Cách mạng xe ủi
Cách mạng xe ủi (tiếng Anh: Bulldozer Revolution, tiếng Nam Tư: Багер револуција, Bager revolucija) thường được gọi là Cách mạng tháng 10 ngày 5 (tiếng Nam Tư: Петооктобарска револуција, Petooktobarska revolucija) hay là Cuộc lật đổ Slobodan Milošević (Overthrow of Slobodan Milošević) là một cuộc cách mạng màu bùng phát ở Cộng hòa Liên bang Nam Tư (cũ) sau cuộc tổng tuyển cử Nam Tư năm 2000 vào ngày 24 tháng 9 năm 2000 và lên đến đỉnh điểm khi chính phủ của Slobodan Milošević giải tán vào ngày 5 tháng 10 năm 2000 và sau đó, chính Milošević cũng đã bị bắt, rồi bị dẫn độ ra nước ngoài để xét xử tại Tòa án Hình sự Quốc tế cho Nam Tư cũ (Tòa án La Hay) và chết trong ngục tù. Đây được coi là cuộc cách mạng màu thành công đầu tiên của thế kỷ XXI và trở thành hình mẫu cho nhiều phong trào tương tự ở các quốc gia khác. Cuộc cách mạng xe ủi ở Nam Tư đã truyền cảm hứng cho cuộc cách mạng Hoa hồng của Gruzia. Tổ chức đối lập Otpor của Serbia cũng đã tham gia huấn luyện sinh viên về bất tuân dân sự ở Gruzia.[1]
Khởi sự
Cuộc cách mạng này không phải là một sự kiện bộc phát, mà là đỉnh cao của một quá trình đấu tranh có chiến lược, được lên kế hoạch và thực hiện bài bản và được tài trợ, chỉ đạo bởi CIA của Hoa Kỳ. Những nguyên nhân bắt đầu bùng phát cuộc cách mạng màu này từ những cáo buộc về gian lận bầu cử,[2] kiểm duyệt truyền thông[3][4] và được trợ giúp bởi các biện pháp trừng phạt đối với Nam Tư do phương Tây áp đặt[5][6] và cũng là di chứng từ cuộc chiến tranh Nam Tư.[5][7] Khởi đầu vào năm 1998, một phong trào sinh viên có tên Otpor! (nghĩa là "Phản kháng!") ra đời. Ban đầu, họ chỉ là một nhóm nhỏ phản đối các đạo luật hạn chế tự do học thuật,[8][9] nhưng nhanh chóng phát triển thành lực lượng đối lập có tổ chức và hiệu quả nhất.[2][10] Họ tạo ra một biểu tượng đơn giản nhưng rất mạnh mẽ là nắm đấm giơ cao, được in trên khắp các poster, áo phông, huy hiệu. Biểu tượng này trở thành một hình ảnh thách thức, dễ nhận biết và lan truyền. Tổ chức Otpor! nghiên cứu và áp dụng triệt để các phương pháp đấu tranh bất bạo động của Gene Sharp để chống lại chế độ Milošević.[11][12][13][14] Trong cuộc bầu cử Nam Tư năm 2000 là sự kiện then chốt của cuộc cách mạng màu. Các đảng phái đối lập đã gạt bỏ bất đồng và thống nhất ủng hộ một ứng cử viên duy nhất để đối đầu với Milošević là Vojislav Koštunica là quân cờ hữu hiệu.
