Siêu lạm phát ở Venezuela

Biểu tình phản đối siêu lạm phát ở Venezuela năm 2019

Người tị nạn Venezuela

Siêu lạm phát ở Venezuela (Hyperinflation in Venezuela) là tình trạng mất ổn định tiền tệ ở Venezuela bắt đầu vào năm 2016 trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế xã hội và chính trị đang diễn ra tại đất nước này. Venezuela bắt đầu trải qua lạm phát liên tục và không bị gián đoạn từ năm 1983 với tỷ lệ lạm phát hàng năm ở mức hai con số. Tỷ lệ lạm phát trở thành mức cao nhất thế giới vào năm 2014 dưới thời Tổng thống Nicolás Maduro và tiếp tục tăng trong những năm tiếp theo, với mức lạm phát vượt quá 1.000.000% vào năm 2018. Cuộc khủng hoảng siêu lạm phát đang diễn ra nghiêm trọng hơn so với các cuộc khủng hoảng của Argentina, Bolivia, Brazil, Nicaragua và Peru trong những năm 1980 và 1990, kể cả siêu lạm phát ở Zimbabwe vào cuối những năm 2000. Vào năm 2014, tỷ lệ lạm phát hàng năm đạt 69%, cao nhất thế giới. Năm 2015, tỷ lệ lạm phát là 181%, một lần nữa cao nhất thế giới và cao nhất trong lịch sử đất nước vào thời điểm đó. Tỷ lệ này đạt 800% vào năm 2016, hơn 4.000% vào năm 2017, và khoảng 1.700.000% vào năm 2018, và đạt mức 2.000.000%, với việc Venezuela rơi vào vòng xoáy siêu lạm phát. Trong khi chính phủ Venezuela "về cơ bản đã ngừng" đưa ra các ước tính lạm phát chính thức vào đầu năm 2018, nhà kinh tế học lạm phát Steve Hanke ước tính tỷ lệ này vào thời điểm đó là 5.220%. Ngân hàng Trung ương Venezuela (BCV) chính thức ước tính rằng tỷ lệ lạm phát đã tăng lên 53.798.500% giữa năm 2016 và tháng 4 năm 2019. Vào tháng 4 năm 2019, Quỹ Tiền tệ Quốc tế ước tính rằng lạm phát sẽ đạt 10.000.000% vào cuối năm 2019. Một số biện pháp kiểm soát kinh tế đã được chính quyền Maduro dỡ bỏ vào năm 2019, giúp kiềm chế một phần lạm phát cho đến tháng 5 năm 2020. Vào tháng 12 năm 2021, các nhà kinh tế và Ngân hàng Trung ương Venezuela thông báo rằng trong quý đầu tiên của năm 2022, Venezuela sẽ đạt hơn 12 tháng với lạm phát hàng tháng dưới 50% sau hơn bốn năm trong chu kỳ siêu lạm phát. Điều này về mặt kỹ thuật sẽ cho thấy sự thoát khỏi siêu lạm phát của nước này, nhưng hậu quả sẽ vẫn còn đó.

Bối cảnh

Sau cuộc bầu cử tổng thống Venezuela năm 1998 thì tỷ lệ lạm phát được đo bằng chỉ số giá tiêu dùng được ghi nhận ở mức là 35,8% vào năm 1998, giảm xuống mức thấp nhất là 12,5% vào năm 2001 nhưng tăng lên 31,1% vào năm 2003. Trong nỗ lực hỗ trợ đồng bolívar Venezuela, củng cố mức dự trữ quốc tế đang giảm sút của chính phủ và giảm thiểu tác động của việc ngừng hoạt động ngành dầu khí đối với nền kinh tế, Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương Venezuela (BCV) đã đình chỉ giao dịch ngoại hối vào ngày 23 tháng 1 năm 2003. Vào ngày 6 tháng 2, chính phủ đã thành lập CADIVI, một ủy ban kiểm soát tiền tệ chịu trách nhiệm xử lý các thủ tục ngoại hối. Ủy ban này đã ấn định tỷ giá hối đoái USD ở mức 1.596 bolívar đổi một USD mua vào và 1.600 đổi một USD bán ra. Nền kinh tế Venezuela đã suy giảm 5,8% trong ba tháng đầu năm 2010 so với cùng kỳ năm 2009, và có tỷ lệ lạm phát cao nhất ở Mỹ Latinh ở mức 30,5%. Tổng thống Hugo Chávez bày tỏ sự lạc quan rằng Venezuela sẽ thoát khỏi suy thoái bất chấp dự báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) rằng Venezuela sẽ là quốc gia duy nhất trong khu vực vẫn còn suy thoái trong năm đó. IMF đã phân loại sự phục hồi kinh tế của Venezuela là "trì trệ và yếu kém" so với các quốc gia khác trong khu vực. Sau khi Chávez qua đời vào đầu năm 2013, nền kinh tế đất nước tiếp tục rơi vào suy thoái thậm chí còn lớn hơn. Tỷ lệ lạm phát hàng năm đối với giá tiêu dùng đã tăng hàng trăm và hàng nghìn điểm phần trăm trong cuộc khủng hoảng. Tỷ lệ lạm phát vẫn cao trong nhiệm kỳ tổng thống của Chávez. Đến năm 2010, lạm phát đã xóa bỏ mọi tiến bộ của việc tăng lương. Đến năm 2014, tỷ lệ này cao nhất thế giới ở mức 69%. Đến năm 2016, truyền thông đưa tin rằng kinh tế Venezuela sẽ sụp đổ. IMF ước tính tỷ lệ lạm phát 500% và GDP giảm 10%.

