Philipphê do Rosario Nguyễn Văn Bỉnh

Philipphê Bỉnh (1759, Hải Dương - 1833, Lisboa) hay Philiphê do Rosario là một linh mục dòng Tên người Việt. Sinh sống nhiều năm ở Bồ Đào Nha nhưng vẫn sử dụng chữ Quốc ngữ để ghi chép lại các tác phẩm của mình, Philipphê Bỉnh được coi là một trong những người Việt đầu tiên viết văn bằng chữ Quốc ngữ với các tác phẩm có giá trị lớn đối với việc nghiên cứu sự hình thành và phát triển của chữ Quốc ngữ như Sách sổ sang chép các việc (1822).

Tiểu sử

Theo ghi chép của chính Philipphê Bỉnh, ông sinh năm 1759 tại thôn Địa Linh, xã Ngãi An, huyện Vĩnh Lại, phủ Hạ Hoàng, nay thuộc Hải Dương. Năm 17 tuổi, Philipphê Bỉnh gia nhập dòng Tên và đến năm 1793 thì được thụ phong linh mục. Để giải quyết những mâu thuẫn giữa dòng Tên và dòng Đa Minh, ông đã tham gia một phái đoàn linh mục Công giáo sang Bồ Đào Nha năm 1796 để rồi bị mắc kẹt lại tại Lisboa. Ông sống lưu vong hơn 30 năm rồi qua đời cũng tại thành phố này.

Tác phẩm

Sau khi qua đời, một số tác phẩm ghi chép của Philipphê Bỉnh đã được chuyển đến lưu giữ tại Thư viện Tòa thánh Vatican. Mãi tới giữa thế kỷ 20, các ghi chép và đóng góp của ông cho chữ Quốc ngữ mới được giới thiệu ở trong nước. Cụ thể là tác giả Thanh Lãng trong tác phẩm Biểu nhất lãm văn học cận đại xuất bản tại Sài Gòn năm 1958 đã xếp Philipphê Bỉnh bên cạnh Alexandre de Rhodes trong hàng ngũ những người tiên phong phát triển chữ Quốc ngữ. Tuy xa quê hương nhiều thập niên, Philipphê Bỉnh vẫn dành nhiều thời gian để dùng chữ Quốc ngữ ghi chép lại những phong tục, tập quán của xứ Bắc kỳ. Ví dụ, cuốn Sách sổ sang chép các việc có ghi lại rằng "...xứ Bắc làm ma mà chẳng có thịt chó thì chẳng gọi là đám ma lớn". Bên cạnh đó, các ghi chép của ông cũng là tài liệu quý về lịch sử Việt Nam thế kỷ 17, 18. Ví dụ Philipphê Bỉnh đã ghi lại cuộc gặp gỡ giữa nhà truyền giáo dòng Tên Girolamo Maiorica với các nhà sư Phật giáo ở phủ của Chúa Trịnh Tráng.