Lúc này đã xuất hiện sự tham gia của Hoa Kỳ vào cuộc cách mạng màu khi trong cuộc bầu cử, các nhà tư vấn do Hoa Kỳ tài trợ đã đóng một vai trò quan trọng trong chiến dịch chống Milošević.[15] Phong trào Otpor! tiến hành một chiến dịch vận động cử tri đi bỏ phiếu rầm rộ với khẩu hiệu ngắn gọn, mạnh mẽ và trực diện "Gotov je!" (Hắn tiêu rồi). Một phần trong khoản tài trợ của Hoa Kỳ cho phe đối lập (được báo cáo là 41 triệu USD) bao gồm 2,5 triệu nhãn dán có khẩu hiệu và 5.000 bình xịt để vẽ bậy chống Milošević[15] Tài liệu được chuyển tiếp bởi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ thông qua tổ chức QUANGOs.[15][16][17] Trong những tháng trước cuộc bầu cử, Quỹ quốc gia hỗ trợ dân chủ (NED) đã cung cấp tài trợ cho các đảng đối lập và phương tiện truyền thông, các công đoàn và nhóm sinh viên, trong đó Otpor! là bên hưởng lợi lớn nhất.[18]
Slobodan Homen vốn người đứng đầu bộ phận quan hệ quốc tế tại Otpor đã nhớ lại cách mà Ngoại trưởng Madeleine Albright phát biểu công khai tại một cuộc họp vào tháng 6 năm 2000 tại Berlin rằng bà muốn thấy Milošević bị loại bỏ khỏi quyền lực.[19] Slobodan Homen cũng đã gặp cựu Đại sứ Hoa Kỳ tại Hungary là William Dale Montgomery tại Đại sứ quán Hoa Kỳ ở Croatia.[19] Theo cựu đại sứ Montgomery thì "Milošević là mối quan hệ ân oán và là tâm điểm với Madeleine Albright".[19] Ông nói thêm: "Bà ấy muốn ông ấy ra đi, và Otpor đã sẵn sàng đứng lên chống lại chế độ một cách mạnh mẽ và theo cách mà những người khác không làm được. Hiếm khi có nhiều nhiệt huyết, năng lượng, nhiệt huyết, tiền bạc—tất cả mọi thứ—được đổ vào bất cứ điều gì như vào Serbia trong những tháng trước khi Milošević ra đi".[19] Viện Cộng hòa Quốc tế đã đào tạo 400 nhà hoạt động bên ngoài Nam Tư, những người này đã trở về Serbia và đào tạo thêm 15.000 người khác để quan sát các điểm bỏ phiếu bên trong Nam Tư.[15] Vào ngày bầu cử, phe đối lập đã có thể đưa tối thiểu hai quan sát viên được đào tạo đến mỗi điểm bỏ phiếu ở Serbia.[15] Mỗi người quan sát được trả 5 đô la vốn số tiền do phương Tây cung cấp (vào năm 2000 thì mức lương trung bình hàng tháng ở nước này là 30 đô la).[15] Nhà nghiên cứu David Shimer đã viết rằng hầu hết người Serbia không nhận ra rằng Hoa Kỳ đang chỉ đạo chiến lược bầu cử của phe đối lập và tài trợ cho việc tạo ra và phân phối các tài liệu chiến dịch, mặc dù điều này không phải là điều gì quá bí mật.[20]
Trong số những hành sự khác, Tổng thống Hoa Kỳ Bill Clinton đã chỉ thị CIA chỉ đạo các nỗ lực ngăn chặn nhà lãnh đạo Serbia giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống.[20] Tổng thống Mỹ tuyên bố rằng đã "có một ngưỡng tử vong, và Milošević đã vượt qua nó".[20] Vince Houghton, người sau này trở thành nhà sử học của Bảo tàng Gián điệp Quốc tế cho biết Hoa Kỳ không có ý định cho phép Milošević tiếp tục nắm quyền.[17] John Sipher, người trở thành trưởng chi nhánh CIA tại Serbia ngay sau khi Milosevic bị lật đổ, cho biết cơ quan này "chắc chắn đã chi hàng triệu đô la" cho chiến dịch chống lại Milošević, tổ chức các cuộc họp với các nhà lãnh đạo phe đối lập bên ngoài đất nước và "cung cấp tiền mặt cho họ" bên trong Serbia.[20] Ông cũng cho biết răng "nhiều nhân vật chủ chốt sau này trở thành những nhân vật cấp cao trong chính phủ kế nhiệm đã tiếp tục gặp chúng tôi và nói rằng chính những nỗ lực của chúng tôi đã dẫn đến thành công của họ".