Cát phi
| Thanh Văn Tông Cát phi 清文宗吉妃 | |
|---|---|
| Hàm Phong Đế Phi | |
| Thông tin chung | |
| Sinh | 8 tháng 7, 1840 |
| Mất | 12 tháng 11, 1905 (66 tuổi) |
| An táng | 12 tháng 10, 1907 Phi viên tẩm của Định lăng (景陵) |
| Phối ngẫu | Thanh Văn Tông Hàm Phong Hoàng đế |
| Tước hiệu | [Quan nữ tử; 官女子] [Cát Quý nhân; 吉贵人] [Cát tần; 吉嫔] [Cát phi; 吉妃] |
| Thân phụ | Vương Thanh Viễn |
| Thân mẫu | Cao thị |
Cát phi Vương thị (chữ Hán: 吉妃王氏, 8 tháng 7 năm 1840 – 12 tháng 11 năm 1905), là một phi tần của Thanh Văn Tông Hàm Phong Đế.
Xuất thân
Cát phi sinh ngày mồng 10 tháng 6 năm Đạo Quang thứ 20 (1840), xuất thân từ họ Vương thị thuộc Bao y Chính Hoàng kỳ Nội vụ phủ, là người Hán đã nhập vào Bao y kỳ tịch. Theo ghi chép của người cháu gọi bằng cô cùng tộc của Cát phi là Vương Văn Phổ (王文普), tổ tịch của nhà họ Vương ở thôn Đồng Nhi Bảo, trấn Ngưu Trang, huyện Hải Thành, tỉnh Liêu Ninh; sau khi tòng long nhập quan thì sung làm Võng hộ ở Thông Châu. Sau này nhà họ Vương chia thành ba chi: một chi ở ngõ Phúc Tường Tự bên ngoài Địa An môn, một chi ở Hải Điệm, một chi ở thôn Hoè Phòng tại Nam Uyển. Trong đó chi ở ngõ Phúc Tường Tự có môn đệ tốt hơn, từng có người đảm nhiệm chức Tổng quản Nội vụ phủ[1]. Cha của Vương Văn Phổ vốn sinh ra ở chi ngõ Phúc Tường Tự, sau được cho làm con nuôi của chi thôn Hoè Phòng, còn Cát phi thì thuộc về chi ở Hải Điệm.[2]
Thông qua tra cứu hộ khẩu gia tộc Cát phi mới biết, trong ba chi hệ của nhà họ Vương, chi Hải Điệm nơi Cát phi sinh sống có môn đệ kém nhất. Sau khi gia đình bà được điều đến Hải Điệm, liền đảm nhiệm sai phái tại các ngự viên hoàng gia như Viên Minh viên, Sướng Xuân viên, đời đời đều bổ khuyết sai phái “Viên hộ” (园户). Cái gọi là Viên hộ, là chỉ những Bao y thuộc Nội vụ phủ đảm nhiệm sai phái tại các lâm viên hoàng gia như Viên Minh viên, Sướng Xuân viên, thông thường phụ trách việc duy tu quản lý một bộ phận nào đó trong viên, không phải chức quan, thông thường cũng không có phẩm cấp, chỉ lĩnh lương gạo cực kỳ ít ỏi.
