Nội chiến Syria

Nội chiến Syria
Một phần của Cách mạng Syria, Mùa xuân Ả Rập, Mùa đông Ả Rập, Chiến tranh chống Nhà nước Hồi giáo, xung đột Kurd–Thổ Nhĩ Kỳ, xung đột Ả Rập–Israel, xung đột ủy nhiệm Iran–Israel và xung đột ủy nhiệm Iran–Ả Rập Xê Út
Hình ảnh từ Trận Aleppo vào năm 2012
Thời gian 15 tháng 3 năm 2011 (2011-03-15) – 8 tháng 12 năm 2024 (2024-12-08) (13 năm, 8 tháng và 23 ngày) Địa điểm Syria (với hiệu ứng lan rộng sang những nước láng giềng, đặc biệt là Iraq và Liban) Kết quả Phe đối lập Syria và đồng minh chiến thắng; Xem Hậu quả
Tham chiến
Danh sách bên tham chiến đầy đủ
Thương vong và tổn thất
Tổng số người chết 656,493+ Tổng số thường dân thiệt mạng 219.223–306.887+ Người di tản 6,7 triệu người nội di tản 6,6 triệu người tị nạn (tháng 3 năm 2021) Xem Casualties of the Syrian civil war for details

Nội chiến Syria là một cuộc nội chiến ở Syria bắt nguồn từ Cách mạng Syria vào tháng 3 năm 2011 khi hàng loạt các cuộc biểu tình phản đối Bashar al-Assad nổ ra như một phần của Mùa xuân Ả Rập. Sự đàn áp của chế độ Assad châm ngòi cuộc nội chiến, đạt tới cao trào là sự sụp đổ của chế độ Assad vào tháng 12 năm 2024. Sự kiện này được đánh giá là kết thúc của cuộc nội chiến. Những cuộc đụng độ, tranh chấp hậu nội chiến tiếp diễn vào năm 2026.

Bối cảnh

Kinh tế xã hội

Bất bình đẳng kinh tế - xã hội gia tăng đáng kể sau khi Hafez al-Assad ban hành các chính sách thị trường tự do trong những năm cuối đời của ông. Sự bất bình đẳng ngày càng tăng khi Bashar al-Assad lên nắm quyền. Chính sách kinh tế tập trung vào lĩnh vực dịch vụ và mang lại lợi ích cho một bộ phận thiểu số của dân số Syria, chủ yếu là những người có quan hệ với chính phủ và tầng lớp thương nhân Hồi giáo Sunni ở Damascus và Aleppo. Năm 2010, GDP bình quân đầu người trên danh nghĩa của Syria là 2.834 đô la Mỹ, tương đương với các nước châu Phi Hạ Sahara như Nigeria và thấp hơn nhiều so với các nước láng giềng như Liban. Tốc độ tăng trưởng hàng năm là 3,39%, thấp hơn hầu hết các nước đang phát triển khác.

Syria cũng có tỷ lệ thất nghiệp thanh niên đặc biệt cao. Khi cuộc nội chiến nổ ra, sự bất mãn với chính phủ phổ biến nhất ở các khu vực nghèo đói của Syria, chủ yếu là thành phần Hồi giáo Sunni bảo thủ. Những thành phố này bao gồm nhiều người nghèo, chẳng hạn như Dara'a và Homs, và các quận nghèo của các thành phố lớn.

Hạn hán

Điều này trùng hợp với khi mà đợt hạn hán khốc liệt nhất từng được ghi nhận ở Syria, kéo dài từ năm 2006 đến năm 2011 và dẫn đến mất mùa và thiếu hụt số lượng nông sản trên diện rộng, đẩy giá lương thực tăng cao và sự di cư ồ ạt của các gia đình nông dân đến các trung tâm thành thị, gây sức ép nặng nề lên các thành thị. Cuộc di cư này đã làm căng thẳng và sức nặng lên cơ sở hạ tầng vốn đã bị gánh nặng đè lên bởi dòng chảy chạy nạn của khoảng 1,5 triệu người tị nạn từ Chiến tranh Iraq. Cuộc hạn hán có thể liên quan đến sự nóng lên toàn cầu do mà là kết quả do con người gây ra. Việc cung cấp đủ nước tiếp tục là một vấn đề trong cuộc nội chiến đang diễn ra và nó thường là mục tiêu của các hành động quân sự.

