Sophie của Hà Lan

Sophie của Hà Lan
Đại Công tước phu nhân xứ Sachsen-Weimar-Eisenach
Tại vị	8 tháng 7 năm 1853 – 23 thng1 3 năm 1897
Tiền nhiệm	Mariya Pavlovna của Nga
Kế nhiệm	Caroline Reuß xứ Greiz
Thông tin chung
Sinh	(1824-04-08)8 tháng 4 năm 1824 Cung điện Lange Voorhout, Den Haag, Hà Lan
Mất	23 tháng 3 năm 1897(1897-03-23) (72 tuổi) Weimar, Đế quốc Đức
Phối ngẫu	Karl Alexander I của Sachsen-Weimar-Eisenach
Hậu duệ	Karl August Wilhelm, Đại Công tước thế tử Sachsen-Weimar-Eisenach Marie, Thân vương tử phi Heinrich VII Reuß xứ Köstritz Anna Sophia, Đại Công nữ Sachsen-Weimar-Eisenach Elisabeth, Công tước phu nhân Johann Albrecht xứ Mecklenburg
Tên đầy đủ Wilhelmina Marie Sophie Louise
Vương tộc	Nhà Oranje-Nassau
Thân phụ	Willem II của Hà Lan
Thân mẫu	Anna Pavlovna của Nga

Sophie của Hà Lan (Wilhelmine Marie Sophie Louise; 8 tháng 4 năm 1824 – 23 tháng 3 năm 1897) là con gái duy nhất và là người con cuối cùng còn sống của Willem II của Hà Lan và Anna Pavlovna của Nga. Sophie từng là người thừa kế lâm thời của cháu gái gọi Wilhelmina của Hà Lan bằng cô, trong bảy năm, kể từ sau cái chết của anh trai Willem III cho đến khi Sophie qua đời.

Cuộc sống ban đầu

Sophie và anh trai Hendrik, bởi Jan Baptist van der Hulst, 1830.

Sophie sinh ngày 8 tháng 4 năm 1824 tại cung điện Lange Voorhout thuộc Vương quốc Hà Lan. Bà là con gái thứ năm và con gái út của Thân Vương Willem xứ Oranje (sau đăng cơ làm Quốc vương Willem II của Hà Lan) và nữ Đại vương công Anna Pavlovna của Nga. Mẹ bà là con gái của Nga hoàng Pavel I và Hoàng hậu Sophie Dorothee xứ Württemberg.

Sophie có ba người anh trai: Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk (sinh năm 1817, sau là Quốc vương Willem III), Willem Frederik Karel (sinh năm 1818), Willem Frederik Hendrik (sinh năm 1820). Ngoài ra còn một người anh khác, Ernest Casimir, sinh năm 1822 nhưng mất trước khi bà sinh ra.

Sophie trải qua tuổi thơ chủ yếu tại các cung điện ở La Hay và cung Soestdijk, gần Baarn. Phụ vương đặc biệt rất yêu thương bà, ông thường chiều chuộng con gái bằng những món quà, như tặng một trang trại nhỏ khi bà chín tuổi, nơi bà nuôi các loài động vật chăn nuôi gà, ngựa và dê, trái ngược với sự trang trọng của cuộc sống cung đình.

Việc học hành của Sophie bắt đầu vào khoảng mười tuổi, sự hướng dẫn của gia sư Nữ Nam tước van Randwijck. Chương trình giáo dục bao gồm: các ngôn ngữ Hà Lan, Pháp, Đức, Ý và Anh; cùng các môn toán học, lịch sử, văn học, mỹ thuật và âm nhạc, đặc biệt nhấn mạnh các vấn đề ngoại giao và các tư tưởng Khai sáng.

Tuy nhiên, việc giáo dục tôn giáo của Sophie chủ yếu do cha bà đảm trách, theo tinh thần Tin Lành không giáo điều. Kết quả là vào ngày 16 tháng 4 năm 1840, bà được xác nhận đức tin tại Giáo hội Cải cách Hà Lan. Dẫu được giáo dưỡng toàn diện, về sau Sophie từng hồi tưởng rằng tuổi thơ của mình bị ràng buộc quá nhiều bởi những điều cấm đoán, theo lời bà: “Học rất nhiều điều không được phép, nhưng rất ít điều được phép.” Bà cho rằng điều này đã phần nào hạn chế kiến thức thực tiễn của bản thân.

