Chúc Đam

Chúc Đam
祝聃
Chúc Đam; 祝聃
Sinh	Không rõ
Mất	707 TCN
Quốc tịch	Trịnh
Nghề nghiệp	Tướng quân

Chúc Đam (chữ Hán: 祝聃; ? - 707 TCN) là tướng nước Trịnh thời Xuân Thu trong lịch sử Trung Quốc. Ông nổi tiếng với sự kiện dùng tên bắn trúng vai Chu Hoàn vương trong trận Nhu Cát.

Sự nghiệp

Năm 714 TCN, quân Bắc Nhung đánh vào nước Trịnh, công tử Đột liền bày kế cho Trịnh Trang công mai phục quân Nhung. Quân Nhung lọt vào ổ phục kích liền bỏ chạy tán loạn, Chúc Đam liền tới chặn đánh trước sau giết sạch quân địch. Quân Trịnh đại thắng và giữ yên được bờ cõi.^[1]

Năm thứ 13 đời Chu Hoàn vương (năm thứ 37 đời Trịnh Trang công, 707 TCN), Chu Hoàn vương đem quân đánh Trịnh, Trịnh Trang công bèn đem quân chống cự. Hai bên giao chiến ở Nhu Cát (nay là phía đông bắc Trường Cát, tỉnh Hà Nam), trong lúc giao chiến thì Chu Hoàn vương bị Chúc Đam dùng tên bắn trúng vai. Chúc Đam xin đuổi theo truy kích, nhưng Trịnh Trang công can lại vì không muốn truy bức thiên tử. Đêm hôm đó, Trịnh Trang công cử Sái Trọng đến doanh trại quân Chu tạ lỗi. Sau trận Nhu Cát, quân Trịnh đại thắng, uy thế càng ngày càng lên cao.^[2]

Trịnh Trang công ban thưởng cho các quan Đại phu có công, duy chỉ có Chúc Đam là không thấy được đoái hoài đến. Chúc Đam không bằng lòng nên tự nêu công với Trịnh Trang công, ông liền nói rằng do Chúc Đam đã bắn trúng thiên tử rồi nên nếu ghi công thì thiên hạ sẽ chê trách. Chúc Đam uất ức không nói được câu nào nên đành lui về phủ, về sau giận quá nên phát nhọt ở sau lưng mà chết. Trịnh Trang công liền hậu táng Chúc Đam và chu cấp cho gia đình ông.

Tranh minh họa tiểu thuyết Đông Chu liệt quốc - Chúc Đam bắn trúng vai Chu Hoàn vương