Cha của Cát phi tên là Thanh Viễn (清远), chính là một Viên hộ. Mẹ của Cát phi là Cao thị (高氏). Cát phi có một người em trai tên là Tích Dục (锡煜), làm quan đến chức Uyển phó. Uyển phó cũng là một chức vụ sai phái trong lâm viên hoàng gia thuộc Nội vụ phủ, thông thường tiền lương tháng là 3 lạng, đãi ngộ cao hơn Viên hộ một chút. Cát phi ít nhất còn có một người em gái, vào năm Đồng Trị thứ 2 (1862) tham gia tuyển chọn Nội vụ phủ Tú nữ, hồ sơ ghi chép là: “Tam Nữu (三妞), con gái của Viên hộ Thanh Viễn, tuổi Tuất, 14 tuổi, là em gái ruột của Cát tần”[3]. Có thể biết người em gái này của Cát phi hàng thứ ba, sinh năm Đạo Quang thứ 30 (1850), kém Cát phi 10 tuổi. Tính toán theo đó, Cát phi có thể là trưởng nữ của Thanh Viễn.[4]
Đại Thanh tần phi
Căn cứ theo hồ sơ ghi chép, Vương thị là “Con gái của Viên hộ Thanh Viễn, dưới quyền Duy Hàn Tá lĩnh thuộc Chính Hoàng kỳ”[5], có thể biết gia tộc bà thuộc về Bao y Tá lĩnh hạ nhân của Chính Hoàng kỳ Nội vụ phủ. Cát phi tham gia kỳ Nội vụ phủ tuyển tú nào thì hiện tại vẫn chưa rõ. Ngày 15 tháng 5 năm Hàm Phong thứ 8 (1858), “Kính Sự phòng truyền chỉ: Một nữ tử dưới quyền Hoàng hậu, vốn là con gái của Viên hộ Thanh Viễn dưới quyền Duy Hàn Tá lĩnh thuộc Chính Hoàng kỳ, Thượng phong thưởng làm Cát Quý nhân, thứ tự xếp sau Ngọc Quý nhân”[6], căn cứ như vậy bà được phong làm Cát Quý nhân (吉貴人). Có thể biết khi Cát phi còn là Quan nữ tử (官女子), vốn đảm nhiệm sai phái tại vị hạ của Hiếu Khâm Hiển Hoàng hậu ở Chung Túy cung, vào năm Hàm Phong thứ 8 được Văn Tông nạp làm hậu cung chủ vị. Năm đó bà 19 tuổi, tiến cung chắc hẳn đã được vài năm.[7]
Sau khi Vương thị gia nhập hàng ngũ hậu cung chủ vị, các ghi chép hồ sơ liên quan không phong phú. Hiện tại được biết, Cát phi vào năm Hàm Phong thứ 10 (1860) từng trú tại Thừa Càn cung[8], khi đó chủ vị của Thừa Càn cung là Kỳ tần (Đoan Khác Hoàng quý phi sau này). Tháng 7 năm Hàm Phong thứ 11 (1861), Hàm Phong Đế băng hà, Hoàng thái tử Tải Thuần đăng cơ trở thành Hoàng đế thứ 10 của nhà Thanh, sử gọi [Đồng Trị Đế]. Ngày 10 tháng 10 cùng năm, phụng ý chỉ của Lưỡng cung Hoàng thái hậu, tấn tôn Cát quý nhân Vương thị làm Hoàng khảo Cát tần (皇考吉嬪), đồng thời thăng phong cho ba vị còn lại của Tứ Xuân nương nương bậc Tần. Phong hiệu cũng được giải nghĩa, theo Hồng xưng thông dụng (鴻稱通用), phong hiệu "Cát" có Mãn văn là 「sabingga」[9], ý là "Tường thụy", "Linh tú"
Những năm đầu triều Đồng Trị, bà vẫn trú tại Thừa Càn cung[10]. Khoảng tháng 8, tháng 9 năm Đồng Trị thứ 8 (1869), vì Mục Tông chuẩn bị đại hôn, hậu cung triều trước dần chuyển sang Thọ Khang cung, Cát phi chuyển đến trú tại Thọ Đông cung[11]. Năm Đồng Trị thứ 14 (1875), Đồng Trị Đế băng hà, Hoàng thân Tải Điềm kế vị, sử gọi Quang Tự Đế. Ngày 16 tháng 11, Tân đế thừa dụ Lưỡng cung Hoàng thái hậu, tôn phong Cát tần Vương thị thị lên tước Phi, toàn gọi Hoàng khảo Cát phi (皇考吉妃), đối với ba vị còn lại của Tứ Xuân nương nương cũng đãi ngộ tương đương.