Quyền con người

Các tổ chức nhân quyền quốc tế từ lâu đã lên án tình hình nhân quyền tại Syria. Trước các cuộc biểu tình, quyền tự do ngôn luận, tự do hội họp và tự do lâp hội bị hạn chế nghiêm trọng. Từ năm 1963 đến 2011, chính phủ duy trì tình trạng khẩn cấp và cấm tụ họp công cộng quá năm người. Các lực lượng an ninh có toàn quyền bắt, tạm giam. Mặc dù Mùa xuân Damascus vào năm 2000 tạo ra hy vọng rằng Bashar al-Assad sẽ dân chủ hóa Syria, al-Assad không thực hiện bất cứ cải cách nào. Năm 2010, chính phủ cấm phụ nữ mặc trang phục Hồi giáo (ví dụ như niqāb) tại các trường đại học và hơn một nghìn giáo viên tiểu học mặc niqab bị chuyển công tác sang làm việc hành chính. Năm 2010, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền đánh giá rằng Assad không thực sự cải thiện tình hình nhân quyền tại Syria kể từ khi lên nắm quyền.

Diễn biến

Biểu tình, nội loạn, nổi dậy vũ trang (2011–2012)

Tháng 3 năm 2011, sự bất mãn quần chúng đối với chính phủ Ba'ath của Tổng thống Bashar al-Assad châm ngòi các cuộc biểu tình đòi dân chủ hóa trên khắp Syria, một phần của Mùa xuân Ả Rập tại Trung Đông và Bắc Phi. Assad ra lệnh các lực lượng an ninh đàn áp dã man những cuộc biểu tình, làm cho hàng nghìn người thiệt mạng, bị bắt giữ, hầu hết là thường dân. Cuộc cách mạng Syria biến thành một cuộc nổi dậy với sự hình thành của các lực lượng dân quân kháng chiến trên cả nước, sau cùng phát triển thành một cuộc nội chiến toàn diện vào năm 2012.

Đỉnh điểm bạo lực, nước ngoài can thiệp (2012–2020)

Tình trạng bạo lực đạt đỉnh điểm trong giai đoạn 2012–2017 khi phiến quân và chính phủ tiến hành nhiều chiến dịch quân sự và bạo lực giáo phái, Hồi giáo chủ nghĩa gia tăng. Các tổ chức quốc tế cáo buộc tất cả các bên — chính phủ Assad, Nhà nước Hồi giáo, các nhóm đối lập, Iran, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và liên quân Hoa Kỳ — vi phạm nhân quyền nghiêm trọng và thực hiện các cuộc thảm sát. Cuộc nội chiến gây ra một cuộc khủng hoảng người tị nạn nghiêm trọng, hàng triệu người buộc phải tháo chạy đến Thổ Nhĩ Kỳ, Liban và Jordan; một số lượng lớn người tị nạn đến những nước ngoài Trung Đông, đặc biệt là Đức, chấp nhận hơn nửa triệu người Syria từ năm 2011. Nhiều nỗ lực đàm phán hòa bình đã được tiến hành từ năm 2011, bao gồm các cuộc đàm phán hòa bình tại Genève vào tháng 3 năm 2017 do Liên Hợp Quốc chủ trì, nhưng chiến sự tiếp diễn.

Vào cuối thập niên 2020, ước tính 470.000–610.000 người đã thiệt mạng trong Nội chiến Syria, là xung đột tử vong cao thứ hai vào thế kỷ 21, sau Nội chiến Congo thứ hai.

Bế tắc, xung đột đóng băng (2020–2024)

Sau thỏa thuận đình chiến Idlib vào tháng 3 năm 2020, chiến sự tiền tuyến giữa chính phủ Syria và các nhóm đối lập hầu hết đã lắng xuống. Năm 2021, chính phủ Assad kiểm soát khoảng hai phần ba lãnh thổ của Syria và đang củng cố quyền lực. Tuy nhiên, các cuộc xung đột thường xuyên xảy ra giữa các phe phái ở phía tây bắc Syria và các cuộc biểu tình quy mô lớn nổ ra ở phía nam và lan rộng trên cả nước trước thực trạng độc tài và tình hình kinh tế. Các cuộc biểu tình năm 2023 có nhiều điểm tương đồng với các cuộc biểu tình năm 2011 trước nội chiến.

