Bước tới nội dung

Eo biển Hormuz

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Eo biển Hormuz
Hình ảnh vệ tinh của Eo biển Hormuz
Topographic map of Iran and surrounding areas, including the Strait of Hormuz
Topographic map of Iran and surrounding areas, including the Strait of Hormuz
Eo biển Hormuz
Topographic map of Iran and surrounding areas, including the Strait of Hormuz
Topographic map of Iran and surrounding areas, including the Strait of Hormuz
Eo biển Hormuz
Vị tríVịnh Ba Tư–Vịnh Oman
LoạiEo biển
Lưu vực quốc giaIran, Oman, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất
Các đảoĐảo Hormuz
Đảo Qeshm
Đảo Larak
Khu dân cư
Danh sách

Eo biển Hormuz (/hɔːrˈmuːz/)[a] là một eo biển giữa Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, phía bắc là Iran, phía nam là Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và tỉnh Musandam, một lãnh thổ tách rời của Oman. Eo biển dài 104 dặm (90 nmi; 167 km), điểm rộng nhất là 60 dặm (52 nmi; 97 km), điểm hẹp nhất là 24 dặm (21 nmi; 39 km).[1][2]

Eo biển Hormuz là tuyến đường biển duy nhất từ Vịnh Ba Tư ra đại dương và được coi là một trong những điểm nghẽn chiến lược quan trọng nhất trên thế giới.[3] Trong giai đoạn 2023–2025, 20% lượng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và 25% lượng xuất khẩu dầu trên biển của thế giới đi qua eo biển mỗi năm. Eo biển là một nguồn cung xăng dầu lớn của châu Âu và châu Á, được đánh giá là "then chốt" cho an ninh năng lượng châu Âu.[4] Eo biển cũng là tuyến hàng hải duy nhất của nhiều nước Ả Rập tại Vịnh Ba Tư như Qatar, Kuwait và Bahrain.[5]

Eo biển Hormuz chưa bao giờ bị đóng cửa trong một khoảng thời gian dài trong các cuộc xung đột Trung Đông (so với Eo biển Tiran / Bab-el-Mandeb),[6] tuy Iran đôi khi đe dọa đóng cửa eo biển[7][8] và đã tiến hành chuẩn bị đặt thủy lôi.[9] Năm 2026, Eo biển Hormuz bị Iran đóng cửa trong Chiến tranh Iran 2026, dẫn đến khủng hoảng Eo biển Hormuz.[10]

Tên gọi

Chế độ hàng hải

Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển (UNCLOS), Eo biển Hormuz là một eo biển quốc tế và tàu thuyền đi qua eo biển được hưởng quyền quá cảnh.[11] Tuy Iran và Hoa Kỳ chưa phê chuẩn công ước,[12] nhưng hầu hết các nước đều chấp nhận tập quán quốc tế về quyền quá cảnh tại eo biển quốc tế được quy định tại công ước.[13]

Vận chuyển thương mại dầu khí

Trong giai đoạn 2023–2025, 20% lượng khí nhiên nhiên hóa lỏng và 25% lượng xuất khẩu dầu đường biển của thế giới đi qua Eo biển Hormuz.[14][15][16]

Sự kiện

Chiến tranh tàu chở dầu

Giai đoạn Chiến tranh tàu chở dầu của Chiến tranh Iran – Iraq bắt đầu khi Iraq tấn công kho cảng dầu và tàu chở dầu trên Đảo Kharg của Iran vào đầu năm 1984.[17][18] Mục tiêu của Saddam Hussein là khiêu khích Iran trả đũa bằng những biện pháp cực đoạn, ví dụ như đóng cửa hoàn toàn Eo biển Hormuz, buộc Hoa Kỳ phải can thiệp.[17] Tuy nhiên, Iran chỉ cấm tàu thuyền Iraq đi qua eo biển.[17]

Xung đột Hoa Kỳ – Iran

2025

Sau khi Hoa Kỳ không kích cơ sở hạt nhân của Iran vào ngày 22 tháng 6, Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo biểu quyết đóng cửa Eo biển Hormuz.[19] Hội đồng an ninh quốc gia tối cao của Iran chịu trách nhiệm ra quyết định.[20] Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Esmaeil Kousari xác nhận sẽ đóng cửa eo biển "khi cần thiết", để bảo vệ chủ quyền quốc gia và răn đe ngoại xâm.[21][22] Ngày 23 tháng 6 năm 2025, giá dầu lại giảm xuống dưới 70 đô la Mỹ / thùng (thấp hơn 7% so với ngày 20 tháng 6).[23]