Thời Maduro

Bài chi tiết: Chính sách kinh tế của chính quyền Nicolás Maduro

Tổng thống Nicolás Maduro năm 2019

Vào tháng 11 năm 2016, Venezuela bước vào thời kỳ siêu lạm phát. Vào tháng 12 năm 2016, lạm phát hàng tháng vượt quá 50% trong ngày thứ 30 liên tiếp, nghĩa là nền kinh tế chính thức trải qua siêu lạm phát, khiến Venezuela trở thành quốc gia thứ 57 được thêm vào Bảng Siêu lạm phát Thế giới Hanke-Krus. Tỷ lệ lạm phát đạt 4.000% vào năm 2017. Cùng năm đó, một xu hướng bắt đầu ở Venezuela, trong đó cày vàng (gold farming) trong các trò chơi trực tuyến, chẳng hạn như RuneScape, đã trở thành một cách khả thi để có được ngoại tệ mạnh. Trong nhiều trường hợp, họ kiếm được nhiều tiền hơn những người làm công ăn lương ở Venezuela, mặc dù chỉ kiếm được vài đô la mỗi ngày. Trong mùa Giáng sinh năm 2017, một số cửa hàng không còn sử dụng thẻ giá nữa vì giá cả lạm phát quá nhanh, khách hàng được yêu cầu hỏi nhân viên xem mỗi món hàng giá bao nhiêu. Đầu năm 2018, chính phủ Venezuela "về cơ bản đã ngừng" đưa ra các ước tính lạm phát. Vào tháng 5 năm 2019, BCV đã công bố dữ liệu kinh tế lần đầu tiên kể từ năm 2015. Báo cáo cho biết tỷ lệ lạm phát là 274% vào năm 2016, 863% vào năm 2017 và 130.060% vào năm 2018.

Báo cáo mới cho thấy sự suy giảm của nền kinh tế hơn một nửa trong 5 năm, được Financial Times mô tả là "một trong những sự suy giảm lớn nhất trong lịch sử Mỹ Latinh". Theo các nguồn tin không được tiết lộ từ Reuters, việc công bố dữ liệu này là do áp lực từ Trung Quốc, một đồng minh của Nicolás Maduro. Một trong những nguồn tin tuyên bố rằng việc tiết lộ này có thể đưa Venezuela tuân thủ với IMF, khiến việc hỗ trợ Juan Guaidó trong cuộc khủng hoảng tổng thống trở nên khó khăn hơn. Vào thời điểm đó, IMF không thể hỗ trợ tính hợp lệ của dữ liệu vì họ không thể liên lạc với các cơ quan chức năng. Vào năm 2018, IMF ước tính rằng tỷ lệ lạm phát của Venezuela sẽ đạt 1.000.000% vào cuối năm. Dự báo này đã bị nhà kinh tế Steve Hanke chỉ trích, ông tuyên bố rằng IMF đã đưa ra một "dự báo giả" vì "chưa có ai từng có thể dự báo chính xác diễn biến hoặc thời lượng của một đợt siêu lạm phát. Nhưng điều đó không ngăn cản IMF đưa ra các dự báo lạm phát cho Venezuela đã được chứng minh là cực kỳ không chính xác". Theo Hanke, tỷ lệ lạm phát của Venezuela vào ngày 31 tháng 7 năm 2018 là 33.151%, cho thấy "Venezuela hiện đang trải qua đợt siêu lạm phát nghiêm trọng thứ 23 trong lịch sử". IMF báo cáo rằng tỷ lệ lạm phát năm 2018 đạt 929.790%, thấp hơn một chút so với ước tính ban đầu là 1.000.000%. Vào tháng 10 năm 2018, IMF ước tính rằng tỷ lệ lạm phát sẽ đạt 10.000.000% vào cuối năm 2019, điều này lại được đề cập trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 4 năm 2019. Vào tháng 12 năm 2021, các nhà kinh tế và Ngân hàng Trung ương Venezuela thông báo rằng Venezuela sẽ đạt được vào quý đầu tiên của năm 2022 hơn 12 tháng với lạm phát hàng tháng dưới 50% sau hơn bốn năm của chu kỳ siêu lạm phát, về mặt kỹ thuật sẽ cho thấy sự thoát khỏi siêu lạm phát, nhưng hậu quả của nó vẫn còn vào thời điểm đó.

