tìm cách xúi giục, lôi kéo bà con chống phá chính quyền.[10]

Theo ông Y Quynh, thì từ 2016 đến 2018, công an tỉnh Đắk Lắk liên tục thẩm vấn và ngăn cản ông sinh hoạt tôn giáo với Hội thánh Tin lành Đấng Christ vì chính quyền cho rằng hội thánh chưa đăng ký, và ép phải cải đạo và tìm cách bắt giữ ông.[11][12]

Năm 2016, Bđăp sang Thái Lan dự một cuộc hội thảo về tự do tôn giáo. Khi ông trở về Việt Nam, công an câu lưu ông trong bảy ngày và thẩm vấn về chuyến đi của ông. Sau đó ông bị theo dõi gắt gao, khiến ông phải trốn sang Bangkok vào năm 2018[12] và được Cao ủy Liên Hợp Quốc về Người tị nạn cấp quy chế tị nạn tại đây.[4]

Tháng 7 năm 2019, Y Quynh Bđăp cùng với Y Phik Hdok, Y Pher Hdrue, Y Aron Êban và một số người khác sáng lập Người Thượng vì Công lý có tên tiếng Anh là "Montagnard Stand for Justice - MSFJ" tại Thái Lan và hoạt động tại Mỹ từ tháng 4 năm 2023.[13] Đây được mô tả là một tổ chức vận động cho quyền tự do tôn giáo và chính trị của người Thượng,[7] và bị chính quyền Việt Nam cho là tổ chức ngoại vi của Uỷ ban cứu Người vượt biển.[10]

Vụ tấn công tại Đắk Lắk Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Y Quynh Bđăp”

Xem thêm: Vụ tấn công hai trụ sở Ủy ban nhân dân xã tại Đắk Lắk 2023

Tháng 8 năm 2023, Việt Nam đã phát lệnh truy nã và yêu cầu Thái Lan dẫn độ Y Quynh Bđăp với cáo buộc "khủng bố" liên quan đến vụ nổ súng vào trụ sở công an ở hai xã Ea Tiêu và Ea Ktur, huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk hồi tháng 6 tháng 2023 khiến 9 người tử vong.[14][15] Tháng 1 năm 2024, ông Y Quynh đã bị kết án 10 năm tù vắng mặt.[14] Ngày 6 tháng 3 năm 2024, Bộ Công an Việt Nam chính thức quy cho tổ chức Người Thượng vì Công lý là tổ chức khủng bố.[14] Tuy nhiên, Y Phic Hdok, đồng sáng lập tổ chức Người Thượng vì Công lý, đã bác bỏ cáo buộc trên, cho rằng tổ chức thường viết báo cáo về vi phạm nhân quyền đối với người dân tộc thiểu số ở khu vực Tây Nguyên và gửi cho Liên Hiệp Quốc và họ không ủng hộ bạo lực.[16] Bản thân ông Y Quynh Bđăp cũng phủ nhận cáo buộc này.[17][18]

Ngày 11 tháng 6 năm 2024, Y Quynh Bđăp bị cảnh sát Thái Lan bắt sau khi phỏng vấn với đại sứ quán Canada về đơn xin tị nạn của ông tại nước này.[19] Ông bị giam giữ tại nhà tù Remand ở Bangkok để chờ xét xử xem ông có bị dẫn độ về Việt Nam hay không.[2][14] Ngày 25 tháng 12 năm 2024, tòa án thành phố Bangkok trả tự do cho ông trong vụ án nhập cư trái phép không liên quan, tuy nhiên BBC Tiếng Việt cho rằng ông vẫn bị giam giữ trong vụ án dẫn độ và rằng ông vẫn có khả năng bị dẫn độ về Việt Nam.[20]

Các chuyên gia của các tổ chức nhân quyền cho rằng cho rằng tổ chức phi chính phủ Người Thượng vì Công lý đã bị chính phủ Việt Nam liệt vào danh sách một tổ chức khủng bố một cách oan ức và nêu lên mối lo ngại về khả năng một người Thượng đang bị giam giữ ở Việt Nam đã bị tra tấn đến chết vào tháng 3 năm 2024.[4] Ngày 14 tháng 6 năm 2024, tổ chức Theo dõi Nhân quyền ra thông cáo cho rằng họ không có thông tin về khả năng Y Quynh Bđăp có liên quan đến vụ nổ súng nói trên, "nhưng đặc biệt quan ngại về sự an toàn của ông và việc ông bị xét xử không công bằng ở Việt Nam".[4][7][21]

Ngày 26 tháng 11 năm 2025, tòa án phúc thẩm Thái Lan đã phê chuẩn việc dẫn độ ông Y Quynh Bđăp về Việt Nam, kết luận rằng tội danh mà ông Bđắp bị kết án tại Việt Nam không mang tính chất chính trị và do đó đáp ứng các điều kiện để dẫn độ. Tòa cũng cho biết rằng "không đủ bằng chứng để chứng minh rằng ông ấy sẽ gặp nguy cơ bị tra tấn hoặc bị cưỡng bức mất tích".[22] Ông bị dẫn độ về Việt Nam vào ngày 28 tháng 11. Theo luật sư của Bđăp, tung tích của ông sau khi bị dẫn độ chưa được biết đến,[17] đồng thời cho biết Bđăp "không thể sống sót với 10 năm tù ở Việt Nam."[18]

Ngày 30 tháng 11 năm 2025, ông bị dẫn độ về Việt Nam.[9]