Chú thích

↑ Tả Khâu Minh. "隱公九年" [Ẩn Công năm thứ 9]. Tả truyện 左傳 (bằng tiếng Trung). 北戎侵鄭，鄭伯禦之，患戎師曰，彼徒我車，懼其侵軼我也。公子突曰，使勇而無剛者，嘗寇，而速去之，君為三覆以待之，戎輕而不整，貪而無親，勝不相讓，敗不相救，先者見獲，必務進，進而遇覆，必速奔，後者不救，則無繼矣，乃可以逞，從之。戎人之前遇覆者，奔。祝聃逐之，衷戎師，前後擊之，盡殪，戎師大奔。十一月，甲寅，鄭人大敗戎師。 [Bắc Nhung xâm phạm nước Trịnh, Trịnh Bá đem quân chống cự, lo lắng về quân Nhung: "Bọn chúng chỉ có bộ binh, ta dùng xe trận, sợ chúng đánh tập kích vào đội hình xe của ta." Công tử Đột hiến kế: "Hãy sai những người dũng cảm nhưng không rắn rỏi đi khiêu chiến rồi nhanh chóng rút lui. Quân ta sẽ bố trí ba đội quân mai phục đợi sẵn. Quân Nhung kiêu căng vô kỷ luật, tham lam không đoàn kết: thắng không nhường nhau, bại không cứu nhau. Đội tiên phong của chúng nếu bị dụ vào trận, ắt sẽ xông lên; khi gặp phục binh tất bỏ chạy. Đội hậu quân không ứng cứu, thế là mất tiếp viện. Như thế có thể giành thắng lợi." Trịnh Bá nghe theo. Quân Nhung tiên phong sa vào ổ phục kích, liền bỏ chạy. Chúc Đam đuổi theo, chặn đánh giữa đội hình, tiến công cả trước lẫn sau, giết sạch quân địch. Quân Nhung đại bại tháo chạy. Tháng 11, ngày Giáp Dần, quân Trịnh đại phá quân Nhung.]
↑ Tả Khâu Minh. "桓公五年" [Hoàn Công năm thứ 5]. Tả truyện 左傳 (bằng tiếng Trung). 秋，王以諸侯伐鄭，鄭伯禦之，王為中軍，虢公林父將右軍，蔡人，衛人，屬焉，周公黑肩將左軍，陳人屬焉，鄭子元請為左拒，以當蔡人，衛人，為右拒，以當陳人，曰，陳亂，民莫有鬥心，若先犯之，必奔，王卒顧之，必亂，蔡衛不枝，固將先奔，既而萃於王卒，可以集事，從之，曼伯為右拒，祭仲足為左拒，原繁，高渠彌，以中軍奉公為魚麗之陳，先偏後伍，伍承彌縫，戰于繻葛，命二拒曰，旝動而鼓，蔡衛陳皆奔，王卒亂，鄭師合以攻之，王卒大敗，祝聃射王中肩，王亦能軍，祝聃請從之，公曰，君子不欲多上人，況敢陵天子乎，苟自救也，社稷無隕多矣，夜，鄭伯使祭足勞王，且問左右。 [Mùa thu, vua đem chư hầu đánh Trịnh, Trịnh Bá chống cự. Vua tự thân cầm trung quân; Quốc công Lâm Phụ chỉ huy cánh hữu quân, gồm quân Sái và quân Vệ; Chu công Hắc Kiên chỉ huy cánh tả quân, gồm quân Trần. Trịnh tử Nguyên xin bố trí "tả cự" (cánh trái) để chặn quân Sái, Vệ; lập "hữu cự" (cánh phải) để đối đầu quân Trần, nói: "Quân Trần nội loạn, dân chúng không có lòng chiến đấu. Nếu ta tấn công trước, họ ắt bỏ chạy. Quân vua thấy thế ắt rối loạn. Quân Sái, Vệ không đủ sức chống đỡ, tất sẽ chạy trước. Sau đó tập trung đánh vào trung quân của vua, có thể thành công." Trịnh Trang Công nghe theo, lấy Mạn Bá chỉ huy hữu cự, Tế Trọng Túc chỉ huy tả cự. Nguyên Phồn và Cao Cừ Di dẫn trung quân bảo vệ quân chủ, bày trận "Ngư Lê" (hình con cá), tiền phong đi trước, hậu đội theo sau, các đội bổ sung khoảng trống. Hai bên giao chiến ở Nhu Cát. Trịnh Trang Công ra lệnh cho hai cánh: "Khi nào thấy cờ hiệu phất thì đánh trống xung phong." Quân Sái, Vệ, Trần đều bỏ chạy. Trung quân nhà Chu rối loạn, quân Trịnh hợp lực tấn công, đại phá quân vua. Chúc Đam bắn trúng vai Chu Hoàn Vương, nhưng nhà vua vẫn cố giữ được đội ngũ. Chúc Đam xin đuổi theo, Trịnh Trang Công nói: "Người quân tử không muốn lấn trên, huống chi dám xúc phạm Thiên tử? Chỉ cần tự vệ là đủ, xã tắc không mất là may rồi." Đêm đó, Trịnh Bá sai Tế Túc đến thăm hỏi nhà vua và các tướng sĩ.]

