Kinh nghiệm Phong Kiều

Tấm áp phích tuyên truyền về Kinh nghiệm Phong Kiều tại Chiết Giang.

Kinh nghiệm Phong Kiều (tiếng Trung: 枫桥经验; bính âm: Fēngqiáo jīngyàn) là phương thức quản trị xã hội được Đảng Cộng sản Trung Quốc áp dụng, với mục tiêu cốt lõi là bao quát và giải quyết mâu thuẫn ngay từ cấp cơ sở mà không cần sự can thiệp của cơ quan pháp luật cấp cao hơn. Xuất hiện lần đầu tại khu Phong Kiều, thành phố Chư Kỵ, Thiệu Hưng vào đầu thập niên 1960, thuật ngữ này thực sự "trỗi dậy" và trở nên phổ biến mạnh mẽ dưới thời Tổng Bí thư Tập Cận Bình. Ngày nay, mô hình này thường được nhắc đến gắn liền với các hệ thống giám sát quần chúng tại Trung Quốc.

Lịch sử

Kinh nghiệm Phong Kiều khởi nguồn từ khu Phong Kiều, huyện Chư Kỵ, tỉnh Chiết Giang, như một phương thức nhằm huy động quần chúng tự giải quyết mâu thuẫn xã hội ngay tại cơ sở mà không cần đến sự can thiệp của cơ quan pháp luật cấp trên. Vào năm 1963, nằm trong khuôn khổ Phong trào Tứ thanh do Chủ tịch Đảng Cộng sản Trung Quốc Mao Trạch Đông phát động, Tỉnh ủy Chiết Giang đã công bố văn bản mang tên Kinh nghiệm triển khai đấu tranh chống kẻ thù trong Phong trào Giáo dục Xã hội chủ nghĩa tại khu Phong Kiều, huyện Chư Kỵ (诸暨县枫桥区社会主义教育运动中开展对敌斗争的经验), nhằm đúc kết phương pháp được áp dụng tại đây. Bộ trưởng Bộ Công an Tạ Phú Trị đã đặc biệt nhắc đến phương pháp của Phong Kiều tại kỳ họp thường niên của Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc năm 1963. Đến ngày 20 tháng 11 năm 1963, Mao Chủ tịch đã viết chỉ thị gửi Tạ Phú Trị với nội dung như sau "Điển hình Chư Kỵ được nêu ở đây là một điển hình tốt — các địa phương nên noi theo ví dụ này, mở rộng công tác thông qua các chương trình thí điểm." Cũng trong ngày hôm đó, ông có cuộc hội đàm với Thứ trưởng Bộ Công an Uông Đông Hưng, kêu gọi giáo dục và huy động quần chúng dựa trên mô hình tại Chư Kỵ.

Mặc dù Bộ Công an từng công bố các tài liệu về phương pháp này, nhưng tờ Nhân Dân nhật báo chưa từng nhắc đến Kinh nghiệm Phong Kiều cho đến tận ngày 21 tháng 12 năm 1977. Khi đó, tờ báo này đã đăng tải một bài viết với tiêu đề Giương cao ngọn cờ đỏ Phong Kiều do Mao Chủ tịch dựng lên, dựa vào quần chúng để tăng cường chuyên chính (高举毛主席树立的枫桥红旗　依靠群众加强专政), trong đó nêu rõ:

Trong cuộc đấu tranh chống lại kẻ thù, việc bắt giữ là cần thiết và đúng đắn đối với một số ít kẻ thù giai cấp; còn đối với những trường hợp có thể bắt hoặc không, thì tuyệt đối không nên bắt giữ; phải huy động quần chúng thực hiện đấu tranh bằng lý lẽ để đối phó với kẻ thù, tiến hành giám sát và cải tạo tại chỗ mà không cần phải trình báo lên cấp trên. Kinh nghiệm này đã được vị lãnh tụ và người thầy vĩ đại Mao Trạch Đông khẳng định và khen ngợi.

Vào ngày 5 tháng 9 năm 1978, tờ Nhân Dân nhật báo tiếp tục đăng tải một bài viết khác với tiêu đề Chỉnh đốn và tăng cường công tác trật tự trị an xã hội (整顿和加强社会治安工作). Bài báo khẳng định: "Khu Phong Kiều thuộc huyện Chư Kỵ, tỉnh Chiết Giang đã dựa vào quần chúng để tiến hành cải tạo tại chỗ các thành phần phản động, cảm hóa đại đa số họ trở thành những người lao động tự lực cánh sinh, thượng tôn pháp luật." Bài viết tiếp tục nhấn mạnh: "Kinh nghiệm thành công của họ đã được Mao Trạch Đông khen ngợi và được mệnh danh là ngọn cờ đỏ trên mặt trận an ninh công cộng".