Tối ngày 29 tháng 12, báoVTV Online đăng bài viết về việc dẫn độ Y Quynh Bđăp về Việt Nam, trong đó có video ông “nhận tội” và cuộc sống trong tù của ông.[23]

Chú thích Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Y Quynh Bđăp”

  1. ^ "Profile: Y Quynh Bdap - The 88 Project" (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2024.
  2. ^ a b "Experts alarmed by possible extradition of refugee and human rights defender Y Quynh Bdap from Thailand to Vietnam". Office of the High Commissioner for Human Rights. ngày 4 tháng 7 năm 2024.
  3. ^ "Montagnards Stand for Justice - MSFJ" (bằng tiếng Anh). ngày 25 tháng 4 năm 2024. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2024.
  4. ^ a b c d e "Quốc tế lo ngại Thái Lan dẫn độ nhà hoạt động Y Quynh Bdap về Việt Nam". BBC News Tiếng Việt. ngày 14 tháng 6 năm 2024. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2024.
  5. ^ "Thailand: Montagnard Indigenous activist must not be extradited to face torture in Viet Nam". Amnesty International (bằng tiếng Anh). ngày 10 tháng 7 năm 2024. Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2024.
  6. ^ "Thailand: Arbitrary arrest and imminent risk of extradition of Vietnamese human rights defender Y Quynh Bdap". International Federation for Human Rights (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2024.
  7. ^ a b c Strangio, Sebastian (ngày 14 tháng 6 năm 2024). "Exiled Montagnard Activist in Thailand at Risk of Deportation to Vietnam, Rights Groups Say". The Diplomat (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2024.
  8. ^ "Case of Y Quynh Bdap and U.S. standing up to religious persecution". The Washington Times (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2025.
  9. ^ a b "Thailand extradites a Vietnamese activist despite concerns from rights groups". AP News (bằng tiếng Anh). ngày 1 tháng 12 năm 2025. Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2026.
  10. ^ a b c d e Văn Thành (ngày 26 tháng 5 năm 2023). "Y Quynh Bdăp, kẻ phá hoại buôn làng ở Tây Nguyên". Báo Công an Nhân dân điện tử. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2024.
  11. ^ a b c Hải Di Nguyễn (ngày 22 tháng 3 năm 2024). "Phỏng vấn Y Quynh Bdap, người tỵ nạn bị xử vắng mặt án tù 10 năm". Saigon Nhỏ (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2024.
  12. ^ a b "Thái Lan: Nhà hoạt động người Thượng bị dẫn độ về Việt Nam". Tổ chức Theo dõi Nhân quyền. ngày 2 tháng 12 năm 2025. Truy cập ngày 2 tháng 12 năm 2025.
  13. ^ "THÔNG BÁO VỀ HAI TỔ CHỨC KHỦNG BỐ: NHÓM HỖ TRỢ NGƯỜI THƯỢNG - MSGI" và "NGƯỜI THƯỢNG VÌ CÔNG LÝ - ..." laichau.gov.vn. ngày 14 tháng 3 năm 2024. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2024.
  14. ^ a b c d "Quốc tế lo ngại Thái Lan dẫn độ nhà hoạt động Y Quynh Bdap về Việt Nam". BBC News Tiếng Việt. ngày 14 tháng 6 năm 2024. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2024.
  15. ^ "THÔNG BÁO VỀ HAI TỔ CHỨC KHỦNG BỐ: NHÓM HỖ TRỢ NGƯỜI THƯỢNG - MSGI" và "NGƯỜI THƯỢNG VÌ CÔNG LÝ - ..." laichau.gov.vn. ngày 14 tháng 3 năm 2024. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2024.
  16. ^ "Bộ Công an xếp hai nhóm hỗ trợ người Thượng vào tổ chức khủng bố". Đài Á Châu Tự do. ngày 6 tháng 3 năm 2024.
  17. ^ a b Saksornchai, Jintamas (ngày 1 tháng 12 năm 2025). "Thailand extradites a Vietnamese activist despite concerns from rights groups". AP News (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 2 tháng 12 năm 2025.
  18. ^ a b "Ông Y Quynh Bđắp bị dẫn độ về nước, quốc tế nói Thái Lan nhượng bộ trước áp lực của Đảng Cộng sản Việt Nam". BBC News tiếng Việt. ngày 30 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 2 tháng 12 năm 2025.
  19. ^ Onnucha Hutasingh. "Vietnamese dissident's arrest raises alarm". Bangkok Post (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2024.
  20. ^ "Tòa Thái Lan tuyên 'trả tự do', Y Quynh Bđăp vẫn bị giam và đối mặt nguy cơ dẫn độ". BBC News Tiếng Việt. ngày 28 tháng 12 năm 2024. Truy cập ngày 26 tháng 9 năm 2025.
  21. ^ "Thailand: Court ruling puts human rights defender in danger if extradited to Viet Nam, say experts". OHCHR (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2025.
  22. ^ "Chính phủ Thái bị tố thỏa hiệp với Việt Nam khi tòa phê chuẩn dẫn độ ông Y Quynh Bđắp". BBC News tiếng Việt. ngày 29 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 2 tháng 12 năm 2025.
  23. ^ baodientuvtv (ngày 29 tháng 12 năm 2025). "Dẫn độ Y Quynh Bdap - đối tượng cầm đầu vụ khủng bố tại Đắk Lắk". BAO DIEN TU VTV. Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2026.
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Y_Quynh_Bđăp&oldid=74880478”