Hiệp ước Lausanne
Tên đầy đủ:
| |
|---|---|
 Biên giới của Thổ Nhĩ Kỳ theo Hiệp ước Lausanne. | |
| Ngày kí | 24 tháng 7 năm 1923 |
| Nơi kí | Lausanne, Thụy Sĩ |
| Ngày đưa vào hiệu lực | 6 tháng 8 năm 1924[1] |
| Điều kiện | Sau khi được Thổ Nhĩ Kỳ ba trong số bốn quốc gia Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, Pháp, Ý và Đế quốc Nhật Bản, hiệp ước có hiệu lực đối với các bên tham gia hiệp ước và những quốc gia gia nhập hiệp ước sau đó |
| Bên tham gia |
|
| Người gửi lưu giữ | Cộng hòa Pháp |
| Ngôn ngữ | Tiếng Anh và tiếng Pháp |
 Treaty of Lausanne tại Wikisource | |
Hiệp ước Lausanne (tiếng Pháp: Traité de Lausanne, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: Lozan Antlaşması) là một hiệp ước hòa bình được đàm phán tại Hội nghị Lausanne 1922–1923 và được ký kết tại Palais de Rumine[2][3] ở Lausanne, Thụy Sĩ, vào ngày 24 tháng 7 năm 1923.[4] Hiệp ước chấm dứt xung đột giữa Đế quốc Ottoman và Pháp, Vương quốc Ý, Đế quốc Anh, Đế quốc Nhật Bản, Vương quốc Hy Lạp, Vương quốc Nam Tư thuộc Khối Đồng Minh trong Chiến tranh thế giới thứ nhất.[5] Trước đó, Hòa ước Sèvres được ký kết vào năm 1920 với điều khoản phân chia lãnh thổ của Đế quốc Ottoman, nhưng bị Phong trào Dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ bác bỏ và dẫn tới Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ. Sau khi lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ tái chiếm İzmir trong Chiến tranh Hy Lạp-Thổ Nhĩ Kỳ, Hiệp định đình chiến Mudanya được ký kết vào tháng 10 năm 1922,[5][6] quy định việc trao đổi dân số Hy Lạp-Thổ Nhĩ Kỳ và cho phép tàu thuyền dân sự tự do đi qua các eo biển Thổ Nhĩ Kỳ.
Thổ Nhĩ Kỳ phê chuẩn hiệp ước vào ngày 23 tháng 8 năm 1923.[7][8] Những quốc gia Khối Đồng Minh phê chuẩn hiệp ước vào ngày 16 tháng 7 năm 1924.[9] Hiệp ước Lausanne có hiệu lực vào ngày 6 tháng 8 năm 1924.
Bối cảnh
Sau khi lực lượng của Phong trào Dân tộc Thổ Nhĩ Kỳ dưới sự chỉ huy của Mustafa Kemal Atatürk đẩy lùi quân đội Hy Lạp khỏi Tiểu Á và trục xuất Sultan Ottoman, Chính phủ Đại Quốc hội tại Ankara tuyên bố bác bỏ Hòa ước Sèvres được Đế quốc Ottoman ký kết với Khối Đồng Minh vào năm 1920.[10]
Tại Hội nghị Lausanne 1922-1923, İsmet İnönü là trưởng đoàn đàm phán của Thổ Nhĩ Kỳ, Bộ trưởng Ngoại giao Anh George Curzon là trưởng đoàn đàm phán của Khối Đồng Minh, Eleftherios Venizelos thay mặt Vương quốc Hy Lạp. Phái đoàn Khối Đồng Minh bao gồm Đô đốc người Mỹ Mark Lambert Bristol, từng là Cao ủy Hoa Kỳ và ủng hộ Thổ Nhĩ Kỳ. Hội nghị khai mạc vào ngày 20 tháng 11 năm 1922. Sau tám tháng đàm phán, Hiệp ước Lausanne được ký kết vào ngày 24 tháng 7 năm 1923.
