Sỏi mật

Sỏi mật
Tên khác	Bệnh sỏi mật, cholelith, cholecystolithiasis (sỏi trong túi mật), choledocholithiasis (sỏi trong ống mật)
Sỏi mật thường hình thành trong túi mật và có thể gây triệu chứng nếu chúng làm tắc hệ thống đường mật.
Phát âm	Cholelith /ˈkoʊləlɪθ/, cholelithiasis /ˌkoʊləlɪˈθaɪəsɪs/
Khoa/Ngành	Ngoại tổng quát
Triệu chứng	Không có triệu chứng, đau quặn vùng bụng trên bên phải
Khởi phát	Sau 40 tuổi
Yếu tố nguy cơ	Thuốc tránh thai, mang thai, tiền sử gia đình, béo phì, đái tháo đường, bệnh gan, giảm cân nhanh
Phương pháp chẩn đoán	Dựa vào triệu chứng, dựa vào siêu âm
Phòng ngừa	Duy trì cân nặng hợp lý, chế độ ăn giàu chất xơ, hạn chế đường đơn
Điều trị	Không triệu chứng: không cần điều trị Có đau: phẫu thuật
Tiên lượng	Tốt sau phẫu thuật
Dịch tễ	Khoảng 10–15% người trưởng thành ở các nước phát triển

Sỏi mật là một loại sỏi được hình thành trong túi mật từ các thành phần của dịch mật. Thuật ngữ sỏi mật (cholelithiasis) có thể dùng để chỉ sự hiện diện của sỏi mật hoặc bất kỳ bệnh lý nào do sỏi mật gây ra. Phần lớn người có sỏi mật (khoảng 80%) không bao giờ có triệu chứng. Tuy nhiên, nếu sỏi mật làm tắc ống mật, có thể xuất hiện cơn đau quặn ở vùng bụng trên bên phải, gọi là cơn đau quặn mật. Tình trạng này xảy ra ở khoảng 1-4% số người có sỏi mật mỗi năm. Các biến chứng của sỏi mật có thể bao gồm viêm túi mật, viêm tụy, vàng da và nhiễm trùng ống mật (viêm đường mật). Triệu chứng của những biến chứng này có thể gồm đau kéo dài hơn 5 giờ, sốt, vàng da, nôn mửa, nước tiểu sẫm màu và phân nhạt màu.

Các yếu tố nguy cơ gây sỏi mật bao gồm sử dụng thuốc tránh thai, mang thai, tiền sử gia đình mắc sỏi mật, béo phì, đái tháo đường, bệnh gan hoặc giảm cân nhanh. Các thành phần dịch mật tạo thành sỏi mật gồm cholesterol, muối mật và bilirubin. Sỏi mật hình thành chủ yếu từ cholesterol được gọi là sỏi cholesterol, còn sỏi hình thành chủ yếu từ bilirubin được gọi là sỏi sắc tố. Sỏi mật có thể được nghi ngờ dựa trên triệu chứng lâm sàng. Chẩn đoán thường được xác nhận bằng siêu âm. Các biến chứng có thể được phát hiện qua xét nghiệm máu.

Nguy cơ mắc sỏi mật có thể giảm bằng cách duy trì cân nặng hợp lý thông qua tập thể dục và chế độ ăn uống lành mạnh. Nếu không có triệu chứng thì thường không cần điều trị. Ở người có cơn đau túi mật, phẫu thuật cắt túi mật thường được khuyến cáo. Phẫu thuật được thực hiện thông qua nhiều dường rạch nhỏ hoặc một đường rạch lớn duy nhất, thường dưới gây mê toàn thân. Trong những trường hợp hiếm hoi không thể làm phẫu thuật, có thể sử dụng thuốc để làm tan sỏi hoặc tán sỏi bằng sóng xung kích.

Tại các nước phát triển, khoảng 10-15% người trưởng thành có sỏi mật. Tuy nhiên ở nhiều khu vực của châu Phi, tỷ lệ này thấp tới 3%. Các bệnh liên quan đến túi mật và đường mật ảnh hưởng tới khoảng 104 triệu người (1,6% dân số) vào năm 2013 và dẫn đến 106.000 ca tử vong. Phụ nữ bị sỏi mật nhiều hơn nam giới và tình trạng này phổ biến hơn sau tuổi 40. Một số nhóm dân tộc có tỷ lệ sỏi mật cao hơn những nhóm khác. Ví dụ, 48% người Mỹ bản địa có sỏi mật. Sau khi cắt bỏ túi mật, tiên lượng nhìn chung là tốt.