2026

Số chuyến tàu đi qua Eo biển Hormuz giảm mạnh vào đầu năm 2026.[24]

Trước Chiến tranh Iran 2026, mức bảo hiểm hàng hải đối với tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz tăng từ 0,125% lên từ 0,2% đến 0.4% giá trị tàu đối với mỗi lần đi qua. Đối với tàu chở dầu quy mô lớn, mức tăng bảo hiểm này tương đương 250 triệu đô la Mỹ.[25] Đến ngày 9 tháng 3, mức bảo hiểm đã tăng từ bốn đến sáu lần sau với tuần trước. Chính phủ Hoa Kỳ tiến hành hỗ trợ các công ty bảo hiểm theo Luật Bảo hiểm rủi ro khủng bố.[26]

Ngày 28 tháng 2 năm 2026, sau vụ ám sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran bắt đầu phát tín hiệu tần số rất cao tuyên bố không cho phép tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz.[27][28] Tuy tuyên bố của Iran không có hiệu lực về pháp lý, các nguồn quân đội và công nghiệp cho biết không thể đảm bảo an toàn cho tàu thuyền đi qua eo biển, khiến cho nhiều tàu giữ neo hoặc trở lại cảng,[29] trong khi ít nhất 17 tàu chở dầu khác tiếp tục đi qua eo biển.[30]

Ngày 2 tháng 3, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran chính thức xác nhận phong tỏa Eo biển Hormuz và cảnh báo tàu thuyền đi qua eo biển sẽ bị tấn công. Nhiều báo cáo đưa tin Iran tấn công những tàu thuyền đi vào Eo biển Hormuz.[31] Tuy nhiên, một số tàu thuyền vẫn đi qua eo biển.[32] Ngày 3 tháng 3, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố Hải quân Hoa Kỳ sẽ bắt đầu hộ tống tàu chở dầu đi qua eo biển "càng sớm càng tối". [33]

Ngày 12 tháng 3, ba tàu chở hàng bị tấn công tại Eo biển Hormuz. Trong cùng ngày, Cơ quan Năng lượng Quốc tế thông báo sẽ xả 400 triệu thùng dầu dự trữ chiến lược nhằm bình ổn thị trường năng lượng.[34] Có báo cáo rằng Iran đã đặt khoảng một tá thủy lôi tại eo biển.[35]

Ghi chú

  1. ↑ tiếng Ba Tư: تنگهٔ هرمز, đã Latinh hoá: Tange-ye Hormoz listenⓘ, tiếng Ả Rập: مَضيق هُرمُز, đã Latinh hoá: Maḍīq Hurmuz