Nội dung
Hiệp ước Lausanne gồm 143 điều với các phần chính bao gồm:[11]
| Phần |
|---|
| Công ước về các eo biển Thổ Nhĩ Kỳ |
| Bãi bỏ các thỏa thuận quyền ngoại trị – Điều 28 quy định: "Mỗi Bên ký kết chấp nhận việc bãi bỏ hoàn toàn các thỏa thuận quyền ngoại trị tại Thổ Nhĩ Kỳ về mọi mặt." |
| Các thỏa thuận |
| Thư ràng buộc |
Hiệp ước xác lập nền độc lập của Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời quy định bảo vệ tín đồ Chính thống giáo Hy Lạp tại Thổ Nhĩ Kỳ và tín đồ Hồi giáo tại Hy Lạp. Tuy nhiên, phần lớn cộng đồng Kitô giáo tại Thổ Nhĩ Kỳ và cộng đồng Hồi giáo tại Hy Lạp đã bị trục xuất theo Công ước về trao đổi dân số Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ được ký kết vào tháng 1 năm 1923, ngoại trừ cộng đồng Chính thống giáo Hy Lạp tại Constantinopolis, Imbros và Tenedos[12] và cộng đồng Hồi giáo tại Tây Thrace.[13] Điều 14 cấp cho các đảo Imbros và Tenedos "quy chế tự chủ", nhưng chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ bãi bỏ quy chế này vào ngày 17 tháng 2 năm 1926. Thổ Nhĩ Kỳ từ bỏ chủ quyền đối với Síp (trên danh nghĩa vẫn là lãnh thổ của Đế quốc Ottoman trước Chiến tranh thế giới thứ nhất mặc dù là nhượng địa của Đế quốc Anh từ sau Hội nghị Berlin năm 1878) và từ bỏ mọi yêu sách đối với Quần đảo Dodekanisa mà Ý trả cho Đế quốc Ottoman theo Hiệp ước Ouchy sau Chiến tranh Ý – Thổ Nhĩ Kỳ. Hội Quốc Liên được giao quyết định vị thế của tỉnh Mosul.[14][15]
Biên giới và lãnh thổ
Thổ Nhĩ Kỳ chính thức từ bỏ chủ quyền đối với Quần đảo Dodekanisa (Điều 15); Síp (Điều 20);[16] Ai Cập và Sudan (Điều 17); Syria và Iraq (Điều 3); và chấp nhận biên giới với Syria và Iraq.[5]
Thổ Nhĩ Kỳ từ bỏ các lãnh thổ phía nam của Syria và Iraq tại Bán đảo Ả Rập, mặc dù hiệp ước không chính thức đề cập đến khu vực này. Các lãnh thổ này bao gồm Vương quốc Yemen, 'Asir và một phần của Hejaz như thành phố Medina.[17][18]
Thổ Nhĩ Kỳ công nhận các điều khoản liên quan trong Hòa ước Trianon năm 1920 và nhượng lại đảo Adakale trên sông Danube cho Romania.[5][19]
Thổ Nhĩ Kỳ cũng từ bỏ các đặc quyền tại Libya trong Hiệp ước Ouchy năm 1912.[5]
Thỏa thuận
Nhằm tranh thủ sự ủng hộ của Hoa Kỳ, Thổ Nhĩ Kỳ đồng ý nhượng quyền cho Hoa Kỳ xây dựng đường sắt tại Thổ Nhĩ Kỳ và khai thác khoáng vật, dầu mỏ ở hai bên đường sắt. Tuy nhiên, thỏa thuận bị Thượng viện Hoa Kỳ bác bỏ vào ngày 18 tháng 1 năm 1927[20] và Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố hủy bỏ nhượng quyền.[11]
Ngoài ra, Thổ Nhĩ Kỳ đồng ý bổ nhiệm bốn cố vấn người châu Âu về cải cách pháp lý trong thời hạn năm. Hợp đồng cố vấn có thể được gia hạn nếu các cải cách pháp lý không được thực hiện.[21] Thổ Nhĩ Kỳ công bố hiến pháp mới và hoàn thành cải cách hệ thống pháp luật phỏng theo Bộ luật dân sự Thụy Sĩ, Bộ luật hình sự Ý và luật thương mại Đức trước thời hạn năm năm.[21]
Tuyên bố Đại xá
Phụ lục VIII Hiệp ước Lausanne, được gọi là "Tuyên bố Đại xá", quy định Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp đại xá đối với những tội ác xảy ra từ năm 1914 đến năm 1922,[22] chấm dứt nỗ lực truy tố tội phạm chiến tranh Ottoman về các tội ác như diệt chủng Armenia, diệt chủng Assyria và diệt chủng Hy Lạp.[23][24]
Di sản
Hiệp ước Lausanne là cơ sở cho sự công nhận quốc tế của Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ như là nước thừa kế của Đế quốc Ottoman[5] và phân chia nợ công của Đế quốc Ottoman giữa Thổ Nhĩ Kỳ và các quốc gia mới được thành lập trên lãnh thổ của Đế quốc Ottoman.[25] Năm 1936, Công ước Montreux về chế độ các eo biển thay thế Công ước về các eo biển trong Hiệp ước Lausanne.[26]
Xem thêm
Tham khảo
- ↑ The Law of Treaties, ed. by Scott Davidson (Taylor & Francis, 2017) p.205
- ↑ "Palais de Rumine". www.lonelyplanet.com (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 6 tháng 9 năm 2018.