Khi trưởng thành, tính cách của Sophie dần hiện rõ: thông tuệ, nghiêm nghị, có chí tiến thủ. Các gia sư nhận xét rằng bà ham học và cầu tiến, dù thuở nhỏ thiên về hoạt động ngoài trời. Các ghi chép đương thời thường mô tả bà là một nữ nhân có phong thái uy nghi, dù dung mạo không được xem là xuất chúng.

Năm 1840, khi cha bà đăng cơ Quốc vương Hà Lan, thân phận của Sophie từ con gái của Thân Vương (Thân vương nữ) được nâng lên thành con gái của Quốc vương (Vương nữ).

Hôn nhân

Sophie, Đại Công tước phu nhân xứ Sachsen-Weimar-Eisenach, do Richard Lauchert vẽ,1855.

Trong một chuyến thăm gia đình tới Weimar vào năm 1834 Sophie lần đầu gặp người anh em họ đời thứ nhất Carl Alexander, Đại Công Thế tử xứ Sachsen-Weimar-Eisenach. Đến năm 1841, Carl khi đó 23 tuổi, đã chính thức cầu hôn Sophie 17 tuổi, và lễ đính hôn của họ được chính thức phê duyệt vào ngày 25 tháng 1 năm 1842.

Ngày 8 tháng 10 năm 1842, Sophie cử hành hôn lễ với Carl Alexander tại cung điện Kneuterdijk, thành La Hay. Hai người có quan hệ huyết thống gần gũi, do mẹ của họ là chị em ruột và là con gái của Sa hoàng Pavel I của Nga.

Ngay sau lễ cưới, hai vợ chồng khởi hành chuyến đi hưởng tuần trăng mật đến Sachsen-Weimar-Eisenach. Ngày 15 tháng 10 năm 1842, họ rời Rotterdam trên du thuyền hoàng gia, rồi tiếp tục hành trình đường bộ xuyên nước Đức. Đến ngày 27 tháng 10, hai người đặt chân đến Weimar, được nghênh đón bằng đại lễ rước theo phong tục Thüringen và dự quốc yến do Đại Công tước Carl Friedrich, cha chồng bà chủ trì.

Sau khi an cư tại Weimar với cương vị Đại Công Thế tử phi, những năm đầu, bà gặp không ít thử thách trong việc thích nghi với lễ nghi Tin Lành Luther của triều đình Sachsen-Weimar-Eisenach, vốn khác biệt với nền giáo dưỡng Tin Lành Calvin tại Hà Lan, lại chịu ảnh hưởng pha trộn tôn giáo giữa Hà Lan – Chính Thống giáo Nga từ cha mẹ. Bên cạnh đó là sự chênh tuổi tác với chồng. Dẫu vậy, Sophie vẫn siêng năng học hỏi các phong tục và nghi thức địa phương, xác lập vị thế trong triều đình Đức.

Ngày 8 tháng 7 năm 1853, Đại Công tước Carl Friedrich qua đời, Carl Alexander kế tục, Sophie theo đó chính thức trở thành Đại Công tước phu nhân xứ Sachsen-Weimar-Eisenach.

