Wikipedia:Cách viết tóm tắt cốt truyện

Một bài viết bách khoa trên Wikipedia về một tác phẩm hư cấu thường có đề mục tóm tắt cốt truyện, nhưng không bao giờ chỉ tập trung vào mỗi phần này. Đề mục tóm tắt cốt truyện trong bài đóng vai trò giúp người đọc hiểu các nội dung bình luận và phân tích dựa trên những nguồn đáng tin cậy được chú thích trong bài. Nội dung tóm tắt tác phẩm vừa phải đầy đủ vừa phải đảm bảo ngắn gọn, dễ đọc, dễ hiểu.

Những gì không phải là tóm tắt cốt truyện

Phần tóm tắt cốt truyện trên Wikipedia không phải là nơi để bạn kể lại từng cảnh quay hay mọi khoảnh khắc nhỏ lẻ của câu chuyện, cũng không nhằm mục đích tái hiện trải nghiệm khi thưởng thức tác phẩm gốc. Nhiều độc giả tìm đến bài viết vì họ chưa hiểu rõ nội dung tác phẩm. Do đó, nếu phần tóm tắt chỉ đơn thuần lặp lại những gì họ đã xem hoặc đọc thì sẽ khó giúp họ nắm bắt được nội dung mới hơn phía sau.

Các thành viên cũng không được miêu tả tác động cảm xúc của tác phẩm thông qua phần tóm tắt, bởi Wikipedia không phải là nơi để lưu trữ thay thế cho chính tác phẩm gốc.

Cách trình bày tóm tắt cốt truyện

Trong các bài viết Wikipedia, phần tóm tắt cốt truyện thường được đặt trong một mục riêng (thường là đề mục cấp 2 == Nội dung == hoặc == Tóm tắt ==). Theo thông lệ biên soạn, phần này nên được viết bằng lối diễn đạt hiện tại trong tiếng Việt để phản ánh trải nghiệm của người đọc khi họ "đang" theo dõi diễn biến của tác phẩm. Các từ chỉ thời gian sau chủ ngữ như "sẽ" hoặc "đã" chỉ nên dùng khi thực sự cần thiết để hé lộ sự kiện tương lai hoặc mô tả tình tiết trong quá khứ. Nếu muốn đoạn tóm tắt rõ ràng hơn, bạn có thể điều chỉnh trật tự sự kiện so với nguyên tác ở mức hợp lý. Thành viên có thể đề cập đến các chi tiết tiền truyện trước khi đoạn này xuất hiện trong mạch truyện chính, hoặc có thể bỏ qua việc mô tả ngay từ đầu những cảnh mở màn theo kiểu "bắt đầu vào giữa sự việc lớn" (in medias res). Khi trình bày không theo thứ tự thời gian, hãy sử dụng các cụm từ dẫn dắt như "trong khi đó...", "về phía nhân vật A...", "câu chuyện bắt đầu tại...", "câu chuyện quay trở lại..." hoặc "câu chuyện chuyển đến..." để giúp người đọc dễ theo dõi hơn.

Ngoài ra, phần tóm tắt cốt truyện không nên chứa bình luận dưới góc nhìn người thưởng thức. Mọi nội dung không trực tiếp mô tả diễn biến câu chuyện phải được chú thích từ các nguồn thứ cấp đáng tin cậy.

Cần lược bỏ những gì trong tóm tắt cốt truyện

Michelangelo được cho là đã tạo ra bức tượng David bằng cách "lấy một khối đá cẩm thạch và đẽo bỏ tất cả những gì không phải là David". Tương tự, việc viết tóm tắt cốt truyện cũng là một quá trình lược bỏ những phần thừa thãi của một tác phẩm dài. Vấn đề đặt ra là: bạn sẽ giữ lại những gì và bỏ đi những gì?

Cấu trúc cơ bản của nhiều cốt truyện thường có một phần giữa kéo dài (có thể là những lúc các nhân vật liên tục gặp rắc rối) trước khi đưa người thưởng thức đến tình tiết cao trào. Mặc dù những sự kiện này có thể thú vị khi đọc hoặc xem nhưng lại thường khiến bản tóm tắt trở nên dài dòng với nhiều chi tiết thừa thãi và lặp lại. Việc loại bỏ những chi tiết ít quan trọng giúp bản tóm tắt trở nên gọn gàng và dễ hiểu hơn. Do đó, bạn hãy tập trung vào các nhịp điệu chính của câu chuyện thay vì miêu tả tỉ mỉ từng sự kiện. Thường là bạn chỉ cần nêu thật ngắn gọn quá trình từ tình huống A đến B, và mạnh dạn bỏ qua việc giải thích A "làm sao" dẫn đến B bằng chuỗi sự kiện phụ hay thậm chí cả tuyến truyện phụ để A đến B. Đây là cách hiệu quả để người đọc nắm được cốt truyện mà không bị rối thông tin.

Tuy nhiên, một số chi tiết quan trọng vẫn phải được giữ lại. Nếu phần tóm tắt sử thi Odyssey mà viết theo kiểu "Odysseus, trên đường trở về nhà từ Chiến tranh Troy, đã trải qua nhiều cuộc phiêu lưu mà chàng dùng trí thông minh để thoát nạn cho đến khi đoàn tụ với vợ và giết những kẻ đang cố chiếm đoạt vương quốc của mình" thì sẽ là quá hời hợt, khiến độc giả không thể hiểu được tác động và ý nghĩa của tác phẩm. Ngược lại, Odyssey sẽ chứa nhiều cảnh các nhân vật kể lại những huyền thoại cho nhau nghe, vốn quá tiểu tiết và ít quan trọng đối với cốt truyện chính, do đó có thể lược bỏ hoàn toàn.

