Wikipedia:Thời báo/15-07-2025/Biên tập
Wikipedia tiếng Việt xoay xở ra sao trước những thay đổi hành chính dồn dập?
Làn sóng sáp nhập hành chính 2024–2025
Trong giai đoạn 2024–2025, chính phủ Việt Nam triển khai một loạt quyết định sáp nhập tỉnh và đơn vị hành chính cấp huyện/xã. Những thay đổi này xuất phát từ chủ trương tinh gọn bộ máy, tiết kiệm ngân sách và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Theo đó, hàng loạt địa phương như sáp nhập Cao Bằng – Bắc Kạn, Hà Tĩnh – Quảng Bình, Quảng Trị – Thừa Thiên Huế… được hợp nhất, kèm theo việc đổi tên, điều chỉnh đơn vị cấp huyện/xã, và phân bổ lại địa giới.
Mặc dù các quyết định được ban hành với hiệu lực pháp lý rõ ràng, việc cập nhật thông tin trên Wikipedia tiếng Việt lại không hề đơn giản.
Viết lại cả bản đồ tri thức
Một trong những đặc thù của Wikipedia là mỗi tỉnh/thành đều có bài viết riêng, kèm theo hàng trăm bài con liên quan như huyện, xã, di tích, nhân vật, địa lý tự nhiên, văn hóa – thậm chí cả biển số xe và mã hành chính. Khi hai tỉnh được sáp nhập, cộng đồng không chỉ cần sửa tiêu đề bài viết chính, mà còn phải:
- Điều chỉnh hộp thông tin và các thông số bản đồ,
- Sửa đổi danh sách đơn vị hành chính trực thuộc,
- Rà soát hàng trăm liên kết đến bài cũ,
- Phân loại lại thể loại bài viết,
- Và đặc biệt là giải quyết các tranh cãi về tên gọi mới và mô tả hành chính.
Tất cả điều này đòi hỏi một khối lượng công việc đồ sộ, trong khi cộng đồng Wikipedia tiếng Việt vẫn đang hoạt động với số lượng thành viên tích cực có hạn, chỉ khoảng 400–500 người mỗi tháng, và số thành viên chuyên theo dõi các bài địa lý chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Một phương án được cộng đồng thông qua
Trước những lo ngại về tính thống nhất và khối lượng sửa đổi khổng lồ, một đề xuất đã được đưa ra và nhận được sự đồng thuận rõ rệt trong cộng đồng, do thành viên Nguyễn Hữu Dụng khởi xướng. Phương án này đề ra các nguyên tắc rõ ràng để xử lý bài viết liên quan đến sáp nhập hành chính, áp dụng từ sau ngày các thay đổi chính thức có hiệu lực (từ 1 tháng 7 năm 2025):
- Không di chuyển bài cho đến khi các thay đổi có hiệu lực pháp lý.
- Cấp tỉnh: Nếu tỉnh mới mang tên cũ, giữ bài và cập nhật nội dung. Nếu tỉnh cũ không còn tồn tại, giữ nguyên bài và ghi rõ đó là tỉnh cũ; đổi tên thành "Tên (tỉnh)" nếu cần tránh trùng lặp.
- Cấp huyện: Nếu đơn vị không còn tồn tại, giữ nguyên tên bài nếu không trùng, nếu trùng thì thêm hậu tố "(huyện)", "(quận)", "(thị xã)", v.v. Nếu đơn vị còn tồn tại nhưng bị nhập, cập nhật lại nội dung và bổ sung nguồn.
- Cấp xã: Nếu địa danh tiếp tục tồn tại, cập nhật nội dung theo đơn vị mới. Nếu địa danh mới chưa có bài, tạo bài mới. Nếu xã/phường/thị trấn không còn tồn tại, ghi rõ điều này và đổi tên bài nếu có mâu thuẫn.
- Phương án này được đánh giá là thực dụng, dễ thực hiện, và giữ được lịch sử nội dung – đồng thời tránh được sự chồng chéo và tranh cãi trong việc xác định bài nào kế thừa bài nào.
