Nguyên Hòa quận huyện chí

Nguyên Hòa quận huyện đồ chí (giản thể: 元和郡县图志; phồn thể: 元和郡縣圖志; bính âm: Yuánhé jùn xiàn tú zhì; Wade–Giles: Yüan-he chün hsien t'u chih) là tác phẩm địa lý thời Đường, do Lý Cát Phủ biên soạn, hoàn thành vào năm Nguyên Hòa thứ 8 (813). Đây là bộ tổng chí sớm nhất và tương đối hoàn chỉnh còn tồn tại của Trung Quốc.

Tổng quan Nguyên Hòa quận huyện chí

Nguyên Hòa quận huyện đồ chí nguyên bản gồm 40 quyển (nay chỉ còn 34 quyển), mục lục 2 quyển, tổng cộng là 42 quyển. Nội dung lấy 10 đạo thời Trinh Quán làm khung sườn (gồm: Quan Nội đạo, Hà Nam đạo, Hà Đông đạo, Hà Bắc đạo, Sơn Nam đạo, Lũng Hữu đạo, Hoài Nam đạo, Giang Nam đạo, Kiếm Nam đạo, Lĩnh Nam đạo), kết hợp với 47 khu vực quản lý của Quan sát sứ và Tiết độ sứ thực tế tồn tại dưới thời Đường Hiến Tông (thời bấy giờ cũng gọi các khu vực này là "Đạo"). Tại mỗi Đạo đều có vẽ bản đồ, ghi chép về quá trình thay đổi địa lý, hộ khẩu, núi sông, cống nạp và tô thuế của các trấn; nội dung có thể truy nguyên về tận thời Tam Đại hoặc theo các ghi chép trong thiên Vũ cống sách Thượng thư.

Trong sách, Lý Cát Phủ cũng trình bày quan điểm cá nhân của mình vào các năm: Quảng Đức thứ 2, Nguyên Hòa thứ 3, Nguyên Hòa thứ 7 và Nguyên Hòa thứ 8. Từ thời Nam Tống về sau, phần bản đồ đã thất lạc, nên sách cũng được gọi lược đi là Nguyên Hòa quận huyện chí (元和郡縣志/元和郡县志). Phần văn bản cũng có sự khiếm khuyết: các quyển 19, 20, 23, 24, 26 và 36 đã mất; quyển 18 và 25 thiếu một phần nhỏ.

Sách Tứ khố toàn thư Tổng mục đề yếu nhận xét rằng: "Các bộ dư địa đồ kinh được ghi chép trong các sách chí thời Tùy, Đường hầu hết đều đã tan lạc không còn; những bộ còn truyền lại đến nay duy chỉ có bộ sách này là cổ nhất, thể lệ cũng hoàn thiện nhất. Các đời sau tuy có thêm bớt, thay đổi nhưng cũng không thể vượt ra khỏi phạm vi của bộ sách này."

Bổ chú Nguyên Hòa quận huyện chí

Vào thời Thanh, Nghiêm Quan đã biên soạn bộ Nguyên Hòa quận huyện bổ chí (元和郡县补志), và Mâu Thuyên Tôn có bộ Nguyên Hòa quận huyện chí khuyết quyển dật văn (元和郡县志缺卷逸文). Thời cận đại, Hạ Thứ Quân đã thực hiện việc chú giải cho bộ sách này, đây được coi là phiên bản tốt nhất hiện nay. Bản này đã được Trung Hoa thư cục thu thập và đưa vào bộ Trung Quốc cổ đại địa lý Tổng chí tùng san (中國古代地理總志叢刊).

Mục lục Nguyên Hòa quận huyện chí

• Quyển 1 đến 4: Quan Nội đạo (Gồm: Kinh Triệu phủ, Tiết độ sứ Phượng Tường, Tiết độ sứ Kính Nguyên, Tiết độ sứ Bân Ninh, Quan sát sứ Phu Phường, Tiết độ sứ Linh Vũ, Tiết độ sứ Hạ Tuy, Tiết độ sứ Chấn Võ, Đô phòng ngự sứ Phong Châu).
• Quyển 5 đến 11: Hà Nam đạo (Gồm: Hà Nam phủ, Quan sát sứ Thiểm Quắc, Tiết độ sứ Biện Tống, Tiết độ sứ Trịnh Hoạt, Tiết độ sứ Trần Hứa, Tiết độ sứ Từ Tứ, Tiết độ sứ Thái Châu, Tiết độ sứ Truy Thanh).
• Quyển 12 đến 15: Hà Đông đạo (Gồm: Tiết độ sứ Hà Trung, Tiết độ sứ Hà Đông, Tiết độ sứ Trạch Lộ).
• Quyển 16 đến 19: Hà Bắc đạo (Gồm: Tiết độ sứ Hà Dương Tam Thành Hoài Châu, Tiết độ sứ Ngụy Bác, Tiết độ sứ Hằng Ký, Tiết độ sứ Dịch Định, Tiết độ sứ Thương Cảnh).
• Quyển 20 đến 23: Sơn Nam đạo (Gồm: Tiết độ sứ Tương Dương, Tiết độ sứ Sơn Nam Tây đạo).
• Quyển 24: Hoài Nam đạo (Tiết độ sứ Hoài Nam – Phần này đã thất lạc).
• Quyển 25 đến 30: Giang Nam đạo (Gồm: Quan sát sứ Chiết Tây, Quan sát sứ Chiết Đông, Quan sát sứ Ngạc Nhạc, Quan sát sứ Giang Nam Tây Đạo, Quan sát sứ Tuyên Hấp, Quan sát sứ Hồ Nam, Quan sát sứ Phúc Kiến, Quan sát sứ Kiềm Châu).
• Quyển 31 đến 33: Kiếm Nam đạo (Gồm: Thành Đô phủ, Tiết độ sứ Tây Xuyên, Tiết độ sứ Đông Xuyên).
• Quyển 34 đến 38: Lĩnh Nam đạo (Gồm: Tiết độ sứ Lĩnh Nam, Kinh lược sứ Quế Quản, Kinh lược sứ Ung Quản, An Nam Đô hộ phủ).
• Quyển 39 đến 40: Lũng Hữu đạo.

Xem thêm Nguyên Hòa quận huyện chí

• Nguyên Hòa tính toản
• Nguyên Phong cửu vực chí

Liên kết ngoài Nguyên Hòa quận huyện chí

• Nguyên Hòa quận huyện đồ chí tại Chinese Text Project