[20] Phó Giám đốc CIA John E. McLaughlin lưu ý rằng "Tôi biết một số điều về vấn đề đó, nhưng tôi không thể nói về nó".[20] Douglas Wise vốn là một quan chức CIA từng làm việc tại Balkan cho biết Milosevic là một "kẻ điên cuồng diệt chủng"; khi được hỏi liệu tình báo Hoa Kỳ có ủng hộ các cuộc biểu tình chống lại tổng thống Serbia hay không, ông nói "Đó là một sự can thiệp trên diện rộng".[20] David Shimer trích dẫn lời một quan chức cấp cao giấu tên của chính quyền Hoa Kỳ vào năm 2000, người đã tỏ ra bất bình trước những tiết lộ của các cựu sĩ quan tình báo Hoa Kỳ: "Tôi không thể nói về những gì chúng tôi đã làm hoặc không làm. Tôi sẽ không nói về điều đó... Họ có thể không coi trọng lời tuyên thệ và nghĩa vụ pháp lý của mình, nhưng tôi thì có".[20]
Năm 2000, DSS trở thành lực lượng nòng cốt trong liên minh Đối lập Dân chủ Serbia (DOS), đưa Koštunica lên làm ứng cử viên chung và giành chiến thắng trước Slobodan Milošević trong cuộc "Cách mạng Xe ủi". Chiến thắng của DOS đã được đảm bảo trong cuộc bầu cử quốc hội vào tháng 12, nơi họ đạt được đa số hai phần ba trong quốc hội. Vào ngày 1 tháng 4 năm 2001, ông Milošević bị cảnh sát Serbia bắt giữ và sau đó được chuyển đến The Hague để bị Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ (ICTY) truy tố. Ông qua đời trong phòng giam vào ngày 11 tháng 3 năm 2006, vài tháng trước khi kết thúc phiên tòa kéo dài bốn năm của ông.[21][22] Ngay sau khi bị lật đổ, Ljubisav Đokić bắt đầu phản đối chính phủ mới, cho rằng họ hầu như không làm gì để cải thiện chất lượng cuộc sống của đất nước bị chiến tranh tàn phá. Ông thậm chí còn nói rằng dưới thời Milošević, ông là chủ một công ty hoạt động rất thành công, nhưng các chính trị gia hậu Milošević đã tạo ra những điều kiện kinh tế bất lợi đến mức công việc kinh doanh của ông thất bại và ông phá sản, thậm chí phải bán chiếc máy xúc lật mang tính biểu tượng của mình và sống nhờ khoản trợ cấp xã hội 180 euro.[23]
Chú thích
- ↑ "Georgian opposition copied Serbs' bloodless revolution". The Independent (bằng tiếng Anh). ngày 26 tháng 11 năm 2003.
- 1 2 Nicović, Boško (ngày 4 tháng 10 năm 2010). "Hronologija: Od kraja bombardovanja do 5. oktobra". B92.net (bằng tiếng Serbia). Bản gốc lưu trữ 26 tháng 8 2012. Truy cập 29 tháng 1 2014.
- ↑ Rowland, Jacky (ngày 18 tháng 3 năm 2000). "Serbia clamps down on media". BBC News. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2014.
- ↑ "Clashes after Serb media raid". BBC News. ngày 17 tháng 5 năm 2000. Truy cập ngày 29 tháng 1 năm 2014.
- 1 2 Webel, Charles; Galtung, Johan (ngày 12 tháng 3 năm 2017). Handbook of Peace and Conflict Studies. Routledge. tr. 75. ISBN 9781134154814.
- ↑ Ash, Timothy Garton (ngày 3 tháng 11 năm 2000). "Today we will be free or die". The Guardian. Truy cập ngày 7 tháng 2 năm 2017.
- ↑ Rennebohm, Max (ngày 8 tháng 9 năm 2011). "Serbians overthrow Milosevic ("Bulldozer Revolution"), 2000". Global Nonviolent Action Database. Truy cập ngày 7 tháng 2 năm 2017.
- ↑ Steve York (tháng 4 năm 2003). Bringing Down a Dictator. aforcemorepowerful.org (TV documentary). PBS. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 4 năm 2006. Truy cập ngày 8 tháng 4 năm 2018.
- ↑ Lakey, George; Marovic, Ivan (ngày 22 tháng 5 năm 2024). "Overcoming Despair and Apathy to Win Democracy". The Commons Social Change Library (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 19 tháng 9 năm 2024.