Nói chung, bất kỳ câu chuyện nào cũng có ba yếu tố cốt lõi: cốt truyện, nhân vật và chủ đề. Mọi chi tiết không cần thiết để người đọc hiểu ba yếu tố này thì nên được loại bỏ khỏi phần tóm tắt.

Độ dài

Không có độ dài cố định cho một bản tóm tắt cốt truyện, nhưng hãy đảm bảo là không được quá dài. Một bản tóm tắt viết hay trong một bài viết chọn lọc sẽ mô tả các sự kiện chính trong tác phẩm, kết nối tình tiết một cách rõ ràng và đồng thời loại bỏ những tình tiết ít quan trọng.

Các cẩm nang biên soạn chỉ đưa ra hướng dẫn chung về độ dài, đồng thời cho phép một số ngoại lệ. Cẩm nang biên soạn cho phim điện ảnh và tiểu thuyết thường yêu cầu nội dung tóm tắt cốt truyện dài từ 400 đến 700 từ. Đối với truyền hình, mỗi mục trong danh sách tập phim chỉ chứa tối đa 200 từ, còn các bài viết về tập phim riêng lẻ thì không quá 400 từ. Với trò chơi điện tử có yếu tố cốt truyện, phần tóm tắt nên giữ trong khoảng 700 từ.

Mặc dù những mô tả dài có vẻ cung cấp nhiều thông tin nhưng một bản tóm tắt ngắn gọn lại có thể làm nổi bật những yếu tố cốt lõi của câu chuyện. Nhờ vào việc tập trung vào các tình tiết chính và bỏ qua những chi tiết vụn vặt không cần thiết, bản tóm tắt thường giúp người đọc nắm bắt nội dung tác phẩm hiệu quả hơn so với một bản tường thuật quá chi tiết.

Hãy tuần tra thường xuyên

Thành viên Wikipedia dĩ nhiên không được "sở hữu" những câu văn khuôn vàng thước ngọc của họ một khi đã được phát hành trên đây. Nội dung tóm tắt cốt truyện có thể sẽ được người khác sửa đổi sau một thời gian nhất định. Đồng thời, các thay đổi nên được theo dõi tuần tra chặt chẽ. Do thành viên thiện chí mới đến có thể sẽ không biết được những quy ước liên quan đến độ dài tóm tắt cốt truyện nên họ có thể thêm thắt nội dung, khiến mục này gặp phải vấn đề nghiêm trọng là càng ngày càng "bành trướng". Mặc dù vậy, không phải hễ thấy họ mở rộng cốt truyện thì phải lùi sửa ngay lập tức mà không có giải thích. Các thành viên hãy xem xét những thay đổi nào có thể đáng giữ lại.

Bài viết về yếu tố của tác phẩm chính (nhân vật, địa điểm,...)

Đối với các tác phẩm hư cấu đặc biệt lớn hoặc phức tạp, một số khía cạnh có thể được tách ra thành các bài viết phụ theo quy định WP:SS. Các bài viết liên quan như vậy nên được liên kết chéo rõ ràng vào bài viết chính để người đọc có thể đào sâu hơn đầy đủ bối cảnh và tác động của tác phẩm.

Những bài viết về yếu tố riêng lẻ của tác phẩm như vậy có thể sẽ phải tóm tắt cốt truyện theo hướng khác. Ví dụ, tóm tắt cốt truyện cho bài viết về nhân vật Hoàng tử Hamlet sẽ khác với vở kịch Hamlet: chỉ tóm tắt tuyến truyện cá nhân của Hoàng tử Hamlet xuyên suốt vở kịch. Bạn có thể viết mở đầu nội dung đề mục này bằng một câu như, "Vở kịch mô tả sự sụp đổ bi thảm của Hamlet khi chàng theo đuổi việc trả thù chú mình là Claudius", và sau đó tóm tắt các sự kiện xoay quanh nhân vật theo hướng dẫn tương tự như trên.

Tiết lộ nội dung

Trang chi tiết: WP:SPOILER

Do bản chất là một bách khoa toàn thư khai thác đầy đủ, toàn diện về các tác phẩm hư cấu nên Wikipedia có chứa phần tiết lộ nội dung. Thành viên không được che giấu bất cứ điều gì khỏi người đọc chỉ để giúp họ tránh làm mất đi sự bất ngờ và hào hứng, đồng thời cũng không được cảnh báo trước là tiết lộ nội dung.

Chú thích nguồn gốc

Xem thêm: WP:PLOTSOURCE

Không nhất thiết phải chú thích nguồn gốc trong bản tóm tắt cốt truyện, vì những nội dung này chủ yếu là tóm lược lại từ việc theo dõi chính tác phẩm hư cấu gốc (nguồn sơ cấp). Bạn chỉ phải dẫn nguồn thứ cấp đáng tin cậy khi đưa ra các nội dung bình luận. Tuy nhiên, phần bình luận này không nên xuất hiện trong bản tóm tắt cốt truyện.

Khi trích dẫn nguyên văn từ tác phẩm, bạn phải chú thích nguồn gốc trong hàng để đảm bảo tính xác thực. Đối với các bài viết tổng hợp hoặc thảo luận về một tác phẩm dài kỳ đã được xuất bản hoặc phát sóng, cần nêu rõ số tập cụ thể mà bạn đang tham khảo.