Tham khảo

  1. ↑ Jon M. Van Dyke (ngày 2 tháng 10 năm 2008). "Transit Passage Through International Straits" (PDF). The Future of Ocean Regime-Building. University of Hawaii. tr. 216. doi:10.1163/ej.9789004172678.i-786.50. ISBN 9789004172678. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 7 tháng 8 năm 2020. Truy cập ngày 6 tháng 7 năm 2019.
  2. ↑ "The Strait of Hormuz is the world's most important oil transit chokepoint". U.S. Energy Information Administration. ngày 4 tháng 1 năm 2012. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2018.
  3. ↑ Viktor Katona. "How Iran Plans To Bypass The World's Main Oil Chokepoint". Oilprice.com. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 11 tháng 9 năm 2018.
  4. ↑ "Why is the Strait of Hormuz critical to Europe?". euronews (bằng tiếng Anh). ngày 16 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2026.
  5. ↑ Surucu-Balci, Ebru; Balci, Gokcay (ngày 4 tháng 3 năm 2026). "Strait of Hormuz: Gulf states' food security is at immediate risk but wider shortages could push up consumer prices globally". The Conversation (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2026.
  6. ↑ "Oil Prices Jump, But Middle East Oil Keeps Flowing Uninterrupted". OilPrice.com. ngày 17 tháng 6 năm 2025. the narrow lane has never been blocked in any previous conflict in the Middle East.
  7. ↑ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên auto
  8. ↑ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên :42
  9. ↑ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên :3
  10. ↑ Sinha, Aditya (ngày 25 tháng 2 năm 2026). "Why Hormuz, not Fordow, is the real centre of gravity in the Iran crisis". First Post. Truy cập ngày 18 tháng 3 năm 2026.
  11. ↑ Nevitt, Mark (ngày 15 tháng 3 năm 2026). "Legal and Operational Issues in the Strait of Hormuz: Transit Passage Under Fire". Just Security (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2026.
  12. ↑ "Chronological lists of ratifications of, accessions and successions to the Convention and the related Agreements". Division for Ocean Affairs and the Law of the Sea. Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2026.
  13. ↑ Tổng thống Hoa Kỳ (ngày 10 tháng 3 năm 1983). "Presidential Proclamation 5030" (PDF). Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 25 tháng 3 năm 2021. Truy cập ngày 21 tháng 1 năm 2008.
  14. ↑ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên eia-20120104
  15. ↑ "World Oil Transit Chokepoints" (PDF). Lưu trữ (PDF) bản gốc ngày 23 tháng 7 năm 2015. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2019.
  16. ↑ "Iran Releases Tanker It Seized From the Strait of Hormuz" (bằng tiếng Anh). ngày 19 tháng 11 năm 2025. Truy cập ngày 28 tháng 11 năm 2025.
  17. 1 2 3 Karsh, Efraim (ngày 25 tháng 4 năm 2002). The Iran–Iraq War: 1980–1988. Osprey Publishing. tr. 1–8, 12–16, 19–82. ISBN 978-1-84176-371-2.
  18. ↑ "Strait of Hormuz – Tanker War". The Strauss Center (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 6 tháng 8 năm 2021. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2021.
  19. ↑ "Iran's top security body to decide on Hormuz closure after parliament approval". Al Arabiya English (bằng tiếng Anh). ngày 22 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2025.
  20. ↑ "Parlemen Iran Sepakat Tutup Selat Hormuz Pasca Serangan Amerika?". Liputan6. ngày 23 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 24 tháng 6 năm 2025.
  21. ↑ "Live: US bases used to strike Iran are 'legitimate' targets, Khamenei's advisor says". France 24. ngày 22 tháng 6 năm 2025. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2025.
  22. ↑ Cleave, Iona; Crilly, Rob; Smith, Benedict; Kelly, Kieran; Hymas, Charles; Henderson, Cameron (ngày 22 tháng 6 năm 2025). "US-Iran attack latest: Operation Midnight Hammer inflicted 'extreme damage and destruction'". The Telegraph (bằng tiếng Anh). ISSN 0307-1235. Truy cập ngày 22 tháng 6 năm 2025.
  23. ↑ Sheikhlar, Shahriar (ngày 23 tháng 6 năm 2025). "Oil Prices Crash After Iran Strikes U.S. Bases". OilPrice.com (bằng tiếng Anh).
  24. ↑ "Trade disruptions in the Strait of Hormuz due to attacks on commercial ships". PortWatch. International Monetary Fund. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2026.
  25. ↑ "AIS Ship Tracking in the Strait of Hormuz: Inside the Crisis Shutting Down Global Oil". Worldwide AIS Network (bằng tiếng Anh). ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  26. ↑ Brewer, Contessa (ngày 9 tháng 3 năm 2026). "There's another big reason why shipping companies and insurers aren't willing to risk the Strait of Hormuz". CNBC News. Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2026.
  27. ↑ "Iran's revolutionary guards tell ships passage through Strait of Hormuz 'not allowed', EU naval mission official says". Reuters. ngày 28 tháng 2 năm 2026. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  28. ↑ "Iran: Ships' passage through Strait of Hormuz 'not allowed'". The Jerusalem Post (bằng tiếng Anh). ngày 28 tháng 2 năm 2026. ISSN 0792-822X. Truy cập ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  29. ↑ "Iran closes Strait of Hormuz after US-Israel strikes, reports say". The Independent (bằng tiếng Anh). ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  30. ↑ "Oil Tankers Avoiding Vital Hormuz Strait After U.S. Bombs Iran | SupplyChainBrain". www.supplychainbrain.com (bằng tiếng Anh). ngày 28 tháng 2 năm 2026.
  31. ↑ "Iran says will attack any ship trying to pass through Strait of Hormuz". Al Jazeera (bằng tiếng Anh). Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2026.
  32. ↑ Slav, Irina (ngày 6 tháng 3 năm 2026). "Daily Ship Traffic in Strait of Hormuz Plummets From 138 to Just 2". OilPrice.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 7 tháng 3 năm 2026.
  33. ↑ https://www.bbc.com/audio/play/p0n4g9lw
  34. ↑ "Ships hit in Strait of Hormuz as countries agree to release emergency oil reserves". www.bbc.com (bằng tiếng Anh). ngày 11 tháng 3 năm 2026. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2026.
  35. ↑ "Iran has laid about a dozen mines in Strait of Hormuz, sources say". The Straits Times (bằng tiếng Anh). ngày 12 tháng 3 năm 2026. ISSN 0585-3923. Truy cập ngày 12 tháng 3 năm 2026.
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Eo_biển_Hormuz&oldid=74878480”