Dự án Hành chính Việt Nam – Những người giữ nền móng kiến thức địa lý
Một yếu tố quan trọng giúp Wikipedia tiếng Việt có thể theo kịp được với những thay đổi hành chính dồn dập là nhờ sự tồn tại và hoạt động liên tục của Dự án Hành chính Việt Nam – một nhóm thành viên chuyên tâm với chủ đề hành chính, địa giới và phân cấp quản lý nhà nước.
Trong nhiều năm qua, các thành viên dự án này đã chuẩn hóa cấu trúc bài viết về các đơn vị hành chính, xây dựng bản mẫu thống nhất, thu thập và lưu trữ thông tin từ các văn bản pháp lý như nghị quyết của Quốc hội, quyết định của Thủ tướng và các thông tư liên quan. Khi đợt sáp nhập năm 2025 được triển khai, chính họ là những người đầu tiên tổng hợp, phân tích và gợi ý phương án xử lý bài viết sao cho nhất quán và chính xác nhất.
Dù lực lượng không đông, các thành viên dự án đã đóng vai trò như xương sống kỹ thuật và nội dung cho mảng hành chính địa lý, giúp các bảo quản viên, điều phối viên và cộng đồng rộng hơn có thể cập nhật bài viết dựa trên nền tảng rõ ràng. Nhờ vậy, việc chuyển đổi các bài viết sang hệ thống đơn vị mới trở nên khả thi và có định hướng cụ thể, thay vì rơi vào cảnh mạnh ai nấy làm.
Địa giới mới – bản đồ cũ
Wikipedia tiếng Việt thường sử dụng bản đồ hành chính và bản đồ vệ tinh từ Wikimedia Commons, nhiều trong số đó được tạo thủ công bằng phần mềm mã nguồn mở như Inkscape. Khi có thay đổi địa giới, các bản đồ này phải vẽ lại hoàn toàn, đòi hỏi thành viên có chuyên môn đồ họa và hiểu cấu trúc SVG.
Tuy nhiên, việc cập nhật thường bị trì hoãn vì thiếu người thực hiện, hoặc vì tài liệu bản đồ chính thức từ Nhà nước không được công bố đầy đủ. Điều này dẫn đến hiện tượng "bài mới – bản đồ cũ", gây nhầm lẫn cho người đọc.
Khó khăn từ nhân sự: ít người cập nhật, nhiều người soi lỗi
Việc cập nhật thông tin hành chính thường rơi vào tay một vài thành viên có kinh nghiệm và am hiểu pháp lý – trong khi số lượng này rất hạn chế. Một số người nhiệt tình cập nhật nhưng lại bị chỉ trích vì thiếu nguồn, diễn giải sai tinh thần văn bản, hoặc dùng thuật ngữ không nhất quán với hệ thống bài viết cũ. Không ít thành viên vì áp lực đó mà ngại tham gia, hoặc tránh hoàn toàn các chủ đề địa lý – hành chính. Điều này khiến công việc dồn lên vai một số ít người, kéo dài quá trình cập nhật.
Kết luận
Việc cập nhật Wikipedia theo kịp thực tế sáp nhập tỉnh không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là một bài toán cộng đồng, đòi hỏi sự phối hợp, tinh thần thiện chí và tôn trọng lẫn nhau giữa các thành viên. Trong khi bộ máy hành chính nhà nước có thể sáp nhập bằng một quyết định, thì trên Wikipedia – việc "sáp nhập" bài viết, kiến thức và cộng đồng lại là cả một quá trình lâu dài, tỉ mỉ và đầy thách thức.
Dẫu vậy, chính từ những nỗ lực âm thầm này, hàng triệu người đọc mỗi ngày vẫn có thể tra cứu thông tin chính xác, cập nhật và trung lập – điều làm nên giá trị lâu dài của Wikipedia tiếng Việt.
Bình luận về bài viết này