Xem thêm

[1] Tả Khâu Minh. "隱公九年" [Ẩn Công năm thứ 9]. Tả truyện 左傳 (bằng tiếng Trung). 北戎侵鄭，鄭伯禦之，患戎師曰，彼徒我車，懼其侵軼我也。公子突曰，使勇而無剛者，嘗寇，而速去之，君為三覆以待之，戎輕而不整，貪而無親，勝不相讓，敗不相救，先者見獲，必務進，進而遇覆，必速奔，後者不救，則無繼矣，乃可以逞，從之。戎人之前遇覆者，奔。祝聃逐之，衷戎師，前後擊之，盡殪，戎師大奔。十一月，甲寅，鄭人大敗戎師。 [Bắc Nhung xâm phạm nước Trịnh, Trịnh Bá đem quân chống cự, lo lắng về quân Nhung: "Bọn chúng chỉ có bộ binh, ta dùng xe trận, sợ chúng đánh tập kích vào đội hình xe của ta." Công tử Đột hiến kế: "Hãy sai những người dũng cảm nhưng không rắn rỏi đi khiêu chiến rồi nhanh chóng rút lui. Quân ta sẽ bố trí ba đội quân mai phục đợi sẵn. Quân Nhung kiêu căng vô kỷ luật, tham lam không đoàn kết: thắng không nhường nhau, bại không cứu nhau. Đội tiên phong của chúng nếu bị dụ vào trận, ắt sẽ xông lên; khi gặp phục binh tất bỏ chạy. Đội hậu quân không ứng cứu, thế là mất tiếp viện. Như thế có thể giành thắng lợi." Trịnh Bá nghe theo. Quân Nhung tiên phong sa vào ổ phục kích, liền bỏ chạy. Chúc Đam đuổi theo, chặn đánh giữa đội hình, tiến công cả trước lẫn sau, giết sạch quân địch. Quân Nhung đại bại tháo chạy. Tháng 11, ngày Giáp Dần, quân Trịnh đại phá quân Nhung.]

[2] Tả Khâu Minh. "桓公五年" [Hoàn Công năm thứ 5]. Tả truyện 左傳 (bằng tiếng Trung). 秋，王以諸侯伐鄭，鄭伯禦之，王為中軍，虢公林父將右軍，蔡人，衛人，屬焉，周公黑肩將左軍，陳人屬焉，鄭子元請為左拒，以當蔡人，衛人，為右拒，以當陳人，曰，陳亂，民莫有鬥心，若先犯之，必奔，王卒顧之，必亂，蔡衛不枝，固將先奔，既而萃於王卒，可以集事，從之，曼伯為右拒，祭仲足為左拒，原繁，高渠彌，以中軍奉公為魚麗之陳，先偏後伍，伍承彌縫，戰于繻葛，命二拒曰，旝動而鼓，蔡衛陳皆奔，王卒亂，鄭師合以攻之，王卒大敗，祝聃射王中肩，王亦能軍，祝聃請從之，公曰，君子不欲多上人，況敢陵天子乎，苟自救也，社稷無隕多矣，夜，鄭伯使祭足勞王，且問左右。 [Mùa thu, vua đem chư hầu đánh Trịnh, Trịnh Bá chống cự. Vua tự thân cầm trung quân; Quốc công Lâm Phụ chỉ huy cánh hữu quân, gồm quân Sái và quân Vệ; Chu công Hắc Kiên chỉ huy cánh tả quân, gồm quân Trần. Trịnh tử Nguyên xin bố trí "tả cự" (cánh trái) để chặn quân Sái, Vệ; lập "hữu cự" (cánh phải) để đối đầu quân Trần, nói: "Quân Trần nội loạn, dân chúng không có lòng chiến đấu. Nếu ta tấn công trước, họ ắt bỏ chạy. Quân vua thấy thế ắt rối loạn. Quân Sái, Vệ không đủ sức chống đỡ, tất sẽ chạy trước. Sau đó tập trung đánh vào trung quân của vua, có thể thành công." Trịnh Trang Công nghe theo, lấy Mạn Bá chỉ huy hữu cự, Tế Trọng Túc chỉ huy tả cự. Nguyên Phồn và Cao Cừ Di dẫn trung quân bảo vệ quân chủ, bày trận "Ngư Lê" (hình con cá), tiền phong đi trước, hậu đội theo sau, các đội bổ sung khoảng trống. Hai bên giao chiến ở Nhu Cát. Trịnh Trang Công ra lệnh cho hai cánh: "Khi nào thấy cờ hiệu phất thì đánh trống xung phong." Quân Sái, Vệ, Trần đều bỏ chạy. Trung quân nhà Chu rối loạn, quân Trịnh hợp lực tấn công, đại phá quân vua. Chúc Đam bắn trúng vai Chu Hoàn Vương, nhưng nhà vua vẫn cố giữ được đội ngũ. Chúc Đam xin đuổi theo, Trịnh Trang Công nói: "Người quân tử không muốn lấn trên, huống chi dám xúc phạm Thiên tử? Chỉ cần tự vệ là đủ, xã tắc không mất là may rồi." Đêm đó, Trịnh Bá sai Tế Túc đến thăm hỏi nhà vua và các tướng sĩ.]

[1]

[2]