Thời Tập Cận Bình

Lúc còn đảm nhiệm chức Bí thư Tỉnh ủy Chiết Giang, ông Tập Cận Bình đã thể hiện sự quan tâm sâu sắc đối với Kinh nghiệm Phong Kiều sau chuyến thăm khu vực này vào năm 2003. Tại đây, ông tham dự một buổi triển lãm về thập niên 1960 tại một đồn cảnh sát địa phương. Vài tháng sau, ông quay trở lại khu vực này một lần nữa và khẳng định: "Dù tình hình và trách nhiệm mà chúng ta đang đối mặt đã thay đổi, nhưng Kinh nghiệm Phong Kiều vẫn chưa hề lạc hậu".

Vào năm 2013, ông Tập Cận Bình, lúc này đã là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc, trở thành nhà lãnh đạo tối cao đầu tiên kể từ thời Mao Trạch Đông nhắc lại Kinh nghiệm Phong Kiều bằng việc ban hành "những chỉ thị quan trọng về sự phát triển của 'Kinh nghiệm Phong Kiều'" nhân kỷ niệm 50 năm ngày Mao Chủ tịch phê chuẩn mô hình này. Đến năm 2019, Bộ Công an Trung Quốc bắt đầu nâng cấp các đồn cảnh sát thành "Đồn công an kiểu Phong Kiều" (枫桥式公安派出所), với hơn 1.300 đồn đã được thiết lập tính đến năm 2025. Nhiệm vụ chính của các đồn này là "trung thành với sự lãnh đạo của Đảng, phục vụ nhân dân bằng pháp luật, thực thi pháp luật công bằng và kỷ luật nghiêm minh" nhằm "tạo ra môi trường chính trị và xã hội an ninh, ổn định". Từ năm 2022, hệ thống này còn nhờ vào sự hỗ trợ của những "Tòa án nhân dân kiểu Phong Kiều" được thành lập tại các thôn bản và huyện lỵ, với mục tiêu "đấu tranh chống lại hành vi tà ác, bất hợp pháp và duy trì cuộc chiến chống lại nạn cường hào ác bá tại nông thôn".

Tại báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng Toàn quốc lần thứ XX vào tháng 10 năm 2022, ông Tập Cận Bình đã đề cập đến Kinh nghiệm Phong Kiều như một phần thiết yếu của hệ thống "quản trị xã hội". Tháng 11 năm 2023, ông tham dự một hội nghị về Kinh nghiệm Phong Kiều, đồng thời tiếp đón các đại diện từ chính quyền địa phương đang áp dụng mô hình này vào công tác quản lý hàng ngày. Trong hội nghị, Bí thư Ủy ban Chính Pháp Trung ương Trần Văn Thanh phát biểu rằng Trung Quốc "phải đạt được mục tiêu: việc nhỏ không ra khỏi thôn, việc lớn không ra khỏi thị trấn, và mâu thuẫn không bị đẩy lên cấp trên". Đến năm 2025, lực lượng cảnh sát Trung Quốc thuộc Bộ Công an đang hoạt động tại quần đảo Solomon đã bắt đầu triển khai một chương trình thí điểm tại địa phương dựa trên Kinh nghiệm Phong Kiều, làm dấy lên những lo ngại về sự gia tăng giám sát dân chúng.

Nội dung

Phương pháp này hướng tới việc dẫn dắt cán bộ và người dân địa phương áp dụng một hình thức tự quản nhằm giải quyết vấn đề và mâu thuẫn ngay tại cấp cơ sở, tuy nhiên vẫn đặt dưới sự giám sát của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Tạp chí Cầu thị từng mô tả phương thức này là "tiêu chuẩn vàng cho quản trị xã hội tại Trung Quốc". Cách tiếp cận này bao gồm việc hợp tác với tình nguyện viên và hướng dẫn người dân địa phương về vấn đề tư tưởng và pháp lý, đặc biệt là luật lệ và quy định mới có liên quan trực tiếp đến địa phương đó. Như một phần của mô hình, đội ngũ cán bộ tòa án sẽ di chuyển lưu động khắp các huyện để hòa giải tranh chấp pháp lý, từ vấn đề sử dụng đất đai, cấp phép cho đến tranh chấp về hợp đồng.