Chế độ Assad sụp đổ, chính phủ chuyển tiếp (2024 – hiện tại)

Ngày 27 tháng 11 năm 2024, một liên minh đối lập gọi là Bộ Tư lệnh Tác chiến Quân sự, do Hay'at Tahrir al-Sham lãnh đạo tiến hành một chiến dịch tấn công Lục quân Syria và những lực lượng chính phủ khác tại các tỉnh Aleppo, Idlib, Hama và Homs. Sau đó, Phòng Tác chiến phía Nam, Các lực lượng Dân chủ Syria và Quân đội Syria Tự do tiến công, chiếm lãnh thổ ở phía nam và phía đông. Ngày 29 tháng 11, các lực lượng phiến quân tiến vào Aleppo khi Lục quân Syria tan rã trên cả nước. Ngày 7 tháng 12, các lực lượng phiến quân tiến vào Damascus. Bashar al-Assad rời khỏi thủ đô vào ngày 8 tháng 12. Lục quân Syria xác nhận Assad đã tháo chạy ra nước ngoài, dẫn tới chế độ Assad sụp đổ và sự kết thúc của hơn 60 năm cai trị của gia tộc Assad. Assad và gia đình đến Moskva và được cấp quy chế tị nạn.

Tác động nhân đạo

Tính đến tháng 12 năm 2022, ước tính 6,7 triệu người Syria đã phải ra nước ngoài tị nạn, với ước tính 5,5 triệu người Syria tị nạn tại năm nước láng giềng là Thổ Nhĩ Kỳ, Liban, Jordan, Iraq và Ai Cập. Đức là nước không láng giềng có nhiều người tị nạn Syria nhất với hơn 850.000 người.

Phản ứng quốc tế

Vào giai đoạn đầu của cuộc nội chiến, Liên đoàn Ả Rập, Liên minh châu Âu, Liên Hợp Quốc và nhiều nước phương Tây nhanh chóng lên án hành vi đàn áp biểu tình của chính phủ Syria và bày tỏ ủng hộ quyền tự do ngôn luận của người biểu tình. Ban đầu, nhiều nước Trung Đông ủng hộ Assad, nhưng chuyển sang thái độ cân bằng, chỉ trích cả hai bên khi số người thiệt mạng tăng cao. Liên đoàn Ả Rập và Tổ chức Hợp tác Hồi giáo đình chỉ tư cách thành viên của Syria. Nga và Trung Quốc phủ quyết các nghị quyết Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc áp lệnh trừng phạt đối với Syria do phương Tây đề xuất vào năm 2011 và năm 2012.

Xem thêm

• Nội chiến Yemen
• Thảm sát Houla
• Tấn công bằng hơi độc tại Ghouta 2013
• Quân đội Syria Tự do
• Can thiệp của Mỹ và đồng minh ở Syria
• Can thiệp quân sự của Nga vào nội chiến Syria

Đọc thêm

• Lawson, Fred Haley, biên tập (2009). Demystifying Syria. London: Saqi. ISBN 9780863566547.
• Wright, Robin (2008). Dreams and Shadows: The Future of the Middle East. New York: Penguin Press. tr. 212–261. ISBN 1594201110.
• Ziadeh, Radwan (2011). Power and Policy in Syria: Intelligence Services, Foreign Relations and Democracy in the Modern Middle East. London: I.B. Tauris. ISBN 9781848854345.

Liên kết ngoài

• The Syrian Revolution 2011 الثورة السورية ضد بشار الاسد, Facebook
• Syria Unrest, live blog Lưu trữ ngày 17 tháng 11 năm 2011 tại Wayback Machine, Al Jazeera English
• Live updates on Syria’s uprising Lưu trữ ngày 6 tháng 9 năm 2012 tại archive.today, NOW Lebanon
• Syria protests (2011), The New York Times
• Syria Comment
• Tính toán của Nga và Trung Quốc ở Syria