Qua việc liên tục tôn phong qua các đời, có thể thấy bản thân Vương thị cùng Tứ xuân nương nương có mối quan hệ tốt đẹp với những nhân vật đứng đầu Hoàng thất, đặc biệt là Lưỡng cung Hoàng thái hậu. Cuối cùng Cát phi Vương hoăng thệ vào giờ Dần ngày 16 tháng 10 năm Quang Tự thứ 31 (1905), hưởng niên 66 tuổi.[12]
Tứ xuân nương nương
Vương thị là một trong số vài vị hậu cung chủ vị vào giai đoạn cuối triều Hàm Phong của Văn Tông. Dã sử cuối triều Thanh có nhắc đến việc vào giai đoạn cuối triều Hàm Phong, trong hậu cung có “Tứ Xuân” nương nương (“四春”娘娘), là bốn vị hậu cung có xưng hiệu mang chữ “Xuân”, Văn Tông say mê vui chơi cùng “Tứ Xuân” này đến mức quốc sự dần phế bỏ.
Về cái gọi là “Tứ Xuân” nương nương này, dã sử thêu dệt rất nhiều, như nói bốn người đều là phụ nữ Hán bó chân, lại nói trong đó có một người là góa phụ tái giá... Hiện tại căn cứ hồ sơ, đã biết Hi phi được nạp vào những năm cuối đời của Văn Tông quả thực từng được gọi là “Hải Đường Xuân” (海棠春), nhưng bà họ Sát Cáp Lạp thị (察哈拉氏), không phải phụ nữ Hán bó chân, càng không phải góa phụ tái giá.
Tuy nhiên cũng có thể thấy, thuyết về “Tứ Xuân” nương nương đại khái là có nguyên mẫu tồn tại. Cát phi với tư cách là hậu cung chủ vị được nạp vào cuối triều Hàm Phong, có thể chính là một trong những nguyên mẫu của “Tứ Xuân” nương nương.[13]
Giả thuyết
Theo ghi chép của người cháu gọi bằng cô cùng tộc của Cát phi là Vương Văn Phổ: “Hàm Phong Đế có đôi chân hơi tật (tức là bị thọt), vị cô tổ này của tôi cùng với Nạp Lạp thị đều được phong là ‘Ngự quải côn nhi’ (Cái gậy của vua). Khi Hàm Phong Đế đi bộ luôn vịn vào hai vị ái phi này, lúc đó cả hai người đều khoảng mười sáu, mười bảy tuổi, theo tình hình hiện nay thì vẫn còn là Học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, khó tránh khỏi những lúc nghịch ngợm.
Sau đó, Cát phi và Nạp Lạp thị lần lượt mang thai, một lần khi đang chơi trốn tìm bên cạnh hòn non bộ trong Ngự Hoa viên, Nạp Lạp thị đã cố ý đẩy Cát phi một cái. Cát phi ngã ngay tại chỗ và vì thế mà bị tiểu sản, sau khi sinh mới phát hiện là một bé trai. Do đó, tiên phụ nói: Tây Thái hậu lúc nhỏ đã độc ác như vậy! Nếu không thì Cát phi đã trở thành Tây Thái hậu rồi.[14]” Vương Văn Phổ tuy là cháu họ cùng tộc của Cát phi, nhưng quan hệ huyết thống cực kỳ xa xôi, những câu chuyện được ghi lại cũng khá đáng kinh ngạc.