Từ thập niên 1840–1850, Sophie bắt đầu đảm nhiệm các sinh hoạt công khai thông qua yến tiệc cung đình và hoạt động từ thiện. Bà tiếp đãi nhiều danh nhân như Franz Liszt và Hans Christian Andersen, qua đó xây dựng ảnh hưởng cá nhân, đồng thời khởi xướng các chương trình giáo dục và cứu trợ dành cho thứ dân nghèo khó. Sophie chu toàn việc chủ trì quốc lễ, đồng thời hậu thuẫn phu quân trong các cải cách giáo dục và nghệ thuật, góp phần củng cố danh xưng Weimar là “Athens của nước Đức”. Trong làn sóng cách mạng năm 1848 làm chấn động châu Âu, Đại Công quốc vẫn giữ được sự ổn định tương đối, một phần nhờ đường lối mềm dẻo của triều đình. Sự bảo trợ của bà trải rộng trên các lĩnh vực văn chương, âm nhạc và sân khấu, văn hóa Weimar nửa sau thế kỷ XIX. Bà còn tận tâm với xã phúc lợi hội và giáo dục nữ giới, sáng lập nhiều trường học và cơ sở từ thiện, tiêu biểu như: trường trung học nữ đầu tiên của Weimar, trường đào tạo y tá, viện dành cho người khiếm thị và khiếm thính. Với nền tảng quốc tế thừa hưởng từ mẹ, dùng tiếng Pháp làm tiếng mẹ đẻ, Sophie trở thành trụ cột ổn định của triều đình, nhất là trong thập niên 1860. Người đương thời mô tả bà là uy nghi mà hòa nhã, thông tuệ, nổi tiếng với bộ sưu tập châu báu phong phú

Catherine Radziwill, một người cùng thời với Sophie, từng bình luận:

“...[Sophie] hoàn toàn khác biệt với phu quân. Dẫu dung mạo hết sức xấu xí, bà vẫn là một vị Vương nữ vô cùng uy nghi. Bà thông tuệ và giữ vững thanh danh của gia tộc Weimar. Sinh ra là Vương nữ Hà Lan, bà duy trì nghiêm cẩn những truyền thống cung đình đã được giáo dưỡng từ thuở thiếu thời. Dẫu thiếu nhan sắc, bà vẫn có phong thái lộng lẫy, luôn vận triều phục xa hoa, châu báu phủ thân; trong số ấy nổi bật là bộ trang sức hồng ngọc và kim cương, được đồn đại là tinh mỹ bậc nhất toàn châu Âu.”

Đồng thời sống theo tinh thần Kitô giáo mộ đạo, chịu ảnh hưởng của Thánh Elisabeth xứ Thüringen, đem uy danh của mình phục vụ cho từ thiện và văn hóa. Trong chính sự, Sophie ảnh hưởng gián tiếp qua việc tư vấn liên minh gia tộc và duy trì thư tín với các vương thất châu Âu, đặc biệt là thân tộc Hà Lan, giúp Đại Công quốc định vị vị thế giữa thế lực Phổ ngày càng lấn át sau thống nhất Đức năm 1871. Trong Chiến tranh Pháp–Phổ (1870–1871), khi chồng và trưởng tử vắng mặt, bà từng nhiếp chính điều đất nước hành để đảm bảo sự vận hành liên tục của triều đình.Năm 1872, Vương hậu Sophie, chị dâu của bà lại ghi nhận bằng lời lẽ gay gắt hơn:

“Đại Công tước phu nhân xứ Weimar, Sophie, hiện đang ở đây. Dung mạo bà ta xấu đến mức không ai dám đến gần, lại còn tỏa ra một mùi khó chịu. Rồi cái thân hình nhỏ bé, béo nhờn ấy bắt chước từng cử chỉ, dáng điệu của mẫu thân, trông thật lố bịch. Ta ngồi nghe mà có cảm giác như bóng ma của Vương hậu Anna trở về, chỉ để trêu chọc và làm người khác bực bội.”

Người thừa kế lâm thời

Với việc trở thành Trữ vị kế thừa vương vị Hà Lan sau khi Quốc vương Willem III băng hà (1890), Sophie luôn phải chuẩn bị khả năng hồi quốc kế vị, trong trường hợp Nữ vương Wilhelmina mệnh yểu khi còn vị thành niên. Dù định cư tại Weimar, bà vẫn duy trì quan hệ chặt chẽ với triều đình Hà Lan qua thư tín và các chuyến hồi triều, thể hiện sự gắn bó không gián đoạn với vương tộc Orange-Nassau.

Quan tài của Đại Công tước phu nhân Sophie.

Trong thư từ riêng, Sophie bày tỏ ý thức trách nhiệm sâu sắc đối với ngai vàng Hà Lan, song tuổi cao, sức khỏe suy yếu và cái chết của trưởng tử Karl August (1894) khiến giới triều thần lo ngại về tính ổn định của trật tự kế vị. Đồng thời, viễn cảnh một nhánh vương thất cư trú tại Đức có thể kế vị cũng gây nhiều e dè trong bối cảnh chủ nghĩa dân tộc Hà Lan đang lên cao.