- ↑ Three Points. YouTube (video). ngày 1 tháng 9 năm 2000. Truy cập ngày 19 tháng 12 năm 2022.
- ↑ "Milosevic: Serbia's fallen strongmany". BBC News. ngày 30 tháng 3 năm 2001. Truy cập ngày 12 tháng 12 năm 2018.
- ↑ Sell, Louis (1999). "Slobodan Milošević: A political biography". Problems of Post-Communism. 46 (6): 12–27. doi:10.1080/10758216.1999.11655857.
- ↑ Keen, Mike; Mucha, Janusz (2013). Autobiographies of Transformation: Lives in Central and Eastern Europe. Routledge. tr. 176.
- ↑ Byrne, Richard (ngày 2 tháng 11 năm 2009). "Balkan bottom line". Foreign Policy.
- 1 2 3 4 5 6 Dobbs, Michael (ngày 11 tháng 12 năm 2000). "U.S. advice guided Milosevic opposition". The Washington Post (bằng tiếng Anh). ISSN 0190-8286.
- ↑ Thompson, Nicholas (ngày 9 tháng 1 năm 2007). "This ain't your momma's CIA". Washington Monthly. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 1 năm 2007.
- 1 2 Shane, Scott (ngày 17 tháng 2 năm 2018). "Russia isn't the only one meddling in elections. We do it, too". The New York Times. Truy cập ngày 22 tháng 2 năm 2019.
- ↑ Lamont, Christopher (2013). "Contested Sovereignty: The International Politics of Regime Change in the Federal Republic of Yugoslavia". Trong Lane, David; White, Stephen (biên tập). Rethinking the 'Coloured Revolutions'. Routledge. ISBN 9781317987147.
- 1 2 3 4 Cohen, Roger (ngày 26 tháng 11 năm 2000). "Who Really Brought Down Milosevic?". The New York Times. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 2 năm 2017. Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2024.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Shimer, David (2020). Rigged: America, Russia, and One Hundred Years of Covert Electoral Interference. New York: Knopf. tr. 109–115. ISBN 978-0525659006.
- ↑ Cohen, Roger (ngày 12 tháng 3 năm 2006). "To His Death in Jail, Milosevic Exalted Image of Serb Suffering". The New York Times. Truy cập ngày 22 tháng 2 năm 2019.
- ↑ Simons, Marlise; Smale, Alison (ngày 12 tháng 3 năm 2006). "Slobodan Milosevic, 64, Former Yugoslav Leader Accused of War Crimes, Dies". The New York Times. Truy cập ngày 22 tháng 2 năm 2019.
- ↑ "Šta sada radi Bagerista Džo?". B92.net (bằng tiếng Serbia). ngày 5 tháng 10 năm 2012., Љубисав Ђокић (bằng tiếng Serbia).
Tham khảo
- Bujosevic, D.; Radovanovic, I. (2003). The Fall of Milosevic: The October 5th Revolution. Palgrave Macmillan US. ISBN 978-1-4039-7677-2.
- Cohen, Lenard J. (2001). Serpent in the Bosom: The rise and fall of Slobodan Milošević. Westview Press. ISBN 978-0-8133-2902-4.
- Protić, Milan St. (2005). Izneverena revolucija: 5. oktobar 2000. Čigoja štampa. ISBN 9788675583103.
- Spasić, Ivana; Subotić, Milan, biên tập (2001). Revolution and Order: Serbia after October 2000. IFDT. ISBN 978-86-82417-03-3.
- Goati, Vladimir (2001). "The nature of the order and the October overthrow in Serbia". Trong Spasić, Ivana; Subotić, Milan (biên tập). Revolution and Order: Serbia after October 2000. IFDT. tr. 45 ff. ISBN 978-86-82417-03-3.
- Thompson, M.R.; Kuntz, P. (2004). "Stolen elections: The case of the Serbian October". Journal of Democracy. 15 (4): 159–172. doi:10.1353/jod.2004.0074. S2CID 154045557.
Liên kết ngoài
- "Timeline of an uprising". Europe. BBC News. ngày 6 tháng 10 năm 2000.
- Pajić, Kamenko (2000). Downfall of Slobodan Milošević. kamenko.com (pictures). Photo Stories. Belgrade, SR.