Qua hồ sơ có thể biết, Cát phi kém Hiếu Khâm Hiển Hoàng hậu 5 tuổi, không phải “đều mười sáu, mười bảy tuổi”. Hơn nữa Cát phi đến năm Hàm Phong thứ 8 (1858) mới từ cung nữ dưới quyền Hoàng hậu được phong làm Quý nhân, là hậu cung giai đoạn muộn của Văn Tông, còn việc Hiếu Khâm Hiển Hoàng hậu sinh hạ Mục Tông là chuyện của năm Hàm Phong thứ 6 (1856). Huống hồ gia pháp Thanh cung cực kỳ nghiêm khắc, Mân Quý phi chỉ vì cười nói với thái giám trong cung mà bị giáng vị, càng không cần nói đến đại sự liên quan đến hoàng tự.[15]
Trong văn hóa đại chúng
| Năm | Phim ảnh | Diễn viên | Nhân vật |
| 1964 | Tây Thái hậu và Trân phi | Bạch Băng | Mẫu Đơn Xuân |
| 1983 | Thiếu nữ Từ Hy | Ngô Phụng Hoa | Mẫu Đơn Phi |
| 2013 | Hồng tường lục ngói - Thương dương | Mẫu Đơn Xuân | |
Tham khảo
- ↑ 谨按，关于王家的情况，这里只根据王文普原文进行整理。王氏是否真的如其所述出过这样高的官员，并未进行考证，不过从已知的信息来推断，不排除是后世夸张渲染的可能。
- ↑ 王文普：《慈禧早年轶事》，文安主编：《清宫轶事》，第9、10页。
- ↑ 《奏为本年应选女子内园户清远之女系吉嫔胞妹另一班事》，同治二年正月二十二日，档案号：05-0818-009，中国第一历史档案馆藏。
- ↑ 此段王氏谱系，整理自中国第一历史档案馆编：《清代谱牒档案（缩微胶卷）》A1-A37。
- ↑ 《么么妈妈里女子口分档》，中国第一历史档案馆藏，转引自王佩环：《清宫后妃》，第36—37页。
- ↑ 《么么妈妈里女子口分档》，中国第一历史档案馆藏，转引自王佩环：《清宫后妃》，第36—37页。
- ↑ 《清代后妃杂识》: 可知吉妃作为官女子时，原在钟粹宫孝钦显皇后位下当差，在咸丰八年被文宗纳为后宫主位。这一年她十九岁，进宫应该已经有数年。
- ↑ 《奏为承乾宫交出女子实系因病事》，咸丰十年二月二十九日，档案号：05-0803-037，中国第一历史档案馆藏。
- ↑ 《为吉妃神牌清汉文字样速写送部事致内务府》，光绪三十三年八月二十七日，档案号：05-13-002-000357-0190，中国第一历史档案馆藏。
- ↑ 《奏为承乾宫交出女子因病情形事》，同治六年三月十四日，档案号：05-0838-086，中国第一历史档案馆藏。
- ↑ 《为查验寿东宫因病交出女子事的呈文》，光绪十五年三月，档案号：05-0968-024，中国第一历史档案馆藏。
- ↑ 《清代后妃杂识》: 光绪三十一年（1905年）十月十六日薨，年六十六岁。
- ↑ 《清代后妃杂识》: 吉妃是文宗咸丰朝晚期的几位后宫主位之一。晚清野史中提及，文宗咸丰朝晚期，后宫中有“四春”娘娘，是四位称呼带“春”字的后宫，文宗沉迷于与这“四春”游乐，以至于国事渐废。关于这所谓的“四春”娘娘，野史中渲染颇多，如说四人皆为小脚汉女，又说其中有一位是寡妇再嫁，等等。目前根据档案，已知文宗晚年所纳的禧妃的确曾称“海棠春”，不过她姓察哈拉氏，不是小脚汉女，更不是寡妇再嫁。但是也可以看出，“四春”娘娘之说大概有其原型存在。吉妃作为咸丰朝晚期所纳的后宫主位，可能即是“四春”娘娘的原型之一。
- ↑ 王文普：《慈禧早年轶事》，文安主编：《清宫轶事》，第9、10页。
- ↑ 《清代后妃杂识》: 顺便一提，根据吉妃的同族侄孙王文普所记录：“咸丰帝有点点脚儿（即是个瘸子），我这姑祖与纳喇氏一并被封为‘御拐棍儿’。咸丰帝步行时总是扶着这两个爱妃，那时这两个人都是十六七岁，按现在的情况应当还是个在校的学生，免不了有淘气的时候。此后，吉妃与纳喇氏先后怀孕，一次在御花园假山旁捉迷藏时，纳喇氏却故意推了吉妃一把。吉妃当即倒地，并因此而小产，产后才发现是个男孩。因此，先父说：西太后小时就这样狠毒！如不然，吉妃会成为西太后的。”王文普虽然是吉妃的同族侄孙，但是血缘关系极远，所记录的故事也是相当令人吃惊。由档案可知，吉妃比孝钦显皇后小五岁，并非“都是十六七岁”。而且吉妃直到咸丰八年才由皇后位下的宫女封为贵人，是文宗咸丰朝晚期的后宫，孝钦显皇后生育穆宗则是在咸丰六年的事情。何况以清宫家法之严格，玟贵妃跟宫内太监谈笑都要被降位，更不用提是有关皇嗣的大事。