Thảm sát Chợ Lớn 1782

Thảm sát Chợ Lớn năm 1782
Địa điểm	Chợ Lớn, Gia Định (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh)
Thời điểm	1782
Mục tiêu	Người Hoa
Tử vong	4.000–20.000
Bị thương	Không rõ
Thủ phạm	Quân Tây Sơn dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Nhạc

Thảm sát Chợ Lớn 1782 (Hán Tự: 提岸 杀戮 | Hán việt: Đề Ngạn Sát Lục) là một vụ thảm sát người Hoa do quân Tây Sơn dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Nhạc thực hiện vào năm 1782 tại khu vực Chợ Lớn, Gia Định, thuộc Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay.

Bối cảnh

Vào cuối thế kỷ 16, Đại Việt bị chia cắt với Nhà Lê trung hưng ở Đàng Ngoài và Chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Họ Nguyễn Phúc ở Quảng Nam đã chủ động thu hút một lượng lớn người Hoa nhập cư và sử dụng chính sức mạnh của người Hoa để tiêu diệt Vương quốc Champa ở phía Nam cũng như mở rộng lãnh thổ qua khu vực Lào. Trong khi đó, ở Trung Hoa đang trong giai đoạn chiến tranh giữa triều Minh và triều Thanh, phía nhà Minh thua phải rút xuống phía nam, cũng khiến cho nhiều người Trung Quốc di cư về Nam. Do nhà Trần có lực lượng canh giữ nghiêm ngặt nên người di cư thường đi đến khu vực Quảng Nam để sinh sống. Đến giữa thế kỷ 18, ngày càng nhiều hải tặc và thương nhân nhà Thanh đến khu vực Quảng Nam đã giao thương. Trong khi đó, ở miền Nam Việt Nam (ngày nay là Đồng bằng sông Cửu Long) nhóm người Hoa nhập cư vẫn đang chiếm ưu thế.

Xem thêm: Chiến tranh Tây Sơn – Chúa Nguyễn, 1771–1785

Khi Chúa Nguyễn Phúc Khoát bắt đầu bỏ bê chính sự, quyền hành thuộc về Trương Phúc Loan, năm 1771 thời Nguyễn Phúc Thuần, ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ, Nguyễn Huệ vốn xuất thân từ gia đình địa chủ nhỏ vùng Quy Nhơn mở công cuộc khởi nghĩa Tây Sơn. Năm 1773, quân Tây Sơn tấn công về phía Nam ở khu vực Quảng Nam.

Trong giai đoạn đầu của Chiến tranh Tây Sơn - chúa Nguyễn trong giai đoạn 1771–1802, nhiều người Trung Quốc đã thành lập một đội nhóm quân sự được gọi là quân Hòa Nghĩa chiến đấu phục vụ cho chúa Nguyễn, kẻ thù của Tây Sơn.

Thuở đầu tiên, nhóm người Hoa ở khu vực Quy Nhơn đã tập hợp thành quân Hòa Nghĩa và đứng đầu bởi Tập Đình và Lý Tài xuất hiện trong đội ngũ của quân Tây Ninh. Tuy nhiên, trong lúc quân đội Tây Sơn chiếm đóng Quảng Nam, quân Nghĩa Đoàn đã gặp gỡ nhiều nhóm người Hoa ở Hội An cũng như ở Gia Định. Trong những năm này, Tập Đình đã bị quân Tây Sơn cách chức, đồng thời, Lý Tài đi theo đội ngũ của chúa Nguyễn. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, chính từ việc phản bội này, Nguyễn Nhạc đã có cái nhìn không tốt về người Hoa.

Diễn biến

Năm 1782, quân Tây Sơn do Nguyễn Nhạc chỉ huy đánh chiếm được thành Gia Đinh. Tuy nhiên, một trong những trung úy là Phạm Ngạn, chủ chốt của Nguyễn Nhạc có tên đã bị một tướng người Hoa giết chết khi chiến đấu phục vụ cho nhà Nguyễn. Người giết chết Phạm Ngạn chính là tướng người Hoa Trần Công Chương ngay tại vị trí của cầu Tham Lương. Vì điều này, Nguyễn Nhạc đã chọn cách thảm sát người Hoa định cư ở Gia Định.

Quân Tây Sơn được cho là đã đốt phá các cửa hàng của thương nhân Trung Quốc và tàn sát hàng nghìn người Hoa. Mọi thứ càng được thể hiện rõ ràng hơn qua sự tức giận của quân Tây Sơn trước ủng hộ ngày càng gia tăng của cộng đồng người Hoa dành cho chúa Nguyễn. Sau chiến thắng tại Gia Định, các thủ lĩnh của quân Tây Sơn quay trở về Bắc vào tháng 6 và để cho các trung úy cai quản thành phố. Số dân thường Trung Quốc thiệt mạng dao động khoảng 4.000 đến 20.000 người.

Tư liệu

• Dutton, George Edson (2006). The Tây Sơn uprising: society and rebellion in eighteenth-century Vietnam. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-2984-0.
• Choi, Byung Wook (2004). Southern Vietnam Under the Reign of Minh Mạng (1820-1841): Central Policies and Local Response. SEAP Publications. ISBN 978-0-87727-138-3.
• Trần, Khánh (1993). The Ethnic Chinese and Economic Development in Vietnam. Institute of Southeast Asian Studies. ISBN 9789813016668.