- ↑ "Palais de Rumine & Musée cantonal des Beaux-Arts". MySwitzerland.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 6 tháng 9 năm 2018.
- ↑ Xypolia, Ilia (2021). "Imperial Bending of Rules: The British Empire, the Treaty of Lausanne, and Cypriot Immigration to Turkey". Diplomacy & Statecraft. 32 (4): 674–691. doi:10.1080/09592296.2021.1996711. S2CID 246234931. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 1 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2022.
{{Chú thích tập san học thuật}}:|hdl-access=cần|hdl=(trợ giúp) - 1 2 3 4 5 6 Treaty of Peace with Turkey signed at Lausanne, Lausanne, Switzerland, ngày 24 tháng 7 năm 1923, lưu trữ bản gốc ngày 12 tháng 1 năm 2013, truy cập ngày 28 tháng 11 năm 2012
{{Chú thích}}: Quản lý CS1: địa điểm thiếu nhà xuất bản (liên kết) - ↑ "Armistice of Mudanya". Lưu trữ bản gốc ngày 2 tháng 2 năm 2021. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2021.
- ↑ Martin Lawrence (1924). Treaties of Peace, 1919–1923. Quyển I. Carnegie Endowment for International Peace. tr. lxxvii.
- ↑ "Official Journal, October 1924". League of Nations Official Journal. 4: 1292. tháng 10 năm 1924.
- ↑ Hansard, House of Commons Lưu trữ ngày 18 tháng 10 năm 2017 tại Wayback Machine, 16 July 1924.
- ↑ Darren L. Logan (2009). "Thoughts on Iraqi Kurdistan: Present Realities, Future Hope". Iran & the Caucasus. 13 (1): 161–186. doi:10.1163/160984909X12476379008205. JSTOR 25597401.
- 1 2 Mango, Andrew (2002). Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey. Overlook Press. tr. 388. ISBN 1-58567-334-X.
- ↑ The Greek minority of Turkey Lưu trữ ngày 3 tháng 3 năm 2016 tại Wayback Machine – Hellenic Resources Network
- ↑ Öksüz, Hikmet (2004), The Reasons for Immigration from Western Thrace to Turkey (1923–1950) (PDF), Turkish Review of Balkan Studies, tr. 255
- ↑ "Treaty of Lausanne, October, 1912". Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 10 năm 2021. Truy cập ngày 18 tháng 11 năm 2008.
- ↑ James Barros, The Corfu Incident of 1923: Mussolini and The League of Nations, Princeton University Press, 1965 (reprinted 2015), ISBN 1400874610, p. 69
- ↑ Xypolia, Ilia (2011). "Cypriot Muslims among Ottomans, Turks and British" (PDF). Bogazici Journal. 25 (2): 109–120. doi:10.21773/boun.25.2.6. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 2 tháng 6 năm 2018. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2012.
- ↑ "Arabia (Yemen–Hejaz) Front Side". www.osmanli700.gen.tr. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 8 năm 2020. Truy cập ngày 6 tháng 9 năm 2018.
- ↑ "Arabistan Cephesi – Osmanlı Web Sitesi – Forsnet". www.osmanli700.gen.tr. Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 6 tháng 9 năm 2018.
