Bước tới nội dung

Cải họ Tiên Ti sang họ Hán

Sửa liên kết
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia

Việc thay đổi họ Tiên Ti thành họ Hán là một phần của công cuộc Hán hóa các dân tộc Ngũ Hồ, bắt đầu từ khi nhà Tây Tấn sụp đổ năm 316 khi kinh đô Trường An rơi vào tay Lưu Diệu của nhà Hán Triệu.[1][2] Việc Hán hoá đạt đến đỉnh cao cường độ dưới thời Bắc Nguỵ Hiếu Văn Đế của triều đại Bắc Ngụy vào năm 496.[2]

Bối cảnh

Để chính thức hóa việc Hán hóa, một số hành động đã được Hiếu Văn Đế thực hiện trước khi đổi họ, bao gồm:[2]

  • Năm 493, kinh đô được chuyển đến Lạc Dương, gần với đồng bằng nông nghiệp của người Hán hơn và xa rời nguồn gốc du mục.
  • Vào năm 494, trang phục du mục bị bãi bỏ.
  • Vào năm 495, ngôn ngữ du mục trong triều đình bị bãi bỏ.

Thay đổi

Bắc Ngụy ra lệnh rút gọn những họ Tiên Ti có từ hai đến ba âm tiết thành một đến hai âm tiết, chuyển thành họ Hán. Các nhà sử học sau này, bao gồm cả Nguỵ Thâu, một sử gia nhà Bắc Ngụy, tác giả của Ngụy Thư, nhận thấy rằng tên viết tắt theo kiểu Hán dễ viết hơn. Do đó, ông sử dụng cả họ đã Hoá hoá sau năm 496 ngay cả khi mô tả các sự kiện liên quan đến Bắc Ngụy trước năm 496.

Năm 534, Bắc Ngụy bị chia cắt thành Đông Nguỵ và Tây Nguỵ, dưới quyền hai quyền thần lầ lượt là Vũ Văn Thái và Cao Hoan. Vũ Văn Thái, cũng là một người Tiên Ti, đã cố gắng đảo ngược những thay đổi tên này và khôi phục lại tên gọi của người Tiên Ti. Vũ Văn Thái còn ra lệnh cho các quan lại và tướng lĩnh người Hán phải đổi ngược họ Hán thành họ Tiên Ti. Một số tướng lĩnh và quan chức đã đổi lại tên của họ thành họ Tiên Ti theo yêu cầu này, bao gồm cả người sẽ thống nhất Trung Quốc sau này là Tuỳ Văn Đế Dương Kiên (楊堅), phải cải sang tên Tiên Ti là Fuluruqen (普六茹堅, Phổ Lục Như Kiên),

Năm 557, Vũ Văn Giác, con trai Vũ Văn Thái, chính thức lật đổ nhà Tây Nguỵ để tự lập làm hoàng đế nhà Bắc Chu. Năm 577, Bắc Chu Vũ Đế Vũ Văn Ung sau khi thống nhất được miền Bắc, tiến tới thống nhất Trung Hoa thì một ngột qua đời. Con trai là Tuyên Đế Vũ Văn Uân để cho triều chính rơi vào tay nhạc phụ là Dương Kiên, một người Hán. vào gần cuối thời Bắc Chu đã khôi phục vĩnh viễn việc sử dụng tên Hán cho cả người Hán và Tiên Ti. Dương Kiên đã khôi phục vĩnh viễn việc sử dụng họ Hán cho cả người Hán và Tiên Ti. Để thỏa hiệp, có một số trường hợp ngoại lệ, ví dụ, gia tộc của vợ Dương Kiên là Hoàng hậu Độc Cô vẫn giữ nguyên họ Tiên Ti là Độc Cô và không đổi họ thành Lưu nữa.

Họ tương ứng

Dưới đây là danh sách các họ Tiên Ti được cải thành họ Hán:

Họ Tiên TiHọ Hán tương ứngChú thích
Hán ViệtPinyinHán tựHán ViệtPinyinHán tự
Thác BạcTàbá拓拔NguyênYuán元Họ hoàng tộc nhà Bắc Ngụy
Ất ChiênYǐzhān乙旃Thúc TônShūsūn叔孫
Bạt BạtBába拔拔Trưởng TônZhǎngsūn長孫
Bạt Liệt LanBálièlán拔列蘭LươngLiáng梁
Bát LượcBōlüè撥略TôSū蘇
Bộ Lục CôBùliùgū步六孤LụcLù陸
Bộc LanPúlán僕闌PhóPú僕
Đạt HềDáxī達奚HềXī奚
Độc CôDúgū獨孤LưuLiú劉Sau được Tuỳ Văn Đế chấp thuận giữ nguyên
Hạ LạiHèlài賀賴HạHè賀
Hạ LâuHèlóu賀樓LâuLóu樓
Hệ Sỹ HợiXìqíhǎi係俟亥HợiHǎi亥
Hột CốtGégǔ紇骨HồHú胡
Khâu ĐônQiūdūn丘敦KhâuQiū丘
Khâu Mục LăngQiūmùlíng丘穆陵MụcMù穆
Ngốc PhátTūfà秃髮NguyênYuán源
Nhược CanRuògān若干CẩuGǒu苟
Nhược Khẩu DẫnRuòkǒuyǐn若口引KhấuKòu寇
PhổPǔ普ChuZhōu周
Sất LaChìluó叱羅LaLuó羅
Thị LiênShìlián是連LiênLián連
Uất TrìYùchí尉遲UấtYù尉Sau được chấp thuận giữ nguyên
Vật Nữu VuWùnǐuyú勿忸于VuYú

Một số họ Tiên Ti không bị thay đổi

Một số bộ lớn của người Tiên Ti vẫn được giữ nguyên họ cũ mà không bị cải sang họ Hán. Việc này có thể do Hiếu Văn Đế đánh giá các họ này có mức độ giống người Hán đến một chừng mực không cần phải thay đổi. Những họ này bao gồm:

Hán ViệtPinyinHán tự
Thổ Dục HồnTǔyùhún吐谷渾
Hạ NhượcHèruò賀若
NaNà那
DữuYǔ庾

Xem thêm

Tham khảo

  1. ↑ Ngụy Thư trang 113
  2. 1 2 3 Branner, David Prager. [2006] (2006). Nhà xuất bản John Benjamins. The Chinese Rime Tables: Linguistic Philosophy And Historical-comparative. ISBN 90-272-4785-4 Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; tên "Branner" được định nghĩa nhiều lần với nội dung khác nhau

Liên kết ngoài

Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Cải_họ_Tiên_Ti_sang_họ_Hán&oldid=74223355”