Nguyên nhân

Một quan điểm thuyết tiền tệ cho rằng sự gia tăng chung về giá của mọi thứ ít phản ánh giá trị của những thứ đó hơn là giá trị của tiền. Điều này có các thành phần khách quan và chủ quan, trong đó về khách quan, tiền không có cơ sở vững chắc để tạo cho nó một giá trị, về chủ quan, những người nắm giữ tiền thiếu tin tưởng vào khả năng giữ giá trị của nó. Theo các chuyên gia, nền kinh tế Venezuela bắt đầu trải qua siêu lạm phát trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ tổng thống Nicolás Maduro. Các nguyên nhân tiềm năng của siêu lạm phát bao gồm việc in tiền ồ ạt và chi tiêu thâm hụt. Vào tháng 4 năm 2013 khi Maduro nhậm chức, tỷ lệ lạm phát hàng năm là 29,4%, chỉ thấp hơn 0,1% so với tỷ lệ vào năm 1999 khi Hugo Chávez nhậm chức. Đến tháng 4 năm 2014, tỷ lệ lạm phát hàng năm là 61,5%. Vào đầu năm 2014, BCV đã không công bố số liệu thống kê lần đầu tiên trong lịch sử của mình, với việc Forbes đưa tin rằng đó là một cách có thể để thao túng hình ảnh của nền kinh tế. Vào tháng 4 năm 2014, IMF tuyên bố rằng hoạt động kinh tế ở Venezuela là không chắc chắn nhưng có thể tiếp tục chậm lại, và rằng "các chính sách kinh tế vĩ mô lỏng lẻo đã tạo ra lạm phát cao và làm cạn kiệt dự trữ ngoại hối chính thức".

IMF gợi ý rằng "cần có những thay đổi chính sách đáng kể hơn để ngăn chặn một sự điều chỉnh hỗn loạn". Theo nhà kinh tế Steve Hanke, nền kinh tế hiện tại của Venezuela, tính đến tháng 3 năm 2014, có tỷ lệ lạm phát dao động trên 300%, tỷ lệ lạm phát chính thức khoảng 60%, và chỉ số khan hiếm sản phẩm tăng trên 25% hàng hóa. Chính phủ Venezuela đã không báo cáo dữ liệu lạm phát cho tháng 9 và tháng 10 năm 2014. Sự tăng trưởng trong cung tiền của BCV đã tăng tốc trong thời kỳ đầu nhiệm kỳ tổng thống của Maduro, làm tăng lạm phát giá cả trong nước. Cung tiền bolívar mạnh (bolívar fuerte) ở Venezuela đã tăng 64% vào năm 2014, nhanh gấp ba lần so với bất kỳ nền kinh tế nào khác được Bloomberg News quan sát vào thời điểm đó. Do giá trị của đồng bolívar fuerte giảm nhanh chóng, người dân Venezuela gọi đùa nó là "bolívar muerto" ("bolívar chết"). Maduro đã đổ lỗi cho đầu cơ tư bản là nguyên nhân thúc đẩy tỷ lệ lạm phát cao và tạo ra sự thiếu hụt lan rộng các nhu yếu phẩm cơ bản. Ông nói rằng ông đang chiến đấu trong một "cuộc chiến kinh tế", gọi các biện pháp kinh tế mới được ban hành là "các cuộc tấn công kinh tế" chống lại các đối thủ chính trị, những người mà theo Maduro và những người trung thành với ông, đứng sau một âm mưu kinh tế quốc tế. Maduro đã bị chỉ trích vì tập trung vào dư luận thay vì giải quyết các vấn đề thực tế đã được các nhà kinh tế cảnh báo, hoặc tạo ra các giải pháp để cải thiện triển vọng kinh tế của Venezuela.