- ↑ "Adakale Island in River Danube". Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 7 năm 2011. Truy cập ngày 21 tháng 9 năm 2010.
- ↑ Trask, Roger R. (1971). "Rejection of the Lausanne Treaty and Resumption of Diplomatic Relations, 1923–1927". The United States Response to Turkish Nationalism and Reform, 1914–1939. University of Minnesota Press. tr. 37–64. ISBN 978-1-4529-3717-5. Project MUSE chapter 1252066.
- 1 2 Liebisch-Gümüş, Carolin (6 July 2020). p. 257
- ↑ Scharf, Michael (1996). "The Letter of the Law: The Scope of the International Legal Obligation to Prosecute Human Rights Crimes". Law and Contemporary Problems. 59 (4): 41–61. doi:10.2307/1192189. ISSN 0023-9186. JSTOR 1192189. Lưu trữ bản gốc ngày 19 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 17 tháng 12 năm 2020.
Initially, the Allied Powers sought the prosecution of those responsible for the massacres. The Treaty of Sevres, which was signed on August 10, 1920, would have required the Turkish Government to hand over those responsible to the Allied Powers for trial. Treaty of Peace between the Allied Powers and Turkey [Treaty of Sevres], art. 230, at 235, Aug. 10, 1920, reprinted in 15 AM. J. INT'L L. 179 (Supp 1921). "The Treaty of Sevres was, however, not ratified and did not come into force. It was replaced by the Treaty of Lausanne, which not only did not contain provisions respecting the punishment of war crimes, but was accompanied by a 'Declaration of Amnesty' of all offenses committed between 1914 and 1922." Treaty of Peace between the Allied Powers and Turkey [Treaty of Lausanne], July 24, 1923, League of Nations Treaty Series 11, reprinted in 18 AM. J. INT'L L. 1 (Supp. 1924). 99.
- ↑ Lattanzi, Flavia (2018). "The Armenian Massacres as the Murder of a Nation?". The Armenian Massacres of 1915–1916 a Hundred Years Later. Studies in the History of Law and Justice (bằng tiếng Anh). Quyển 15. Springer International Publishing. tr. 27–104. doi:10.1007/978-3-319-78169-3_3. ISBN 978-3-319-78169-3. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 3 năm 2021. Truy cập ngày 27 tháng 11 năm 2020.
- ↑ Marchesi, Antonio (2018). "Metz Yeghern and the Origin of International Norms on the Punishment of Crimes". The Armenian Massacres of 1915–1916 a Hundred Years Later: Open Questions and Tentative Answers in International Law (bằng tiếng Anh). Springer International Publishing. tr. 143–160. ISBN 978-3-319-78169-3.
- ↑ Findley, Carter V. (2010). Turkey, Islam, Nationalism, and Modernity: A History, 1789–2007 (bằng tiếng Anh). Yale University Press. tr. 224–226. ISBN 978-0-300-15260-9.
- ↑ Liebisch-Gümüş, Carolin (2020). Verflochtene Nationsbildung: Die Neue Türkei und der Völkerbund (bằng tiếng Đức). Walter de Gruyter GmbH. tr. 256. ISBN 978-3-11-064341-1. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 1 năm 2023. Truy cập ngày 19 tháng 11 năm 2021.
Đọc thêm
- Kieser, Hans-Lukas (2023). When Democracy Died: The Middle East's Enduring Peace of Lausanne (bằng tiếng Anh). Cambridge University Press. ISBN 9781316516423.
- Tusan, Michelle (2023). The Last Treaty: Lausanne and the End of the First World War in the Middle East (bằng tiếng Anh). Cambridge University Press. ISBN 9781009371087.
- Marabello, Thomas Quinn (2023) "The Centennial of the Treaty of Lausanne: Turkey, Switzerland, the Great Powers and a Soviet Diplomat's Assassination," Swiss American Historical Society Review: Vol. 59: No. 3, Article 4. Available at: https://scholarsarchive.byu.edu/sahs_review/vol59/iss3/4
- Conlin, Jonathan; Ozavci, Ozan (2023). They All Made Peace – What is Peace? The 1923 Lausanne Treaty and the New Imperial Order (bằng tiếng Anh). Gingko. ISBN 978-1-914983-05-4.