Địa vị Trữ quân của Sophie chấm dứt khi bà lâm bệnh cảm hàn. Sang ngày hôm sau, 23 tháng 3 năm 1897, bà đột ngột mất vì chứng suy tim ở tuổi 72. Quyền kế vị tạm thời chuyển sang cháu nội Wilhelm Ernst, cho đến khi Nữ vương Wilhelmina sinh đích nữ năm 1909, qua đó chấm dứt hoàn toàn nguy cơ khủng hoảng kế vị.

Con cái

Hai vợ chồng có bốn người con:

• Karl August, Đại Công Thế tử xứ Sachsen-Weimar-Eisenach (sinh tại Weimar ngày 31 tháng 7 năm 1844 – mất tại Cap Martin, Pháp ngày 20 tháng 11 năm 1894).. Sau này thành hôn với Công nữ Pauline xứ Sachsen-Weimar-Eisenach.
• Công nữ Marie Alexandrine xứ Sachsen-Weimar-Eisenach (sinh tại Weimar ngày 20 tháng 1 năm 1849 – mất tại Trebschen ngày 6 tháng 5 năm 1922). Bà kết hôn với Thân Vương Heinrich VII xứ Reuss.
• Công nữ Maria Anna Sophia Elisabeth Bernhardine Ida Auguste Helene (sinh tại Weimar ngày 29 tháng 3 năm 1851 – mất tại Weimar ngày 26 tháng 4 năm 1859), yểu mệnh.
• Công nữ Elisabeth Sybille xứ Sachsen-Weimar-Eisenach (sinh tại Weimar ngày 28 tháng 2 năm 1854 – mất tại Wiligrad ngày 10 tháng 7 năm 1908). Bà kết hôn với Công tước Johann Albrecht xứ Mecklenburg-Schwerin.

Di sản văn hóa

Năm 1885, sau khi hậu duệ cuối cùng của Goethe qua đời, Sophie trở thành người thừa kế duy nhất toàn bộ di sản của ông. Bà cho ấn hành và phổ biến trước công chúng các tác phẩm của Goethe thông qua Ấn bản Weimar, góp phần to lớn trong việc bảo tồn và truyền bá di sản văn học Đức.

Gia phả

Gia phả của Sophie của Hà Lan

16. Willem IV xứ Oranje               8. Willem V xứ Oranje                       17. Anne của Đại Anh               4. Willem I của Hà Lan                             18. August Wilhelm của Phổ (= 20)               9. Wilhelmine của Phổ (≠ 5)                       19. Luise Amalie xứ Braunschweig-Wolfenbüttel (= 21)               2. Willem II của Hà Lan                                   20. August Wilhelm của Phổ (= 18)               10. Friedrich Wilhelm II của Phổ                       21. Luise Amalie xứ Braunschweig-Wolfenbüttel (= 19)               5. Wilhelmine của Phổ (≠ 9)                             22. Ludwig IX xứ Hessen-Darmstadt               11. Friederike Luise xứ Hessen-Darmstadt                       23. Karoline xứ Pfalz-Zweibrücken               1. Sophie của Hà Lan                                         24. Karl Fredrich I xứ Schleswig-Holstein-Gottorf               12. Pyotr III của Nga                       25. Anna Petrovna của Nga               6. Pavel I của Nga                             26. Christian August I xứ Anhalt-Zerbst               13. Yekaterina II của Nga                       27. Johanna Elisabeth xứ Schleswig-Holstein-Gottorp               3. Anna Pavlovna của Nga                                   28. Karl Alexander xứ Württemberg               14. Friedrich Eugen xứ Württemberg                       29. Maria Augusta xứ Thurn và Taxis               7. Sophie Dorothee xứ Württemberg                             30. Friedrich Wilhelm I xứ Brandenburg-Schwedt               15. Friederike Dorothea Sophia của Brandenburg-Schwedt                       31. Sophie Dorothea của Phổ